№ ას-708-708-2018 26 ივლისი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – ა.ე–ძე, რ.ე–ძე, ბ.ე–ძე (კანონიერი წარმომადგენელი რ.ე–ძე), ა. და დ. ქ–ძეები (კანონიერი წარმომადგენელი თ.ე–ძე) (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ჭ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 მარტის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, მეუღლეთა საერთო ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. რ.ე–ძე (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“ ან „პირველი კასატორი“) და მ.ჭ–ძე (შემდგომში - „მოსარჩელე“) დაქორწინდნენ 2009 წლის 9 მარტს. მათ შორის ქორწინება შეწყდა 2016 წლის 27 სექტემბერს სასამართლოს გადაწყვეტილებით. ქორწინების პერიოდში შეეძინათ სამი შვილი.

2. 2006 წლიდან მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე, მათი სამი შვილი, ასევე პირველი მოპასუხის დედა ა.ე–ძე (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“ ან „მეორე კასატორი“) და პირველი მოპასუხის დისშვილები: დ.ქ–ძე (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“ ან „მესამე კასატორი“) და ა.ქ–ძე (შემდგომში - „მეოთხე მოპასუხე“ ან „მეოთხე კასატორი“) ცხოვრობდნენ ერთად ქ. თბილისში, ნაქირავებ ბინაში. მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე ფაქტობრივად დაშორდნენ 2016 წლის ივლისში და მას შემდეგ ერთად აღარ უცხოვრიათ.

3. მეუღლეთა თანაცხოვრების პერიოდში მოსარჩელე ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას და უვლიდა შვილებს. გარდა ამისა, მოსარჩელე ორჯერ, 2011 წელს და 2014 წელს ჩართული იყო სუროგაციის პროგრამაში შპს ,,ი.გ.ც–ში’’, რისთვისაც მან, როგორც სუროგატმა დედამ, მიიღო შესაბამისი ანაზღაურება.

4. მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის ქორწინების პერიოდში, 2015 წლის 20 აპრილს პირველმა მოპასუხემ 5000 აშშ დოლარად შეიძინა ქ. თბილისში,..... მდებარე უძრავი ქონება - მიწის ნაკვეთი (შემდგომში - „მიწის ნაკვეთი“), რომელიც საჯარო რეესტრში აღირიცხა მხოლოდ ამ უკანასკნელის საკუთრებად. აღნიშნული ქონება მოსარჩელემ და პირველმა მოპასუხემ შეიძინეს საერთო თანხებით და ის შეძენის მომენტიდანვე წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას.

5. 2015 წლის 13-14 ივნისს მომხდარი სტიქიის შედეგად დაზიანდა, ფაქტობრივად განადგურდა ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთი, რის გამოც პირველი მოპასუხე ცნობილ იქნა პირველი კატეგორიის დაზარალებულ პირად და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 2016 წლის 13 იანვრის N02.25.49 განკარგულებისა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2016 წლის 29 იანვრის N11 განკარგულების საფუძველზე გაფორმებული ,,უძრავი ქონების პირდაპირი განკარგვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ ხელშეკრულებით, სიმბოლურ ფასად - 1 ლარად საკუთრებაში გადაეცა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ......., ფართი 178.84 კვ.მ., ს/კ ....... (შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონება“). სანაცვლოდ, პირველმა მოპასუხემ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტს უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადასცა მის სახელზე რიცხული, სტიქიის შედეგად დაზიანებული/განადგურებული მიწის ნაკვეთი.

6. 2016 წლის 11 აგვისტოს მოსარჩელემ სარჩელის აღძვრამდე სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს, სადაც მიუთითა, რომ აპირებდა დავას სადავო უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობასთან დაკავშირებით და მოითხოვა აღნიშნულ ქონებაზე ყადაღის დადება. განცხადება არ დაკმაყოფილდა.

7. 2016 წლის 30 აგვისტოს პირველმა მოპასუხემ მის სახელზე რიცხული სადავო უძრავი ქონებიდან 33.3 კვ.მ. ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე საკუთრებაში გადასცა მეორე მოპასუხეს (დედა), 33.3 კვ.მ. მესამე მოპასუხეს (დისშვილი) და 33.3 კვ.მ. მეოთხე მოპასუხეს (დისშვილი).

8. 2016 წლის 28 სექტემბერს პირველმა მოპასუხემ სადავო უძრავი ქონებიდან მის საკუთრებაში დარჩენილი 70.94 კვ.მ. ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე მთლიანად გადასცა შვილს - რ.ე–ძეს (შემდგომში - „მეხუთე მოპასუხე“ ან „მეხუთე კასატორი“).

9. მეორე მოპასუხემ, რომელიც ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას იყო არასრულწლოვანების - მესამე და მეოთხე მოპასუხეების კანონიერი წარმომადგენელი, ასევე მეხუთე მოპასუხემ პირველ მოპასუხესთან სადავო უძრავ ქონებაზე ჩუქების ხელშეკრულებების დადებისას იცოდნენ, რომ აღნიშნული ქონება შეძენილი იყო მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის ქორწინების პერიოდში და მის მესაკუთრეს, გარდა პირველი მოპასუხისა, აგრეთვე წარმოადგენდა მოსარჩელეც. მათთვის, ასევე, ცნობილი იყო მეუღლეთა შორის არსებული კონფლიქტის, მათი დაშორებისა და ქონებაზე დავის შესახებ.

10. მოსარჩელეს პირველი მოპასუხისათვის არ მიუცია სადავო უძრავი ქონების გასხვისების თანხმობა. მისთვის არ იყო ცნობილი ჩუქების ხელშეკრულებების დადების თაობაზე.

11. 2017 წლის 06 მარტს მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების მიმართ და მოითხოვა პირველ, მეორე, მესამე და მეოთხე მოპასუხეებს შორის 2016 წლის 30 აგვისტოს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; პირველ და მეხუთე მოპასუხეებს შორის 2016 წლის 28 სექტემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სადავო უძრავი ქონების ½ წილის მესაკუთრედ ცნობა.

12. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

13. ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი პირველ, მეორე, მესამე და მეოთხე მოპასუხეებს შორის 2016 წლის 30 აგვისტოს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება; ბათილად იქნა ცნობილი პირველ და მეხუთე მოპასუხეებს შორის 2016 წლის 28 სექტემბერს დადებული ჩუქების ხელშეკრულება; მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების ½ წილის მესაკუთრედ, ხოლო დანარჩენი ½ წილი დარჩა პირველი მოპასუხის საკუთრებაში.

14. მოპასუხეებმა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 30 ივნისის გადაწყვეტილებაზე წარადგინეს სააპელაციო საჩივარი. მათ მოითხოვეს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

15. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 მარტის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 30 ივნისის განჩინება.

16. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-10 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

17. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 103-ე, 107-ე, 183-ე და 709-ე მუხლებით, ასევე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით და განმარტა, რომ მოპასუხის ახსნა-განმარტება და მოწმეთა ჩვენება ვერ ჩაითვლება პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის მიწის ნაკვეთის შეძენასთან დაკავშირებით დავალების ხელშეკრულების არსებობის დამადასტურებელ სათანადო მტკიცებულებად. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მიწის ნაკვეთი პირველ მოპასუხეს მეორე მოპასუხის დავალებით არ შეუძენია და მასზე მეორე მოპასუხეს საკუთრების უფლება არ წარმოშობია.

18. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინაიდან, მოსარჩელე და პირველი მოპასუხე 2009 წლის 09 მარტიდან 2016 წლის 27 სექტემბრამდე იმყოფებოდნენ რეგისტრირებულ ქორწინებაში, 2015 წლის 20 აპრილს შეძენილი და პირველი მოპასუხის სახელზე აღრიცხული მიწის ნაკვეთი შეძენის მომენტიდანვე წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას. შესაბამისად, ამ ქონების სანაცვლოდ გადაცემული სადავო უძრავი ქონება, ასევე წარმოადგენს მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის თანასაკუთრებას. მოსარჩელეს ისეთივე უფლება (თანასაკუთრება) წარმოეშვა სადავო უძრავ ქონებაზე, როგორიც გააჩნდა მიწის ნაკვეთზე.

19. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეთა პრეტენზია იმის თაობაზე, რომ ვინაიდან მოსარჩელე და მოპასუხეები ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის 2015 წლის 25 დეკემბრის #52.01.1494 განკარგულებით ცნობილ იქნენ 2015 წლის 13-14 ივნისს მომხდარი სტიქიის შედეგად პირველი კატეგორიის დაზარალებულ პირებად, პირველი მოპასუხისათვის გადაცემულ ბინაზე მათ, როგორც დაზარალებულ პირებს, წარმოეშვათ თანასაკუთრების უფლება. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის შესაბამისად, არ არსებობს უძრავი ნივთის გადაცემასთან დაკავშირებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობასა და მოპასუხეებს შორის წერილობითი ფორმით დადებული გარიგება, მხოლოდ დაზარალებულის სტატუსის მინიჭება ვერ ჩაითვლება სადავო უძრავ ქონებაზე მათი საკუთრების წარმოშობის საფუძვლად.

20. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოპასუხეებმა წარადგინეს საკასაციო საჩივარი. მათ მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

21. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

21.1. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლი, ვინაიდან სადავო უძრავი ქონება არ წარმოადგენს მეუღლეთა თანასაკუთრებას. პირველ მოპასუხეს სადავო უძრავი ქონება გადაეცა პრივატიზების წესით. სახელმწიფო მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას პრივატიზების წესით, უსასყიდლოდ გადასცემს მოქალაქეებს, ე.ი. დებს ადმინისტრაციულ გარიგებას, რაც რეგულირდება სპეციალური კანონმდებლობით;

21.2. სააპელაციო სასამართლომ სადავო ურთიერთობა არასწორად მოაწესრიგა საოჯახო სამართლებრივი და კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობების მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმებით, რადგან მოცემულ დავას აწესრიგებს სპეციალური კანონი, კერძოდ ნორმატიული აქტი - #17-66 დადგენილება „ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტში 2015 წლის 13-14 ივნისს მომხდარი სტიქიის შედეგად დაზარებულ პირთა (ოჯახთა) საცხოვრისით უზრუნველყოფის, უძრავი ქონების დათმობისა და სხვა სახის ფულადი დახმარების გაცემის წესის დამტკიცების შესახებ". სწორედ აღნიშნულმა ნორმატიულმა აქტმა განსაზღვრა დაზარალებულ პირთა (ოჯახთა) საცხოვრისით უზრუნველყოფის წესი;

21.3. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ სადავო უძრავი ქონება წარმოადგენს მეუღლეთა თანასაკუთრებას. მართალია, სტიქიამდე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს წარმოადგენდა პირველი მოპასუხე და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულომ სწორედ პირველ მოპასუხესთან გააფორმა სადავო უძრავი ქონების პრივატიზების ხელშეკრულება, თუმცა ფაქტობრივად აღნიშნული ქონება საკუთრებაში გადასცა არა მარტო პირველ მოპასუხეს, არამედ მის ოჯახის წევრებსაც (რომელიც შედგებოდა ცხრა სულისგან) თანაბარ წილად, როგორც სტიქიით დაზარალებულებს. შესაბამისად, სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება მოპოვებული აქვთ მოპასუხეებსაც;

21.4. მიწის ნაკვეთი, რომელიც მეუღლეთა თანასაკუთრებად ცნო სასამართლომ, დავის განხილვის პერიოდში აღარ არსებობდა. შესაბამისად, სახელმწიფოს მიერ სიმბოლურ ფასად გადაცემული სადავო უძრავი ქონება არ შეიძლებოდა განხილულიყო მეუღლეთა თანასაკუთრებად. თუკი, სასამართლო ამას მაინც დადასტურებულად ჩათვლიდა, მაშინ მოსარჩელისათვის უნდა გამოეყო სტიქიის შედეგად განადგურებული მიწის ნაკვეთის ღირებულების - 5000 აშშ დოლარის ნახევარი - 2500 აშშ დოლარი. ხოლო, თუკი სასამართლო მოსარჩელეს სადავო უძრავი ქონებიდან გამოუყოფდა წილს, მაშინ მისთვის უნდა გადაეცა 1/9 წილი;

21.5. სასამართლომ არასწორად დატოვა ძალაში მოსარჩელის მოთხოვნა ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და წილის გამოყოფის თაობაზე, რადგან პრივატიზების ხელშეკრულებით სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს წარმოადგენს პირველი მოპასუხე და მისი საკუთრების უფლება დღესაც არ არის გაუქმებული. შესაბამისად, თუ მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა აღნიშნულს, მაშინ, აგრეთვე უნდა მოეთხოვა პრივატიზების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ან მასში ცვლილებების შეტანა. კასატორების მოსაზრებით, სარჩელი წარმოებაშიც არ უნდა ყოფილიყო მიღებული, რადგან მოსარჩელეს მითითებული არ ჰქონდა მისი იურიდიული ინტერესი.

22. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 30 ივლისისა და 2018 წლის 17 სექტემბრის განჩინებებით საკასაციო საჩივარი ყველა კასატორის მოთხოვნის ნაწილში მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

23. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

25. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

26. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

27. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენიათ.

28. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორების მთავარი შედავება სასამართლოს მიერ კანონის არასწორ გამოყენებას ემყარება. კერძოდ, კასატორთა მოსაზრებით, სასამართლოს სადავო სამართალურთიერთობა უნდა მოეწესრიგებინა სპეციალური კანონმდებლობით, რომელიც არეგულირებს პრივატიზების გზით ქონების უსასყიდლოდ გადაცემის წესს, ასევე ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2015 წლის 05 ივლისის N17-66 დადგენილებით დამტკიცებული „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტში, 2015 წლის 13-14 ივნისს მომხდარი სტიქიის შედეგად დაზარალებულ პირთა (ოჯახთა) საცხოვრისით უზრუნველყოფის, უძრავი ქონების დათმობისა და სხვა სახის ფულადი დახმარების გაცემის წესით“.

29. კასატორთა ზემოაღნიშნულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (იხ. მაგ. სუსგ საქმე №ას-1529-1443-2012, 09 დეკემბერი, 2013 წელი; №ას-501-475-2015, 31 მარტი, 2016 წელი; დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017 წელი).

30. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხეთა შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა და მეუღლეთა საერთო ქონების ½ წილის მესაკუთრედ ცნობა. უმთავრესი საკითხი, რომელიც განსახილველი დავის ფარგლებში სასამართლოს უნდა გამოერკვია იყო ის, წარმოადგენს თუ არა სადავო უძრავი ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრებას. შესაბამისად, ვინაიდან მეუღლეთა ქონებრივ უფლებებთან და მოვალეობებთან, მათ შორის, მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებულ ქონებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი საკითხები მოწესრიგებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით, მათ შორის 1158-ე მუხლით, რომელიც განსაზღვრავს მეუღლეთა თანასაკუთრების არსს.

31. კასატორთა პრეტენზია, აგრეთვე შეეხება იმას, რომ სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება სადავო უძრავ ქონებაზე მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის თანასაკუთრების შესახებ.

32. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საოჯახო კანონმდებლობით მეუღლეთა საკუთრება იყოფა ორ ნაწილად: ინდივიდუალურ ანუ განცალკევებულ [სსკ-ის 1161-ე-1162-ე მუხლები] და საერთო, თანაზიარ საკუთრებად [სსკ-ის 1158-ე მუხლი]. ინდივიდუალურია ისეთი ქონება, რომელიც ერთ-ერთ მეუღლეს ეკუთვნის და თვითონვე განკარგავს. თანაზიარ ქონებად ჩაითვლება მეუღლეთა ერთად ცხოვრების პერიოდში შეძენილი ყოველგვარი ქონება (უძრავი და მოძრავი), რომელიც შეძენილია (ან შექმნილია) ორივე მეუღლის ერთობლივი შრომითა და სახსრებით, ასევე ის ქონება, რომელიც შეძენილია ერთ-ერთი მეუღლის მიერ იმ შემთხვევაშიც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი. საპატიო მიზეზი შეიძლება უკავშირდებოდეს მხოლოდ პირის სურვილის საწინააღმდეგოდ, მისი ჯანმრთელობის ან სხვა მიზეზის გამო, დამოუკიდებელი შემოსავლის მიუღებლობას. ამ დროს მნიშვნელობა არა აქვს იმას, ქონება ერთ-ერთი მათგანის მიერაა შეძენილი თუ ორივე მეუღლის მიერ. უძრავ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველია მეუღლეთა მიერ ამ ქონების შეძენა ქორწინების განმავლობაში. ქორწინების განმავლობაში მეუღლეთა შორის შეძენილ ქონებაზე თანასაკუთრების რეჟიმის დაწესებით კანონმდებელი ხელმძღვანელობს იმ ვარაუდით, რომ, როგორც წესი, ასეთი ქონება იქმნება მეუღლეთა ერთობლივი სახსრებით, საოჯახო მეურნეობის ერთობლივი გაძღოლითა და ერთობლივი შრომით. მეუღლეთა ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებას (მეუღლეების საერთო ქონებას) მიეკუთვნება, როგორც შრომის საქმიანობით მიღებული ორივე მეუღლის შემოსავალი, ასევე სამეწარმეო საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლები და სხვა სახის შემოსავალი, რომლებსაც სპეციალური მიზნობრივი დანიშნულება არ აქვთ, აგრეთვე ნებისმიერი სხვა ქონება, რომელიც შეძენილია მეუღლეების მიერ ქორწინების განმავლობაში, მიუხედავად იმისა ვის სახელზეა იგი შეძენილი ან რომელი მეუღლის მიერ არის გადახდილი თანხა (იხ. სუსგ საქმე №ას-7-7-2016, 16 მარტი, 2016 წელი; №ას-180-169-2017, 19 ივლისი, 2018 წელი).

33. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან სადავო უძრავი ქონება პირველ მოპასუხეს საკუთრებაში გადაეცა სტიქიის შედეგად განადგურებული, მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის თანასაკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ, სააპელაციო პალატამ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს და მართებულად მიიჩნია სადავო უძრავი ქონება მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის თანასაკუთრებად.

34. რაც შეეხება კასატორების მითითებას, რომ სადავო უძრავი ქონება პირველ მოპასუხესთან ერთად ფაქტობრივად საკუთრებაში გადაეცა პირველი მოპასუხის ოჯახის ცხრა წევრს, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს და განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლი განსაზღვრავს უძრავ ნივთზე საკუთრების წარმოშობის საკანონმდებლო წესს, რომლის თანახმად, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების წარმოშობისათვის აუცილებელია წერილობითი ფორმით დადებული გარიგება და ამ გარიგების საფუძველზე წარმოშობილი უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ,,უძრავი ქონების პირდაპირი განკარგვის ფორმით პრივატიზების შესახებ“ ხელშეკრულება დაიდო მხოლოდ პირველ მოპასუხესთან. ამასთან, სადავო არაა, რომ მეორე, მესამე, მეოთხე და მეხუთე მოპასუხეებთან არ დადებულა წერილობითი გარიგება სადავო უძრავი ქონების საკუთრებასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, მხოლოდ ის გარემოება, რომ პირველ მოპასუხესთან ერთად სტიქიით დაზარალებულ პირებად, აგრეთვე, ცნობილ იქნენ მისი ოჯახის წევრები, ვერ წარმოშობს სადავო უძრავ ქონებაზე ამ უკანასკნელთა საკუთრების უფლებას.

35. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არაკვალიფიციურია კასატორთა შედავება მოსარჩელის თანამესაკუთრედ ცნობისათვის პრივატიზების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის აუცილებლობასთან დაკავშირებით. აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობას არ წარმოადგენს სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული პრივატიზების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ან/და მასში ცვლილებების შეტანა.

36. რაც შეეხება აღიარებითი სარჩელისადმი იურიდიულ ინტერესს, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელეს აღძრული აქვს არა აღიარებითი, არამედ მიკუთვნებითი სარჩელი, ხოლო ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის მოთხოვნა მიკუთვნებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს.

37. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ ოჯახის წევრებსა და ახლო ნათესავებს შორის დადებული ხელშეკრულების, როგორც მოჩვენებით დადებული გარიგების, ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით არსებობს საკასაციო სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკა [იხ. მაგ. სუსგ საქმე №ას-1347-1272-2012, 01 ივლისი, 2013 წელი; №ას-1439-1357-2012, 01 თებერვალი, 2013 წელი).

38. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორებს არ წარმოუდგენიათ იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

39. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

40. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. მაგ. სუსგ საქმე №ას-894-1180-09, 22 იანვარი, 2010 წელი; №ას-1489-1405-2012, 11 თებერვალი, 2013 წელი) რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

41. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

42. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

43. მოცემულ შემთხვევაში, მეორე კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილია სახელმწიფო ბაჟის ნაწილი (30%) – 351 ლარი, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 30 ივლისის განჩინებით, მას სახელმწიფო ბაჟის დარჩენილი ნაწილის (70%) - 819 ლარის გადახდა გადაუვადდა საქმის საბოლოო განხილვამდე; რაც შეეხება პირველ, მესამე, მეოთხე და მეხუთე კასატორებს, მათ მიერ საკასაციო საჩივარზე, ასევე გადახდილია სახელმწიფო ბაჟის ნაწილი (30%) – 1149 ლარი, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 17 სექტემბრის განჩინებით მათ სახელმწიფო ბაჟის დარჩენილი ნაწილის (70%) - 3381 ლარის გადახდა გადაუვადდათ საქმის საბოლოო განხილვამდე. შესაბამისად, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა ცნობილი, კასატორების მიერ გადახდილი თანხა (სახელმწიფო ბაჟის 30%) უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ა.ე–ძის, რ.ე–ძის, ბ.ე–ძის, ა. და დ. ქ–ძეების საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორების მიერ საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე