საქმე №ას-498-2019 17 იანვარი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.ბ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.მ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 24 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება თბილისის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად

დავის საგანი – სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება, ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების ½ ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ლალი სილაძე (შემდგომში - „მამკვიდრებელი“) გარდაიცვალა 2016 წლის 17 მარტს. მას პირველი, მეორე და მესამე რიგის მემკვიდრეები არ დარჩენია.

2. მამკვიდრებლის დანაშთ სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენს უძრავი ქონება, მდებარე: 1. ქ. თბილისი, ...... N30, ს.კ. N 7777; 2. ქ. თბილისი, დიდი დიღომი, ….., ავტოფარეხი შენობა N32, ს.კ. N .... (შემდგომში ერთობლივად - „სადავო უძრავი ქონება“).

3. 2016 წლის 20 სექტემბერს ნ.ს–ძის (შემდგომში - „მემკვიდრე“) სახელზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლის საფუძველზეც მან, როგორც მამკვიდრებლის მეოთხე რიგის მემკვიდრემ (მამიდამ), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით, სრულად მიიღო 2016 წლის 17 მარტს გარდაცვლილი მამკვიდრებლის სამკვიდრო ქონება. აღნიშნული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მემკვიდრე საჯარო რეესტრში აღირიცხა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ.

4. 2016 წლის 30 სექტემბერს მემკვიდრემ მის საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონება, უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, საკუთრებაში გადასცა თავის შვილს, მ.მ–ს (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მესაკუთრე“).

5. ნ.ს–ძე გარდაიცვალა 2016 წლის 08 ნოემბერს.

6. ნოტარიუს ლ.კ–ძის მიერ 2016 წლის 20 დეკემბერს გ.ბ–ძის (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) მიმართ გაიცა ცნობა, რომლითაც ამ უკანასკნელს ეცნობა, რომ 2016 წლის 20 სექტემბერს გაცემულია სამკვიდრო მოწმობა (სარეგისტრაციო ნომრით N16108..12); აღნიშნული სამკვიდრო მოწმობა გაიცა სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნების სრული დაცვით; სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მომენტისათვის ნოტარიუსისთვის არ იყო ცნობილი სხვა მემკვიდრეთა არსებობის შესახებ.

7. მოსარჩელე (დაბადებული 1943 წლის 02 იანვარს) არის ი.ბ–ძისა და ნ.ბ–ძის შვილი. ი.ბ–ძე და ნ.ი–ძე (ქორწინების შემდგომი გვარი ,,ბ–ძე“) ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1939 წლის 18 თებერვლიდან.

8. მოსარჩელეს აქვს ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემები. იგი 08.04.2015 წლიდან 12.05.2016 წლამდე პერიოდში გადიოდა ამბულატორულ მკურნალობას შპს ,,ს.დ.ც. N..-ე პ–ში". პაციენტის გასინჯვის ფურცელზე მითითებულია, რომ პაციენტს აღენიშნება არტერიული ჰიპერტენზია, კოგნიტური დისფუნქცია. იგი მითითებული პერიოდიდან დღემდე გადის მედიკამენტოზურ მკურნალობას.

9. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა 2016 წლის 17 მარტს გარდაცვლილი მამკვიდრებლის სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი ვადის გაგრძელება, 2016 წლის 30 სექტემბერს მემკვიდრესა და მოპასუხეს შორის გაფორმებული უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა და სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობა.

10. მოსარჩელე განმარტავდა, რომ იგი არის მამკვიდრებლის მე-4 რიგის მემკვიდრე, კერძოდ ბიძა (დედის ძმა), თუმცა ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო ვერ მოახერხა თავისი უფლების რეალიზება და სამკვიდროს მიღება.

11. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად არ ცნო ნათესაური კავშირის არსებობა მოსარჩელესა და მამკვიდრებელს შორის.

13. მოსარჩელემ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი და მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 24 იანვრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება.

15. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-8 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და დამატებით დაადგინა, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს მამკვიდრებლის ბიძას, ე.ი. მისი მეოთხე რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეს.

16. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ ავადმყოფობის გამო ვერ შეძლო დადგენილ ვადაში სამკვიდროს მიღება. სადავო ფაქტის დადასტურება ვერ განხორციელდებოდა სარჩელზე დართული მტკიცებულებებით (პაციენტის სამედიცინო ბარათი, პაციენტის გასინჯვის ფურცელი, ჯანმრთელობის გამოკვლევის დოკუმენტაცია და რეცეპტები), ვინაიდან აღნიშნული ერთმნიშვნელოვნად არ ადგენდა მოსარჩელის იმგვარ უუნარობას, რაც მას ხელს შეუშლიდა სამკვიდროს მისაღებად სავალდებულო პროცედურების განხორციელებაში. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელეს არ შეეძლო დადგენილ ვადაში კანონით დადგენილი რომელიმე ფორმით მემკვიდრეობის მიღება, ამ უკანასკნელს ეკისრებოდა. მას უნდა წარმოედგინა სადავო ფაქტის დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულება, რაც მის მიერ არ განხორციელებულა.

17. სააპელაციო სასამართლომ, ასევე გამორიცხა 2016 წლის 30 სექტემბრის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობისადმი მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობა.

18. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის დაბრუნება თბილისის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად; მოსარჩელემ, ასევე, მოითხოვა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 ნოემბრის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინების გაუქმება იმ ნაწილში, რომლითაც მას უარი ეთქვა მტკიცებულებების საქმეზე დართვაზე.

19. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

19.1 ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე ავადმყოფობდა და სწორედ მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის კრიტიკული პერიოდი დაემთხვა სამკვიდროს დადგენილ ვადაში მიუღებლობას, დასტურდება საქმეში არსებული მტკიცებულებებით, რომლის სათანადო შეფასება არ მომხდარა;

19.2 პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობის გათვალისწინებით, კასატორმა მიმართა სამკურნალო დაწესებულებას და სააპელაციო სასამართლოს წარუდგინა სამედიცინო ცენტრის წერილობითი დასკვნა-განმარტება სადავო პერიოდში მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით. თუმცა, აღნიშნული მტკიცებულება სააპელაციო სასამართლომ საქმეს არ დაურთო იმ დასაბუთებით, რომ სარჩელზე თანდართული მასალები ისედაც ხდიდა შესაძლებელს შემოწმებულიყო მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ხოლო სააპელაციო ეტაპზე წარდგენილი დოკუმენტები ახალ გარემოებაზე არ მიუთითებდა. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ კასატორს არ მისცა მტკიცების ტვირთის სრულფასოვნად რეალიზაციის საშუალება;

19.3 სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა მხოლოდ ერთი საფუძვლით - სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების დროს სასამართლომ განმარტა, რომ მას არ გააჩნდა შესაბამისი სამედიცინო ცოდნა და კომპეტენცია, რათა წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე დაედასტურებინა ან მოეხდინა უარყოფა იმისა, თუ რა გონებრივი და ფიზიკური მდგომარეობა ჰქონდა მოსარჩელეს და შეეძლო თუ არა მას ნების გამოხატვა სამკვიდრო ქონების ნაწილის მისაღებად. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ამ საკითხის კვლევისათვის სასამართლოს ესაჭიროებოდა კომპეტენტური დასკვნა. კასატორი მოიხმობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველ ნაწილს და განმარტავს, რომ ვინაიდან თბილისის სააპელაციო სასამართლოს საქმის განმხილველ პალატას არ გააჩნდა სპეციალური ცოდნა, რათა შეეფასებინა მოსარჩელის სამედიცინო დოკუმენტაცია, იგი ვალდებული იყო თავისი ინიციატივით დაენიშნა ექსპერტიზა, რასაც საქმის კანონიერად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა. აღნიშნული საკითხი ვერ განიხილება მხოლოდ მოსარჩელის მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, ვინაიდან მოსარჩელემ წარადგინა სადავო გარემოების სწორი ანალიზისათვის საკმარისზე მეტი მტკიცებულება, თუმცა სასამართლოს არ აღმოაჩნდა სპეციალური ცოდნა ამ მტკიცებულებებზე მსჯელობისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმე ხელახლა განხილვისათვის უნდა დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს, რომელიც ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე შეაფასებს სადავო გარემოებებს;

19.4 სააპელაციო სასამართლომ ერთმნიშვნელოვნად დაადგინა მემკვიდრეობის საკითხი. შესაბამისად, მოსარჩელეს გააჩნია იურიდიული ინტერესი 2016 წლის 30 სექტემბრის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით.

20. კასატორმა იშუამდგომლა საქმეზე ახალი მტკიცებულების, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის დართვის თაობაზე და ითხოვა დრო მისი წარმოდგენისათვის.

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 03 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

22. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

23. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

24. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

25. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

26. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

27. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის ძირითადი პრეტენზია ემყარება იმას, რომ სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით საქმეში არსებული მტკიცებულებები. თუმცა, ვიდრე საკასაციო სასამართლო კასატორის აღნიშნული პრეტენზიის საფუძვლიანობას შეამოწმებს, მიზანშეწონილად მიიჩნევს შეაფასოს კასატორის პრეტენზია ექსპერტიზის დანიშვნასთან დაკავშირებით.

28. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე დაყრდნობით. შეჯიბრებითობის ფუნდამენტური პრინციპი რეგლამენტირებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილით, რომელიც განსაზღვრავს, რომ სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი მიუთითებს მტკიცების ტვირთზე, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

29. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით აღიარებულია რა ფაქტზე მიმთითებელი მხარის ვალდებულება წარადგინოს ამ ფაქტის დამადასტურებელი, განკუთვნადი მტკიცებულებები, სასამართლო არ არის უფლებამოსილი ჩაერთოს ამ პროცესში, რამეთუ აქსიომატურია, რომ მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. სასამართლოს აქტიური როლი, ამ თვალსაზრისით, გამონაკლის შემთხვევაშია დასაშვები, მაგალითად, როდესაც მხარე თავად ვერ უზრუნველყოფს მტკიცებულების მოპოვებას და დასაბუთებულ შუამდგომლობას წარუდგენს საქმის განმხილველ შემადგენლობას (სსსკ-ის 103.2 მუხლი), ასევე, საოჯახო საქმეთა განხილვისას დაშვებული ინკვიზიცია (სსსკ-ის 354.1 მუხლი) და სხვა. ამასთან, საგულისხმოა, რომ ამ დანაწესებით სარგებლობისას არ უნდა იქნას დარღვეული მხარეთა თანასწორობის სამართლიანი ბალანსი (სსსკ-ის მე-5 მუხლი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1018-979-2016, 21 აპრილი, 2017 წელი).

30. ამდენად, მართალია, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ექსპერტის დასკვნას პროცესის მიზნებისათვის დასაშვებ მტკიცებულებათა ნუსხას მიაკუთვნებს, თუმცა, როგორც წესი, მისი მოპოვება და მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტის დადასტურება მხარის ვალდებულებაა. ამასთან, კანონმდებლობა სასამართლოსაც ანიჭებს ექსპერტიზის დანიშვნის უფლებას საქმის განხილვის ნებისმიერ ეტაპზე, თუმცა ეს უფლება არ არის შეუზღუდავი და მსგავსი საპროცესო მოქმედება იმავე კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 173-ე მუხლის მოთხოვნათა განუხრელად დაცვის გზით უნდა შესრულდეს. კერძოდ, იმ შემთხვევაში, თუ: ა) საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს არ გააჩნია სპეციალური ცოდნა და აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის/მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია; ბ) საქმეში არსებული ექსპერტის დასკვნა არ არის სრული ან გაურკვეველია და ამ დასკვნის არსებობა საქმეზე ჭეშმარიტების დადგენის უმთავრესი წინაპირობაა; გ) სასამართლო არ ეთანხმება ექსპერტის დასკვნას დაუსაბუთებლობის მოტივით, აგრეთვე თუ რამდენიმე ექსპერტის დასკვნა ეწინააღმდეგება ერთმანეთს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1018-979-2016, 21 აპრილი, 2017 წელი). ამასთან, აღსანიშნავია, რომ ექსპერტიზის დანიშვნა წარმოადგენს სასამართლოს უფლებამოსილებას და არა ვალდებულებას, რომლის საჭიროება ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე უნდა დადგინდეს.

31. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის ერთ-ერთ და უმთავრეს სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გაგრძელება. აღნიშნულის საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მას ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო არ ჰქონდა შესაძლებლობა კანონით დადგენილ ვადაში მიეღო სამკვიდრო ქონება. შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის გათვალისწინებით, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელემ საპატიო მიზეზით გაუშვა სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი ვადა, სწორედ ამ უკანასკნელს ეკისრება.

32. აღსანიშნავია, რომ საპატიო მიზეზის არსებობის დასადასტურებლად მოსარჩელემ წარადგინა რიგი მტკიცებულებები, თუმცა მას შეეძლო საქმის განხილვის მოსამზადებელ ეტაპზე დამატებით წარედგინა სადავო გარემოების დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულებებიც, მათ შორის, ექსპერტიზის დასკვნა, რაც მას არ განუხორციელებია. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ექსპერტიზის დანიშვნასთან დაკავშირებული კასატორის პრეტენზია ცდება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-5 მუხლებით რეგლამენტირებულ შეჯიბრებითობისა და მხარეთა თანასწორობის პრინციპებს, ვინაიდან სახეზე არ არის იმავე კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილით განსაზღვრული ექსპერტიზის დანიშვნის წინაპირობები; სახეზე არაა ისეთი შემთხვევა, როცა შეჯიბრებითობის პრინციპის სრული რეალიზაციის პირობებში შეუძლებელია გადაწყვეტილების გამოტანა. გარდა ამისა, როგორც ზემოთ აღინიშნა, ექსპერტიზის დანიშვნა წარმოადგენს სასამართლოს უფლებამოსილებას და არა მის ვალდებულებას, შესაბამისად სასამართლოს მიერ მისი არ გამოყენება მოცემულ შემთხვევაში არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს საპროცესო დარღვევად.

33. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას სასამართლოს ინიციატივით ექსპერტიზის დანიშვნასთან დაკავშირებით.

34. საკასაციო სასამართლო, ასევე, არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას მტკიცებულებათა შეფასების თაობაზე.

35. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლი ადგენს სამკვიდროს მიღების წესს. აღნიშნული მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. იმავე კოდექსის 1424-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

36. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1426-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადა შეიძლება გააგრძელოს სასამართლომ, თუ ვადის გადაცილების მიზეზები საპატიოდ იქნება მიჩნეული. ვადის გასვლის შემდეგ სამკვიდრო შეიძლება მიღებულ იქნეს სასამართლოსათვის მიმართვის გარეშეც, თუ თანახმა იქნება სამკვიდროს მიმღები ყველა მემკვიდრე.

37. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დასახელებული ნორმა წარმოადგენს საგამონაკლისო შემთხვევას და მისი გამოყენება დასაშვებია მაშინ, როდესაც უალტერნატივოდ დგინდება გარემოება იმის თაობაზე, რომ მემკვიდრემ სამოქალაქო კოდექსის 1424-ე მუხლით დადგენილ ვადაში ვერ შეძლო კანონით გათვალისწინებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონე მოქმედების განხორციელება - ნების ცალმხრივად გამოხატვა, რაც მოწმობს მის მზაობასა და სურვილს, საკუთრებად მიიჩნიოს/მიიღოს გარდაცვლილი პირის დანაშთი ქონება (იხ. სუსგ №ას-4-4-2016, 11 ივლისი, 2016 წელი). ამასთან, ნორმაში მითითებული დათქმა საპატიო მიზეზის თაობაზე წარმოადგენს შეფასების საკითხს და მოსარჩელის ვალდებულებაა მიუთითოს იმგვარ სარწმუნო გარემოებებზე, რომელთა ანალიზითაც სასამართლო მივა დასკვნამდე, რომ მემკვიდრეს არ ჰქონდა ობიექტური შესაძლებლობა დადგენილ ვადაში მიემართა ნოტარიუსისათვის ან უშუალოდ დაუფლებოდა სამკვიდროს, რამდენადაც სამკვიდროს მიღება, იურიდიული თვალსაზრისით, წარმოადგენს ცალმხრივი ნების გამოვლენას და სამართლებრივი შედეგის მისაღწევად მხოლოდ ნების არსებობა არ არის საკმარისი. ნება შინაგანი, სუბიექტური კომპონენტია და იურიდიული ძალის მატარებელი მხოლოდ მას შემდეგ ხდება, რაც დასრულდება მისი ობიექტურად შეცნობადად გამოხატვის პროცესი (იხ. სუსგ №ას-421-398-2014, 05 ივნისი, 2015 წელი).

38. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ, აგრეთვე განმარტა, რომ იმის დასადგენად საპატიო მიზეზით გადააცილა თუ არა მხარემ კანონით დადგენილ ვადას, უნდა შეფასდეს არა მხოლოდ სამკვიდროს მისაღებად დადგენილ დროში სანოტარო ორგანოსთვის მიმართვის ან ქონების დაუფლების შეუძლებლობის ფაქტი, არამედ იმ ვადის საპატიოობაც, რომლითაც მან გადააცილა ამ მოქმედებათა განხორციელების ვადას (იხ. სუსგ საქმე №ას-177-167-2011, 07 ივლისი, 2011 წელი).

39. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის აზრით სასამართლოს მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სამედიცინო დოკუმენტაციის შეფასების შედეგად შეეძლო დაედგინა ის გარემოება, რომ მან საპატიო მიზეზით, ჯანმრთელობის რთული მდგომარეობის გამო ვერ მიიღო სამკვიდრო ქონება კანონით დადგენილ ვადაში. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მიუთითებს შემდეგს: მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელეს აქვს ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემები. იგი 08.04.2015 წლიდან 12.05.2016 წლამდე პერიოდში გადიოდა ამბულატორიულ მკურნალობას შპს ,,ს.დ.ც. N..-ე პ–ში". მას აღენიშნებოდა არტერიული ჰიპერტენზია და კოგნიტური დისფუნქცია. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილია შპს „ს.დ.ც. N..-ე პ–ის“ მიერ ნაწარმოები პაციენტის სამედიცინო ბარათი, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას მოსარჩელის ოჯახის ექიმთან, კარდიოლოგთან და ნევროლოგთან კონსულტაციის შესახებ, კერძოდ ინფორმაციას პაციენტის მდგომარეობის, დიაგნოზისა და გამოწერილი მედიკამენტების თაობაზე; ასევე, წარმოდგენილია დოკუმენტები ინსტრუმენტული და ლაბორატორიული კვლევის შესახებ და რეცეპტები. თუმცა, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნულ დოკუმენტებში მითითებული ინფორმაცია პაციენტის მდგომარეობის შესახებ, ასევე გამოწერილი მედიკამენტები სასამართლოსათვის არ არის საკმარისი იმგვარი დასკვნის გასაკეთებლად, რომ მოსარჩელემ სწორედ მისი გონებრივი ან/და ფიზიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე ვერ შეძლო სამკვიდროს კანონით დადგენილ ვადაში მიღება. საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ სადავო გარემოების დამადასტურებელი სრულყოფილი დოკუმენტების წარმოდგენა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სწორედ მოსარჩელის ვალდებულება იყო.

40. საკასაციო სასამართლო კვლავ მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და განმარტავს, რომ მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს (იხ. სუსგ №ას-1110-2018, 10 აპრილი, 2019 წელი)

41. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელემ სათანადოდ ვერ დაადასტურა საპატიო მიზეზის არსებობა.

42. იმის გათვალისწინებით, რომ ვერ იქნა დადგენილი მოსარჩელის მხრიდან მამკვიდრებლის სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი ვადის საპატიო მიზეზით გაშვება, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საფუძველს მოკლებული იყო ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობასთან და სადავო უძრავი ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობასთან დაკავშირებულ სასარჩელო მოთხოვნებზე მსჯელობაც.

43. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

44. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

45. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. მაგ. სუსგ საქმე №ას-36-36-2012, 13 თებერვალი, 2012 წელი; №ას-421-398-2014, 05 ივნისი, 2015 წელი; №ას-18-15-2015, 26 ოქტომბერი, 2015 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

46. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

47. კასატორი, აგრეთვე ითხოვს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 29 ნოემბრის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინების გაუქმებას იმ ნაწილში, რომლითაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა საქმეზე ახალი მტკიცებულებების დართვაზე.

48. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა.

49. საკასაციო პალატა მოიხმობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის პირველ ნაწილს [სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები] იმავე მუხლის მე-2 ნაწილს [სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა] და განმარტავს, რომ მართალია ხსენებული ნორმა ადგენს შეზღუდული აპელაციის პრინციპიდან გადახვევის საგამონაკლისო წესს და რიგ შემთხვევაში დასაშვებად მიიჩნევს სააპელაციო განხილვის ეტაპზე ახალი მტკიცებულებების მიღება/შეფასების შესაძლებლობას, თუმცა საპროცესო კანონმდებლობა ასეთი შემთხვევისათვის ადგენს ისეთ წინაპირობას, როგორიცაა საპატიო მიზეზი, რის გამოც შეუძლებელი გახდა მათი პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენა.

50. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ საქმის სააპელაციო სასამართლოში განხილვის ეტაპზე მოითხოვა მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ დამატებითი დოკუმენტაციის, ახალი მტკიცებულებების საქმეზე დართვა, თუმცა მას უარი ეთქვა შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე იმ საფუძვლით, რომ მოსარჩელეს აღნიშნული მტკიცებულებების წარდგენა მანამდეც შეეძლო.

51. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ აღნიშნული დოკუმენტები წარმოადგენს საქმეში არსებული სამედიცინო დოკუმენტაციის შეფასებას და მათი წარდგენა მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის მოსამზადებელ ეტაპზეც შეეძლო. ამასთან, მოსარჩელემ ვერ მიუთითა იმგვარ საპატიო მიზეზზე, რომლის გამოც მას არ შეეძლო დამატებითი მტკიცებულებების მანამდე წარდგენა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებულია და არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი.

52. რაც შეეხება საკასაციო საჩივარში მითითებულ ახალ მტკიცებულებას და შუამდგომლობას საქმეზე მისი დართვის შესახებ, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას, რომლის შესაბამისად, მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. გამონაკლის შემთხვევაში, კანონით დადგენილი წინაპირობების არსებობისას, დასაშვებია ახალი მტკიცებულების წარდგენა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოშიც (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლი), თუმცა საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნულ წესზე გავლენას ვერ მოახდენს მხარის მითითება, რომ მისთვის კონკრეტული გარემოების ან მტკიცებულების არსებობის შესახებ ცნობილი გახდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ ან დოკუმენტები, რომელთა წარდგენაც მხარეს სურდა, შეიქმნა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ. ამგვარი მტკიცებულებები მოცემული დავის ფარგლებში საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანი ვერ გახდება. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. ამდენად, დასახელებული სამართლებრივი ნორმებიდან გამომდინარე, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ 2019 წლის 20 თებერვალს გაცემული დოკუმენტის რეგისტრაციის ბარათი; ხელშეკრულება საექსპერტო მომსახურების შესახებ; მიმართვა სამედიცინო ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ; სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2019 წლის 8 აპრილისა და 2019 წლის 3 მაისის წერილები; ექსპერტიზის დასკვნა), მთლიანობაში „24“ ფურცლად (ტ. 2. ს.ფ. 143-147, 161, 188-192, 195-207).

53. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2 962,50 ლარის 70% – 2073,75 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. გ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს გ.ბ–ძეს (პ/ნ: ......) დაუბრუნდეს მ. ბ–ძის მიერ 2019 წლის .. აპრილს №8 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2 962,50 ლარის 70% – 2073,75 (ორიათას სამოცდაცამეტი ლარი და სამოცდათხუთმეტი თეთრი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. კასატორს გ.ბ–ძეს დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში მის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ 2019 წლის 20 თებერვალს გაცემული დოკუმენტის რეგისტრაციის ბარათი; ხელშეკრულება საექსპერტო მომსახურების შესახებ; მიმართვა სამედიცინო ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ; სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2019 წლის 8 აპრილისა და 2019 წლის 3 მაისის წერილები; ექსპერტიზის დასკვნა), მთლიანობაში „24“ ფურცლად (ტ. 2. ს.ფ. 143-147, 161, 188-192, 195-207);

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე