საქმე №ას-25-2021 27 აპრილი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ა.გ–ძე, გ.ხ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.თ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საკუთრების ხელშეშლის აღკვეთა, ნივთის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. ი.თ–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა.გ–ძისა და გ.ხ–ძის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ღობის დანგრევის აღკვეთისა და დაზიანებული ნივთის (კაპიტალური ღობის) პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანის დავალების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, მის საკუთრებაშია უძრავი ნივთი, სადაც 2003 წელს აშენდა სახლი. მშენებლობის პროექტით დამტკიცებულია სახლის ირგვლივ არსებული ღობეც და წარმოადგენს ქონების განუყოფელ ნაწილს. მეზობელი მიწის ნაკვეთის მფლობელებმა გადაწყვიტეს, მოშალონ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ღობე, რადგან მათაც დაამტკიცეს პროექტი და განზრახული აქვთ მრავალსართულიანი სასტუმროს კომპლექსის აშენება, მაგრამ მოსარჩელის ღობე ხელს უშლის მათ ჩანაფიქრს, ვინაიდან ესაჭიროებათ მიწის ნაკვეთის ის ფართი, სადაც განლაგებულია სამეზობლო მიჯნის ღობე.

3. მოსარჩელის მითითებით, ერთ-ერთმა მესაკუთრემ მიმართა ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურს, მოპასუხეების მხრიდან უკანონოდ ღობის დანგრევის შეჩერებაზე და მათი მხრიდან სამართალდარღვევის აღკვეთის თაობაზე, თუმცა მიუხედავად წინააღმდეგობისა, მოპასუხეები ხელყოფენ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ქონებას.

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მოსარჩელის სახლის გარშემო არსებული სადავო ღობე არ შეესაბამება დამტკიცებულ პროექტს და ცდება მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთის საკადასტრო საზღვრებს. მოპასუხეთა მხრიდან არანაირ კანონსაწინააღმდეგო მოქმედებებს ადგილი არ აქვს, ვინაიდან ხდება მათ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის სამშენებლო განვითარება. გაუგებარია მოსარჩელის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ განზრახულია სასტუმრო კომპლექსის მშენებლობა მაშინ, როდესაც არქიტექტურული პროექტი შეთანხმებულია საცხოვრებელ სახლზე. მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე გადმოსულია მეზობელი მიწის ნაკვეთის ღობე, შესაბამისად, აღნიშნულით მათი საკუთრების უფლება ილახება.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 17 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ გაუქმდა და სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს აეკრძალათ ხელშეშლა, კერძოდ, მოსარჩელის ღობის დანგრევა, დანარჩენ ნაწილში კი გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ უდავო ფაქტობრივ გარემოებებს და არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობა, რომ არ არსებობს მოსარჩელის, როგორც მესაკუთრის, ნეგატორული მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობა. ღობის დანგრევის აღკვეთის ნაწილში დგინდება მოწინააღმდეგე მხარეთა მიერ აპელანტის საკუთრების გაუმართლებელი ხელყოფა.

8. საკუთრების, როგორც საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით გარანტირებული უფლების, საკანონმდებლო შეზღუდვა დადგენილია უზენაესი კანონის ამავე ნორმით და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მეორე თავით, რომელიც სამეზობლო სამართლის მომწერიგებელი ნორმების ერთობლიობას წარმოადგენს და მათი სისტემური ანალიზის გზით უნდა მოხდეს განსახილველი სადავო სამართალურთიერთობის გადაწყვეტა.

9. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, ხელშეშლა გულისხმობს მესაკუთრისათვის ისეთი მდგომარეობის შექმნას, რომლის გათვალისწინებითაც მესაკუთრეს ეზღუდება თავისი უფლებამოსილების სრულყოფილად განხორციელების შესაძლებლობა და ამის რაიმე საფუძველი ხელშემშლელს არ გააჩნია. ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის წარმოშობის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის ფაქტის არსებობა. ფაქტის არსებობა კი დადასტურებული უნდა იქნეს სათანადო მტკიცებულებებით.

10. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საკუთრების უფლების დაცვის ორი საშუალება არსებობს – ვინდიკაციური სარჩელი და ნეგატორული სარჩელი. ნეგატორულ სარჩელს მხარე აღძრავს მაშინ, როცა სხვისი უკანონო მოქმედების გამო, ხელი ეშლება საკუთრების გამოყენებაში. ამ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსი მესაკუთრეს უფლებას აძლევს, მოსთხოვოს დამრღვევს ხელშეშლის აღკვეთა. თუ მის მოთხოვნას ეს უკანასკნელი არ დაეთანხმება და ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მიმართოს სასამართლოს. ზემოაღნიშნული მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ხელშეშლა გულისხმობს მესაკუთრისათვის ისეთი მდგომარეობის შექმნას, რომლის გათვალისწინებითაც მესაკუთრეს ეზღუდება თავისი უფლებამოსილების სრულყოფილად განხორციელების შესაძლებლობა და ამასთან, ამის რაიმე საფუძველი ხელშემშლელს არ გააჩნია. ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის წარმოშობის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის ფაქტის არსებობა. ნეგატორული სარჩელი მიმართულია უფლების ისეთი დარღვევის წინააღმდეგ, რაც არ არის დაკავშირებული ნივთის მფლობელობის დაკარგვასთან, მაგრამ ხელშემშლელია ნივთის სარგებლობისა და განკარგვისათვის, ე.ი. პირი მოკლებულია ამ უფლებამოსილებათა განხორციელების შესაძლებლობას, რადგან სხვა პირი თავისი მოქმედებით ხელს უშლის მათ რეალიზებას.... ამ სარჩელის საფუძველია გარემოებები, რომლებიც აფუძნებენ მოსარჩელის მიერ ნივთის სარგებლობისა და განკარგვის უფლებამოსილებას, ასევე ამტკიცებენ, რომ მესამე პირთა მოქმედება აბრკოლებს მათ განხორციელებას. მოსარჩელეს არ ევალება, ამტკიცოს მოპასუხის მოქმედების ან უმოქმედობის არამართლზომიერება, ის ივარაუდება, სანამ მოპასუხე არ დაამტკიცებს მის მართლზომიერებას. ნეგატორული სარჩელი მიზნად ისახავს მესაკუთრის თავისუფლების აღიარებას ხელმყოფისაგან, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, ზიანის ანაზღაურებასა და დაცვის გარანტიების შექმნას შემდგომში შესაძლო ხელყოფისაგან.

11. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს სსკ-ის 179-ე მუხლის საფუძველზე. ზემოხსენებული მუხლების მიზნებიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია განიმარტოს, რომ თუ საზღვრის დამრღვევი მეზობელი განზრახ მოქმედებს, მაშინ მშენებლობით გამოწვეული უარყოფით ზემოქმედებათა აღკვეთის მოთხოვნას ვერაფერი დაუდგება წინ, ხოლო თუ მშენებლობის დროს მისი მოქმედება განზრახვის გარეშეა, მაშინ აღნიშნული მოთხოვნა მხოლოდ იმ შემთხვევაშია გასაზიარებელი, თუკი უფლებადარღვეულმა მეზობელმა ამ დარღვევის შესახებ წინასწარ ან შეტყობისთანავე განაცხადა პრეტენზია, მაგრამ იმ შემთხვევაში, თუ მისთვის ცნობილი ხდება მოსალოდნელი დარღვევის შესახებ და ამაზე იმთავითვე არ აცხადებს პრეტენზიას, უფლებადარღვეულმა მესაკუთრემ უნდა ითმინოს აღნიშნული ზემოქმედება. სსკ-ის 179-ე მუხლი არის 170-ე მუხლის მოდიფიცირება იმ თვალსაზრისით, რომ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის უფლება მეზობელი მიწის ნაკვეთიდან საზღვრის დარღვევით განხორციელებული მშენებლობით იზღუდება. ნორმის მიხედვით, არსებობს საჯარო ინტერესი, შენარჩუნდეს მშენებლობის შედეგად წარმოქმნილი ნაგებობის ეკონომიკური ერთიანობა, რის გამოც მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს მშენებლობის განმახორციელებელი მეზობლის მიმართ არ აქვს ნაგებობის დანგრევის მოთხოვნის უფლება. ამასთან, საზღვრის დარღვევითაა განხორციელებული მშენებლობა, თუ შენობის ნაწილი მეზობელი მიწის ნაკვეთზე არის განთავსებული, ან მეზობელი ნაკვეთის სივრცეში მდებარეობს. საზღვრის დარღვევად არ ჩაითვლება ის შემთხვევები, როდესაც მთლიანი შენობა, და არა მისი ნაწილი, მეზობელ მიწის ნაკვეთზეა განთავსებული. ნორმის სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობით, საზღვრის დარღვევის ქმედება განხორციელებული უნდა იყოს მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის მიერ.

12. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ მხარეთა ახსნა-განმარტებებითა და საქმის მასალებით ღობის დანგრევის ნაწილში უტყუარად დგინდება მოწინააღმდეგე მხარეთა მიერ მისი საკუთრების შეზღუდვის ფაქტი. აღნიშნული დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ტექბიუროს დოკუმენტებით, რომლებიც ასახავს 1940-1994 წლებში სადავო ღობეზე არსებულ მდგომარეობას. ამ მტკიცებულებებით დგინდება, რომ ...... აღმართზე №3 უძრავი ნივთის საზღვარი ამავე აღმართზე მდებარე №9 უძრავი ნივთის მხარეს მდებარეობს საყრდენ კედელთან და მოხსენიებულია, როგორც სხვისი კედელი, იგი ...... მდებარე №9 უძრავი ნივთის სახლისა და ეზოს საყრდენი კედელი იყო. ამასთან, დგინდება ისიც, რომ 2003 წლის არქიტექტურის და არქმშენინსპექციის სამსახურის მიერ ნებართვა გაიცა მხოლოდ ძველი სახლის დაშლაზე და მშენებლობაზე და არა საყრდენი კედლის დაშლაზე ან ახლის აშენებაზე, რაც ამჟამად მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენს. საქმეში არსებული საჯარო რეესტრის ინფორმაციით, კერძოდ, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 21 აგვისტოს №362466 პასუხის მიხედვით, ,,რეგისტრირებული უძრავი ქონების მესაკუთრის საკუთრებას წარმოადგენს მის საკადასტრო საზღვრებში მოქცეული მიწის ნაკვეთი“. საქმეში არსებული ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს 2019 წლის 11 იანვრის დასკვნის მიხედვით კი, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ღობე/ფაქტობრივი საზღვარი რეგისტრირებულია მის №...... საკადასტრო საზღვარზე, ხოლო ქ. თბილისში, ...... და №9-ში მდენარე №01...... და №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებს შორის არსებული ფაქტობრივი საზღვარი (ღობე), შეესაბამება საჯარო რეესტრში №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის სამხრეთ ნაწილში არსებულ რეგისტრირებულ საზღვარს." ანალოგიური მდგომარეობა იკვეთება 2000 წელს და უკვე 2005 წლიდან, როგორც საყრდენი კედელი, ასევე მასზე საზღვრის უცვლელად დაშენებული 2.2 მ სიმაღლის ბლოკის ღობეც შედის . ...... II აღმართ №9 უძრავი ნივთის საკუთრებაში (რომლის მესაკუთრეც, 2018 წლის ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელეცაა) და მხოლოდ მის საკადასტრო საზღვრებშია რეგისტრირებული საკადასტრო საზღვარზე. იმავდროულად, მიწის ნაკვეთისა და მასთან მყარად დაკავშირებული შენობა-ნაგებობების საინვენტარიზაციო გეგმების თანახმად, მოწინააღმდეგე მხარის კუთვნილი უძრავი ნივთის/მიწის საზღვარი მთავრდებოდა 1940 წლიდან აღრიცხულ მხარეთა ნაკვეთების გამყოფ მყარ სასაზღვრო მიჯნასთან – საყრდენ კედელთან.

13. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი 2019 წლის 11 იანვრის №000162019 ექსპერტის დასკვნის თანახმად, ქ.თბილისში, ....... II აღმართი №3-ში და №9-ში მდებარე №..... და №.... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებს შორის არსებული ფაქტობრივი საზღვარი (ღობე) შეესაბამება №.... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთის რეგისტრირებულ საზღვარს/წითელ ხაზზს, ხოლო იგივე ფაქტობრივი საზღვარი (ღობე), რიგ შემთხვევებში, არ შეესაბამება №.... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ საზღვარს.

14. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელის ღობე გადასცდა მისი მიწის ნაკვეთის საზღვრებს, არ წარმოადგენს მოპასუხის პოზიციის გაზიარების საფუძველს, რომ მას უფლება აქვს, აიღოს მისი მიწის ნაკვეთზე გადასული ღობე. მოპასუხეს შესაგებელში სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ მას განზრახული აქვს ამ მოქმედების განხორციელება. მოპასუხე შესაგებელში ასაბუთებს მხოლოდ და მხოლოდ მის მიერ ღობის მოშლის საკითხის მართლზომიერებას. ამასთან, მხარეები ცდილობენ ამ საკითხის გადაჭრა მოახდინონ ადმინისტრაციული აქტების საფუძველზე მაშინ, როდესაც მითითებული ურთიერთობა მარტივად შეიძლება მოწესრიგდეს სამეზობლო სამართლის ნორმების საფუძველზე, კერძოდ კი, სსკ-ის 179-ე მუხლის საფუძველზე. აღნიშნული ნორმა კი არ იძლევა იმის საფუძველს, რომ მართლზომიერად იქნეს მიჩნეული მოპასუხის მცდელობა, აიღოს მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის ღობე.

15. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე განზრახ არ გადაცილებულა სხვის მიწის ნაკვეთს. საქმეში არსებული მტკიცებულებით ისიც დასტურდება, რომ არსებული ღობე არსებობს წლების განმავლობაში და მის მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს სადავოდ არ გაუხდია მითითებული ღობის არსებობის საკითხი. აღნიშნული გარემოებები ქმნიან სსკ-ის 179-ე მუხლის გამოყენების უპირობო საფუძველს, რაც ღობის აღების მცდელობას განიხილავს არამართლზომიერად ქმედებად.

16. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო სამართალში მტკიცების ტვირთის გადანაწილების ობიექტური სტანდარტი არსებობს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 102-ე მუხლის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით და ექსპერტთა დასკვნებით. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ ხელშეშლის ფაქტის არარსებობის დადასტურება, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარე ვალდებული იყო დაესაბუთებინა ხელშეშლის არსებობა და მისი არამართლზომიერება.

17. ამდენად, სააპელაციო პალატის შეფასებით, უდავოდ დგინდება ის გარემოება, რომ ღობე წლების მანძილზე მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა, რაც მოწინააღმდეგე მხარეებს ქონების შეძენისას სადავოდ არ გაუხდიათ და არც ღობის მათ საზღვარზე შეჭრის გამო წამოუყენებიათ პრეტენზია. არც მოპასუხის წინამორბედი მესაკუთრეების მიერ გამხდარა სადავოდ ეს ფაქტი. პირიქით, სახელმწიფომ ექსპლუატაციაშიც მიიღო სადავო უძრავი ქონება. ხოლო მოწინააღმდეგე მხარეს მოცემული მდგომარეობით არ გააჩნია რა სამშენებლო ნებართვა (იგი აღარ განახლებულა 2018 წლის 3 იანვრის შემდგომ), მისი ქმედება კანონსაწინააღმდეგოდ უნდა ჩაითვალოს. სააპელაციო პალატამ აგრეთვე გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია, რომ ჯერ აშენდა სადავო ნაგებობა – ღობე, რომელიც არსებობს ათეული წლებია, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარემ მხოლოდ 2014 წელს შეათანხმა არქიტექტურული პროექტი, მასში ამ გამყოფი კედლის/ღობის მითითებისა და დემონტაჟის მოთხოვნის გარეშე. ხსენებული ფაქტობრივი მოცემულობები კი, პალატის შეფასებით, ქმნის დავაზე სსკ-ის 179-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შემადგენლობის გავრცელების შესაძლებლობას.

18. სააპელაციო პალატამ დამატებით განმარტა, რომ სსკ-ის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. ამავე კოდექსის 170-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია.

19. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ კეთილსინდისიერება და მართლზომიერება აუცილებლად უნდა იქნეს დაცული პირის მიერ უფლებათა განხორციელებისას. ამასთან, პირის მიერ მესაკუთრის უფლებების ბოროტად გამოყენების დაუშვებლობა არამარტო კანონმდებლობითაა აკრძალული, არამედ მესაკუთრის ზნეობრივი მოვალეობაცაა. უფლების ბოროტად გამოყენებას უთანაბრდება ის მდგომარეობაც, როდესაც პირი უფლებას არ იყენებს მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას, როცა მისი უმოქმედობა მიზნად არ ისახავს უფლების განხორციელებისათვის აუცილებლობით ნაკარნახევი ინტერესის დაცვას. კეთილსინდისიერების პრინციპი სათავეს იღებს რომის სამართლიდან. პრინციპი „bona fides“, რომელიც კეთილსინდისიერებას ნიშნავს, მნიშვნელოვან ადგილს იკავებდა „ius civile-სა“ და რომაულ სამართლებრივ აზროვნებაში. ტერმინ „bona fide-ს“ („fides“) საქმიან ურთიერთობებში გამოყენება ნიშნავდა, რომ მხარეები საკუთარ პირობას თუ მიცემულ სიტყვას იცავდნენ და დაიცავდნენ, წინააღმდეგ შემთხვევში, დაზარალებული მხარე უფლებამოსილი იყო წარედგინა საჩივარი, ე.წ. პრეტენზია (ex fide bona) და, მოცემული პრეტენზიის საფუძველზე, კონტრაჰენტისაგან ვალდებულების იძულებითი აღსრულება მოეთხოვა. თანამედროვე ქართულ სამართლებრივ სივრცეში კეთილსინდისიერება მატერიალურ სამართლებრივ ნორმად გადაიქცა და სამართლიანობასა და თანასწორობაზე დამყარებულ სამართლებრივ სისტემაში გაერთიანდა, რითაც უფრო ფართო დატვირთვა შეიძინა. კეთილსინდისიერების პრინციპი თანამედროვე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობასა და დოქტრინაში დიდწილად დაკავშირებულია მორალურ სტანდარტებთან. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, სამართლიანობას, ვალდებულებების მიმართ პატიოსან დამოკიდებულებას.

20. კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქალაქო სამართლისათვის და იგი მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს. სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობები. კოდექსის ეს დანაწესი, რომელსაც ავსებს სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილი, მოიცავს მთელ კერძო სამართალს. აღნიშნული მუხლების მოქმედება ცალსახა და იმპერატიულია, ამიტომაც მხარეებს არ აქვთ უფლება ხელშეკრულებით ან შეთანხმებით გამორიცხონ მათი მოქმედება. სსკ-ის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილი განსაზღვრავს კეთილსინდისიერებას, როგორც ვალდებულების ძირითად და აუცილებელ კომპონენტს და მხოლოდ ვალდებულებათა შესრულებით არ შემოიფარგლება, ხოლო სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესი იმის შესახებ, რომ ვალდებულება უნდა შესრულდეს კეთილსინდისიერად, წარმოადგენს კანონისმიერ მოთხოვნას და გულისხმობს, ზოგადად, სამოქალაქო-სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა მიერ ურთიერთობის სხვა მონაწილის ინტერესების პატივისცემას, საკუთარი როლისა და პასუხისმგებლობის გათავისებას, თუნდაც იმ შემთხვევაში, როდესაც მას კონკრეტული პირდაპირი ვალდებულება არ ეკისრება. ხსენებულიორი მუხლი მთელი სამოქალაქო ბრუნვის ქვაკუთხედია. აღნიშნული ნორმები საშუალებას იძლევა ნებისმიერი ურთიერთობა სამართლებრივი თვალსაზრისით შეფასდეს. გარდა აღნიშნულისა, კერძო სამართლებრივ ურთიერთობათა კეთილსინდისიერად წარმართვის ვალდებულებას სამოქალაქო კოდექსის არაერთი ნორმა ზოგჯერ პირდაპირ ადგენს, ხოლო ნორმათა უმრავლესობა, მართალია, პირდაპირ არ უთითებს მასზე, მაგრამ მაინც მას ეფუძნება. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია ურთიერთობის მონაწილეთა ინტერესების არა დაპირისპირება, არამედ მათი სოლიდარობაა, რაც ნორმალური სამოქალაქო ბრუნვის საფუძველია. კეთილსინდისიერება არა მარტო უფლების არსებობის, არამედ მოვალეობის შესრულების ვარაუდიცაა. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას (იხ. სუსგ ას-1338-1376-2014).

21. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის შეფასებით, მოსარჩელის მხრიდან ნამდვილად ვლინდება კეთილსინდისიერი დამოკიდებულება მეზობლის მიმართ, ვინაიდან დადგენილია, რომ ღობე/სასაზღვრო მიჯნა 1940 წლიდან არსებობს და მის მიმართ არცერთ დროს მეზობელი მიწის ნაკვეთის სხვადასხვა მესაკუთრეებს პრეტენზია არ გასჩენია, ხოლო არქიტექტურულ პროექტში მისი დემონტაჟის თაობაზე შეთანხმება არ მოიპოვება. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ თმენის ვალდებულება ესაა სამეზობლო ინსტიტუტიდან გამომდინარე, საკუთრების კანონისმიერი შებოჭვა, რა შემთხვეევაშიც სახეზეა ინსტიტუტის კანონისმიერი დატვირთვები. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ ღობის დანგრევის აკრძალვის ნაწილში წარმოდგენილ სააპელაციო საჩივარს გააჩნია წარმატების პერსპექტივა.

22. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ არ არსებობს ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. სსკ-ის 992-ე მუხლის საფუძველზე, პირი რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგი, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს შეადგენს იმ გარემოების დადასტურება, რომ მას მიადგა რაიმე სახის ზიანი. საქმეში წარმოდგენილი არცერთი მტკიცცებულება არ ადასტურებს მოცემულ გარემოებას, რაც ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილეაბაზე უარის თქმის საფუძველია.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

23. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

24. კასატორებმა მიუთითეს ,,საერთო სასამართლოების შესახებ" საქართველოს ორგანული კანონის 24-ე მუხლის პირველი პუნქტზე, სსსკ-ის 25-ე მუხლის მესამე ნაწილზე, და მიიჩნიეს, რომ „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი ზოგადად შესაძლებლად მიიჩნევს სააპელაციო ინსტანციაში გარკვეული კატეგორიის სამოქალაქო საქმეების ერთპიროვნულ განხილვას, მაგრამ ამ საკითხის კონკრეტიზაციის ფუნქციას მიმდინარე კანონმდებლობას ანიჭებს. მიმდინარე კანონმდებლობაში სწორედ ამგვარ დამაზუსტებელ ნორმას წარმოადგენს სსსკ-ის 25-ე მუხლის მესამე ნაწილი. ამასთან გასათვალისწინებელია, რომ როგორც „საერთო სასამართლოების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონი, ასევე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი (ხსენებული ნორმების გააზრების საფუძველზე) აპრიორი, ზოგადი წესის სახით კოლეგიურ განხილვას ადგენს, ხოლო ერთპიროვნული განხილვა გამონაკლისია ზოგადი წესისაგან, ამის თქმის საფუძველს გვაძლევს საპროცესო კანონის მოხმობილი ნორმის ბოლო წინადადება – „შეიძლება ერთპიროვნულად განიხილოს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მოსამართლემ“. შესაბამისად, თუ საქმის განხილვა ხდება ერთპიროვნულად, ამისათვის აუცილებელია, არსებობდეს სასამართლო აქტი/განჩინება, სადაც დასაბუთდება/განიმარტება ამგვარი წესით განხილვის საფუძვლიანობა, ანუ ნორმატიული შესაძლებლობის დაყვანა მოხდება კონკრეტულ განსახილველ საქმემდე. პრაქტიკაში ხშირია შემთხვევები, როდესაც ერთი და იგივე კატეგორიის საქმე ერთ შემთხვევაში სააპელაციო ინსტანციაში იხილება ერთპიროვნულად, ხოლო სხვა შემთხვევაში – კოლეგიურად და მხარეებისათვის გაუგებარია, სად გადის ამგვარი განსხვავებული მიდგომის ლოგიკური ზღვარი, თუ არ იარსებებს სათანადოდ დასაბუთებული სასამართლო აქტი. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო ინსტანციაში სხვა მოსარჩელის თანამესაკუთრის მონაწილეობით არსებულ იდენტური შინაარსის, №2ბ/194-18 სამოქალაქო საქმეზე განხილვა მიმდინარეობს სამი მოსამართლის მონაწილეობით.

25. ამდენად, კასატორებმა მიიჩნიეს, რომ არსებობს სადავო გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი, ვინაიდან საქმე განხილულ იქნა სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ. ზოგადი წესის მიხედვით, სააპელაციო ინსტანციაში საქმე იხილება სამი მოსამართლის მონაწილეობით, ხოლო მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს რაიმე სასამართლო აქტი/განჩინება, სადაც დასაბუთებული/დადგენილი იქნებოდა განსხვავებული/ერთპიროვნული განხილვის შესაძლებლობა და საფუძვლიანობა.

26. კასატორებმა მიუთითეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი (სამართლებრივი შეფასება) არის ზოგადი ხასიათის. სასამართლომ ყურადღების გარეშე დატოვა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, შესაბამისად, გადაწყვეტილებაში არ არის სრულყოფილად მოცემული და განმარტებული თითოეული ის შემადგენელი, რამაც განაპირობა მოსარჩელის მოთხოვნების ნაწილობრივ დაკმაყოფილება. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის იურიდიულად საკმარისად დასაბუთებული, რაც ასევე წარმოადენს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს.

27. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ნაწილში დაუსაბუთებელია, რადგან სასამართლო დაეყრდნო სსკ-ის 179-ე მუხლს. როგორც დასახელებული ნორმის შინაარსიდან ირკვევა, აღნიშნული ნორმის გამოყენებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი ფაქტობრივი შემადგენლები: ნაგებობა გადაცდენილი უნდა იყოს მიწის ნაკვეთის საზღვრებს; მოცემული გადაცდენა უნდა იყოს განზრახვის გარეშე და მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრემ უნდა ითმინოს შექმნილი რეალობა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ამის წინააღმდეგ წინასწარ ან შეტყობინებისთანავე არ განაცხადებს. სადავო ღობე რომ გაცდენილია საკუთარ საკადასტრო საზღვრებს, დადასტურებულია საქმეში არსებული არაერთი მტკიცებულებით, ლევან სამხარასულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 10 სექტემბრის №5004592115 დასკვნით, შპს „ჯ–ის“ 2016 წლის 17 ნოემბრის განმარტებითი ბარათით და სხვა. საბოლოოდ არც სასამართლო და არც მოწინააღმდეგე მხარე არ უარყოფენ მოცემულ გარემოებას. განსახილველ შემთხვევაში უფრო მნიშვნელოვანია დადგინდეს, ობიექტურად არსებობს თუ არა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე სხვა გარემოებები, რომლებიც სსკ-ის 179-ე მუხლის გამოყენებისათვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. სააპელაციო სასამართლომ, ერთი მხრივ, მიუთითა, რომ იგი სრულიად გაიზიარა პირველი ინსტაციის მიერ დადგენილ ფაქტობრივი გარემოებები, მაგრამ კონკრეტულად არ დაასახელა საქმეში არსებულ რომელ გარემოებებზე დაყრდნობით მივიდა სსკ-ის 179-ე მუხლის გამოყენების აუცილებლობამდე. საქმეში არ მოიპოვება არც ერთი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული საკადასტრო ერთეულის/მიწის ნაკვეთის საზღვრებიდან განზრახვის გარეშე ღობის გადაცდენის გარემოებას. გასათვალისწინებულია, რომ მოცემული გარემოების დადასტურება მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს, რასაც განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ თავი ვერ გაართვა.

28. კასატორები არ დაეთანხმნენ სააპელაციო სასამართლოს მითითებას ტექნიკური აღრიცხვის არქივის 1940-1994-იანი წლებით დათარიღებულ დოკუმენტზე მაშინ, როდესაც საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადგენილია, რომ, მოსარჩელის კუთვნილი საცხოვრებელი სახლისა და ღობის მშენებლობა განხორციელდა 2003-2005 წლებში. გარდა ამისა, ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურმა არსებობა შეწყვიტა 2004 წელს და ბოლო (სადავო) ვითარების ასახვა ამ სამსახურის მიერ ვერნაირად ვერ მოხდებოდა. ამ კონტექსტში აღნიშვნის ღირსია ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2017 წლის 19 მაისის №1-1133 ბრძანება, რომლითაც ქალაქ თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონის გამგეობის 2005 წლის 27 სექტემბრის №214 დადგენილების №8 ოქმი (ღობის ექსპლუატაციასი მიღების ნაწილში), ბათილად იქნა ცნობილი არა მარტო იმის გამო, რომ ღობე ცდება საკადასტრო საზღვრებს, არამედ ასევე იმ საფუძვლითაც, რომ აშენებული ღობის კონფიგურაცია არ შეესაბამება 2003 წლის 31 ივლისის №20/539 ბრძანებით შეთანხმებულ პროექტს. ეს უკანასკნელი ნათელი დადასტურებაა ღობის აგებისას პროექტის დარღვევის განზრახვისა და მოცემული ვერ ჩაითვლება გაუფრთხილებელ მოქმედებად. რაც შეეხება მოპასუხეებს, ღობის საკადასტრო საზღვრებიდან გადაცდენის ფაქტი მათთვის ცნობილი გახდა 2015 წელს მიწის ნაკვეთის საკუთრების უფლებით შეძენის შემდგომ, ასაშენებელი საცხოვრებელი სახლის პროექტირების ეტაპზე (აღნიშნულის თაობაზე არც წინა მესაკუთრისათვის ყოფილა ცნობილი). ამ ფაქტის შეტყობინების შემდგომ მოპასუხეთა მიერ დაუყოვნებლივ განხორციელდა ყველა შესაძლო მოქმედება აღნიშნული ფაქტის/სამართალდარღვევის საწინააღმდეგოდ და აღმოსაფხვრელად. წერილი იქნა გაგზავნილი მოსარჩელის სახელზე ღობის დემონტაჟის/რეკონსტრუქციის მოთხოვნით. სამშენებლო სამართალდარღვევაზე რეაგირებისათვის შესაბამისი განცხადება იქნა შეტანილი მუნიციპალიტეტის ზედამხედველობის სამსახურში. მოპასუხეთა მიერ წარდგენილი ადმინისტრაციული საჩივრის შედეგად ღობის ნაწილში გაუქმდა ექსპლუატაციაში მიღების აქტი, თბილისის საქალაქო სასამართლოს წარმოებაში არსებულ №2/3383-15 სამოქალაქო საქმეზე წარდგენილ იქნა შეგებებული ვინდიკაციური სარჩელი, რომელიც დაკმაყოფილდა კიდეც და სხვა. ამრიგად, არ არსებობს სადავო საკითხის სსკ-ის 179-ე მუხლით მოწერიგების საფუძვლები, ვინაიდან არ დასტურდება, როგორც ნაგებობის/ღობის მიწის ნაკვეთის საზღვრებიდან განზრახვის გარეშე გადაცდენის, ასევე მოპასუხეთა მხრიდან მყისიერი რეაგირების განუხორციელებლობის გარემოებები.

29. კასატორებმა აღნიშნეს, რომ განსახილველი საკითხი ასევე ექცევა საჯარო/ადმინისტრაციული სამართლის რეგულირების სფეროში, რომლის მიხედვითაც იგი წარმოადგენს ადმინისტრაციულ/სამშენებლო სამართალდარღვევას, ვინაიდან სამშენებლო სამუშაები ნაწარმოებია სანებართვო პირობების დარღვევით, რაც გახდა კიდეც ექსპლუატაციაში მიღების აქტის ნაწილობრივ ბათილად ცნობის საფუძველი. სამშენებლო სამართალდარღვევაზე რეაგირება ნებისმიერ შემთხვევაში ევალება კომპეტენტურ ადმინისტრაციულ ორგანოს იმ პირობებშიც კი, როდესაც მომიჯნავე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, თუნდაც რომ ეთანხმებოდეს ამ ფაქტის არსებობას. აღნიშნული საკითხი ამგვარად იყო და არის მოწერიგებული სამშენებლო სფეროში მოქმედი საკანონმდებლო აქტებით, „არქიტექტურულ-სამშენებლო საქმიანობაზე სახელმწიფო ზედამხედველობის შესახებ" საქართველოს კანონით, პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსით, საქართველოს სივრცის დაგეგმარებისა, არქიტექტურული და სამშენებლო საქმიანობის კოდექსით. არ არსებობს რაიმე სამართლებრივი მექანიზმი, რომლის შედეგადაც მოცემული ღობე გახდება ლეგალური/კანონიერი ნაგებობა. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების შედეგად შეიქმნა სამართლებრივად აბსურდული სიტუაცია, ვინაიდან (სააპელაციო სასამართლოს აზრით) კერძო სამართლებრივი თვალსაზრისით თითქოსდა დასაშვები ქმედება სამშენებლო სამართლის კუთხით წარმოადგენს სამართალდარღვევას და საჭიროებს საჯარო ადმინისტრაციის მხრიდან სათანადო რეაგირებას. სამოქალაქო კოდექსში არსებული ზოგადი ნორმა ვერ გახდება სპეციალურ სამშენებლო კანონმდებლობაზე უპირატესი ძალის მქონე, მით უმეტეს, რომ მოპასუხეთა მიერ ჩამოთვლილი სამშენებლო სფეროს მარეგულირებელი საკანონმდებლო აქტები უფრო გვიან არის მიღებული, ვიდრე სააპელაციო ინსტანციის მიერ გამოყენებული სსკ-ის 179-ე მუხლი. სამეზობლო ურთიერთობების გადაწყვეტა არ უნდა მოხდეს ვიწროდ და სწორხაზოვნად მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსში არსებული ნორმების საფუძველზე, ამ ტიპის დავების გადაწყვიტისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს მთელი სამართლის სისტემაში არსებული ამ ურთიერთობათა მარეგულირებელი ნორმები, იქნება ეს კერძო თუ საჯარო სამართლებრივი ხასიათის. ამის ნათელი დადასტურებაა სსკ-ის 174-ე მუხლის დანაწესი, სადაც ნათქვამია, რომ მეზობელი მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრეები ვალდებულნი არიან არამარტო პატივი სცენ ერთმანეთს, არამედ ვალდებულნი არიან, დაიცვან კანონით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობები, რაშიც, ასევე სამშენებლო კანონმდებლობით დადგენილი ვალდებულებები და აკრძალვებიც იგულისხმება.

30. კასატორთა მოსაზრებით, გაუგებარია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი აკრძალვის შინაარსი, ვინაიდან ნებისმიერი შენობა-ნაგებობის დემონტაჟი საქართველოს მთავრობის 2019 წლის 31 მაისის N№255 დადგენილებით დამტკიცებული მშენებლობის ნებართვის გაცემისა და შენობა-ნაგებობების ექსპლუატაციაში მიღების წესისა და პირობების მიხედვით წარმოადგენს სანებართვო სფეროს მიკუთვნებულ საკითხს და მისი გაცემა/არ გაცემის საკითხი წყდება ადმინისტრაციული წესით და არ არის დამოკიდებული კონკრეტული ინდივიდის ნება-სურვილზე.

31. სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას ყურადღების გარეშე დატოვა მნიშვნელოვანი გარემოებები, რომელთა მიხედვითაც მოპასუხეებს/კასატორებს მათ საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე შეთანხმებული აქვს არქიტექტურული პროექტი, გაცემულია მშენებლობის ნებართვა, ასევე ასაშენებელი საცხოვრებელი სახლი მშენებარე სახით რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, ამასთან, მოპასუხეებს გაღებული აქვთ მნიშვნელოვანი ფინანსური სახსრები, როგორც მიწის ნაკვეთების შეძენის, ასევე საპროექტო დოკუმენტაციის მომზადების თვალსაზრისით და, მიუხედავად ამისა, ისინი თითქმის შვიდი წელია ვერ ახერხებენ საკუთრების უფლების ობიექტის თავისუფალ გამოყენებას, საცხოვრებელი სახლის აშენებას. ამ ფონზე მოსარჩელე მხარეს არანაირი ზიანი არ ადგება და არ იკვეთება მისი ინტერესის უპირატესობა მოპასუხის ინტერესებთან შედარებით. მოპასუხეებმა მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში არაერთხელ შესთავაზეს მოწინააღმდეგე მხარეს მორიგების წინადადება, რომლის მიხედვითაც (მოპასუხეთა ხარჯებით) მოხდებოდა ღობის არა დემონტაჟი, არამედ რეკონსტრუქციის გზით მოსარჩელეთა საკადასტრო საზღვრებში მოქცევა. ამასთან, ერთად მოპასუხე მხარე მზადყოფნას გამოთქვამდა, მორიგების მიზნით (რაიმე ვალდებულების არ არსებობის მიუხედავად), მოსარჩელისათვის/თანამესაკუთრეებისათვის დამატებით გადაეხადა გარკვეული თანხა. მოწინააღმდეგე მხარე (თანამესაკუთრეები) მორიგების წინადადებაზე პასუხის გაცემას ყოველთვის გაურკვეველი მიზეზებით არიდებს თავს და ხან ერთი თანამესაკუთრის და ხან მეორე თანამესაკუთრის მიერ აღძრული სარჩელებით ცდილობს დროის გაჭიანურებას, რითაც მხოლოდ მოპასუხეებს ადგებათ არსებითი ზიანი. მოსარჩელის (თანამესაკუთრეთა) მხრიდან ამგვარი მოქმედება ფაქტობრივად სამეზობლო ურთიერთობათა საკანონმდებლო სტანდარტის საპირისპიროდ, უფლების ბოროტად გამოყენებას წარმოადგენს, როდესაც არ იკვეთება მათი ინტერესის უპირატესობა და ემსახურება მარტოოდენ სხვისთვის ზიანის მიყენების მიზანს.

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

33. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

34. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

35. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

36. მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის დავა შეეხება მათი კუთვნილი ნაკვეთების მომიჯნავე, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ღობესთან მიმართებით მოპასუხეთა უკანონო ხელშეშლის აღკვეთას.

37. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორებს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

38. საქმეში წარმოდგენილი ტექბიუროს დოკუმენტები ასახავს 1940-1994 წლებში სადავო ღობეზე არსებულ მდგომარეობას. ამ მტკიცებულებებით დგინდება, რომ ...... მეორე აღმართზე №3 უძრავი ნივთის საზღვარი ამავე აღმართზე მდებარე №9 უძრავი ნივთის მხარეს მდებარეობს საყრდენ კედელთან და მოხსენიებულია, როგორც სხვისი კედელი, იგი . ...... II აღმართზე მდებარე №9 უძრავი ნივთის სახლისა და ეზოს საყრდენი კედელი იყო. ამასთან, დგინდება ისიც, რომ 2003 წლის არქიტექტურის და არქმშენინსპექციის სამსახურის მიერ ნებართვა გაიცა მხოლოდ ძველი სახლის დაშლაზე და მშენებლობაზე და არა საყრდენი კედლის დაშლაზე ან ახლის აშენებაზე, რაც ამჟამად მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენს. საქმეში არსებული საჯარო რეესტრის ინფორმაციით, კერძოდ, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 21 აგვისტოს №362466 პასუხის მიხედვით, ,,რეგისტრირებული უძრავი ქონების მესაკუთრის საკუთრებას წარმოადგენს მის საკადასტრო საზღვრებში მოქცეული მიწის ნაკვეთი“. საქმეში არსებული ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ბიუროს 2019 წლის 11 იანვრის დასკვნის მიხედვით კი, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ღობე/ფაქტობრივი საზღვარი რეგისტრირებულია მის №..... საკადასტრო საზღვარზე, ხოლო ქ. თბილისში, . ...... II აღმართი №3-ში და №9-ში მდებარე №..... და №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებს შორის არსებული ფაქტობრივი საზღვარი (ღობე), შეესაბამება საჯარო რეესტრში №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის სამხრეთ ნაწილში არსებულ რეგისტრირებულ საზღვარს." ანალოგიური მდგომარეობა იკვეთება 2000 წელს და უკვე 2005 წლიდან, როგორც საყრდენი კედელი, ასევე მასზე საზღვრის უცვლელად დაშენებული 2.2 მ სიმაღლის ბლოკის ღობეც შედის . ...... II აღმართ №9 უძრავი ნივთის საკუთრებაში (რომლის მესაკუთრეც, 2018 წლის ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელეცაა) და მხოლოდ მის საკადასტრო საზღვრებშია რეგისტრირებული საკადასტრო საზღვარზე. იმავდროულად, მიწის ნაკვეთისა და მასთან მყარად დაკავშირებული შენობა-ნაგებობების საინვენტარიზაციო გეგმების თანახმად, მოწინააღმდეგე მხარის კუთვნილი უძრავი ნივთის/მიწის საზღვარი მთავრდებოდა 1940 წლიდან აღრიცხულ მხარეთა ნაკვეთების გამყოფ მყარ სასაზღვრო მიჯნასთან – საყრდენ კედელთან.

39. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი 2019 წლის 11 იანვრის №000162019 ექსპერტის დასკვნის თანახმად, ქ.თბილისში, ...... II აღმართი №3-ში და №9-ში მდებარე № .... და №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებს შორის არსებული ფაქტობრივი საზღვარი (ღობე) შეესაბამება №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთის რეგისტრირებულ საზღვარს/წითელ ხაზზს, ხოლო იგივე ფაქტობრივი საზღვარი (ღობე), რიგ შემთხვევებში, არ შეესაბამება №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ საზღვარს.

40. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლითაც განმტკიცებულია საკუთრების უფლების არსი და ნორმაში გადმოცემულია ის ელემენტები, რომლებიც ქმნის საკუთრების უფლების შინაარსს „მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას“. სსკ-ის 172.2 მუხლის მიხედვით კი, თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე,მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, მესაკუთრეს შეუძლია თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ნივთებით, არ დაუშვას მე-3 პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა. მესაკუთრეს შეუძლია განახორციელოს პოზიტიური უფლებამოსილებანი, ან ნეგატიური - გამორიცხოს ნებისმიერი მესამე პირის მიერ ქონებით სარგებლობა.

41. განსახილველ შემთხვევაში, დავის შინაარსიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემული დავა სამეზობლო სამართლის მოწესრიგების სფეროს განეკუთვნება. ზოგადად, სამეზობლო სამართალი სანივთო სამართლის ნაწილია და ამ ნორმათა მიზანია მეზობლებს შორის არსებული დავების გადაჭრა და მშვიდობიანი თანაცხოვრების უზრუნველყოფა. სამეზობლო სამართლის ნორმებით დგინდება მეზობელ მიწის ნაკვეთსა ან სხვა უძრავ ქონებაზე დასაშვები ზემოქმედების ფარგლები, „მეზობელი მესაკუთრის“ ვალდებულება. მეზობელი უძრავი ქონების მესაკუთრეებს შორის მრავალგვარი კონფლიქტი შეიძლება არსებობდეს, თუმცა, სამეზობლო სამართლის ნორმებში თავმოყრილია მხოლოდ კანონმდებლის მიერ მოსაწესრიგებლად მიჩნეული საკითხები. პრაქტიკაში გავრცელებულია სამეზობლო ზემოქმედებათა თმენის, დაუშვებელი ხელყოფის, სხვისი მიწის ნაკვეთზე გადასვლის შემთხვევებთან დაკავშირებული დავები (იხ., თამარ ზარანდია „სანივთო სამართალი“ , თბილისი, 2019 წელი, გვ. 263).

42. ამასთან, ხდება ისეც, რომ მშენებლობის დროს მიწის ნაკვეთებს შორის არსებული საზღვრის დარღვევას აქვს ადგილი. სსკ-ის 179-ე მუხლი ითვალისწინებს შემთხვევას, როდესაც მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე მშენებელობის დროს განზრახვის გარეშე გადასცდა მეზობელი ნაკვეთის საზღვარს. საკვანძო საკითხი ამ დროს არის ის, თუ როგორ მოხდა საზღვრის გადაცდენა: განზრახი თუ გაუფრთხილებელი მოქმედების შედეგად. თუ საზღვრის გადასვლა მოხდა განზრახ, მესაკუთრეს შეუძლია დაეყრდნოს 172.2 მუხლს და მოითხოვოს დემონტაჟი. თუ საზღვრის გადაცდენა მოხდა განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის გარეშე, რადგან ამ შემთხვევაში სახეზეა მეორე მხარის ეკონომიკური ინტერესი, კანონმდებლობა ავალდებულებს მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრეს, ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთზე ეს ზემოქმედება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამის წინააღმდეგ წინაწარ ან შეტყობისთანავე განაცხადა. საზღვრის დარღვევა, თუკი ასეთს აქვს ადგილი ადვილად შესამჩნევი ხდება მეზობელი მესაკუთრისთვის. სწორედ ამიტომ კანონმდებლობა იმ მესაკუთრისაგან, რომლისათვისაც მნიშვნელოვანია, რომ მისი მიწის ნაკვეთზე არ ჰქონდეს ადგილი მსგავს ზემოქმედებას, მოითხოვს საზღვრის დარღვევის შესახებ მეორე მხარის დაუყოვნებლივ ინფორმირებას შეტყობისთანავე - იმ მომენტში, როგორც კი აღნიშნული მისთვის ცნობილი გახდა. თუკი მესაკუთრემ არა განახორციელა ეს მოქმედება, შემდგომ იგი კარგავს მისი მიწის ნაკევთზე არსებული კონსტრუქციის დემონტაჟის მოთხოვნის უფლებას (იხ., თამარ ზარანდია „სანივთო სამართალი“, თბილისი, 2019 წელი, გვ. 275) (იხ. სუსგ 8.04.2021წ. საქმე №ას-1065-2020).

43. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო პალატამ უდავოდ დადგენილად ჩათვალა, რომ ღობე წლების მანძილზე მოსარჩელის მიწის ნაკვეთის არსებით შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა, რაც მოწინააღმდეგე მხარეებს ქონების შეძენისას სადავოდ არ გაუხდიათ და არც ღობის მათ საზღვარზე შეჭრის გამო წამოუყენებიათ პრეტენზია. არც მოპასუხის წინამორბედი მესაკუთრეების მიერ გამხდარა სადავოდ ეს ფაქტი. პირიქით, სახელმწიფომ ექსპლუატაციაშიც მიიღო სადავო უძრავი ქონება. ხოლო მოწინააღმდეგე მხარეს მოცემული მდგომარეობით არ გააჩნია რა სამშენებლო ნებართვა (იგი აღარ განახლებულა 2018 წლის 3 იანვრის შემდგომ), მისი ქმედება კანონსაწინააღმდეგოდ უნდა ჩაითვალოს. ასევე, საფუძვლიანია მოსარჩელის პოზიცია, რომ ჯერ აშენდა სადავო ნაგებობა – ღობე, რომელიც არსებობს ათეული წლებია, ხოლო მოწინააღმდეგე მხარემ მხოლოდ 2014 წელს შეათანხმა არქიტექტურული პროექტი, მასში ამ გამყოფი კედლის/ღობის მითითებისა და დემონტაჟის მოთხოვნის გარეშე.

44. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიუთითა, ხოლო კასატორებმა სათანადოდ (დასაშვები და დასაბუთებული შედავების წარმოდგენის გზით) ვერ უარყვეს ის გარემოება, რომ მოსარჩელის ღობის მისი მიწის ნაკვეთის საზღვრებიდან გადაცილება არ წარმოადგენს მოპასუხის პოზიციის გაზიარების საფუძველს, რომ მას უფლება აქვს, აიღოს მისი მიწის ნაკვეთზე გადასული ღობე, რადგან მოსარჩელე, როგორც მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, განზრახ არ გადაცილებულა სხვის მიწის ნაკვეთს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ სწორად იხელმძღვანელა სსკ-ის 179-ე მუხლით და კანონიერად გადაწყვიტა დავა.

45. წინამდებარე საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორების არგუმენტი, რომ მოცემული საქმე არასწორად იქნა განხილული სააპელაციო პალატის ერთპიროვნული შემადგენლობის მიერ, ვინაიდან სსსკ-ის 25-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, სამოქალაქო საქმეებს სააპელაციო წესით განიხილავს 3 მოსამართლე. ამ კოდექსის მე-14 მუხლით განსაზღვრული საქმეები, ქონებრივ-სამართლებრივი დავა, რომლის ღირებულება არ აღემატება 20 000 ლარს, სააპელაციო საჩივარი პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების განჩინების თაობაზე, აგრეთვე შრომის სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავები შეიძლება ერთპიროვნულად განიხილოს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მოსამართლემ.

46. მოცემულ შემთხვევაში დავა შეეხება მოპასუხეთა მხრიდან უკანონო ხელშეშლის აღკვეთას, რაც ამავე კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტის თანახმად ქონებრივ-სამართლებრივ დავათა რიგს განეკუთვნება. აღნიშნული ნორმის მიხედვით, მითითებული დავის საგანი განისაზღვრება 4000 ლარით, შესაბამისად, არ აღემატება სსსკ-ის 25-ე მუხლით დადგენილ ზღვრულ ოდენობას (20 000 ლარს). ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე უფლებამოსილი იყო, ერთპიროვნულად განეხილა წინამდებარე საქმე (იხ. სუსგ 10.11.2017წ. საქმე №ას-1085-1007-2017).

47. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის წინაპირობად ვერ შეფასდება კასატორის მითითება მოსარჩელის კუთვნილი ღობის მშენებლობისას არსებული დარღვევების შესახებ (წინამდებარე განჩინების პუნქტი 29, 31), ვინაიდან მოცემული დავის ფარგლებში აღნიშნულ საკითხი საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება. ამასთან მოპასუხე მხარეს ზემოთ დასახელებული მოთხოვნა კანონით დადგენილი წესით (დამუკიდებელი სარჩელით ან შეგებებული სარჩელით) სადავოდ არ გაუხდია.

48. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

49. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

50. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

51. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

52. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

53. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ი.ა–ძის მიერ 2021 წლის 15 თებერვალს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა.გ–ძისა და გ.ხ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორებს – ა.გ–ძესა (პირადი №.....) და გ.ხ–ძეს (პირადი № ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ი.ა–ძის მიერ 2021 წლის 15 თებერვალს №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი