№ას-1741-2019 28 ივლისი, 2020 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე,

ზურაბ ძლიერიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები (მოპასუხეები, შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეები) – შპს ,,ო.“, შპს ,,ო.“, შპს ,,ო. მ–ი“, შპს ,,ი–ი“, შპს ,,ლ–ი“, შპს ,,მ–ი“, შპს ,,მ–ე“, შპს ,,კ–უ“, შპს ,,ი–ა-“, შპს ,,ს–ი“, შპს “ბ–ი - B.“

მოწინააღმდეგე მხარე (მოსარჩელეები, შეგებებული სარჩელის მოპასუხეები) – სს ,,ს.ბ–ი“, „ B.G.L., სს „ბ.ჯ–ი“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 ოქტომბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ თანხის დაკისრება, იპოთეკით და გირავნობით დატვირთული ქონების რეალიზაცია

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. სს ,,ს.ბ–მა“ (შემდეგში - მოსარჩელე, ბანკი) 2006 წლის 17 ივლისის საკრედიტო ხაზის ხელშეკრულების ფარგლებში საკრედიტო ხელშეკრულებები დადო შპს ,,ო–სთან“ და თანამსესხებლებთან - შპს ,,ო. .-თან“, შპს ,,ო. მ–თან“, შპს ,,ი–თან“, შპს ,,ლ–თან“, შპს ,,მ–თან“, შპს ,,მ–ესთან“, შპს ,,კ–უსთან“, შპს ,,ი–ა-..-თან“, შპს ,,ს–თან“, შპს “ბ–ი - B.-თან“ (შემდეგში - მსესხებლები, მოპასუხეები, აპელანტები, კასატორები).

2. ბანკმა სარჩელი აღძრა მოპასუხეთა წინააღმდეგ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებებიდან (09.08.2011 წლის N521312-1-954444 ხელშეკრულებიდან, 20.02.2013 წლის N521312-1-1415933 ხელშეკრულებიდან, 19.02.2014 წლის N521312-1-1875402 ხელშეკრულებიდან, 14.07.2014 წლის N521312-1-2085954 ხელშეკრულებიდან, 14.07.2014 წლის N521312-1-2085980 ხელშეკრულებიდან, 19.08.2014 წლის N521312-1-2142912 ხელშეკრულებიდან, 18.11.2015 წლის N521312-1-3158990 ხელშეკრულებიდან, 18.11.2015 წლის N521312-1-3159426 ხელშეკრულებიდან, 28.12.2015 წლის N521312-1-3188221 ხელშეკრულებიდან, 28.12.2015 წლის N521312-1-3253047 ხელშეკრულებიდან) გამომდინარე დავალიანების 25 543 299.80 აშშ დოლარისა და 2 250 671.16 ევროს მოპასუხეთათვის სოლიდარულად დაკისრების მოთხოვნით. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა სესხის ძირითად თანხაზე დარიცხული სარგებლისა და პირგასამტეხლოს ანაზღაურება, დავალიანების დაფარვის მიზნით კი, იპოთეკითა და გირავნობით დატვირთული ქონების სარეალიზაციოდ მიქცევა.

3. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ ბანკი ხელშეკრულებების დადებისას არაკეთილსინდისიერად მოქმედებდა „ო. ჯგუფის“ (შემდეგში - ჯგუფი) მომგებიანი ბიზნესის მითვისების მიზნით, ამიტომ ბანკთან დადებული გარიგებები ამორალურობის საფუძვლით ბათილი იყო.

4. მოპასუხეებმა - შპს ,,ო.მ“, შპს ,,ო.-..-მა“, შპს ,,ო. მ–მა“, შპს “ბ–ი - B.-მა და შპს ,,კ–უმ“ (შემდეგში - შეგებებული სარჩელის მოსარჩელეები) შეგებებული სარჩელი წარადგინეს და მათსა და ბანკს შორის 2015 წლის 25 აგვისტოს გაფორმებული გარიგებისა (ამ შეთანხმების საფუძველზე ყველა მოპასუხე კომპანია ვალის თანამკისრებელი გახდა შპს ,,ო.სთან“ და შპს „ო- თან“ ერთად) და მისგან მომდინარე ყველა გარიგების ბათილად ცნობა მოითხოვეს. მათვე მოითხოვეს ბანკს, ,, B.G.L.“-ს და სს ,,ბ.ჯ–ს“ (შემდეგში - შეგებებული სარჩელის მოპასუხეები) სოლიდარულად დაჰკისრებოდათ ზიანის ანაზღაურება. მოსარჩელეთა ფანმარტებით, ზიანი გამოწვეული იყო ბანკის ქმედებით, რომელმაც ფარული კომუნიკაციის მეშვეობით კომერციული ინფორმაცია გაამჟღავნა შპს „ფ.მ.ს–თან“, რამაც გამოიწვია ამ უკანსკნელთან ხელშეკრულების შეწყვეტა. ხელშეკრულების შეწყვეტით შპს ,,ო–ს“ მიადგა 8 579 002.82 აშშ დოლარის ზიანი; შპს ,,ო.-2-ს“ 54 937 925.79 აშშ დოლარის, 2 500 000 ევროსა და 4 567 357 ლარის ზიანი; შპს ,,კ–უს“ 2 962 595.42 აშშ დოლარის ზიანი; შპს ,,ო. მ–ს“ 1 350 000 ევრო და 242 740 ლარის ზიანი; შპს ,,ბ–ი- B.-ს“ 6 387 347 ლარის ზიანი.

5. შეგებებული სარჩელის მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ შეგებებული სარჩელის ავტორებს არ წარმოუდგენიათ მტკიცებულებები, რომლებიც დაადასტურებდა კონტრაჰენტთან, ბანკის მიზეზით, ხელშეკრულების შეწყვეტას. ამასთან, მოპასუხედ დასახელებული კომპანიები (გარდა ბანკისა) არასათანადო მოპასუხეები იყვნენ.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა:

6.1. მსესხებლებს დაეკისრათ 1 391 358.66 ევროსა და 25 162 217.76 აშშ დოლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ. მათვე სოლიდარულად დაეკისრათ სესხის ძირითად თანხაზე დარიცხული სარგებლისა და პირგასამტეხლოს გადახდა;

6.2. გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით სარეალიზაციოდ მიექცა მოპასუხეთა იპოთეკითა და გირავნობით დატვირთული ქონება. სასამართლომ დაადგინა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ იპოთეკით დატვირთული ნივთის რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხით სრულად არ დაიფარებოდა გადაწყვეტილებით დაკისრებული თანხა, აღსრულება მსესხებლის სხვა ქონებაზე მიქცეულიყო;

6.3. შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

7. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 10 ოქტომბრის განჩინებით - სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

9. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

9.1. ბანკი მოქმედებდა არაკეთილსინდისიერად ო. ჯგუფის მომგებიანი ბიზნესის მითვისების მიზნით. ამორალური და ბათილი გარიგებების გაფორმების და არაპარტნიორული მოქმედებების შედეგად მოპასუხეებს მიადგათ ზიანი.

9.2. სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არ იმსჯელა აპელანტის მიერ მითითებულ იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ბანკმა სესხის გაცემისათვის არაადეკვატურად დიდი მოცულობის უზრუნველყოფა გამოიყენა. ამასთან, მიუხედავად სახელშეკრულებო პირობების შესრულებისა, პროპორციული ღირებულების ქონება უფლებრივი დატვირთვისაგან არ გაათავისუფლა.

9.3. ბანკი ეტაპობრივად აუარესებდა კასატორთა ფინანსურ მდგომარეობას, კერძოდ, ზრდიდა საპროცენტო განაკვეთს.

9.4. სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა ბანკის არაკეთილსინდისიერი მოქმედება, კერძოდ, მას, მოპასუხეებისაგან დამოუკიდებლად და დაუკითხავად, პირდაპირი კომუნიკაცია ჰქონდა შპს „ფ.მ.ს–თან“ (შემდეგში - მსესხებელთა კონტრაჰენტი), რომელთანაც კასატორის კომერციული ინფორმაცია გაამჟღავნა. ამან არსებითი გავლენა მოახდინა კონტრაჰენტთან ხელშეკრულების შეწყვეტის წინაპირობების შექმნაზე, და საბოლოოდ, სწორედ ამ ფაქტმა გამოიწვია ხელშეკრულების შეწყვეტა. ხელშეკრულების შეყვეტით კასატორებს მიადგათ ზიანი, რასაც ადასტურებს შეგებებული სარჩელის ავტორთა მიერ წარმოდგენილი შპს „გ.თ–ის“ ანგარიში, რომლის მიხედვითაც 2012-2015 წლებში შეგებებული სარჩელით მოსარჩელეების მიერ მითითებულ კონტრაჰენტთან თანამშრომლობის შედეგად მიღებული მოგება 66 479 524 აშშ დოლარი იყო. თანამშრომლობის შეუწყვეტლობის შემთხვევაში კომპანიები სწორედ ამ მოგებას მიიღებდნენ.

9.5. ბანკის მიზანმიმართული ქმედება ბიზნესის დასაკუთრებისთვის გამოიხატა იმაშიც, რომ 2018 წლის 1 ოქტომბერს პირველი არხის ვებგვერდის მეშვეობით ბანკმა გაავრცელა ბანკის მიმართ მოპასუხეთა არსებული დავალიანებისა და მისი მოცულობის შესახებ კონფიდენციალური ინფორმაცია, რაც ემსახურებოდა მსესხებლებისათვის ზიანის მიყენებას.

9.6. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ შეაფასა ის გარემოება, რომ 2014 წელს კასატორებმა საკრედიტო ვალდებულებების რეფინანსირების (ბანკი ქართუდან) გადაწყვეტილება მიიღეს, რაც მოსარჩელე ბანკისათვის არასასურველი აღმოჩნდა და კასატორებს კლიენტად დარჩენის შემთხვევაში პირობების გაუმჯობესება შესთავაზა, კერძოდ, არსებული ვალდებულების 9-წლიან გრაფიკზე გადანაწილება, საპროცენტო განაკვეთის შემცირება და ა.შ. ამ პერიოდში შეიცვალა ეროვნული ბანკის რეგულაციები, რის გამოც რეფინანსირების პროცესი შეჩერდა. ბანკმა შეპირებული შეღავათები არ შეასრულა, პირიქით, პირობები მკვეთრად გააუარესა.

9.7. კომპანიებზე დღემდე მიმდინარეობს ზეწოლა. ავტომობილები თავდაპირველად იმ პირობით დაიტვირთა გირავნობით, რომ მათი გაყიდვისას უფლებრივი დატვირთვისაგან გათავისუფლდებოდა შეუზღუდავად. თუმცა დღეს ბანკი ზღუდავს კომპანიებს, საბაზრო ფასით გაყიდოს ავტომობილები და ითხოვს რეალიზაციას საბაზროზე მაღალ ფასად. ბანკი ასევე მოითხოვს რეალიზაციის შედეგად მიღებული თანხა სრულად მიემართოს დავალიანების დასაფარად. იმის გათვალისწინებით, რომ ავტომობილები უმეტესად განვადებით იყიდება, კომპანიები იძულებულები არიან, საკუთარი რესურსით გადაიხადონ ავტომობილების სრული ღირებულება, რაც აუარესებს კომპანიების ფინანსურ მდგომარეობას და კონკურენტუუნაროს ხდის ბაზარზე.

9.8. ბანკი ეტაპობრივად აუარესებდა კასატორთა ფინანსურ მდგომარეობას, რითაც აიძულებდა, დასთანხმებოდნენ კაბალურ პირობებს. იძულება იმითაც გამოიხატა, რომ ბანკი მუდმივად ცდილობდა, კლიენტთან შეთანხმების გარეშე ხელშეკრულებებში აესახა თავისთვის სასარგებლო პირობები. სწორედ ამგვარი გავლენის ბოროტად გამოყენებით დაიდო 2015 წლის ხელშეკრულება, იმ ვითარებაში, როდესაც გარიგების დადების განმაპირობებელი გარემოება მხარეთა შორის ნდობა იყო.

9.9. ბანკთან ერთად ზიანის მიმყენებელ ქმედებებს დანარჩენი ორი მოპასუხეც ახორციელებდა, რის გამოც ისინი სოლიდარულად არიან პასუხისმგებელი მიყენებული ზიანისათვის. სასამართლოს მსჯელობა გამჭოლი პასუხისმგებლობის შესახებ არასწორია. განსახილველ საქმეზე არსებული ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლიობა იყო საფუძველი იმისათვის, რომ სასამართლოს კორპორაციული საფარველის გაჭოლვის პრინციპი გამოეყენებინა.

9.10. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლოს დაკისრების თაობაზე ეწინააღმდეგება უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას. დაკისრებული პირგასამტეხლო მსესხებელთა დავალიანების ნახევარს აღემატება და დავალიანების დაახლოებით 60-70%-ს შეადგენს. ამასთან, საქმეში არ არის წარმოდგენილი მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს შეუსაბამოდ დიდი ოდენობით პირგასამტეხლოს დაკისრების ფაქტობრივსამართლებრივ საფუძველს მისცემდა.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 დეკემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

13. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

14. მოსარჩელის მოთხოვნაა მოპასუხეთათვის სოლიდარულად სესხის, სარგებლისა და პირგასამტეხლოს დაკისრება, ასევე, გირავნობისა და იპოთეკის საგნის რეალიზაცია დაკისრებული თანხის ამოღების მიზნით. ამ მოთხოვნების საფუძველს წარმოადგენს სსკ-ის 867-ე (საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით კრედიტის გამცემი აძლევს ან მოვალეა მისცეს მსესხებელს სასყიდლიანი კრედიტი სესხის ფორმით), 623-ე (სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი), 625.1 (მხარეთა შეთანხმებით სესხისათვის შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს პროცენტი. იპოთეკით უზრუნველყოფილი სესხის ხელშეკრულებაში უნდა მიეთითოს მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ყოველთვიური საპროცენტო განაკვეთი), 417-ე-418-ე (პირგასამტეხლო – მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა – მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულებისათვის; ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს, გარდა ამ კოდექსის 625-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული შემთხვევებისა; შეთანხმება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას), 463-ე (თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს), 254.1 (მოვალის ან მესამე პირის მოძრავი ნივთი ან/და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომლის სხვა პირთათვის გადაცემა დასაშვებია, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც ფულადი, ისე არაფულადი მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად, ისე, რომ კრედიტორი (მოგირავნე) იძენს უფლებას, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა დაგირავებული ქონების (გირავნობის საგნის) რეალიზაციით ან მხარეთა შეთანხმებით – მისი საკუთრებაში მიღებით მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში), 276.2 (მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც გირავნობის საგნის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად ან გირავნობის საგნის ღირებულება მთლიანად არ ფარავს ამ მოთხოვნის ოდენობას, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი), 286.1 (უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული) მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით (იპოთეკა)) და 301.1¹ (მოთხოვნა, რომლის უზრუნველყოფის საშუალებაც არის იპოთეკა, დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად, თუ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი) მუხლები.

15. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, ზემოხსენებული ნორმებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი წინაპირობები შესრულებულია. კერძოდ, სააპლაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ წინამდებარე განჩინების მეორე პუნქტში მითითებული ხელშეკრულებების ფარგლებში გაცემული თანხა მოპასუხეებს სრულად არ დაუბრუნებიათ და მათი დავალიანება ამავე პუნქტში მითითებული თანხას შეადგენდა. ამასთან, ბანკის მოთხოვნა უზრუნველყოფილი იყო მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე გამოყენებული იპოთეკითა და გირავნობით. მხარეთა შეთანხმებით, თუ უზრუნველყოფის საგნის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ იქნებოდა უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად, აღსრულება მიექცეოდა მსესხებლის სხვა ქონებაზე. საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული იყო სარგებელი სესხით სარგებლობისათვის, ხოლო ამავე ხელშეკრულებით დადგენილი ვალდებულების დარღვევისათვის - პირგასამტეხლო.

16. მოპასუხეები საქმისწარმოების არცერთ ეტაპზე არ შედავებიან სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ზემოხსენებულ ფაქტობრივ გარემოებებს. შესაბამისად, ეს გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად.

17. სარჩელის წინააღმდეგ მოპასუხეთა შესაგებელი ბანკთან დადებული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას ეფუძნება, რაც მათი მოსაზრებით, გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილებას. მოპასუხეთა მტკიცებით, ბანკი მოქმედებდა არაკეთილსინდისიერად, მსესხებელთა ბიზნესის მითვისების მიზნით, რამაც გამოიწვია ამორალური და გავლენის ბოროტად გამოყენებით გარიგებათა დადება.

18. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, კასატორთა ამ პრეტენზიის გაზიარების შემთხვევაშიც, სარჩელის დაკმაყოფილება არ გამოირიცხება. კერძოდ, რაკი სადავო არაა მოპასუხეების მიერ ბანკისაგან საკრედიტო თანხის მიღება და ეს თანხა დაბრუნებული არაა, გარიგების ბათილობის შემთხვევაშიც, სსკ-ის 976.1.„ა“, 979.1 და 981.2 მუხლების საფუძველზე, სარჩელს პერსპექტივა ნაწილობრივ მაინც ექნება. რაც შეეხება მოპასუხეთა შეგებებულ სარჩელს, მისი დაკმაყოფილება გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილებას, რადგან სარჩელის მოთხოვნა მთლიანად გაიქვითება შეგებებული სარჩელის მოთხოვნაში, თუმცა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში გადაწყვეტილების კანონიერების შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო განიხილავს კასატორთა იმ პრეტენზიას, რომელიც სადავო გარიგებათა ბათილობას შეეხება.

19. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 54-ე მუხლით (ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს) გათვალისწინებული გარიგების ბათილობის ერთ-ერთი საფუძვლის (გარიგების შინაარსის ამორალურობის) შემოწმებისას, მნიშვნელოვანია არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებით, არამედ გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობასთან. რაც შეეხება გავლენის ბოროტად გამოყენების გამო გარიგების ბათილობას, სსკ-ის 55-ე მუხლი (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებით, როცა მათი ურთიერთობა დაფუძნებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე) ადგენს მკაფიო კრიტერიუმს – განსაკუთრებულ ნდობაზე დაფუძნებულ ურთიერთობებში ერთი მხარის მიერ მეორეზე გავლენის ბოროტად გამოყენებას. „ამ დროს მნიშვნელოვანია არა გარიგების შინაარსი, არამედ გარიგების დადების სახე. გარიგების დადების საფუძველი არის არა ინდივიდის ნამდვილი ნება, არამედ ხელშეკრულების მხარის მიერ „გარემოებათა ბოროტად გამოყენება“ (იხ. კერესელიძე,უზოგადესი სისტემური ცნებები, 2009, გარემოებათა ბოროტად გამოყენება, გვ. 354). სსკ-ის 8.3 მუხლით კი (სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი) განმტკიცებულია კეთილსინდისიერების პრინციპი. შესაბამისად, ამ ნორმის საფუძველზე ფასდება ურთიერთობის მონაწილეთა ქცევა.

20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ზნეობის საწინააღმდეგოდ სადავო გარიგებათა დადების თაობაზე კასატორთა პრეტენზიას (არაადეკვატურად დიდი მოცულობის უზრუნველყოფა, მაღალი საპროცენტო განაკვეთი), საკასაციო სასამართლო შეამოწმებს სსკ-ის 54-ე მუხლის შესაბამისად.

20.1. პირველი გარემოება, რომელზეც კასატორები აპელირებენ ბანკის მიერ არაადეკვატურად დიდი მოცულობის უზრუნველყოფის გამოყენება (საწყისი გადამეტებული უზრუნველყოფა) და სახელშეკრულებო პირობების შესრულების პროპორციულად მათი უფლებრივი დატვირთვისაგან გაუთავისუფლებლობაა (შემდგომი გადამეტებული უზრუნველყოფა).

20.2. ზნეობის საწინააღმდეგოდ შეიძლება ჩაითვალოს კრედიტის უზრუნველყოფის მიზნით უზრუნველყოფის გადაჭარბებული და შეუსაბამო საშუალებების გამოყენება, მაგალითად, მცირე კრედიტის უზრუნველყოფის მიზნით მოვალის მთელი ქონების გამოყენება (იხ. ლ. ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარის ელ.ვერსია (gccc.ge), მუხლი 54). პალატა განმარტავს, რომ საწყისი გადამეტებული უზრუნველყოფა მაშინ არსებობს, როდესაც ხელშეკრულების დადებისას, ცხადია, რომ რეალიზაციის შემთხვევაში აშკარა შეუსაბამობა იარსებებს უზრუნველყოფის საშუალების რეალიზებულ ღირებულებასა და უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ღირებულებას შორის. უზრუნველყოფის გადამეტება არსებობს მაშინაც, როდესაც უზრუნველყოფა 150%-ით და მეტით აჭარბებს მოთხოვნის ღირებულებას. რაც შეეხება შემდგომ გადამეტებულ უზრუნველყოფას, უზრუნველყოფის მიმცემს შეუძლია, მოითხოვოს იმ ქონების გამოთავისუფლება, რომელიც უზრუნველყოფისათვის საჭირო აღარაა. ეს უფლება მაშინაც არსებობს, როდესაც ხელშეკრულება ასეთ დათქმას არ შეიცავს (შდრ. იან კროპჰოლერი, გერმანიის სამოქალაქო კოდექსი – სასწავლო კომენტარი, თბილისი, 2014 წელი, §138).

20.3. გადაჭარბებული უზრუნველყოფის არსებობის ფაქტის მტკიცების ტვირთი იმ მხარეს ეკისრება, რომელიც ამ ფაქტზე მიუთითებს (სსსკ-ის 102.1 და 103.1 მუხლები). მოცემულ შემთხვევაში, არცერთი მტკიცებულება, რომელიც გადაჭარბებულ უზრუნველყოფას დაადასტურებდა, მსესხებლებს არ წარმოუდგენიათ. უფრო მეტიც, მათ კონკრეტულად არც კი მიუთითებიათ, თუ რამდენით აჭარბებდა ბანკის მოთხოვნას უზრუნველყოფის ღირებულება. ამასთან, ბანკმა განმარტა, რომ დავალიანება ბევრად აჭარბებს უზრუნველყოფილი ქონების სარეალიზაციო ღირებულებას, კერძოდ, ეს ქონება უზრუნველყოფს მოთხოვნის მხოლოდ 41 %-ს (დეტალურად იხ. ბანკის 19.04.2019 წლის შესაგებელი, 19.04.2019 წლის სააპელაციო შესაგებელი). ამ ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად ბანკის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები მსესხებლებს არ გაუქარწყლებიათ და მხოლოდ ის მიუთითეს, რომ შეუსაბამოდ მაღალი უზრუნველყოფის გამოყენება ბანკის მხრიდან უდავოა (იხ. სააპელაციო საჩივარი, პოზიცია სააპელაციო შესაგებელზე 30.07.2019). თუმცა, როგორც აღინიშნა, ამ ფაქტს ბანკი შეედავა და შესაბამისი მტკიცებულებებიც წარადგინა. რაც შეეხება შემდგომ გადამეტებულ უზრუნველყოფას, კასატორებს ასევე არ წარმოუდგენიათ ამ გარემოების დამადასტურებელი კონკრეტული მტკიცებულებები და მხოლოდ ზოგადი მითითებით შემოიფარგლნენ.

20.4. საკასაციო პრეტენზია მაღალ საპროცენტო განაკვეთთან დაკავშირებით, ასევე არ არის გასაზიარებელი შემდეგ გარემოებათა გამო:

20.4.1. ამორალურობის საფუძვლით სესხის (საბანკო კრედიტის) ხელშეკრულების ბათილად ცნობისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) ფაქტობრივი შემადგენლობა - შეუსაბამობა ერთი მხარის შესრულებასა და მეორე მხარის საპასუხო შესრულებას შორის; „თვალშისაცემი განსხვავება“ - მაგალითად, როცა სახელშეკრულებო პროცენტი 100% - ით აჭარბებს საბაზრო განაკვეთს; ბ) სუბიექტური წინაპირობები - როცა ერთი მხარე ბოროტად იყენებს მეორე მხარის: უმწეო მდგომარეობას; გამოუცდელობას; მდგომარეობას, როცა მხარეს არა აქვს შესაძლებლობა, შეაფასოს ორივე მხარის მოქმედების დადებითი და უარყოფითი ფაქტორები (გონივრული განსჯის უუნარობა); უნებისყოფობას (ნების მნიშვნელოვან სისუსტეს); გ) როცა ერთი მხარე სარგებლობს მეორე მხარის ასეთი მდგომარეობით გამორჩენის მიღების მიზნით (იხ. თ.ზამბახიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარის ელ.ვერსია, მუხლი 623, ამორალურობა, როგორც ბათილობის საფუძველი, ველი 23-25).

20.4.2. განსახილველ შემთხვევაში, მითითებული წინაპირობები არ არსებობს. კერძოდ, პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეთა მიერ განსაზღვრული სესხის სარგებელი - წლიური 11-12%, საბანკო სექტორში კრედიტზე დადგენილი საშუალო პროცენტის გათვალისწინებით, არ არის არაგონივრული ოდენობა. დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, სესხი წლიური 11-12% სარგებლით არ განიხილება ამორალურ გარიგებად (შდრ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 28 ივლისის №ას-663-629-2015 გადაწყვეტილება).

21. დაუსაბუთებელია კასატორთა პრეტენზია 2015 წლის 25 აგვისტოს ხელშეკრულების ბათილობის თაობაზე. ამ შეთანხმების საფუძველზე, ყველა მოპასუხე ვალის თანამკისრებელი გახდა თავდაპირველ მოვალესთან ერთად. კასატორები ამ გარიგების ბათილობას მოითხოვენ იმ საფუძვლით, რომ ბანკმა გავლენის ბოროტად გამოყენებით დაითანხმა ისინი კაბალურ პირობებზე. გავლენის ბოროტად გამოყენებით გარიგების გაბათილების შესაძლებლობას სსკ-ის 55-ე მუხლი ითვალისწინებს, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში ამ ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობები შესრულებული არ არის. კერძოდ, კასატორებმა ვერ დაამტკიცეს იმ ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც ამ მუხლით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგს მოგვცემდა. უპირველესად, საკასაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 319.1 მუხლზე (კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას) და მიიჩნევს, რომ, ამ ნორმით განმტკიცებული ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში, მხარეებმა დადეს ვალის თანაკისრების ხელშეკრულება. ვალის თანამკისრებლებად, თავდაპირველ ორ მოვალესთან ერთად, სხვა მოვალეების შემოყვანა და მათი ქონების უფლებრივი დატვირთვა განპირობებული იყო 13.06.2011 წლის შეთანხმებით საკრედიტო ლიმიტის 20 000 000 აშშ დოლარიდან 50 000 000 აშშ დოლარამდე გაზრდით, თავდაპირველი მსესხებლის რისკებითა (25.06.2014 წლის ანგარიში) და თანამკისრებელთა ფინანსური მდგომარეობის ანალიზით. თავდაპირველი მოვალის გვერდით ახალი მოვალეების შემოსვლით ბანკმა შეამცირა თავდაპირველი მოვალის გადახდისუუნარობის რისკი (ვალის თანაკისრება (Schuldbeitritt, სხვაგვარად ასევე: ვალდებულების კუმულატიურად კისრება), ვალის გადაკისრების მსგავსად, წარმოადგენს ინტერცესიის ნაირსახეობას, რომლის ფარგლებშიც ერთი პირი იღებს პასუხისმგებლობას სხვისი ვალისათვის. თუმცა, განსხვავებით ვალის გადაკისრებისაგან, თანაკისრებისას თავდაპირველი მოვალის ვალდებულება ძალაში რჩება. კრედიტორი იღებს ვალის თანამკისრებლის სახით ახალ მოვალეს, რითაც ამცირებს თავდაპირველი მოვალის გადახდისუუნარობის რისკს, რაც წარმოადგენს კიდეც მოცემულ სიტუაციაში მისი ინტერესის ერთადერთ საგანს. ვალის თანაკისრება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსში მოწესრიგებული არ არის, თუმცა ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპიდან გამომდინარე, მისი დასაშვებობა უპირობოდ და ერთმნიშვნელოვნად აღიარებულია გერმანული სამართლის ოჯახის ყველა მართლწესრიგის მსგავსად. - იხ. გ.რუსიაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარის ელ.ვერსია, მუხლი 891, ველი 29-30). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ თავდაპირველ მსესხებელთან ერთად მოპასუხეთა მიერ ვალის თანაკისრების ხელშეკრულების დადება არ შეიძლება ბანკის მხრიდან გავლენის ბოროტად გამოყენებად შეფასდეს. ასევე არ არის გასაზიარებელი კასატორთა პრეტენზია, რომ ბანკი ხელშეკრულებებში მათთან შეუთანხმებლად ასახავდა თავისთვის სასარგებლო პირობებს. მხარეები რომ წინასწარ ათანხმებდნენ ხელშეკრულების პირობებს, დასტურდება ბანკის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, მათ შორის, მხარეთა მიმოწერის დამადასტურებელი დოკუმენტებით. ამდენად, არ დგინდება, რომ გარიგება მხოლოდ იმის წყალობით დაიდო, რომ ბანკმა კლიენტებზე თავისი გავლენა ბოროტად გამოიყენა.

22. კასატორთა პრეტენზიის მიხედვით, ბანკმა ხელშეკრულებით მინიჭებული უფლებამოსილება არაკეთილსინდისიერად განახორციელა და დაარღვია სსკ-ის 316.2 მუხლით (თავისი შინაარსისა და ხასიათის გათვალისწინებით ვალდებულება შეიძლება ყოველ მხარეს აკისრებდეს მეორე მხარის უფლებებისა და ქონებისადმი განსაკუთრებულ გულისხმიერებას) განმტკიცებული გულისხმიერების ვალდებულება, კერძოდ:

22.1. ბანკმა არ შეასრულა დანაპირები და, რეფინანსირების ჩაშლის მიუხედავად, შეპირებული შეღავათები მსესხებლების მიმართ არ გაავრცელა.

კასატორების განმარტებით, სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შემსუბუქებას ბანკი მათ დაპირდა იმ შემთხვევაში, თუ მსესხებლები მოსარჩელე ბანკის კლიენტად დარჩებოდნენ და სესხს სხვა ბანკში არ გადაიტანდნენ რეფინანსირების გზით. კასატორები თავადვე მიუთითებენ, რომ მათ სესხის სხვა ბანკში გადატანა გადაწყვიტეს. მართალია, ეს პროცესი შეჩერდა ეროვნული ბანკის რეგულაციების გამო, მაგრამ, ფაქტია, რომ მსესხებლებმა თავად დაარღვიეს შეთანხმება მოსარჩელე ბანკის კლიენტად დარჩენის თაობაზე. შესაბამისად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ბანკის მხრიდან მართლაც იყო შეღავათები შეთავაზებული, კასატორებს ამ შეღავათების მიღების მოლოდინი აღარ უნდა ჰქონოდათ, რადგან მათ თავად აირჩიეს სესხის რეფინანსირების გზა, რაც საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შემსუბუქებას გამორიცხავდა. ამდენად, სასამართლო კასატორთა ზემოხსენებულ პრეტენზიას დაუსაბუთებლად მიიჩნევს და ბანკის უარს სესხის პირობების შემსუბუქებაზე, ბანკის მიერ თავისი უფლების არაკეთილსინდისიერ გამოყენებად ანდა გულისხმიერების ვალდებულების დარღვევად ვერ შეაფასებს.

22.2. ბანკი დაგირავებულ ავტომაქანებს, შეპირების მიუხედავად, უფლებრივი შეზღუდვისაგან არ ათავისუფლებს.

პირველ რიგში, პალატა მიუთითებს, რომ არ დასტურდება მხარეთა შეთანხმება კასატორის მიერ მითითებულ პირობაზე - ავტომანქანის ღირებულების სრულად დაფარვამდე გირავნობისაგან მისი გათავისუფლების თაობაზე. ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც კასატორები თანხის მიღებას და გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი საკრედიტო ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე დავალიანების ოდენობას სადავოდ არ ხდიან, მათი პრეტენზია, რომ მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად გამოყენებული ქონების გირავნობისაგან გაუთავისუფლებლობა არაკეთილსინდისიერ ქმედებად შეფასდეს, დაუსაბუთებელია.

23. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი ურთიერთობა ემყარება ვარაუდს, რომ პარტნიორები კეთილსინდისიერად მოქმედებენ, სანამ დაინტერესებული მხარე საპირისპიროს არ დაამტკიცებს. პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებმა მოსარჩელის კეთილსინდისიერად ქცევის პრეზუმფცია ვერ გააქარწყლეს და ვერ დაამტკიცეს ბანკის დაფარული ინტერესი მოვალეთა ქონების დაუფლების თაობაზე.

24. კასატორთა პრეტენზიის მიხედვით, დაკისრებული პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალია, რადგან იგი დავალიანების დაახლოებით 60-70%-ს შეადგენს. ამასთან, საქმეში არ არის წარმოდგენილი მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს მოპასუხეთათვის მაღალი პირგასამტეხლოს დაკისრების ფაქტობრივსამართლებრივ საფუძველს მისცემდა.

24.1. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ პირგასამტეხლოს სამართლებრივი ბუნება, მისი ფუნქცია და გამოყენების ფარგლები უზენაესი სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაშია ასახული. კერძოდ, საკასაციო სასამართლოს განმარტების მიხედვით, „პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა უკავშირდება ვალდებულების დარღვევას. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება დამოუკიდებელია ზიანის მიყენების ფაქტის მტკიცებისაგან, ანუ პირგასამტეხლოს მოთხოვნისათვის კრედიტორს არ ეკისრება მიყენებული ზიანის დამტკიცების ვალდებულება. პირგასამტეხლოს მოთხოვნის უფლება კრედიტორს ყოველთვის აქვს, მიუხედავად იმისა, განიცადა თუ არა მან ზიანი. მთავარია, ვალდებულების დარღვევის ფაქტი.“ (შდრ. სუსგ-ები: №ას-1373-2018, 17.01.2019; № ას 848-814-2016, 28.12.2016; №ას-816-767-2015, 19.11.2015). ამდენად, კასატორთა პრეტენზია ზიანის მიყენების დამადასტურებელი მტკიცებულებების წარუდგენლობასთან დაკავშირებით, უსაფუძვლოა.

24.2. სსკ-ის 420-ე მუხლის საფუძველზე, სასამართლოს უფლება აქვს, შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო, რაც შეფასებითი კატეგორიაა და, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის გარემოებების ერთობლივი ანალიზის შედეგად წყდება. დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით: „პირგასამტეხლოს შემცირებისას სასამართლო მხედველობაში იღებს მხარის ქონებრივ მდგომარეობასა და სხვა გარემოებებს, კერძოდ, იმას, თუ როგორია შესრულების ღირებულების, მისი შეუსრულებლობისა და არაჯეროვანი შესრულებით გამოწვეული ზიანის თანაფარდობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან. პირგასამტეხლოს შეუსაბამობის კრიტერიუმად, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შეიძლება, ჩაითვალოს ისეთი გარემოებები, როგორიცაა: ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს შეუსაბამოდ მაღალი პროცენტი, პირგასამტეხლოს თანხის მნიშვნელოვანი გადაჭარბება ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეულ შესაძლო ზიანზე, ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა და სხვა.“ (იხ. სუსგ №ას-176-157-2014, 8.05.2014წ.).

24.3. საკასაციო სასამართლო, კასატორთა პრეტენზიასთან დაკავშირებით, მიუთითებს, რომ, მართალია, სასამართლო პირგასამტეხლოს ოდენობის შეფასებისას ითვალისწინებს დარიცხული პირგასამტეხლოს ოდენობასაც ძირითად ვალთან მიმართებით, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ დაკისრებული პირგასამტეხლო არცერთი ხელშეკრულების შემთხვევაში არ არის ძირითადი ვალდებულების 60-70% (დაკისრებული პირგასამტეხლო საშუალოდ ძირითადი ვალდებულების 20%-ის ფარგლებშია).

24.4. საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს საქმის კონკრეტულ გარემოებებს, დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას, ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობას, კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს და მიიჩნევს, რომ შეთანხმებული წლიური 20-22% პირგასამტეხლო არის გონივრული, პროპრორციული და უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისი. კასატორებმა დამაჯერებლად ვერ დააასაბუთეს, თუ რატომ არის ის შეუსაბამოდ მაღალი, მით უმეტეს, იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ მსესხებლები მეწარმე სუბიექტები არიან, რომლებიც თავისუფალი და გაცნობიერებული ნების გამოვლენის საფუძველზე დასთანხმდნენ პირგასამტეხლოს კონკრეტულ ოდენობას (შდრ. სუსგ საქმე №ას-1451-1371-2017, 13.11.2018წ.).

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ბანკის სარჩელის წინააღმდეგ კასატორთა მიერ წამოყენებული პრეტენზიები ამ სარჩელის დაკმაყოფილებას არ გამორიცხავს. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ბანკის სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე დასაბუთებულია და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

26. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დასაბუთებულია ასევე შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილშიც. უპირველესად, საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ შეგებებული სარჩელის პირველი მოთხოვნა ხელშეკრულებათა ბათილად ცნობის თაობაზე, თავისი შინაარსით, ბანკის მოთხოვნის წარმოშობის შემაფერხებელი შესაგებელია, რომელზედაც სასამართლომ უკვე იმსჯელა. შეგებებულ მოსარჩელეებს აღძრული აქვთ ასევე მიკუთვნებითი მოთხოვნა. ისინი მოითხოვენ იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც მათ მიადგათ ბანკის მიერ კონფიდენციალური ინფორმაციის გაუმჟღავნებლობის თაობაზე სახელშეკრულებო პირობის დარღვევით. კერძოდ, ბანკის მიერ ტელევიზიის პირველი არხის ვებ-გვერდის მეშვეობით მოპასუხეთა დავალიანებისა და მისი მოცულობის შესახებ კონფიდენციალური ინფორმაციის გამჟღავნებით, ასევე მსესხებელთა კონტრაჰენტისათვის კონფიდენციალური ინფორმაციის მიწოდებით, რის გამოც ამ უკანასკნელმა კასატორებთან ხელშეკრულება შეწყვიტა.

27. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე შეგებებული მოსარჩელეების მოთხოვნა წარმატებული იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუკი შესრულებული იქნებოდა სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება), 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) და 411-ე (ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო) მუხლებით გათვალისწინებული წინაპირობები.

28. სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების წინაპირობებია: ვალდებულების ბრალეული დარღვევა, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი ვალდებულების დარღვევასა და ზიანს შორის. დასახელებული შემადგენლობიდან რომელიმე ელემენტის არარსებობა გამორიცხავს იმ სამართლებრივი შედეგის დადგომას, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურს (იხ. სუსგ №ას-1780-1758-2011, 22.01.2013წ.).

29. ამდენად, შეგებებულ მოსარჩელეებს, პირველ რიგში, ბანკის მიერ კონფიდენციალურობის გაუმჟღავნებლობის თაობაზე სახელშეკრულებო პირობის (17.07.2006 წლის ხელშეკრულების პუნქტი 11) დაარღვევის ფაქტი უნდა დაედასტურებინათ. იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხეებს არ წარმოუდგენიათ მტკიცებულება უშუალოდ ბანკის მიერ ინფორმაციის გავრცელების შესახებ, გასაზიარებელია ამ უკანასკნელის პოზიცია, რომ, რაკი საქმე განიხილებოდა ღია სასამართლო სხდომაზე, ინფორმაცია მოდავე მხარეებისა და სადავო თანხის შესახებ საჯაროდ ხელმისაწვდომი იყო. მარტოოდენ მხარის ახსნა-განმარტება, სხვა მტკიცებულებების გარეშე, საკმარისი არაა სადავო ფაქტის დასადასტურებლად. საქმეში წარმოდგენილი არცერთი სხვა მტკიცებულებით არ დგინდება ბანკის მიერ ზემოხსენებული სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის ფაქტი, შესაბამისად, არც ის დგინდება, რომ მოსარჩელეთა კონტრაჰენტთან ხელშეკრულების შეწყვეტა ამ ფაქტს უკავშირდება. ამდენად, რაკი არ დასტურდება ბანკის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის ფაქტი, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა გამოირიცხება, რადგან მოსარჩელეები ზიანის მიყენებას სწორედ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევას უკავშირებენ.

30. დაუსაბუთებელი და არათანმიმდევრულია ასევე კასატორთა პრეტენზია, ბანკთან ერთად, დანარჩენი ორი მოპასუხისათვის ზიანის სოლიდარულად დაკისრების თაობაზე: კასატორები, ერთი მხრივ, აპელირებენ, რომ ეს კომპანიები ბანკთან ერთად ახორციელებდნენ ზიანის მიმყენებელ ქმედებებს (თუმცა კონკრეტულად რაში გამოიხატა ეს ქმედებები არ მიუთითებენ), მეორე მხრივ კი, მათ მიმართ გამჭოლი პასუხისმგებლობის პრინციპის გამოყენებას მოითხოვენ. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, შეგებებული სარჩელი ბანკის მიმართ რომც დაკმაყოფილებულიყო, დანარჩენი ორი მოპასუხის მიმართ გამჭოლი პასუხისმგებლობის გამოყენების სამართლებრივი წინაპირობა მაინც არ იარსებებდა. კერძოდ, გამჭოლი პასუხისმგებლობის წინაპირობების (კომპანია პარტნიორის „ა.ე.“ ან „ფ.“, არაადეკვატურად კაპიტალიზებულია, კორპორაციულ ფორმალობებს არ იცავს და სხვ.) შემოწმებამდე, სასამართლომ უნდა დაადგინოს მოვალის გადახდისუუნარობა, ვინაიდან „გამჭოლი პასუხისმგებლობის“ გამოყენების საჭიროება წარმოიშობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როცა ვალდებულება წარმოეშვა კომპანიას, მაგრამ იგი არ არის გადახდისუნარიანი (იხ. სუსგ №ას-1307-1245-2014, 06.06.2015წ.; №ას-1158-1104-2014, 06.05.2015წ.). მოცემულ შემთხვევაში, მსესხებელთა კონტრაჰენტი არის კომერციული ბანკი, რომელიც საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ ლიცენზირებული მყარი ფინანსური ინსტიტუტია და მისი გადახდისუნარიანობა პრეზუმირებულია. შესაბამისად, საწინააღმდეგო გარემოება, ანუ ბანკის გადახდისუუნარობა მოსარჩელეებს უნდა ემტკიცებინათ. მათ კი, ამ გარემოებაზე არც მიუთითებიათ.

31. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ შეგებებული სარჩელის უსაფუძვლობის თაობაზე სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა სწორია.

32. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორები ვერ მიუთითებენ. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

33. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

34. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

34. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორებს - შპს ,,ო–ს“ (...), შპს ,,ო-ს“ (....), შპს ,,ო. მ–ს“ (.....), შპს ,,ი–ისს“ (....), შპს ,,ლ–ს“ (....), შპს ,,მ–ს“ (2....), შპს ,,მ–ეს“ (....), შპს ,,კ–უს“ (....), შპს ,,ი–ა-ს“ (....), შპს ,,ს–ს“ (...), შპს “ბ–ი - B.-ს“ (....) უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ვ. ჯ–ას (პ/ნ ....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8 000.00 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 13.01.2020;) 70% – 5600 ლარი;

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს ,,ო–ს“, შპს ,,ო-ის“, შპს ,,ო. მ–ის“, შპს ,,ი–ის“, შპს ,,ლ–ის“, შპს ,,მ–ის“, შპს ,,მ–ეს“, შპს ,,კ–უს“, შპს ,,ი-ის“, შპს ,,ს–ის“, შპს “ბ–ი - B.-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორებს - შპს ,,ო–ს“ (.....), შპს ,,ო-ს“ (.....), შპს ,,ო. მ–ს“ (....), შპს ,,ი–ისს“ (.....), შპს ,,ლ–ს“ (......), შპს ,,მ–ს“ (.....), შპს ,,მ–ეს“ (....), შპს ,,კ–უს“ (....), შპს ,,ი–ას“ (....), შპს ,,ს–ს“ (....), შპს “ბ–ი - B.-ს“ (....) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ვ.ჯ–ას (პ/ნ .....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8 000.00 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 13.01.2020;) 70% – 5600 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ზ. ძლიერიშვილი