№ ას-1672-2018 14 ნოემბერი, 2019 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „პ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 21 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიასა (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „შემსყიდველი“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) და შპს ,,პ–ს’’ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მიმწოდებელი“ ან „შემსრულებელი“) შორის 2015 წლის 6 მარტს გაფორმდა ხელშეკრულება სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ (შემდგომში -„ხელშეკრულება“). ხელშეკრულების საგანი ქ. თბილისში, მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროს მხარეს მდებარე გზების ქვიშა-ხრეშოვანი მასალით მოწყობის სამუშაოების წარმოება იყო. სამუშაოები, ეტაპობრივად, ხელშეკრულების გაფორმებიდან 2015 წლის 25 ნოემბრის ჩათვლით უნდა დასრულებულიყო. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ კონკრეტულად .... ქუჩაზე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოები 2015 წლის 7 აპრილის ჩათვლით შესრულდებოდა

2. ხელშეკრულების მე-5 მუხლის თანახმად, სამუშაოების შესრულება შემსყიდველს უნდა გაეკონტროლებინა, ხოლო ხელშეკრულების 5.2. პუნქტის მიხედვით, მიმწოდებლის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულების კონტროლზე ინსპექტირება შემსყიდველის მხრიდან ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის თანამშრომლებს, ხოლო ტექნიკური ზედამხედველობა - ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიას უნდა განეხორციელებინა.

3. ხელშეკრულების მე-6 მუხლით განისაზღვრა შესყიდვის ობიექტის მიღება- ჩაბარების წესი, კერძოდ, შესყიდვის ობიექტი ან მისი ნაწილი მიღებულად ჩაითვლებოდა მხოლოდ მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების შემდეგ; შესყიდვის ობიექტის (მისი ნაწილის) მიღების და/ან საბოლოო შემოწმების შედეგად გამოვლენილი დეფექტის ან ნაკლის საკუთარი ხარჯით აღმოფხვრა მიმწოდებლის ვალდებულებას წარმოადგენდა (6.4. პუნქტი); შემსყიდველის ვალდებულებად განისაზღვრა შუალედური ფორმა №2-ის წარდგენიდან არაუმეტეს 28 კალენდარული დღის ვადაში, წერილობითი სახით მიმწოდებლისთვის საბოლოო შემოწმების შედეგად დაწუნებული სამუშაოს მოცულობისა და წუნდების მიზეზებზე ინფორმაციის მიწოდება (6.6. პუნქტი).

4. ხელშეკრულების მე-8 მუხლით გათვალისწინებული იყო ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში საჯარიმო სანქციების ფორმა, ოდენობა და მათი გადახდის წესი, კერძოდ, ხელშეკრულების 8.2. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების არაჯეროვანი შესრულებისას, მიმწოდებელს (გარდა შესრულების ვადის დარღვევისა) ყოველი დარღვევისას ჯარიმის სახით ხელშეკრულების ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით თანხის გადახდა დაეკისრებოდა. 8.5. პუნქტის თანახმად, წერილობითი დავალებით განსაზღვრული კონკრეტული სამუშაოს დასრულების ვადის დარღვევის შემთხვევაში მიმწოდებელს დაეკისრებოდა პირგასამტეხლო ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 0,1%-ის ოდენობით, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე; ხოლო 8.6. პუნქტის თანახმად ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში მიმწოდებელი ხელშეკრულების ღირებულების 5%-ის ოდენობით დაჯარიმდებოდა.

5. ხელშეკრულების მე-9 მუხლით მხარეები ხელშეკრულების შეწყვეტის წესზე შეთანხმდნენ. 9.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების დამდები ერთ-ერთი მხარის მიერ ხელშეკრულების პირობების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, მეორე მხარის უფლებად განისაზღვრა ხელშეკრულების სრული ან ცალკეული პირობების მოქმედების ცალმხრივად შეწყვეტა. 9.5 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით შემსყიდველის უფლება იყო ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტა ისეთ შემთხვევაში, როდესაც მიმწოდებელი ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას ორჯერ დაარღვევდა.

6. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მიმწოდებელს შემსყიდველის სასარგებლოდ დაკისრებოდა საჯარიმო თანხა - 13 919, 97 ლარი. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მიმწოდებელმა დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, კერძოდ, ............ ქუჩის გზის ქვიშა-ხრეშოვანი მასალით მოწყობის სამუშაოები უნდა შეესრულებინა 2015 წლის 7 აპრილის ჩათვლით, თუმცა სამუშაოების წარმოების მიუხედავად მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო შესაბამისი ხარისხის სამუშაოების განხორციელება და ვერ გამოასწორა წუნდებული სამუშაოები. შესაბამისად, მიმწოდებლის მიმართ ამოქმედდა ხელშეკრულების 8.2., 8.5. და 8.6. პუნქტებით გათვალისწინებული საჯარიმო სანქციები.

7. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ, მართალია, სამუშაოს წარმოების პროცესში გარკვეული ხარვეზი დაფიქსირდა, მაგრამ შესაბამისი მითითების საფუძველზე ის გამოსწორდა. სამუშაოების შემსყიდველის მხრიდან შემოწმების, ან განმეორებით დაწუნების შესახებ მიმწოდებლისთვის არ უცნობებიათ და 2015 წლის 11 ივნისს ცალმხრივად შეწყდა ხელშეკრულება მოსარჩელის მხრიდან. ამავე დროს, შემსყიდველმა ობიექტზე ახალი ხელშეკრულებით სამუშაოების შესრულება ისე დაავალა სხვა პირს, რომ მიმწოდებელს არ მიეცა შესაძლებლობა ჩაეტარებინა ალტერნატიული შემოწმება. მოპასუხის განმარტებით, სამუშაოები მათი მხრიდან უხარისხოდ არ შესრულებულა. ასეც რომ ყოფილიყო, მათ უნდა მისცემოდათ შანსი გამოესწორებინათ ხარვეზი და მხოლოდ ამის შემდგომ მომხდარიყო ხელშეკრულების შეწყვეტა.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

9. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 21 სექტემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

11. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

12. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელის მტკიცების საგანი მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების არაჯეროვანი შესრულების ფაქტის დადასტურება იყო, კერძოდ, შემსყიდველს უნდა დაემტკიცებინა მიმწოდებლის მიერ სამუშაოების დასრულების ვადის დარღვევის ფაქტი და ის, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტას მართლზომიერი საფუძველი ჰქონდა, რომელიც საბოლოოდ მოპასუხისთვის ხელშეკრულების ღირებულების 5%-ის ოდენობით ჯარიმის დაკისრებას გაამართლებდა.

13. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა შემსრულებლის მხრიდან ხელშეკრულების პირობების იმგვარი დარღვევა, რაც მისთვის პირგასამტეხლოს დარიცხვას გაამართლებდა.

14. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელემ მისი მტკიცების საგანში შემავალი სადავო გარემოების დადასტურების მიზნით სასამართლოს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 1 ივნისისა და ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალიტეტის ლაბორატორიის 2015 წლის 8 ივნისის წერილებზე მიუთითა. დასახელებული დოკუმენტების მიხედვით ირკვევა, რომ ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალურმა ლაბორატორიამ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის პირველი ივნისის წერილის პასუხად, რომლითაც ეს უკანასკნელი მიმწოდებლის მიერ შესრულებული სამუშაოების დასრულების თარიღსა და ხარისხზე ინფორმაციის მიწოდებას ითხოვდა, 2015 წლის 8 ივნისის წერილში მიუთითა შემდეგი: ,,............ ქუჩის ქვიშა-ხრეშოვანი მასალით მოწყობის სამუშაოების დროს, მიუხედავად ა(ა)იპ „თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიის“ ტექნიკური ზედამხედველობის სიტყვიერი გაფრთხილებისა, შპს „პ–მა“ წვიმის მიერ დასველებულ მიწის ვაკისზე შეიტანა ქვიშა-ხრეშოვანი მასალა, რის გამოც, ობიექტის დეფლექტომეტრით შემოწმების შედეგად, დეფორმაციის მოდულმა არ აჩვენა დამაკმაყოფილებელი შედეგი. აღნიშნული წუნის გამოსწორების მიზნით, კონტრაქტორმა საკუთარი ხარჯით უზრუნველყო მოწყობილი მასალის ამოჭრა, მიწის ვაკისის მოჭრა და განმეორებითი მასალით შევსება; კონტრაქტორმა არ უზრუნველყო ტექნოლოგიური პროცესის დროული შესრულება, რის გამოც ხსენებული განმეორდა არაერთხელ, რამაც გამოიწვია მიწის ვაკისის გრძივი პროფილის დარღვევა“. აღნიშნულზე მითითებით ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალიტეტის ლაბორატორიამ განმარტა, რომ არ არსებობდა ............ ქუჩის ქვიშა-ხრეშოვანი მასალით მოწყობის სამუშაოების დასრულებულად მიჩნევის საფუძველი.

15. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მოპასუხის 2015 წლის 8 აპრილის წერილზე, რომლითაც ირკვევა, რომ მისმა დირექტორმა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიაში წარდგენილი წერილით მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის უფროსს მიმწოდებლის მიერ ............ ქუჩის რეაბილიტაციის სამუშაოების დასრულების შესახებ აცნობა. მოპასუხე არ უარყოფს სამუშაოების დასრულებისთვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადის ამოწურვამდე ............ ქუჩაზე დაწუნებული სამუშაოების მისივე ხარჯით გამოსწორების ფაქტს. მოპასუხე წარდგენილი შესაგებლით და სასამართლოს სხდომებზე მიცემული ახსნა-განმარტებით, 2015 წლის 8 აპრილს, ქალაქ თბილისის მერიისთვის ............ ქუჩაზე სამუშაოების ვადაში დასრულების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების, ხოლო შემსყიდველის მიერ შესრულებულ სამუშაოებთან მიმართებით მისთვის პრეტენზიის გამოუცხადებლობის პირობებში, უსაფუძვლოდ მიიჩნევს მის მიმართ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საჯარიმო სანქციების ამოქმედებას.

16. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე კონტროლი შემსყიდველის ვალდებულებას წარმოადგენდა. მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ სამუშაოების დასრულების შემდეგ შემსრულებელს შემსყიდველისთვის ხელშეკრულების 6.5. პუნქტით გათვალისწინებული შუალედური ფორმა №2-ის წარდგენის ვალდებულება ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის და ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიის მიერ შესრულების კონტროლის შემდეგ წარმოეშობოდა. შესაბამისად, შემსრულებელი შემსყიდველის მიერ ხელშეკრულებაში მითითებული პირების მიერ შესრულებული სამუშაოების ხარისხის შემოწმებამდე, მათგან დამოუკიდებლად, ცალმხრივად შუალედური ფორმა №2-ის შემსყიდველისთვის წარდგენას ვერ შეძლებდა.

17. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში არ მოიპოვება სამართლებრივად ვარგისი მტკიცებულება, რომელიც შემსრულებლის მიერ სამუშაოების ვადაში დასრულების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების შემდეგ, სამუშაოების ხარისხთან ან/და შესრულების ვადასთან მიმართებით პრეტენზიის გაცხადების ფაქტს დაადასტურებდა. ასეთად მიჩნეული ვერ იქნება ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიის 2018 წლის 8 ივნისის წერილი, რადგან აღნიშნული შედგენილია არა უშუალოდ შემსრულებლის, არამედ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის სახელზე, მაშინ როდესაც ხელშეკრულების მიხედვით შემსყიდველს ევალებოდა როგორც სამუშაოების კონტროლის, ისე ამ კონტროლის ფარგლებში გამოვლენილი დეფექტის შესახებ ინფორმაციის უშუალოდ შემსრულებლისთვის მიწოდება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მსჯელობა, რომ მიუხედავად სამუშაოების ვადაში დასრულების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებისა, მოპასუხემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო ვადის დარღვევით ან/და უხარისხოდ შეასრულა.

18. სააპელაციო პალატის მითითებით, ვინაიდან პირგასამტეხლოს დაკისრების ერთ-ერთ საფუძველს შემსყიდველის მხრიდან ხელშეკრულების შეწყვეტა წარმოადგენს, უნდა შემოწმდეს შემსყიდველის მხრიდან ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერება. ხელშეკრულების თანახმად, ხელშეკრულების შეწყვეტის უფლება მხარეს იმ შემთხვევაში წარმოეშობოდა, თუ მეორე მხარე ხელშეკრულების პირობებს არ შეასრულებდა ან არაჯეროვნად შეასრულებდა. რამდენადაც, მოსარჩელის მხრიდან მიმწოდებლის მიერ სამუშაოების ვადაში დასრულების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების შემდეგ ამ უკანასკნელის მიმართ მიწოდებული სამუშაოს ხარისხთან ან/და შესრულების ვადის დარღვევასთან დაკავშირებით პრეტენზია არ გამოთქმულა, მაშინ როდესაც ასეთი გარემოების გამოვლენის შემთხვევაში, შემსრულებლისთვის ინფორმაციის მიწოდება შემსყიდველის ვალდებულებას წარმოადგენდა, პალატა მიიჩნევს, რომ ხელშეკრულების ვადაში შეუსრულებლობის და არაჯეროვანი შესრულების საფუძვლით ხელშეკრულების შეწყვეტა და, მითუმეტეს, ამ საფუძვლით შემსრულებლისთვის ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 5%-ის ოდენობით პირგასამტელოს დარიცხვა არამართლზომიერია.

19. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

20. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

20.1. ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიის 2015 წლის 8 ივნისის №03/775 და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 11 ივნისის №10-18/151621249 წერილებით დასტურდება, რომ სამუშაოების წარმოების მიუხედავად მიმწოდებელმა ვერ უზრუნველყო შესაბამისი ხარისხის სამუშაოების შესრულება. ამასთან, ამ უკანასკნელმა, მცდელობის მიუხედავად, ვერც წუნდებული სამუშაოები გამოასწორა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორმა ვერ მიიღო შესრულებული სამუშაოები და ვერ განახორციელა მათზე ასფალტ-ბეტონის საფარის მოწყობის სამუშაოები, რაც გზის ქვიშა-ხრეშოვანი მასალით მოწყობის შემდგომ, სხვა ხელშეკრულების ფარგლებში უნდა მომხდარიყო. ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო ხელშეკრულება კასატორმა ცალმხრივად შეწყვიტა;

20.2. ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შემსყიდველს წარმოეშობოდა ვალდებულება მიმწოდებლისთვის წერილობით ეცნობებინა დეფექტის შესახებ მხოლოდ შუალედური ფორმა №2-ის წარდგენის შემთხვევაში. დადგენილი გარემოებაა, რომ მიმწოდებელს ფორმა №2 არ წარუდგენია, რაც განპირობებული იყო არა იმით, რომ შემსყიდველს სამუშაოების ხარისხი არ შეუმოწმებია, არამედ იმით, რომ მხარემ ვერ უზრუნველყო შესაბამისი ხარისხის სამუშაოების განხორციელება. საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ, ა(ა)იპ „თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიის“ 2015 წლის 8 ივნისის №03/775 წერილით დასტურდება, რომ ხელშეკრულების 6.5. პუნქტით გათვალისწინებული ტექნიკური ზედამხედველი ეტაპობრივად ამოწმებდა სამუშაოების მიმდინარეობას და სიტყვიერ გაფრთხილებას აძლევდა მიმწოდებელს, თუმცა ვერ იქნა უზრუნველყოფილი შესაბამისი ხარისხის სამუშაოების შესრულება. არაერთი მცდელობის მიუხედავად მიმწოდებელმა ვერ გამოასწორა წუნდებული სამუშაოები. ის ფაქტი, რომ წუნის გამოსწორების მიზნით კონტრაქტორმა განმეორებით ჩაატარა სამუშაოები, კასატორმაც დაადასტურა. ამდენად მიმწოდებლისთვის ცნობილი იყო ის ფაქტი, რომ მან ვადაში ვერ უზრუნველყო ............ ქუჩის ქვიშა-ხრეშოვანი მასალით მოწყობის სამუშაოების ჯეროვნად შესრულება. შესაბამისად, სასამართლოს მითითება, რომ მოპასუხე დეფექტის შესახებ არ ფლობდა ინფორმაციას, ვერ იქნება გაზიარებული;

20.3. სატენდერო ხელშეკრულების უკან დგას უდიდესი საჯარო ინტერესი და ამ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებისას, განსაკუთრებული ყურადღება ენიჭება ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების ვადაში შესრულებას. მოცემულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების საგანი გზების ქვიშა-ხრეშოვანი მასალით მოწყობის სამუშაოების შესყიდვა იყო, ამ სამუშაოების ვადაში შესრულებას კი არსებითი მნიშვნელობა გააჩნდა, რაც მოწინააღმდეგე მხარისთვისაც იყო ცნობილი. აღნიშნულ ფაქტს ადასტურებს ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის 24 მარტის №07-18/15083544 წერილიც, რომლითაც მხარეს ეთხოვა, სამუშაოების მნიშვნელობიდან გამომდინარე, ყოველდღე, უწყვეტ რეჟიმში განეხორციელებინა საქმიანობა. მიუხედავად ამისა, მიმწოდებელმა უხარისხოდ შეასრულა სამუშაოები და მცდელობის მიუხედავად ვერ გამოასწორა წუნდებული შესრულება. ვალდებულება, რომელიც უნდა შესრულებულიყო 2015 წლის 7 აპრილს, 2015 წლის 8 ივნისის მდგომარეობითაც არ იყო ჯეროვნად შესრულებული. შესაბამისად, მიმწოდებელი ორი თვის განმავლობაში ცდილობდა სამუშაოს ჯეროვნად შესრულებას, თუმცა უშედეგოდ. ამდენად, ვალდებულების დარღვევის მოცულობიდან და საჯარო ინტერესიდან გამომდინარე, შემსყიდველი უფლებამოსილი იყო შეეწყვიტა ხელშეკრულება და მითითებული სამუშაოების განხორციელება სხვა კომპანიისთვის დაევალებინა.

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 5 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

22. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია.

23. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

24. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

25. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

26. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება აგებულია მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით.

27. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით განსაზღვრული მტკიცების ტვირთი [სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი] ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

28. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის). მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. იმავდროულად, ახსნა-განმარტება უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით [სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი].

29. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონმდებლობა ითვალისწინებს სამუშაოს შესრულების ტიპის ისეთ ხელშეკრულებას, როგორიცაა ნარდობა. ნარდობის ხელშეკრულება აწესრიგებს უშუალოდ წარმოების პროცესში წარმოშობილ ურთიერთობებს, რადგან იგი დაკავშირებულია მენარდის ვალდებულებასთან - შეასრულოს ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაო და გადასცეს შემკვეთს შეთანხმებული საზღაურის მიღების პირობით შესრულებული სამუშაოს შედეგი.

30. ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდის ძირითად ვალდებულებას წარმოადგენს, შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული მოთხოვნების დაცვით. კერძოდ, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდის ერთ-ერთ ძირითად ვალდებულებას წარმოადგენს შეთანხმებული სამუშაოს დროულად შესრულება.

31. სამოქალაქო კანონმდებლობა ვალდებულების დარღვევის პრევენციისათვის ითვალისწინებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთო და ვალდებულებით სამართლებრივ საშუალებებს, რომლებიც ვალდებულების შესრულებას ემსახურებიან და რომელთა შერჩევა მხარეთა ნებაზეა დამოკიდებული. ასეთ საშუალებათა რიგს განეკუთვნება ვალდებულების უზრუნველყოფის დამატებითი საშუალება პირგასამტეხლო (იხ. სუსგ საქმე №ას-1220-1480-09, 25 მაისი, 2010 წელი); სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო, მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრული ფულადი თანხა, მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის.

32. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირგასამტეხლო დამატებითი (აქცესორული) ვალდებულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი წარმოშობა და ნამდვილობა ძირითადი ვალდებულების არსებობაზეა დამოკიდებული (იხ. სუსგ №ას-688-688-2018, 20 ივლისი, 2018 წელი).

33. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირგასამტეხლო ნაწარმოები ვალდებულებაა, შესაბამისად, მისი მოთხოვნის უფლება მხოლოდ ძირითადი ვალდებულების დარღვევის შემდეგაა შესაძლებელი, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხისთვის პირგასამტეხლოს დაკისრება გაუმართლებელია, რამდენადაც არ დასტურდება მენარდის მხრიდან ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისა და არაჯეროვნად შესრულების ფაქტი. შესაბამისად, სანამ უშუალოდ პირგასამტეხლოს დაკისრების საკითხს განიხილავს სასამართლო, საჭიროა, დადგინდეს დაირღვა თუ არა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება.

34. ვალდებულების დარღვევა მოიაზრებს, როგორც ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებას, ისე შეუსრულებლობას. წინამდებარე დავაში, შემკვეთი მენარდეს ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო ედავება.

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ არაერთი საქმის განხილვის ფარგლებში მიუთითა, რომ მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების დაარღვევის ფაქტის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება (იხ. სუსგ საქმე ას-1775-2018, 31 ოქტომბერი 2018 წელი; საქმე №ას-442-414-2017, 24 მაისი 2017 წელი). განსახილველ დავაში მოსარჩელის მოთხოვნას მოპასუხისათვის სახელმწიფო შესყიდვის ხელშეკრულების დარღვევიდან გამომდინარე პირგასამტეხლოს დაკისრება წარმოადგენს. შესაბამისად, მას უნდა ემტკიცებინა ყველა იმ გარემოების (დარღვევის) არსებობა, რომელიც მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს დარიცხვას განაპირობებდა. მოსარჩელეს შესაბამის ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებით უნდა განესაზღვრა კონკრეტული დარღვევის შინაარსი, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია.

36. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებაა, რომ მიმწოდებლის მიერ ............ ქუჩაზე სამუშაოები ხარვეზით სრულდებოდა, თუმცა ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიის ზედამხედველის სიტყვიერი გაფრთხილების შემდეგ მიმწოდებელმა საკუთარი ხარჯებით 2015 წლის 7 აპრილისთვის შეასრულა გარკვეული სახის სამუშაოები. მიუხედავად ამისა, შესრულებულ სამუშაოების ხარისხი ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის სამსახურსა და ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალურ ლაბორატორიას არ შეუმოწმებიათ. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოვალეს, რომელიც ვალდებულებას არღვევს, უნდა მიეცეს დამატებითი შანსი, რათა შეასრულოს ვალდებულება, თუ დამატებითი ვადის დაწესება აზრს მოკლებული არ არის (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარები, წიგნი 3, გვ. 658). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე აშკარაა, რომ მიმწოდებელს მიეცა საშუალება გამოესწორებინა ნაკლიანი სამუშაო, თუმცა სამუშაოს გამოსწორების შემდეგ არ მომხდარა შესრულებული სამუშაოს შეფასება.

37. მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულების პირობების დარღვევის შემთხვევაში, შემსრულებელს ეკისრებოდა ვალდებულება წერილობით ეცნობებინა მიმწოდებლისთვის დაწუნებული სამუშაოს მოცულობა და წუნდების მიზეზები. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს წინამდებარე განჩინების 20.1 პუნქტში მითითებულ პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ მიმწოდებელმა ვერ უზრუნველყო შესაბამისი ხარისხის სამუშაოების შესრულება და ვერც წუნდებული სამუშაოები გამოასწორა, რამდენადაც კასატორმა შესაბამისი მტკიცებულებით ვერ დაადასტურა, რომ შემსყიდველის მხრიდან შემსრულებლის მიმართ სამუშაოების ვადაში დასრულების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების შემდეგ, მან შეამოწმა შესრულებული სამუშაოს ხარისხი და, რომ ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაო არაჯეროვნად შესრულდა. მოსარჩელემ სასამართლოს მხოლოდ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კეთილმოწყობის საქალაქო სამსახურის 2015 წლის პირველი ივნისისა და ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიის 2015 წლის 8 ივნისის წერილები წარუდგინა, თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ დასახელებული დოკუმენტები შედგენილია არა უშუალოდ შემსრულებლის, არამედ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის კეთილმოწყობის სამსახურის სახელზე, ხელშეკრულებით კი შემსყიდველს სამუშაოების კონტროლისა და კონტროლის ფარგლებში გამოვლენილი ნაკლის შესახებ ინფორმაციის უშუალოდ მოპასუხისთვის მიწოდების ვალდებულება გააჩნდა. შესაბამისად, კასატორმა ვერ გასწია მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი, რამდენადაც სასამართლოს ვერ წარუდგინა მტკიცებულებები, რომლებიც მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულების დარღვევას (არაჯეროვან შესრულებას) დაადასტურებდა.

38. საკასაციო სასამართლო კასატორის წინამდებარე განჩინების 20.2 პუნქტში მითითებულ პრეტენზიასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 6.5. პუნქტის თანახმად, შემსყიდველი ვალდებული იყო შუალედური ფორმა №2-ის წარმოდგენიდან არაუმეტეს 28 კალენდარული დღის ვადაში, წერილობითი სახით ეცნობებინა მიმწოდებლისთვის საბოლოო შემოწმების შედეგები, დაწუნებული სამუშაოს მოცულობისა და წუნდების მიზეზის მითითებით. როგორც უკვე აღინიშნა, ............ ქუჩაზე სამუშაოები ხარვეზით სრულდებოდა, თუმცა ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიის ზედამხედველის სიტყვიერი გაფრთხილების შემდეგ მიმწოდებელმა საკუთარი ხარჯებით 2015 წლის 7 აპრილისთვის შეასრულა გარკვეული სახის სამუშაოები. შესრულებულ სამუშაოების ხარისხი ქ. თბილისის მერიის კეთილმოწყობის სამსახურსა და ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალურ ლაბორატორიას არ შეუმოწმებიათ, ხოლო მიმწოდებლის მიერ ცალმხრივად შუალედური ფორმა №2-ის შემსყიდველისთვის წარდგენა ვერ მოხდა. შესაბამისად, ფორმა №2-ის წარუდგენლობა შემსყიდველის მიერ სამუშაოების ხარისხის შეუმოწმებლობამ განაპირობა. რაც შეეხება ა(ა)იპ თბილისის მუნიციპალური ლაბორატორიის 2015 წლის 8 ივნისის წერილს, იგი არ არის შედგენილი უშუალოდ შემსრულებლის სახელზე, რაც წინააღმდეგობაშია მხარეთა მიერ ხელშეკრულებით განსაზღვრულ პირობასთან, რომლის თანახმად შემსყიდველს ევალებოდა როგორც სამუშაოების კონტროლი, ისე ამ კონტროლის ფარგლებში გამოვლენილი დეფექტის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება უშუალოდ შემსრულებლისთვის, რაც არ მომხდარა.

39. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განახორციელა საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებთა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის, რაც ცხადყოფს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

40. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისგან (იხ. სუსგ საქმე №339-2019, 5 ნოემბერი 2019 წელი; საქმე №724-689-2015, 9 სექტემბერი, 2015 წელი; საქმე №ას-770-737-2014, 16 ივნისი, 2015 წელი). არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

41. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

42. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე