საქმე №ას-141-2021 27 მაისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წევრები – მ.შ–ი, ა.თ–ძე, ხ.თ–ძე, პ.უ–ძე, ძ.ს–ი, ს.მ–ი, ს.მ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – რ.ხ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 1 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. რ.ხ–მა (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ბ–ი-2007-ის, ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წევრების – მ.შ–ის, ა.თ–ძის, ხ.თ–ძის, პ.უ–ძის, ზ.ა–ძის, მ.გ–ძის, ი.ხ–ის, თ.ლ–ძის, ო.მ–ის, ე.ბ–ძის, ძ.ს–ის, ს.მ–ის, ლ.ჩ–ძის, ს.მ–ძის, კ.ლ–ძის და კ.ა–ის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა, ბათილად იქნეს ცნობილი 2014 წლის 15 ივლისის შეთანხმების მე-5 პუნქტის ჩანაწერი 10%-იანი პირგასამტეხლოს გამოკლებით ფულადი თანხის დაბრუნების თაობაზე და მოპასუხეეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ 12 363 აშშ დოლარის გადახდა.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2004 წლის 3 დეკემბერს დაიდო ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება, ერთი მხრივ, შპს „კ–ს“, როგორც შემსრულებელს, მეორე მხრივ კი, რ.ხ–ს, როგორც ამხანაგობის წევრს შორის, რომლის საფუძველზეც შემსრულებელი კისრულობდა ვალდებულებას, ქ.თბილისში, .....ქ.№18-ში მშენებარე საცხოვრებელი კომპლექსის „ა“ კორპუსში, მე-4 სართულზე ამხანაგობის წევრს საკუთრებაში გადასცემდა 71.3 კვ.მ ოროთახიანი ბინა, აივნის ფართი – 7.2 კვ.მ (სულ – 78.5 კვ.მ), რის სანაცვლოდაც წევრი განახორციელებდა შემსრულებლის ანგარიშზე შენატანის შეტანას ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად.

3. მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო მშენებარე სახლის საძირკველის ჩასხმის სამუშაოების დასრულებიდან 14 თვის ვადაში, ხოლო წევრს შენატანიდან 6000 აშშ დოლარი უნდა გადაეხადა ხელშეკრულების დადების დროისათვის, დარჩენილი თანხა კი – მშენებლობის დასრულებისთანავე. სულ გადასახდელი იყო 14 231 აშშ დოლარი. მიუხედავად იმისა, რომ მშენებლობა დღემდე სრულად მაინც არაა დასრულებული, მოსარჩელეს ჯერ კიდევ 2008 წლისათვის გადახდილი ჰქონდა 11 000 აშშ დოლარი.

4. 2012 წლის 30 აპრილს ცვლილებები შევიდა არსებულ ხელშეკრულებაში და ამჯერად შემსრულებელ მხარეს წარმოადგენდა „ი.ს–ე“, მხარეებმა ცნობად მიიღეს 2012 წლის 26 მარტს ამხანაგობა „ი.ს–სა“ და შპს „დ–ს“ (მ.კ–ას) შორის გაფორმებული მართვის შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც მენეჯმენტ კომპანიას მიენიჭა ამხანაგობის საქმიანობის მართვა, დანარჩენი პირობები კი დარჩა უცვლელი.

5. 2012 წლის 10 დეკემბერს კვლავ ცვლილებები შევიდა არსებულ ხელშეკრულებაში და ამჯერად ზემოხსენებულ მშენებარე საცხოვრებელ კორპუსში, მე-4 სართულზე წევრისათვის (მოსარჩელე მხარე) საკუთრებაში გადასაცემ ფართად განისაზღვრა 86.5 კვ.მ საერთო ფართის მქონე საცხოვრებელი ბინა, რომლის ღირებულებამ შეადგინა 15 681 აშშ დოლარი, რასთან დაკავშირებითაც მხარეთა მიერ იმთავითვე აღიარებულ იქნა, რომ ხსენებული შეთანხმების დადების დროისათვის წევრს გადახდილად ეთვლებოდა 11 600 აშშ დოლარი, ხოლო დამატებით გადასახდელად რჩებოდა 4 081 აშშ დოლარი. ამასთან, ამხანაგობის მოთხოვნით იმაზე აპელირებით, რომ მშენებლობა ჭიანურდებოდა უსახსრობის გამო, მოსარჩელემ ივალდებულა დამატებითი შენატანის განხორციელება 7 850.00 აშშ დოლარის ოდენობით, რაც უნდა გადაეხადა მშენებლობის განახლების თაობაზე შეტყობინების მიღებიდან 25 დღის ვადაში.

6. 2014 წლის 14 იანვარს კვლავ გაჭიანურებული მშენებლობის მოტივაციითა და მომიზეზებით ამხანაგობამ დაიყოლია მოსარჩელე და 2012 წლის შეთანხმებაში ცვლილებების შეტანით, ამჯერად ხელშეკრულების საგნის ღირებულებად (86.5 კვ.მ საერთო ფართის მქონე საცხოვრებელი ბინა) განისაზღვრა 25 171 აშშ დოლარი, საიდანაც მოსარჩელეს გადახდილად ჩაეთვალა 12 363 აშშ დოლარი, ხოლო დარჩენილი 12 808 აშშ დოლარის გადახდა კი თანაბარწილად დაევალა მშენებლობის დამთავრებამდე 6 თვის განმავლობაში.

7. 2014 წლის 15 ივლისს კვლავ ცვლილებები შევიდა 2014 წლის 14 იანვრის შეთანხმებაში და ამჯერად შემსრულებელ მხარეს – ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ დაემატა მშენებელი კომპანია შპს „ბ–ი-...“. საბოლოოდ მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ნასყიდობის საგნის (საცხოვრებელი ბინა საერთო ფართით 86.5 კვ.მ) ღირებულებიდან (25 171 აშშ დოლარი) მოსარჩელის მიერ გადასახდელად დარჩენილი 12 808 აშშ დოლარი დაიფარებოდა იმავე წლის 30 ოქტომბრამდე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე შეთანხმების მე-5 პუნქტის დათქმის თანახმად, ამხანაგობის გამგეობა მოახდენდა ნასყიდობის საგნის რეალიზაციას და მოსარჩელეს დაუბრუნებდა მის მიერ შეტანილი თანხის 10% პირგასამტეხლოს გამოკლებით.

8. ამდენად, მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მისი ნდობა ბოროტად გამოიყენა, რითაც არაერთგზის დაიყოლია ეს უკანასკნელი საჯარო წესრიგის შეუსაბამო კაბალური გარიგების დადებაზე, როგორც ნასყიდობის ღირებულების გაზრდასთან, ასევე, პირგასამტეხლოს განსაზღვრასთან დაკავშირებით.

9. მოსარჩელემ, ეკონომიკური სიდუხჭირისა და ქვეყანაში დაწყებული საერთო ფინანსური კრიზისის გამო, რაც განპირობებულ იქნა აშშ დოლართან მიმართებით ეროვნული ვალუტის გაცვლითი კურსის დინამიკაში მკვეთრი ვარდნით, ვერ შეძლო დარჩენილი შენატანის – 12 808 აშშ დოლარის დათქმულ ვადაში გადახდა, მოითხოვა პერიოდის გაზრდა, რაზეც კატეგორიული უარი მიიღო და მოპასუხე მხარისაგან შეთავაზებულ იქნა გადახდილი თანხის (12 803 აშშ დოლარი) სანაცვლოდ, სულ – 28.00 კვ.მ საერთო ფართის საკუთრებაში გადაცემა (ე.ი კვ.მ შესთავაზეს 460 აშშ დოლარად, მაშინ როდესაც თავდაპირველი შეთანხმებით სულ საკუთრებაში უნდა მიეღო 78.5 კვ.მ საერთო ფართის მქონე საცხოვრებელი ბინა 14 231 აშშ დოლარის ღირებულებით, ანუ კვ.მ – 180 აშშ დოლარად), რადგან, საერთო დავალიანების გამო, სხვა ფართი იყო დაყადაღებული და უნდა ეჩქარა, რამეთუ, მომჩივნების მოძალებიდან გამომდინარე, დაწყებული დავები სიტუაციას უმართავს ხდიდა. შესაძლებელი იყო საერთოდ დარჩენილიყო მისაღები ფართისა თუ თანხის გარეშე.

10. აღნიშნულის გამო, მოსარჩელემ მ/წლის 13 თებერვალს განცხადებით მიმართა მოპასუხე ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ და მოითხოვა, არსებული შეთანხმების თანახმად, გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება, რაზეც წერილობით ეცნობა, რომ ვინაიდან მან ვერ გადაიხადა დათქმულ ვადაში დარჩენილი თანხა და ამით არ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება, 2015 წლის იანვარში ამხანაგობის გამგეობამ (მოსარჩელე, როგორც ამხანაგობის წევრი საერთოდ არ მიუწვევიათ სხდომაზე) მიიღო გადაწყვეტილება მისი წევრობიდან გარიცხავზე, ხოლო გადახდილი 12 803 აშშ დოლარი კი, აღიარებულ იქნა შიდა ვალად, რის გადახდასაც მომავალში აპირებენ ამხანაგობის მიერ დამატებითი გადაწყვეტილების მიღების შესაბამისად, ანუ გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების ვალდებულების დროში შეზღუდულობის ფარგლები დამოკიდებული გახადეს სამომავლოდ მხოლოდ ამხანაგობის გამგეობის ცალმხრივი ნების გამოვლინებით, საკუთარი შეხედულებისამებრ გადაწყვეტილების მიღებაზე.

11. 2012 წლიდან მოპასუხის მიერ მშენებლობის დროულად განახლების მოტივით, შემოყვანილ იქნა რა მენეჯმენტი კომპანის სახით ჯერ შპს „დ–ი“, შემდეგ კი, მოპასუხე შპს „ბ–ი-...“, მშენებლობის დასრულების პროცესი მიუხედავად დათქმული ვადებისა, დროში მაინც გაჭიანურდა. მხარეთა ურთიერთობა კი, დაფუძნებული იყო განსაკუთრებულ ნდობაზე, მოპასუხემ ბოროტად ისარგებლა ამ ნდობით და მოსარჩელე არაერთგზის დაიყოლია მისთვის საზიანო პირობებით დამატებითი თანხის გაღებაზე, ანუ კვ.მ-ში 460 აშშ დოლარის გადახდაზე, რაც ამ უკანასკნელმა ნაწილობრივ განახორციელა კიდეც, მაგრამ, ეკონომიკური სიძნელეების გამო, ვერ შეძლო დარჩენილი თანხის სრულად გადახდა, მოპასუხემ კი შეწყვიტა ხელშეკრულება, რეალიზება გაუკეთა მოსარჩელისთვის განკუთვნილ საცხოვრებელ ფართს და გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების ვალდებულება ცალმხრივად დააფუძნა დროში შეუზღუდავად ამხანაგობის გამგეობის სამომავლო გადაწყვეტილებაზე.

12. მოსარჩელე მხარის მითითებით, რადგან ხელშეკრულების შესაბამისად, მოპასუხემ მოახდინა მისთვის გადასაცემი ფართის რეალიზება, მოპასუხე მხარის მხრიდან სრულად არის დამდგარი მისთვის თანხის დაბრუნების ვალდებულება, თუმცა აღნიშნული ვალდებულების შესრულებას იგი თავს არიდებს.

მოპასუხის პოზიცია:

13. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ სარჩელის თანახმად, 2004 წლის 13 დეკემბერს მოსარჩელემ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება დადო შპს კ–თან“, რომლის უფლებამონაცვლესაც არ წარმოადგენს ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ე“ და შპს „ბ–ი ...“. სალაროს შემოსავლის ორდერით 6000 აშშ დოლარზე დასტურდება, რომ 2004 წლის 3 დეკემბერს მოსარჩელემ საქართველოს აგრო-ბიზნეს ბ–კის მეშვეობით სს „კ–ის“ ანგარიშზე მითითებული თანხა ჩარიცხა.

14. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ე“ დაფუძნებულია 2005 წლის 24 აგვისტოს. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ სადამფუძნებლო ხელშეკრულება დადასტურებულია სანოტარო წესით, რომლის 4.1. პუნქტით განმარტებულია, რომ „დამფუძნებელ წევრთა“ კრება არის „ამხანაგობის“ მმართველობის უმაღლესი ორგანო, რომლის საერთო კრებაზე ნებისმიერი გადაწყვეტილების მიღება ხდებოდა კრებაზე დამსწრე ამხანაგობის დამფუძნებელ წევრთა 2/3-ის თანხმობით. ამავე მუხლის 4.4. პუნქტით კი „დამფუძნებელ წევრთა“ კომპეტენციას განეკუთვნებოდა „ამხანაგობაში“ ჩვეულებრივ წევრად მიღება და „ამხანაგობაში“ შენატანების ოდენობის და კვოტების განსაზღვრა. ამდენად, გარდა იმის, რომ ამხანაგობა რეალურად დაფუძნებულია 2005 წლის 24 აგვისტოს მოსარჩელეს და ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ შორის, არ დადებულა დამოუკიდებელი ხელშეკრულება.| სარჩელის დავის ფაქტობრივი გარემოებების მესამე პუნქტში მითითებულია, რომ 2012 წლის 30 აპრილს ცვლილებები შევიდა არსებულ ხელშეკრულებაში და ამჯერად შემსრულებელ მხარეს წარმოადგენდა ამხანაგობა „ი.ს–ე“, თუმც ამ უკანასკნელს არ გააჩნდა არანაირი უფლებამოსილება ცვლილებები შეეტანა 2004 წლის 3 დეკემბერს მოსარჩელესა და შპს „კ–ს“ შორის დადებულ ხელშეკრულებაში, რომლითაც ერთობლივი საქმიანობის მხარეს სწორედ ეს უკანასკნელი წარმოადგენდა და იგი იყო ვალდებული, ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის გადაეცა ფართი.

15. ფაქტობრივი გარემოებების მესამე პუნქტში ასევე მითითებულია, რომ მხარეებმა ცნობად მიიღეს 2012 წლის 26 მარტს ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ და შპს „დ–ს“ (მენეჯმენტი კომპანია) შორის გაფორმებული მართვის შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც მ.კ–ას მიენიჭა ამხანაგობის საქმიანობის მართვა, დანარჩენი პირობები კი დარჩა უცვლელი. სარჩელზე დართული 2012 წლის 30 აპრილის №67 შეთანხმებით ხელშეკრულებაში ცვლილება დამატებების შეტანის შესახებ წარმოადგენს სამმხრივ ხელშეკრულებას, სადაც ხელისმომწერ მხარეს მოსარჩელესთან და ამხანაგობა „ი.ს–ესთან“ ერთად წარმოადგენს შპს „დ–ი“ წარმოდგენილი ი.კ–ძის სახით. სწორედ ამ უკანასკნელი კომპანიის „დამსახურება“ იყო ის, რომ ამხანაგობა „ი.ს–ემ“ მოტყუებით „აღიარა“ მოსარჩელის წინაშე საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის ვალდებულება, ასევე, ის, რომ თითქოს მოსარჩელეს ამხანაგობა „ი.ს–ესათვის“ გადახდილი ჰქონდა 11 000 აშშ დოლარი. ასეთი გადახდის დოკუმენტი ბუნებაში არ არსებობს, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელე მას წარმოადგენდა.

16. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ მოსარჩელის მიერ შპს სს „კ–ისათვის“ მშენებლობის მიზნით გადაცემული თანხა მიღებულიც რომ ჰქონდეს და 2012 წლის 30 აპრილის შეთანხმება №67 ხელშეკრულებაში ცვლილება-დამატების შეტანის შესახებ რეალურ გარემოებას რომ ასახავდეს, მნიშვნელოვანია ამ შეთანხმების 5.3. პუნქტის ბოლო აბზაცი, რომლის თანახმადაც მოსარჩელეს თანხა შეიძლება დაბრუნებოდა სრულად ან ნაწილობრივ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ პროექტის დასრულების შემდეგ ამხანაგობის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების რეალიზაციის შედეგად ამხანაგობას დარჩებოდა თავისუფალი ფინასური სახსრები. ზემოაღნიშნული თანხის ნაწილობრივ დაბრუნების შემთხვევაში თანხა წევრებს შორის განაწილდებოდა მათ მიერ განხორციელებული დამატებითი შეტანის პროპორციულად. ამავე შეთანხმების 6.1.3. მუხლის თანახმად, ამხანაგობა უფლებამოსილია, ცალმხრივად შეწყვიტოს წინამდებარე შეთანხმება მაშინ, როცა წევრი უარს აცხადებს ან ვერ ასრულებს (არღვევს) წინამდებარე შეთანხმებით ნაკისრ ვალდებულებებს. ასეთ შემთხვევაში, მართალია, ამხანაგობა კისრულობდა ვალდებულებას, წევრისათვის დაებრუნებინა მის მიერ ფაქტობრივად გადახდილი თანხა უკვე გადახდილი 10%-ის გამოკლებით, მაგრამ 6.1.4. პუნქტის თანახმად, წინამდებარე შეთანხმების 6.1.3. პუნქტის პირობის გათვალისწინებით, შეთანხმების შეწყვეტის შემთხვევაში, ამხანაგობა წევრს თანხას დაუბრუნდა მხოლოდ მაშინ, როცა მოხდებოდა ამხანაგობის მიერ ამ შეთანხმებით განსაზღვრული უძრავი ქონების ახალ წევრზე რეალიზაცია და რეალიზებული ფართის მთლიანი ღირებულების მიღება ახალი წევრისაგან. იგივეა გათვალისწინებული 2012 წლის 10 დეკემბრის შეთანხმებაში ხელშეკრულება №11 ცვლილება დამატების შეტანის შენატანის შესახებ, რომლის 5.3 პუნქტის თანახმად, მოსარჩელეს მითითებულ პუნქტში გადახდილი თანხა შეიძლება დაუბრუნდეს სრულად ან ნაწილობრივ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ პროექტის დასრულების შემდეგ ამხანაგობის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების რეალიზაციის შედეგად ამხანაგობას დარჩება თავისუფალი ფინანსური სახსრები. ზემოაღნიშნული თანხის ნაწილობრივ დაბრუნების შემთხვევაში, თანხა წევრებს შორის განაწილდება მათ მიერ განხორციელებული დამატებითი შენატანის პროპორციულად.

17. 2012 წლის 10 დეკემბრის შეთანხმების 6.1.3. პუნქტი ითვალისწინებს ამხანაგობის მხრიდან ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტას ხოლო 6.1.4. და 6.1.5. პუნქტები გადახდილი თანხის დაბრუნების წესს და პირობებს, რომელთა თანახმადაც ამხანაგობის წევრს თანხა დაუბრუნდება მხოლოდ მაშინ, როცა მოხდება ამხანაგობის მიერ ამ შეთანხმებით განსაზღვრული უძრავი ქონების ახალ წევრზე რეალიზაცია და რეალიზებული ფართის მთლიანი ღირებულების სრულად მიღება ახალი წევრისაგან. შეთანხმების ნებისმიერი წესით შეწყვეტის დროს (ასეთ დროს მოქმედებს ამ შეთანხმების 6.1.4. პუნქტით გათვალისწინებული წესი) წევრს ამხანაგობისათვის გადახდილი თანხა უკან უბრუნდება მხოლოდ მას შემდეგ, როცა ამხანაგობისათვის განხორციელდა წინამდებარე შეთანხმების 2.1. პუნქტით და №1 დანართით განსაზღვრული უძრავი ქონების მესამე პირზე გასხვისება და იმ პირის მიერ ამხანაგობისათვის უძრავი ქონების ღირებულების სრულად გადახდა.

18. მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ არ არსებობს ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ შპს „კ–ის“ უფლებამონაცვლეობის დამადასტურებელი დოკუმენტი. 2014 წლის 14 იანვრის შეთანხმება №115 ხელშეკრულებაში ცვლილების დამატების შეტანის შესახებ ითვალისწინებდა 2012 წლის 10 დეკემბრის ხელშეკრულებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანას, თუმცა მისი მუხლი კვლავ განსაზღვრავდა ხელშეკრულების როგორც ორმხრივად შეწყვეტის ფორმას და საფუძვლებს, ისე ამხანაგობის მხრიდან ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის საფუძვლებს მაშინ, როცა წევრი უარს განაცხადებდა ან ვერ შეასრულებდა (დაარღვევდა) წინამდებარე შეთანხმებით ნაკისრ ვალდებულებს. აღნიშნული შეთანხმების 6.1.4 პუნქტის თანახმად, ამხანაგობა წევრს თანხას უბრუნებს მხოლოდ მაშინ, როცა მოხდება ამხანაგობის მიერ ამ შეთანხმებით განსაზღვრული უძრავი ქონების ახალ წევრზე რეალიზაცია და რეალიზებული ფართის მთლიანი ღირებულების ახალი წევრისგან სრულად მიღება.

19. ამჟამინდელი მდგომარეობით თბილისის საქალაქო სასამართლოს წარმოებაში არაერთი სარჩელია ხელშეკრულებათა შეწყვეტისა და თანხის დაბრუნების მოთხოვნით, რაც გამოწვეულია ამხანაგობის ყოფილი თავმჯდომარის ქმედებით და ვის კუთვნილებასაც წარმოადგენდა შპს თუ სს „კ–ი“. აღნიშნულის გამო, დაყადაღებულია ამხანაგობის ქონება სრულად.

20. მოპასუხე მხარის აზრით, მოსარჩელემ სადავოდ გახადა მხოლოდ 2014 წლის 15 ივლისის შეთანხმების მე-5 პუნქტის ჩანაწერი 10%-იან პირგასამტეხლოსთან მიმართებით და მოითხოვა მისი ბათილად ცნობა, თუმცა ბათილობის სამართლებრივ საფუძვლად მითითებული ნორმები და არსებული ფაქტობრივი რეალობა არათანმხვედრია.

21. მოპასუხე შპს „ბ–ი ...-მა“ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ, წარმოდგენილი ხელშეკრულების თანახმად, აღნიშნული კომპანიის ვალდებულება იყო მხოლოდ ბინის აშენება, ხოლო მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენდა თანხის გადახდა, რაც უნდა ჩარიცხულიყო შპს-ს საბანკო ანგარიშზე. შპს „ბ–ი ...-მა“ კუთვნილი ვალდებულება შეასრულა მოსარჩელისაგან განსხვავებით, რომელსაც არ წარმოუდგენია არანაირი მტკიცებულება, რომ საწარმოს ანგარიშზე რაიმე თანხა შეიტანა. მოპასუხე მხარის ვალდებულებას შეადგენდა, გარკვეული სარგებლის მიღების სანაცვლოდ, კონკრეტული სამშენებლო სამუშაოების დასრულება, შესაბამისად, რაიმე სახის ვალდებულება მესამე პირების მიმართ მას არ გააჩნია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

22. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წევრებს – მ.შ–ს, ა.თ–ძეს, ხ.თ–ძეს, პ.უ–ძეს, ზ.ა–ძეს, მ.გ–ძეს, ი.ხ–ს, თ.ლ–ძეს, ო.მ–ს, ე.ბ–ძეს, ძ.ს–ს, ს.მ–ს, ლ.ჩ–ძეს, ს.მ–ძეს, კ.ლ–ძეს და კ.ა–ს მოსარჩელე რ.ხ–ის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 11 126.70 აშშ დოლარის გადახდა, სარჩელი ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და შპს „ბ–ი ...-ის“ მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა, რაც ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წევრებმა – მ.შ–მა, ა.თ–ძემ, ხ.თ–ძემ, პ.უ–ძემ, ძ.ს–მა, ს.მ–მა და ს.მ–ძემ (შემდგემ – მოპასუხე აპელანტები, კასატორები) გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

23. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 1 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხე აპელანტთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

24. 2004 წლის 3 დეკემბერს შპს „კ–სა“ და რ.ხ–ს შორის გაფორმდა ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობა) ხელშეკრულება, რომლითაც შემსრულებელმა (შპს „კ–ი“) იკისრა ვალდებულება, ამხანაგობის წევრისთვის (რ.ხ–ი) საკუთრებაში გადაეცა ქ.თბილისში, ...... მშენებარე საცხოვრებელი კომპლექსის „ა“ კორპუსში, მე-4 სართულზე ოროთახიან ბინა 71.3 კვ.მ საერთო ფართით, 7.2 კვ.მ აივნით (სულ – 78.5 კვ.მ). სანაცვლოდ მოსარჩელეს შემსრულებლის ანგარიშზე უნდა შეეტანა შენატანი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად.

25. ხელშეკრულების თანახმად, მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო მშენებარე სახლის საძირკველის ჩასხმის სამუშაოების დასრულებიდან 14 თვის ვადაში. მოსარჩელეს შენატანი – 14 231 აშშ დოლარი უნდა შეეტანა ეტაპობრივად: 6000 აშშ დოლარი – ხელშეკრულების დადების დროისათვის, დარჩენილი თანხა კი, – მშენებლობის დასრულებისთანავე.

26. ხელშეკრულების 6.1 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ წევრი ვერ შეძლებდა მასზე ნაკისრი ვალდებულებების სრულად შესრულებას ამ ხელშეკრულების მე-5 მუხლით გათვალისწინებულ ვადაში და ვადაგადაცილება შეადგენდა 21 კალენდარულ დღეს, შემსრულებელს აღნიშნული წერილობით უნდა ეცნობებინა და დაეწყო წევრის წილის (მშენებარე ბინაზე მოთხოვნის უფლების) გასხვისების პროცედურა შესაბამისი ახალი წევრის მოძებნით. ახალი წევრის მიერ შენატანების სრულად განხორციელების შემდეგ, შემსრულებელი დაუბრუნებდა წევრს მის მიერ პროცედურის დაწყების მომენტამდე შემსრულებლის სასარგებლოდ განხორციელებულ შენატანს.

27. მოსარჩელის მიერ მე-5 მუხლში მითითებული ფინანსირების შეწყვეტა შემსრულებლის მიერ განიხილებოდა, როგორც უარი მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე და, ამ ქმედებით (უმოქმედობით) შემსრულებლისთვის გამოწვეული შესაძლო ზიანის ან მატერიალური დანაკარგის თავიდან აცილების მიზნით, წევრი ვალდებული იქნებოდა, პირგასამტეხლოს სახით აენაზღაურებინა შემსრულებლისათვის მის მიერ დაფინანსების შეწყვეტის მომენტამდე გადახდილი თანხის 10%, რომელიც გამოიქვითებოდა შემსრულებლის მიერ 6.1 პუნქტით წევრზე დასაბრუნებელი თანხიდან.

28. 2005 წლის 24 აგვისტოს, ზ.ა–ძემ, ბ.თ–ძემ, მ.შ–მა, რ.ქ–ძემ, პ.უ–ძემ, დააფუძნეს ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ი.ს–ე“, რომლის მიზანს წარმოადგენდა თბილისში, ...... ქ. №22-ში მდებარე 543 და 224 კვ.მ მიწის ნაკვეთებზე, სულ – 767 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, არსებული საცხოვრებელი სახლების დანგრევა, მათ ნაცვლად მრავალსართულიანი, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა და მშენებლობის დასრულების შემდეგ ამ შენობის, როგორც ამხანაგობის წევრთა წილობრივი თანასაკუთრების ფლობა, სარგებლობა და განკარგვა.

29. შენობის მშენებლობა მოიცავდა შენობის სრული კარკასის აღმართვას, ყველა აუცილებელი კომუნიკაციის მიერთებას, გარე ფასადის კარ-ფანჯრით აღჭურვას და საერთო სარგებლობის ფართის მოპირკეთებას.

30. ხელშეკრულების 8.3 პუნქტის თანახმად, ამხანაგობის წევრებს, ამხანაგობაში მათ მიერ განხორციელებული ან განსახორციელებელი შენატანის პროპორციულად საკუთრებად განესაზღვრათ წილები: ზ.ა–ძეს – 42.43%, ი.შ–ს – 7.2%, მ.შ–ს – 7.2%, ბ.თ–ძეს – 5.94 %, ი.ხ–ს – 2.27%, თ.ლ–ძეს – 1.23%, მ.გ–ძეს – 2.24%, ო.მ–ს – 1.23%, კ.ა–ს – 3.31%, ე.ბ–ძეს – 3.31%, ძ.ს–ს – 1.23%, ს.მ–ს – 3.31%, ლ.ჩ–ძეს – 6.76%, პ.უ–ძეს – 3.31%, კ.ლ–ძეს – 3.31%, ს.მ–ძეს – 5.72%.

31. 2012 წლის 30 აპრილს ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ (წარმოდგენილი მისი თავმჯდომარის მ.შ–ის მიერ) და მოსარჩელეს შორის გაფორმდა შეთანხმება (№67 ხელშეკრულებაში ცვლილება-დამატების შეტანის შესახებ), რომლის საგანს წარმოადგენდა ამხანაგობის ვალდებულება, წევრისთვის პირად საკუთრებაში გადაეცა შეთანხმების მეორე მუხლში განსაზღვრული უძრავი ქონება (საცხოვრებელი ბინა), რომლის მახასიათებლებია: ქ. თბილისი, …… №18 „ა“ სადარბაზო, მეოთხე სართული, ბინა 19, საერთო ფართი – 78.5 კვ.მ. მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, ამხანაგობას გადაუხადოს ამ შეთანხმებით და დანართით განსაზღვრული თანხა.

32. შეთანხმების პრეამბულის თანახმად, მხარეებმა ცნობად მიიღეს, რომ მათ შორის 2004 წლის 3 დეკემბერს გაფორმდა №10 ხელშეკრულება „ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) შესახებ“ შპს „კ–თან“ საცხოვრებელ ფართზე მდებარე: ქ. თბილისში, ……, ,,ა“ კორპუსი, მეოთხე სართული, ბინა 19, საერთო ფართი 78.5 კვ.მ.

33. პრეამბულაში მიეთითა, რომ წინამდებარე შეთანხმებით ხორციელდება მხარეთა შორის 2004 წლის 3 დეკემბერს გაფორმებულ ხელშეკრულებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანა. მხარეებმა ცნობად მიიღეს ის ფაქტი, რომ ამხანაგობასა და შპს ,,დ–ს“ შორის 2012 წლის 26 მარტს გაფორმდა მართვის შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც შპს „მ.კ–ას“ მიენიჭა უფლებამოსილება, განახორციელოს ამხანაგობის საქმიანობის მართვა, მათ შორის, და არა მხოლოდ წევრებთან ამხანაგობის სახელით მოლაპარაკებების წარმოების უფლებამოსილება.

34. შეთანხმებაზე დართული №2 დანართით ირკვევა, რომ მოსარჩელის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ მიმართ არსებული ფულადი ვალდებულება უნდა შეესრულებინა ეტაპობრივად, გადახდის გრაფიკით გაწერილი პერიოდულობის გათვალისწინებით. საერთო ჯამში თანხა შეადგენდა 11 081.00 აშშ დოლარს.

35. 2012 წლის 10 დეკემბერს, ერთი მხრივ, ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წარმოდგენილი მისი თავმჯდომარის – მ.შ–ის მიერ და, მეორე მხრივ, მოსარჩელეს შორის გაფორმდა შეთანხმება (ხელშეკრულება №115 ცვლილება-დამატების შეტანის შესახებ), რომლის საგანს წარმოადგენდა ამხანაგობის ვალდებულება, წევრისათვის პირად საკუთრებაში გადაეცა შეთანხმების მეორე მუხლში განსაზღვრული უძრავი ქონება, საცხოვრებელი ბინა მდებარე: ქ. თბილისი, ......... ქ. №18 „ა“ სადარბაზო, მეოთხე სართული, ბინა ბ-1-401, საერთო ფართი 86,5 კვ.მ. მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, ამხანაგობისათვის გადაეხადა ამ შეთანხმებით და დანართით განსაზღვრული თანხა.

36. შეთანხმების პრეამბულის თანახმად, მხარეებმა ცნობად მიიღეს, რომ მათ შორის 2004 წლის 3 დეკემბერს გაფორმდა №10 ხელშეკრულება „ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) შესახებ“ შპს „კ–თან“ საცხოვრებელ ფართზე ქ.თბილისში, ……, „ა“ კორპუსი, მეოთხე სართული, ბინა 19, საერთო ფართი 78.5 კვ.მ. წინამდებარე შეთანხმებით ხორციელდება მხარეთა შორის 2004 წლის 3 დეკემბერს გაფორმებულ ხელშეკრულებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანა. მხარეებმა ცნობად მიიღეს ის ფაქტი, რომ ამხანაგობასა და შპს „დ–ს“ შორის 2012 წლის 26 მარტს გაფორმდა მართვის შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც შპს „მ.კ–ას“ მიენიჭა უფლებამოსილება, განეხორციელებინა ამხანაგობის საქმიანობის მართვა მათ შორის და არა მხოლოდ წევრებთან ამხანაგობის სახელით მოლაპარაკებების წარმოების უფლებამოსილება.

37. შეთანხმებაზე დართული №2 დანართის თანახმად, მოსარჩელეს ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ მიმართ არსებული ფულადი ვალდებულება უნდა შეესრულებინა ეტაპობრივად, გადახდის გრაფიკით გაწერილი პერიოდულობის გათვალისწინებით, რომელიც ერთობლიობაში შეადგენდა 12 731.00 აშშ დოლარს.

38. 2014 წლის 14 იანვარს, ერთი მხრივ, „ი.ს–ეს“ (წარმოდგენილი მისი თავმჯდომარის – მ.შ–ის მიერ) და, მეორე მხრივ, მოსარჩელეს შორის დაიდო შეთანხმება (ხელშეკრულება №115 ცვლილება-დამატების შეტანის შესახებ), რომლის საგანს წარმოადგენდა ამხანაგობის ვალდებულება, მოსარჩელისათვის პირად საკუთრებაში გადაეცა შეთანხმების მეორე მუხლში განსაზღვრული 86,5 კვ.მ №401 საცხოვრებელი ბინა ქ. თბილისში, …… სადარბაზოს მეოთხე სართულიზე. მოსარჩელემ ვალდებულება იკისრა, ამხანაგობისათვის გადაეხადა ამ შეთანხმებით და დანართით განსაზღვრული თანხა.

39. შეთანხმების პრეამბულის თანახმად, მხარეებმა ცნობად მიიღეს, რომ მათ შორის 2012 წლის 10 დეკემბერს გაფორმდა №115 ხელშეკრულება „ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) შესახებ“ ქ. თბილისში, ...... სადარბაზოს მეოთხე სართულის №401 ბინაზე, 86.5 კვ.მ საერთო ფართზე. წინამდებარე შეთანხმებით, ხორციელდება მხარეთა შორის 2012 წლის 10 დეკემბერს გაფორმებულ ხელშეკრულებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანა. ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის თანახმად, განისაზღვრა უძრავი ქონების (საცხოვრებელი კორპუსის) სამშენებლო სამუშაოების დასრულება მშენებლობის დაწყებიდან/განახლებიდან 24 თვის ვადაში. 4.1.3. პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში თუ მშენებლობის ვადების დარღვევა მოხდა მშენებელ კომპანიასთან გაფორმებული ხელშეკრულების მოშლის გამო, მშენებლობის დასრულების ვადა გადაიწევს ახალი მშენებლის ან მენეჯერის აყვანის ვადით.

40. ხელშეკრულების 6.1.4 პუნქტის თანახმად, წინამდებარე შეთანხმების 6.1.3 პუნქტის პირობების გათვალისწინებითა და საფუძველზე შეთანხმების შეწყვეტის შემთხვევაში, ამხანაგობა წევრს თანხას დაუბრუნებს მხოლოდ მაშინ, როცა მოხდება ამხანაგობის მიერ ამ შეთანხმებით განსაზღვრული უძრავი ქონების ახალ წევრზე რეალიზაცია და რეალიზებული ფართის მთლიანი ღირებულების სრულად მიღება ახალი წევრისგან.

41. შეთანხმების 5.1 პუნქტში მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ამხანაგობის მიერ წევრისთვის წინამდებარე შეთანხმების საფუძველზე გადასაცემი უძრავი ქონების მთლიანი ღირებულებაა - 25 171 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. 5.2 პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ წინამდებარე შეთანხმების 5.1 პუნქტით განსაზღვრული უძრავი ქონების მთლიანი ღირებულებიდან გადახდილია 12 363 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი (თანახმად წევრის მიერ წარმოდგენილი გადახდის დამადასტურებელი ქვითრებისა). 5.3. პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოსარჩელეს, წინამდებარე შეთანხმების ხელმოწერის დღისათვის დარჩენილი აქვს გადასახდელი 12 808 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი.

42. 2014 წლის 15 ივლისს შედგა №115 შეთანხმება, ამხანაგობა „ი.ს–ეს“, შპს „ბ–ი-.....-სა“ და მოსარჩელეს შორის, რომლითაც რ.ხ–ს 12 808 აშშ დოლარი უნდა გადაეხადა 2014 წლის 30 ოქტომბრამდე, შემდეგი გრაფიკით: 2014 წლის 30 სექტემბრამდე – 6 404 აშშ დოლარი, 2014 წლის 30 ოქტომბრამდე – 6 404 აშშ დოლარი.

43. შეთანხმების პრეამბულაში მხარეებმა აღნიშნეს, რომ ამხანაგობა „ი.ს–ესა“ და ამხანაგობის წევრს შორის 2014 წლის 14 იანვარს გაფორმდა №115 შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელეს უნდა გადაეცეს მშენებარე სახლის მისამართი: ქ. თბილისში, ......., 4 სართულზე, 86.5 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი. ამასთანავე, ამხანაგობა „ი.ს–ესა“ და შპს „ბ–ი-....-ს“ შორის 2014 წლის 30 აპრილს გაფორმდა ხელშეკრულება.

44. ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ამხანაგობის წევრის მიერ შეტანილი თანხა შპს „ბ–ი-....-ის“ ანგარიშზე მას ჩაეთვლებოდა ამხანაგობის წინაშე არსებული დავალიანების, ხოლო ამხანაგობას, შპს „ბ–ი-....-ის“ წინაშე ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულების შესრულებაში. მე-4 პუნქტში ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება, 2014 წლის ბოლოსთვის ჩაებარებინა წევრისათვის მისი კუთვნილი საცხოვრებელი ფართი შეთანხმებული პარამეტრებით.

45. შეთანხმების მე-5 პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულების სრულად შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ამხანაგობის გამგეობა მოახდენდა აღნიშნული ფართის რეალიზაციას და მოსარჩელეს უკან დაუბრუნებდა მის მიერ შემოტანილ თანხას 10%-ის პირგასამტეხლოს გამოკლებით.

46. 2016 წლის 13 თებერვლის განცხადებით, მოსარჩელემ ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ მოსთხოვა გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება, ვინაიდან, მისი არაერთგზის მოთხოვნის მიუხედავად, არ მოხდა შეთანხმებული ფართის გადაცემა.

47. მითითებული განცხადების პასუხად, მოსარჩელეს ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ (მ.შ–ი) მიერ ეცნობა, რომ, არაერთი გაფრთხილების მიუხედავად, მის მიერ არ იქნა შესრულებული მათ შორის 2014 წლის 15 ივლისს გაფორმებული შეთანხმება (№115), რომლის საფუძველზეც მას უნდა გადაეხადა ბინის ღირებულება თანდართული გრაფიკის მიხედვით. ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ 2015 წლის იანვრის გამგეობის სხდომაზე განხილულ იქნა მოსარჩელის საკითხი და ამოღებულ იქნა ამხანაგობის სიიდან, ამხანაგობის წინაშე ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. ამავე სხდომის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის მიერ გადახდილი 12803 აშშ დოლარი აღიარებულ იქნა ამხანაგობის შიდა ვალად და მისი გასტუმრება დადგინდა ამხანაგობის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, რის შესახებაც რ.ხ–ს ეცნობება დამატებით.

48. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის არგუმენტები იმის შესახებ, რომ ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წევრები არ წარმოადგენენ თანხის დაბრუნებაზე პასუხისმგებელ პირებს. აპელანტი მხარე აღნიშნულ პრეტენზიას იმ გარემოებაზე ამყარებდა, რომ მოსარჩელემ 2004 წლის 3 დეკემბერს ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობა) ხელშეკრულება დადო შპს „კ–თან“ და არა ამხანაგობა „ი.ს–ესთან“. რაც შეეხება, 2012 წლის 30 აპრილს გაფორმებულ შეთანხმებას, რომლითაც ცვლილებები შევიდა 2004 წლის 3 დეკემბრის ხელშეკრულებაში და ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება, მოსარჩელისთვის საკუთრებაში გადაეცა საცხოვრებელი ბინა. მოპასუხის განმარტებით, ასეთი ცვლილებების შეტანის უფლებამოსილება ამხანაგობას არ გააჩნდა. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, მიუხედავად აღნიშნულის შესახებ მითითებისა, მხარეს არ წარმოუდგენია რაიმე მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ მითითებული და მხარეთა შორის შემდგომში გაფორმებული შეთანხმებები სადავოდ ყოფილიყო გამხდარი. შესაბამისად, ამ კუთხით აპელანტების მიერ მოყვანილი არგუმენტები, პალატის შეფასებით, დაუსაბუთებელია და გაზიარებული ვერ იქნება. ამავე საფუძვლით გაზიარებული ვერ იქნება შესაგებელში მოყვანილი განმარტება იმის შესახებ, რომ 2012 წლის 30 აპრილის შეთანხმებაზე ხელმომწერ მხარეს ასევე წარმოადგენდა შპს „დ–ი“ და სწორედ ამ უკანასკნელმა შეიყვანა შეცდომაში ამხანაგობა „ი.ს–ე“ და მოტყუებით აღიარებინა მოსარჩელის წინაშე ვალდებულების არსებობა. მოპასუხეს რაიმე მტკიცებულებები სასამართლოსთვის არც აღნიშნულის შესახებ წარმოუდგენია.

49. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო პროცესი აგებულია შეჯიბრებითობის პრინციპზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეებს უფლებებთან ერთად ეკისრებათ ფაქტების მითითებისა და შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის ვალდებულება, რომელთა შეუსრულებლობა მხარეებისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. ეს დანაწესი განმტკიცებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) მე-4 და 102-ე მუხლებით.

50. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2004 წლის 3 დეკემბრის ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა თბილისში, ...... მშენებარე საცხოვრებელ კომპლექსში წევრისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემა. საგულისხმოა, რომ ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ საქმიანობის მიზნად სწორედ თბილისში, ...... და №22/18-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე არსებული საცხოვრებელი სახლების დანგრევა და მათ ნაცვლად მრავალსართულიანი, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა განისაზღვრა და როგორც 2012 წლის 30 აპრილის შეთანხმებაში, ასევე 2012 წლის 10 დეკემბრის შეთანხმებაში მიეთითა, რომ მხარეებმა ცნობად მიიღეს 2004 წლის 3 დეკემბერს შპს „კ–თან“ გაფორმებული ხელშეკრულება საცხოვრებელი ფართის მდებარე: თბილისი, ....., „ა“ კორპუსი, მეოთხე სართული, ბინა №19, საერთო ფართი 78,5 კვ.მ გადაცემაზე, ამავე შეთანხმებების პრეამბულაში მიეთითა, რომ ცვლილებებისა და დამატებების შეტანა ხორციელდებოდა მხარეთა შორის 2004 წლის 3 დეკემბერს გაფორმებულ ხელშეკრულებაში. დადგენილია და სადავოს არ წარმოადგენს ის გარემოებაც, რომ მოსარჩელეს შპს ,,კ–ისთვის“ სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში გადახდილი ჰქონდა 6000 აშშ დოლარი, ხოლო ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ მიმართ №10 ხელშეკრულების ფარგლებში – 5000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელეს მთლიანობაში გადახდილი ჰქონდა 12 363 აშშ დოლარი დასტურდება 2014 წლის 14 იანვრის ხელშეკრულებით.

51. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ გაზიარებული იქნებოდა აპელანტის პოზიცია, რომ ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ არ გააჩნდა სამართლებრივი უფლება, შპს „კ–ის“ ნაცვლად ცვლილებები შეეტანა ხელშეკრულებაში და აღნიშნულით საფუძველი გამოეცლებოდა სარჩელს, პალატის შეფასებით, ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წერილი ცალსახად იძლევა იმ დასკვნის გაკეთების საფუძველს, რომ მოსარჩელესა და ამხანაგობას შორის არსებობდა სამართლებრივი ურთიერთობა, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელის მიერ, თანხის გადახდის სანაცვლოდ, ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება, აეშენებინა და მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაეცა საცხოვრებელი ბინა, მოსარჩელის 2016 წლის 13 თებერვლის წერილზე, მომხდარიყო გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება, ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ (მისი თავმჯდომარის) მიერ განემარტა, რომ „არაერთი გაფრთხილების მიუხედავად, მის მიერ არ იქნა შესრულებული მათ შორის 2014 წლის 15 ივლისს გაფორმებული შეთანხმება (№115), რომლის საფუძველზეც მას უნდა გადაეხდა ბინის ღირებულება თანდართული გრაფიკის მიხედვით...“. მითითებული წერილის, მხარეთა შორის გაფორმებული შეთანხმებებისა და საქმის მასალებში წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებების ერთობლიობაში შეფასების შედეგად სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები.

52. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს მოსარჩელესთან დადებული ხელშეკრულებათა რაობის სწორად განსაზღვრას. საქმის გარემოებათა ანალიზისა და მოდავე მხარეთა სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსის, ასევე ურთიერთშემხვედრი ვალდებულებების გათვალისწინებით, ამხანაგობასა და მოსარჩელეს შორის არსებული სადავო ხელშეკრულებები ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობაა, კერძოდ: ერთ-ერთ საქმეზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „იმისათვის, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულება გაიმიჯნოს ნარდობის ხელშეკრულებისგან, აუცილებელია, უპირველეს ყოვლისა, დავახასიათოთ ამხანაგობის ხელშეკრულების ის მხარეები, რომლითაც იგი ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებას. ამხანაგობის ხელშეკრულება, როგორც კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე აგებული ხელშეკრულება, მოითხოვს წევრებისგან ისეთი მოქმედებების განხორციელებას, რომლებსაც ახასიათებს სხვადასხვა ხელშეკრულებებისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები. როდესაც ჩვენ ყურადღებას ვამახვილებთ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ისეთ ხელშეკრულებაზე, რომელიც მიზნად ისახავს, მაგალითად, რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, სახლის აშენებას და ა.შ. ამხანაგობის წევრთა უფლება-ვალდებულებები ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ურთიერთობებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასიათებელია კოლექტიური გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის ისეთი თვისებები, რომელიც მოიცავს, როგორც ორგანიზაციულ, ასევე, ქონებრივ ელემენტებს. ზუსტად ასეთი ტიპის გაერთიანება წარმოადგენს გარკვეულწილად იმ საშუალებათა ერთობას, რითაც საბოლოოდ უზრუნველყოფილია ამ გაერთიანების მონაწილეთა მიერ დასახული მიზნის მიღწევა. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება იმაში ვლინდება, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით“ (იხ. სუსგ, 16.01.2014წ., საქმე № ას-482-458-2013).

53. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 352-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადებისა და მეორე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მენარდემ დაარღვია ორმხრივი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება, კერძოდ, სახელშეკრულებო ურთიერთობის ვადაში და არც შემდგომ გონივრული ლოდინის დროში არ გადასცა მოსარჩელეს შეთანხმებული საცხოვრებელი ფართი. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსკ-ის 352-ე მუხლში იმპლემენტირებული სამართლებრივი შედეგის ფარგლებში მენარდემ, როგორც რესტიტუციის მოვალემ, მოსარჩელეს უნდა დაუბრუნოს ამ უკანასკნელთა მიერ გადახდილი თანხა (შდრ. სუსგ. საქმე Nას-667-634-2014. 16 ოქტომბერი, 2015 წელი).

54. სსკ-ის 930-ე მუხლის, 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მესამე პირების ანუ კრედიტორების წინაშე წარმოშობილ ვალდებულებებზე ამხანაგობის წევრები სოლიდარულად აგებენ პასუხს, ე.ი. მესამე პირები უფლებამოსილნი არიან მოთხოვნები წაუყენონ ამხანაგობის ყველა წევრს ერთად, ან რომელიმე მათგანს და მოითხოვონ ვალდებულების სრულად შესრულება. რაც შეეხება თავად ამხანაგობის მონაწილეთა შორის ურთიერთპასუხისმგებლობას, იგი შეიძლება წარმოშვას როგორც კრედიტორების მიმართ არსებულმა ვალდებულებებმა, ისე შიდასახელშეკრულებო ვალდებულებების შესრულების შედეგებმა. მონაწილეთა შორის ურთიერთპასუხისმგებლობა განისაზღვრება წილობრივი მონაწილეობით, ანუ მათი წილების შესაბამისად, ხოლო, თუ წილები არ არის განსაზღვრული - თანაბრად. ამდენად, ამხანაგობის წევრთა პასუხისმგებლობა მესამე პირების წინაშე სოლიდარულია, ხოლო ერთმანეთთან მიმართებაში - წილობრივი, ხოლო ასეთის არარსებობისას - თანაბარი (შდრ. სუსგ. საქმე Nას-3-3-2017, 6.02.2017წ.).

55. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მოპასუხე ამხანობას მოსარჩელის წინაშე წარმოეშვათ სოლიდარული პასუხისმგებლობა. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოსარჩელის სასარგებლოდ 11 126.70 აშშ დოლარის გადახდა სოლიდარულად მართებულად დააკისრა.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

56. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხე კასატორებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

57. კასატორებმა მიიჩნიეს, რომ სააპელაციო პალატას არ უმსჯელია, რატომ არ იყო ამხანაგობასთან ერთად თანამოპასუხე შპს „კ–ი“, შეასრულა თუ არა ამ უკანასკნლემა ვალდებულება მოსარჩელის მიმართ, როდის გადააბარა მოსარჩელის მიმართ არსებული ვალდებულება ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ და გახდა თუ არა ამხანაგობა შპს-ს უფლებამონაცვლე.

58. მხარემ განმარტა, რომ 2004 წლის 3 დეკემბერს შპს-სა და მოსარჩელეს შორის დაიდო მხოლოდ ერთი უნომრო ხელშეკრულება. სააპელაციო პალატას 2012 წლის 30 აპრილის №67 ხელშეკრულება უნდა შეეფასებინა ახალ გარიგებად და არა ზემოთ მითითებულ შეთანხმებაში ცვლილება-დამატების შეტანად, შესაბამისად, ახალი ხელშეკრულების ფარგლებში ემსჯელა სადავო თანხის დაკისრების კანონიერებაზე. ანალოგიურადაა საქმე 2012 წლის 10 დეკემბრის შეთანხმებასთან. მისი შინაარსი კანონსაწინააღმდეგო და ბათილია, რადგან ამხანაგობის წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილ პირს უფლება არ ჰქონდა, ცვლილება შეეტანა შპს-სა და მოსარჩელეს შორის 2004 წლის 3 დეკემბრის ხელშეკრულებაში, როდესაც ამხანაგობა ჯერ დაფუძნებული არ იყო. ამასთან, მოსარჩელეს არცერთი შენატანი ამხანაგობაში არ განუხორციელებია, შესაბამისად, კასატორი მოპასუხეები არასათანადო მხარეს წარმოადგენენ და წინააღმდეგ შემთხვევაშიც არ უნდა დაკისრებოდათ თანხის გადახდა ამხანაგობიდან ან ნარდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის გამო.

59. კასატორმა მხარემ ყურადღება გაამახვილა №67 და №11 ხელშეკრულებების დათქმაზე, რა შემთხვევაში აუნაზღაურდებოდა მოსარჩელეს სადავო თანხა, რაც უკავშირდებოდა პროექტის დასრულების შემდეგ დანაშთი თანხის არსებობას. ასეთი თანხა კი ამხანაგობას არ დარჩენია, რადგან შპს „ბ–ი ...-ის“ მიერ პროექტის დასრულების შემდეგ ამხანაგობის მთელი ქონება დაყადაღებულია მიმდინარე დავების გამო.

60. კასატორებმა მიუთითეს, რომ ამხანაგობაში მოსარჩელის წევრობას უარყოფენ, თუმცა მოსარჩელეს ამხანაგობის მიმართაც ნაკისრი ფულადი ვალდებულება სრულად არ შეუსრულებია. 2008 წლის 24 სექტემბრის 5000 აშშ დოლარის გადახდის ორდერი საქმეში წარმოადგინა ამხანაგობამ, რადგან ქვითრის ორივე ნაწილი ინახებოდა მის საქმიან დოკუმენტაციაში. აღნიშნული დოკუმენტი არ ასახავს მოსარჩელის მიერ მითითებული თანხის გადახდას, რადგან იგი გადახაზულია და დათარიღებულია ისეთი პერიოდით, როდესაც 2006 წლის სექტემბრიდან ამხანაგობის მშენებლობა შეჩერებული იყო.

61. კასატორმა მხარემ მიუთითა სსსკ-ის 178-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 131-ე მუხლზე, სსკ-ის 50-ე, 52-54-ე, 59-ე, 68-ე, 72-ე, 325-ე, 360-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ 2012 წლის 30 აპრილს ამხანაგობა ვერ შეიტანდა ცვლილებებს 2004 წლის 3 დეკემბერს შპს-სა და მოსარჩელეს შორის დადებულ ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის ხელშეკრულებაში, რის გამოც აღნიშნული გარიგება იმთავითვე რაიმე შედეგს ვერ გამოიწვევდა, ამდენად, შემდეგი ცვლილებები დადებულია ბათილ გარიგებაზე.

62. კასატორთა მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ ყველა მოპასუხეს ერთობლივად დააკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ თანხის გადახდა. სსკ-ის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე კი, ამხანაგობის წევრებს ფულადი პასუხისმგებლობა ეკისრებათ მათი წილების პროპორციულად.

63. კასატორმა მხარემ იშუამდგომლა ახალი მტკიცებულების სახით საქმეზე 2020 წლის 2 დეკემბრის სააღსრულებო ფურცლის დართვის შესახებ, ვინაიდან აღნიშნული დოკუმენტი მანამდე მხარისაგან დამოუკიდებელი მიზეზით ვერ იქნებოდა წარდგენილი. იმ შემთხვევაში, თუ საკასაციო სასამართლო უცვლელად დატოვებს გასაჩივრებულ განჩინებას, იმსჯელოს სსკ-ის 316-ე, 317-ე, 294-ე, 408-409-ე, 356-ე, 358-ე, 394-ე, 442-ე, 444-ე, 452-ე, 456-ე, 463-ე, 464-ე, 937-ე და 938-ე მუხლების საფუძველზე სადავო თანხის დაკისრებაზე, კერძოდ, დაადგინოს, ზიანის ანაზღაურების წინაპირობის – ხელშეკრულების არსებობის ფაქტი.

64. კასატორებმა მიიჩნიეს, რომ საკასაციო სასამართლომ სსსკ-ის 79-ე მუხლის საფუძველზე უნდა შეაფასოს, რატომ არ შეიძლება ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა მოპასუხედ გამოვიდეს დავაში.

65. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 10 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

66. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

67. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორ მხარეს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებ–ი:

68. 2004 წლის 3 დეკემბერს შპს „კ–სა“ და რ.ხ–ს შორის გაფორმდა ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობა) ხელშეკრულება, რომლითაც შემსრულებელმა (შპს „კ–ი“) იკისრა ვალდებულება, ამხანაგობის წევრისთვის (რ.ხ–ი) საკუთრებაში გადაეცა ქ.თბილისში, ....... მშენებარე საცხოვრებელი კომპლექსის „ა“ კორპუსში, მე-4 სართულზე ოროთახიან ბინა 71.3 კვ.მ საერთო ფართით, 7.2 კვ.მ აივნით (სულ – 78.5 კვ.მ). სანაცვლოდ მოსარჩელეს შემსრულებლის ანგარიშზე უნდა შეეტანა შენატანი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესაბამისად.

69. ხელშეკრულების თანახმად, მშენებლობა უნდა დასრულებულიყო მშენებარე სახლის საძირკველის ჩასხმის სამუშაოების დასრულებიდან 14 თვის ვადაში. მოსარჩელეს შენატანი – 14 231 აშშ დოლარი უნდა შეეტანა ეტაპობრივად: 6000 აშშ დოლარი – ხელშეკრულების დადების დროისათვის, დარჩენილი თანხა კი, – მშენებლობის დასრულებისთანავე.

70. ხელშეკრულების 6.1 პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში, თუ წევრი ვერ შეძლებდა მასზე ნაკისრი ვალდებულებების სრულად შესრულებას ამ ხელშეკრულების მე-5 მუხლით გათვალისწინებულ ვადაში და ვადაგადაცილება შეადგენდა 21 კალენდარულ დღეს, შემსრულებელს აღნიშნული წერილობით უნდა ეცნობებინა და დაეწყო წევრის წილის (მშენებარე ბინაზე მოთხოვნის უფლების) გასხვისების პროცედურა შესაბამისი ახალი წევრის მოძებნით. ახალი წევრის მიერ შენატანების სრულად განხორციელების შემდეგ, შემსრულებელი დაუბრუნებდა წევრს მის მიერ პროცედურის დაწყების მომენტამდე შემსრულებლის სასარგებლოდ განხორციელებულ შენატანს.

71. მოსარჩელის მიერ მე-5 მუხლში მითითებული ფინანსირების შეწყვეტა შემსრულებლის მიერ განიხილებოდა, როგორც უარი მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე და, ამ ქმედებით (უმოქმედობით) შემსრულებლისთვის გამოწვეული შესაძლო ზიანის ან მატერიალური დანაკარგის თავიდან აცილების მიზნით, წევრი ვალდებული იქნებოდა, პირგასამტეხლოს სახით აენაზღაურებინა შემსრულებლისათვის მის მიერ დაფინანსების შეწყვეტის მომენტამდე გადახდილი თანხის 10%, რომელიც გამოიქვითებოდა შემსრულებლის მიერ 6.1 პუნქტით წევრზე დასაბრუნებელი თანხიდან.

72. 2005 წლის 24 აგვისტოს, ზ.ა–ძემ, ბ.თ–ძემ, მ.შ–მა, რ.ქ–ძემ, პ.უ–ძემ, დააფუძნეს ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „ი.ს–ე“, რომლის მიზანს წარმოადგენდა თბილისში, ……. №22-ში მდებარე 543 და 224 კვ.მ მიწის ნაკვეთებზე, სულ – 767 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, არსებული საცხოვრებელი სახლების დანგრევა, მათ ნაცვლად მრავალსართულიანი, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მშენებლობა და მშენებლობის დასრულების შემდეგ ამ შენობის, როგორც ამხანაგობის წევრთა წილობრივი თანასაკუთრების ფლობა, სარგებლობა და განკარგვა.

73. შენობის მშენებლობა მოიცავდა შენობის სრული კარკასის აღმართვას, ყველა აუცილებელი კომუნიკაციის მიერთებას, გარე ფასადის კარ-ფანჯრით აღჭურვას და საერთო სარგებლობის ფართის მოპირკეთებას.

74. ხელშეკრულების 8.3 პუნქტის თანახმად, ამხანაგობის წევრებს, ამხანაგობაში მათ მიერ განხორციელებული ან განსახორციელებელი შენატანის პროპორციულად საკუთრებად განესაზღვრათ წილები: ზ.ა–ძეს – 42.43%, ი.შ–ს – 7.2%, მ.შ–ს – 7.2%, ბ.თ–ძეს – 5.94 %, ი.ხ–ს – 2.27%, თ.ლ–ძეს – 1.23%, მ.გ–ძეს – 2.24%, ო.მ–ს – 1.23%, კ.ა–ს – 3.31%, ე.ბ–ძეს – 3.31%, ძ.ს–ს – 1.23%, ს.მ–ს – 3.31%, ლ.ჩ–ძეს – 6.76%, პ.უ–ძეს – 3.31%, კ.ლ–ძეს – 3.31%, ს.მ–ძეს – 5.72%.

75. 2012 წლის 30 აპრილს ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ (წარმოდგენილი მისი თავმჯდომარის მ.შ–ის მიერ) და მოსარჩელეს შორის გაფორმდა შეთანხმება (№67 ხელშეკრულებაში ცვლილება-დამატების შეტანის შესახებ), რომლის საგანს წარმოადგენდა ამხანაგობის ვალდებულება, წევრისთვის პირად საკუთრებაში გადაეცა შეთანხმების მეორე მუხლში განსაზღვრული უძრავი ქონება (საცხოვრებელი ბინა), რომლის მახასიათებლებია: ქ. თბილისი, ……, მეოთხე სართული, ბინა 19, საერთო ფართი – 78.5 კვ.მ. მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, ამხანაგობას გადაუხადოს ამ შეთანხმებით და დანართით განსაზღვრული თანხა.

76. შეთანხმების პრეამბულის თანახმად, მხარეებმა ცნობად მიიღეს, რომ მათ შორის 2004 წლის 3 დეკემბერს გაფორმდა №10 ხელშეკრულება „ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) შესახებ“ შპს „კ–თან“ საცხოვრებელ ფართზე მდებარე: ქ. თბილისში, ......., მეოთხე სართული, ბინა 19, საერთო ფართი 78.5 კვ.მ.

77. პრეამბულაში მიეთითა, რომ წინამდებარე შეთანხმებით ხორციელდება მხარეთა შორის 2004 წლის 3 დეკემბერს გაფორმებულ ხელშეკრულებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანა. მხარეებმა ცნობად მიიღეს ის ფაქტი, რომ ამხანაგობასა და შპს ,,დ–ს“ შორის 2012 წლის 26 მარტს გაფორმდა მართვის შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც შპს „მ.კ–ას“ მიენიჭა უფლებამოსილება, განახორციელოს ამხანაგობის საქმიანობის მართვა, მათ შორის, და არა მხოლოდ წევრებთან ამხანაგობის სახელით მოლაპარაკებების წარმოების უფლებამოსილება.

78. შეთანხმებაზე დართული №2 დანართით ირკვევა, რომ მოსარჩელის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ მიმართ არსებული ფულადი ვალდებულება უნდა შეესრულებინა ეტაპობრივად, გადახდის გრაფიკით გაწერილი პერიოდულობის გათვალისწინებით. საერთო ჯამში თანხა შეადგენდა 11 081.00 აშშ დოლარს.

79. 2012 წლის 10 დეკემბერს, ერთი მხრივ, ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წარმოდგენილი მისი თავმჯდომარის – მ.შ–ის მიერ და, მეორე მხრივ, მოსარჩელეს შორის გაფორმდა შეთანხმება (ხელშეკრულება №115 ცვლილება-დამატების შეტანის შესახებ), რომლის საგანს წარმოადგენდა ამხანაგობის ვალდებულება, წევრისათვის პირად საკუთრებაში გადაეცა შეთანხმების მეორე მუხლში განსაზღვრული უძრავი ქონება, საცხოვრებელი ბინა მდებარე: ქ.თბილისი, ……., მეოთხე სართული, ბინა ბ-1-401, საერთო ფართი 86,5 კვ.მ. მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, ამხანაგობისათვის გადაეხადა ამ შეთანხმებით და დანართით განსაზღვრული თანხა.

80. შეთანხმების პრეამბულის თანახმად, მხარეებმა ცნობად მიიღეს, რომ მათ შორის 2004 წლის 3 დეკემბერს გაფორმდა №10 ხელშეკრულება „ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) შესახებ“ შპს „კ–თან“ საცხოვრებელ ფართზე ქ. თბილისში, ……., მეოთხე სართული, ბინა 19, საერთო ფართი 78.5 კვ.მ. წინამდებარე შეთანხმებით ხორციელდება მხარეთა შორის 2004 წლის 3 დეკემბერს გაფორმებულ ხელშეკრულებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანა. მხარეებმა ცნობად მიიღეს ის ფაქტი, რომ ამხანაგობასა და შპს „დ–ს“ შორის 2012 წლის 26 მარტს გაფორმდა მართვის შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც შპს „მ.კ–ას“ მიენიჭა უფლებამოსილება, განეხორციელებინა ამხანაგობის საქმიანობის მართვა მათ შორის და არა მხოლოდ წევრებთან ამხანაგობის სახელით მოლაპარაკებების წარმოების უფლებამოსილება.

81. შეთანხმებაზე დართული №2 დანართის თანახმად, მოსარჩელეს ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ მიმართ არსებული ფულადი ვალდებულება უნდა შეესრულებინა ეტაპობრივად, გადახდის გრაფიკით გაწერილი პერიოდულობის გათვალისწინებით, რომელიც ერთობლიობაში შეადგენდა 12 731.00 აშშ დოლარს.

82. 2014 წლის 14 იანვარს, ერთი მხრივ, „ი.ს–ეს“ (წარმოდგენილი მისი თავმჯდომარის – მ.შ–ის მიერ) და, მეორე მხრივ, მოსარჩელეს შორის დაიდო შეთანხმება (ხელშეკრულება №115 ცვლილება-დამატების შეტანის შესახებ), რომლის საგანს წარმოადგენდა ამხანაგობის ვალდებულება, მოსარჩელისათვის პირად საკუთრებაში გადაეცა შეთანხმების მეორე მუხლში განსაზღვრული 86,5 კვ.მ №401 საცხოვრებელი ბინა ქ. თბილისში, …… მოსარჩელემ ვალდებულება იკისრა, ამხანაგობისათვის გადაეხადა ამ შეთანხმებით და დანართით განსაზღვრული თანხა.

83. შეთანხმების პრეამბულის თანახმად, მხარეებმა ცნობად მიიღეს, რომ მათ შორის 2012 წლის 10 დეკემბერს გაფორმდა №115 ხელშეკრულება „ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) შესახებ“ ქ. თბილისში, ....... სადარბაზოს მეოთხე სართულის №401 ბინაზე, 86.5 კვ.მ საერთო ფართზე. წინამდებარე შეთანხმებით, ხორციელდება მხარეთა შორის 2012 წლის 10 დეკემბერს გაფორმებულ ხელშეკრულებაში ცვლილებებისა და დამატებების შეტანა. ხელშეკრულების 4.1 პუნქტის თანახმად, განისაზღვრა უძრავი ქონების (საცხოვრებელი კორპუსის) სამშენებლო სამუშაოების დასრულება მშენებლობის დაწყებიდან/განახლებიდან 24 თვის ვადაში. 4.1.3. პუნქტის თანახმად, იმ შემთხვევაში თუ მშენებლობის ვადების დარღვევა მოხდა მშენებელ კომპანიასთან გაფორმებული ხელშეკრულების მოშლის გამო, მშენებლობის დასრულების ვადა გადაიწევს ახალი მშენებლის ან მენეჯერის აყვანის ვადით.

84. ხელშეკრულების 6.1.4 პუნქტის თანახმად, წინამდებარე შეთანხმების 6.1.3 პუნქტის პირობების გათვალისწინებითა და საფუძველზე შეთანხმების შეწყვეტის შემთხვევაში, ამხანაგობა წევრს თანხას დაუბრუნებს მხოლოდ მაშინ, როცა მოხდება ამხანაგობის მიერ ამ შეთანხმებით განსაზღვრული უძრავი ქონების ახალ წევრზე რეალიზაცია და რეალიზებული ფართის მთლიანი ღირებულების სრულად მიღება ახალი წევრისგან.

85. შეთანხმების 5.1 პუნქტში მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ამხანაგობის მიერ წევრისთვის წინამდებარე შეთანხმების საფუძველზე გადასაცემი უძრავი ქონების მთლიანი ღირებულებაა - 25 171 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარში. 5.2 პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ წინამდებარე შეთანხმების 5.1 პუნქტით განსაზღვრული უძრავი ქონების მთლიანი ღირებულებიდან გადახდილია 12 363 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი (თანახმად წევრის მიერ წარმოდგენილი გადახდის დამადასტურებელი ქვითრებისა). 5.3. პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოსარჩელეს, წინამდებარე შეთანხმების ხელმოწერის დღისათვის დარჩენილი აქვს გადასახდელი 12 808 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი.

86. 2014 წლის 15 ივლისს შედგა №115 შეთანხმება, ამხანაგობა „ი.ს–ეს“, შპს „ბ–ი-....-სა“ და მოსარჩელეს შორის, რომლითაც რ.ხ–ს 12 808 აშშ დოლარი უნდა გადაეხადა 2014 წლის 30 ოქტომბრამდე, შემდეგი გრაფიკით: 2014 წლის 30 სექტემბრამდე – 6 404 აშშ დოლარი, 2014 წლის 30 ოქტომბრამდე – 6 404 აშშ დოლარი.

87. შეთანხმების პრეამბულაში მხარეებმა აღნიშნეს, რომ ამხანაგობა „ი.ს–ესა“ და ამხანაგობის წევრს შორის 2014 წლის 14 იანვარს გაფორმდა №115 შეთანხმება, რომლის მიხედვითაც მოსარჩელეს უნდა გადაეცეს მშენებარე სახლის მისამართი: ქ. თბილისში, ........ 86.5 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი. ამასთანავე, ამხანაგობა „ი.ს–ესა“ და შპს „ბ–ი-...-ს“ შორის 2014 წლის 30 აპრილს გაფორმდა ხელშეკრულება.

88. ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ამხანაგობის წევრის მიერ შეტანილი თანხა შპს „ბ–ი-2007-ის“ ანგარიშზე მას ჩაეთვლებოდა ამხანაგობის წინაშე არსებული დავალიანების, ხოლო ამხანაგობას, შპს „ბ–ი-....-ის“ წინაშე ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულების შესრულებაში. მე-4 პუნქტში ამხანაგობამ იკისრა ვალდებულება, 2014 წლის ბოლოსთვის ჩაებარებინა წევრისათვის მისი კუთვნილი საცხოვრებელი ფართი შეთანხმებული პარამეტრებით.

89. შეთანხმების მე-5 პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულების სრულად შეუსრულებლობის შემთხვევაში, ამხანაგობის გამგეობა მოახდენდა აღნიშნული ფართის რეალიზაციას და მოსარჩელეს უკან დაუბრუნებდა მის მიერ შემოტანილ თანხას 10%-ის პირგასამტეხლოს გამოკლებით.

90. 2016 წლის 13 თებერვლის განცხადებით, მოსარჩელემ ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ მოსთხოვა გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება, ვინაიდან, მისი არაერთგზის მოთხოვნის მიუხედავად, არ მოხდა შეთანხმებული ფართის გადაცემა.

91. მითითებული განცხადების პასუხად, მოსარჩელეს ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ (მ.შ–ი) მიერ ეცნობა, რომ, არაერთი გაფრთხილების მიუხედავად, მის მიერ არ იქნა შესრულებული მათ შორის 2014 წლის 15 ივლისს გაფორმებული შეთანხმება (№115), რომლის საფუძველზეც მას უნდა გადაეხადა ბინის ღირებულება თანდართული გრაფიკის მიხედვით. ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ 2015 წლის იანვრის გამგეობის სხდომაზე განხილულ იქნა მოსარჩელის საკითხი და ამოღებულ იქნა ამხანაგობის სიიდან, ამხანაგობის წინაშე ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. ამავე სხდომის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის მიერ გადახდილი 12803 აშშ დოლარი აღიარებულ იქნა ამხანაგობის შიდა ვალად და მისი გასტუმრება დადგინდა ამხანაგობის მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, რის შესახებაც რ.ხ–ს ეცნობება დამატებით.

92. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში კასატორთა ძირითადი პრეტენზია ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს ფართის გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება ამხანაგობასთან არ გაუფორმებია. მის კონტრაჰენტს წარმოადგენდა შპს „კ–ი“, რომლის უფლებამონაცვლეს ამხანაგობა „ი.ს–ე“ არ წარმოადგენს. შესაბამისად, შპს-სთან დადებულ ხელშეკრულებაში ამხანაგობის მიერ ცვლილების შეტანა დაუშვებელია და იურიდიულ შედეგს არ წარმოშობს.

93. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

94. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

95. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს იმ საკითხის გარკვევა, მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებების საფუძველზე წარმოეშვა თუ არა მოპასუხე მხარეს მოსარჩელის მიმართ ფულადი ვალდებულება.

96. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საეჭვოობისას ხელშეკრულებისა და ნების განმარტების შედეგად უნდა დადგინდეს, თუ რისი შეთანხმება სურდათ მხარეებს. ამ შემთხვევაში, ხელშეკრულებისა და ნების გამოვლენის განმარტების (სსკ-ის 52-ე მუხლი) წესების გამოყენებით, უნდა დადგინდეს, თუ რისი შეთანხმება სურდათ მხარეებს. გარიგებაში გამოვლენილი ნების განმარტების აუცილობლობას ეხება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მნიშვნელოვანი განმარტება საქმეზე №ას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი. მითითებულ გადაწყვეტილებაში, საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ ხელშეკრულებათა განმარტების სფეციფიკა განპირობებულია ურთიერთობათა ორმხრივი (მრავალმხრივი) ხასიათით, დისპოზიციური ნორმების გამოყენებით, სავაჭრო და საქმიანი ჩვეულებებითა და ტრადიციებით, მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობაში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, იმპერატიული ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინების აუცილებლობით და ა.შ. ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობისათვის აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარსის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს.

97. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

98. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორი მხარის არგუმენტს, რომ ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ მოსარჩელის მიმართ ფულადი ვალდებულება არ წარმოშობია. აღნიშნული მოსაზრება უსაფუძვლოა იმ შემთხვევაშიც, თუ დავეთანხმებით მოპასუხის მითითებას, რომ თავდაპირველი ხელშეკრულება მოსარჩელემ გააფორმა სხვა მხარესთან – შპს-სთან, რომლის პირდაპირ უფლებამონაცვლესაც ამხანაგობა არ წარმოადგენს.

99. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ 2004 წლის 3 დეკემბრის ხელშეკრულება მიზნად ისახავდა იმავე მიზანს, რისთვისაც ამხანაგობა „ი.ს–ე“ იქნა დაფუძნებული, – ფაქტობრივად, ერთსა და იმავე მისამართზე (ერთ შემთხვევაში ქუჩის ნომერია 18, ამხანაგობის შემთხვევაში კი №22 და №22/18) საცხოვრებელ კომპლექსში, სხვა პირებთან ერთად, მოსარჩელისათვის საცხოვრებელი ბინის გადაცემა.

100. მოსარჩელესა და ამხანაგობას შორის გაფორმებულ როგორც 2012 წლის 30 აპრილის, ისე 2012 წლის 10 დეკემბრის შეთანხმებებში მიეთითა, რომ აღნიშნულ მხარეთა შორის ურთიერთობა დაეფუძნა 2004 წლის 3 დეკემბერს შპს „კ–თან“ დადებულ ხელშეკრულებას მოსარჩელისათვის საცხოვრებელი ფართის გადაცემის თაობაზე და ცვლილება განხორციელდა მითითული გარიგების პირობებში.

101. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მითითებას იმ ნაწილშიც, რაც შეეხება მოდავე მხარეთა შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში სადავო თანხასთან დაკავშირებით მოპასუხე მხარის აღიარებას, რომ ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ გააჩნდა დაუფარავი დავალიანება მოსარჩელის მიმართ. მართალია, კასატორი მოპასუხეები აპელირებენ იმაზე, რომ ამხანაგობა მოტყუებით იქნა შეყვანილი შეცდომაში და აღიარება სწორედ ამ გზით იქნა მიღებული, თუმცა აღნიშნული ფაქტი მოცემული დავის საგანს სცდება და რაიმე წერილობითი მტკიცებულებით არ არის გამყარებული. ამასთან, კასატორი მხარის მსგავსი არგუმენტი კიდევ ერთხელ ადასტურებს სადავო აღიარების ფაქტს.

102. ამდენად, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების შედეგად ნათელი ხდება სადავო ხელშეკრულებებში და მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების მიზანი. მეტიც, სააპელაციო პალატამ მართებულად დაადგინა, რომ ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წერილის მიხედვით, მოსარჩელის მხრიდან თანხის გადახდის სანაცვლოდ, ამხანაგობამ ვალდებულება იკისრა, აეშენებინა და მოსარჩელისათვის საკუთრებაში გადაეცა საცხოვრებელი ბინა. გადახდილი თანხის დაბრუნების შესახებ მოსარჩელის 2016 წლის 13 თებერვლის წერილზე ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ პასუხით ირკვევა, რომ „არაერთი გაფრთხილების მიუხედავად, მის მიერ არ იქნა შესრულებული მათ შორის 2014 წლის 15 ივლისს გაფორმებული შეთანხმება (№115), რომლის საფუძველზეც მას უნდა გადაეხადა ბინის ღირებულება თანდართული გრაფიკის მიხედვით...“.

103. მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის თაობაზე საკასაციო სასამართლო განმარტავს შემდეგს:

104. ,,..საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას თავისი სპეციფიკა გააჩნია. სსკ-ის 930-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების აუცილებელი წინაპირობაა, რომ ამხანაგობა ყალიბდება იურიდიული პირის შეუქმნელად. ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აკონკრეტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს. ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა გარიგების მთავარ წინაპირობას წარმოადგენს, ამიტომ ამხანაგობის თითოეული წევრი მონაწილეობს, როგორც გარიგების დამოუკიდებელი მხარე. პალატამ მიიჩნია, რომ ამხანაგობაში უნდა გაიმიჯნონ ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობა დააფუძნეს და ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობა იკისრეს, ისეთი წევრებისაგან, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით გაწევრიანდნენ, რომ ამხანაგობისაგან ბინა შეეძინათ ან ამხანაგობას მათთვის ბინა აეშენებინა. პალატის მოსაზრებით, ამხანაგობის მიზნის მიღწევაზე პასუხისმგებელი სუბიექტები არიან არა ამხანაგობის ის წევრები, რომელთა მიზანი მხოლოდ ბინის შეძენა იყო, არამედ ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობის სახელით, ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს. აღსანიშნავია, რომ ამხანაგობის დასახელებული წევრები პასუხისმგებელი არიან ამხანაგობის ფინანსურ ვალდებულებებზე და მათი მიზანი აღნიშნულ ამხანაგობაში არა მხოლოდ შენატანის პროპორციული უძრავი ქონების მიღება, არამედ ამხანაგობის შემოსავლებში მონაწილეობა და მოგება-ზარალის განაწილებაცაა (სსკ-ის 931-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ე“ ქ/პუნქტი, 935-ე მუხლები). განსახილველ შემთხვევაში კი, ამხანაგობის ე.წ. „ჩვეულებრივ წევრებს“, ამ შემთხვევაში მოპასუხეებს, ამხანაგობის სადამფუძნებლო დოკუმენტების მიხედვით, სრული უფლებამოსილება არ გააჩნდათ და ისინი მხოლოდ აშენებული საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნის უფლებით იყვნენ აღჭურვილნი (იხ. ასევე, სუსგ, ას-482-458-2013, 16.01.2014წ.;Nას- 630-597-2014, 28.07.2015).

105. იმისათვის, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულება გაიმიჯნოს ნარდობის ხელშეკრულებისაგან, აუცილებელია, უპირველეს ყოვლისა, დავახასიათოთ ამხანაგობის ხელშეკრულების ის მხარეები, რომლითაც იგი ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებას. ამხანაგობის ხელშეკრულება, როგორც კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე აგებული ხელშეკრულება, მოითხოვს წევრებისგან ისეთი მოქმედებების განხორციელებას, რომლებსაც ახასიათებს სხვადასხვა ხელშეკრულებებისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები. როდესაც ჩვენ ყურადღებას ვამახვილებთ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ისეთ მიზანზე, რომელიც მიზნად ისახავს, მაგალითად, რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, სახლის აშენებას და ა.შ. ამხანაგობის წევრთა უფლება-ვალდებულებები ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ურთიერთობებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასიათებელია გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის ისეთი თვისებები, რომელიც მოიცავს, როგორც ორგანიზაციულ, ასევე, ქონებრივ ელემენტებს. ზუსტად ასეთი ტიპის გაერთიანება წარმოადგენს გარკვეულწილად იმ საშუალებათა ერთობას, რითაც საბოლოოდ უზრუნველყოფილია ამ გაერთიანების მონაწილეთა მიერ დასახული მიზნის მიღწევა. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება იმაში ვლინდება, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით“.

106. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს ერთ-ერთ საქმეზე უზენაესი სასამართლოს განმარტებას, რომლის მიხედვით: ,,..საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას თავისი სპეციფიკა გააჩნია. სსკ-ის 930-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების აუცილებელი წინაპირობაა, რომ ამხანაგობა ყალიბდება იურიდიული პირის შეუქმნელად. ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აკონკრეტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს, ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა გარიგების მთავარ წინაპირობას წარმოადგენს, ამიტომ ამხანაგობის თითოეული წევრი მონაწილეობს, როგორც გარიგების დამოუკიდებელი მხარე. პალატას მიაჩნია, რომ ამხანაგობაში უნდა გაიმიჯნონ ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობა დააფუძნეს და ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობა იკისრეს, ისეთი წევრებისაგან, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით გაწევრიანდნენ, რომ ამხანაგობისაგან ბინა შეეძინათ ან ამხანაგობას მათთვის ბინა აეშენებინა. პალატის მოსაზრებით, ამხანაგობის მიზნის მიღწევაზე პასუხისმგებელი სუბიექტები არიან არა ამხანაგობის ის წევრები, რომელთა მიზანი მხოლოდ ბინის შეძენა იყო, არამედ ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობის სახელით, ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს. აღსანიშნავია, რომ ამხანაგობის დასახელებული წევრები პასუხისმგებელი არიან ამხანაგობის ფინანსურ ვალდებულებებზე და მათი მიზანი აღნიშნულ ამხანაგობაში არა მხოლოდ შენატანის პროპორციული უძრავი ქონების მიღება, არამედ ამხანაგობის შემოსავლებში მონაწილეობა და მოგება-ზარალის განაწილებაცაა (სსკ-ის 931-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ე“ ქ/პუნქტი, 935-ე მუხლები). განსახილველ შემთხვევაში კი, ამხანაგობის ე.წ. „ჩვეულებრივ წევრებს“, ამ შემთხვევაში მოპასუხეებს, ამხანაგობის სადამფუძნებლო დოკუმენტების მიხედვით, სრული უფლებამოსილება არ გააჩნდათ და ისინი მხოლოდ აშენებული საცხოვრებელი ფართის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნის უფლებით იყვნენ აღჭურვილნი (აგრეთვე შდრ: სუსგ, საქმე Nას-482-458-2013, 16.01.2014წ.; Nას- 630-597-2014, 28.07.2015). იმისათვის, რომ ამხანაგობის ხელშეკრულება გაიმიჯნოს ნარდობის ხელშეკრულებისაგან, აუცილებელია, უპირველეს ყოვლისა, დავახასიათოთ ამხანაგობის ხელშეკრულების ის მხარეები, რომლითაც იგი ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებას. ამხანაგობის ხელშეკრულება, როგორც კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე აგებული ხელშეკრულება, მოითხოვს წევრებისგან ისეთი მოქმედებების განხორციელებას, რომლებსაც ახასიათებს სხვადასხვა ხელშეკრულებებისათვის დამახასიათებელი თავისებურებები. როდესაც ჩვენ ყურადღებას ვამახვილებთ ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ისეთ ხელშეკრულებაზე, რომელიც მიზნად ისახავს, მაგალითად, რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, სახლის აშენებას და ა.შ. ამხანაგობის წევრთა უფლება-ვალდებულებები ემსგავსება ნარდობის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ურთიერთობებს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა შორის ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ისეთ უფლება-ვალდებულებებს, რაც დამახასიათებელია კოლექტიური გაერთიანებისათვის, რომელსაც ახასიათებს კორპორაციული სტრუქტურის ისეთი თვისებები, რომელიც მოიცავს, როგორც ორგანიზაციულ, ასევე, ქონებრივ ელემენტებს. ზუსტად ასეთი ტიპის გაერთიანება წარმოადგენს გარკვეულწილად იმ საშუალებათა ერთობას, რითაც საბოლოოდ უზრუნველყოფილია ამ გაერთიანების მონაწილეთა მიერ დასახული მიზნის მიღწევა. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურება იმაში ვლინდება, რომ დასახული მიზნის მიღწევა შესაძლებელია მხოლოდ მონაწილე პირთა ერთობლივი საქმიანობით“ ( იხ. სუსგ №ას-866-808-2017, 17 ოქტომბერი, 2017 წელი).

107. „საერთო საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებას თავისი სპეციფიკა გააჩნია. სსკ-ის 930-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით, ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების აუცილებელი წინაპირობაა, რომ ამხანაგობა ყალიბდება იურიდიული პირის შეუქმნელად. ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აზუსტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს, ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა გარიგების მთავარი წინაპირობაა, ამიტომ ამხანაგობის თითოეული წევრი მონაწილეობს, როგორც გარიგების დამოუკიდებელი მხარე. საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, ამხანაგობაში უნდა გაიმიჯნონ ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობა დააფუძნეს და ამხანაგობის ფინანსური ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობა იკისრეს, ისეთი წევრებისაგან, რომლებიც ამხანაგობაში მხოლოდ იმ მიზნით შევიდნენ, რომ ამხანაგობისაგან ბინა შეეძინათ ან ამხანაგობას მათთვის ბინა აეშენებინა. პალატის მოსაზრებით, ამხანაგობის მიზნის მიღწევაზე პასუხისმგებელი სუბიექტები არიან არა ამხანაგობის ის წევრები, რომელთა მიზანი მხოლოდ ბინის შეძენა იყო, არამედ ამხანაგობის ის წევრები, რომელთაც ამხანაგობის სახელით, ეკონომიკური საქმიანობის ვალდებულება იკისრეს ( შდრ. სუსგ № 1565-2018, 30 აპრილი, 2020).

108. სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ანუ, ნარდობის ძირითადი თავისებურებაა ის, რომ შემკვეთი საკუთრების უფლებას იძენს შესრულებული სამუშაოს რეზულტატზე, რისთვისაც იხდის კონკრეტულ საზღაურს.

109. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ნარდობის ხელშეკრულების ცნება მოცემულია სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველ ნაწილში. აღნიშნული ცნებიდან გამომდინარე, ნარდობა, როგორც სამუშაოს შესრულების ტიპის ხელშეკრულება, არის კონსენსუალური, ორმხრივი და სასყიდლიანი ხელშეკრულება. მენარდისათვის გადასახდელი საზღაური, როგორც წესი, განისაზღვრება ფულადი სახით, თუმცა მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ სხვა რამეზეც (მაგალითად, მენარდისათვის რაიმე ნივთის ნატურით გადაცემა). შესაძლებელია კომბინირებული მეთოდიც (მაგალითად, საზღაურის ნაწილი გადახდილ იქნეს ფულადი სახით, ნაწილი – ნივთის სახით). ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსს შეადგენს მისი პირობების ერთობლიობა. ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსის განსაზღვრას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს, რამდენადაც მასზეა დამოკიდებული ხელშეკრულების მხარეთა უფლებამოვალეობების წარმოშობის თავისებურებები, ვალდებულებების ჯეროვანი შესრულება და სხვა.

110. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ისევე, როგორც კონტინენტური სამართლის სისტემის ქვეყნებში, საქართველოს შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ნორმებს ძირითადად დისპოზიციური ხასიათი აქვთ. ქართული სამოქალაქო კოდექსი შესრულებაზე ორიენტირებული აქტია. მისი როგორც ზოგადი, ისე კერძო ნაწილი შესრულების მექანიზმებზეა აგებული. მთავარია შესრულება და არა პასუხისმგებლობა. ვალდებულების შესრულება დამოკიდებულია კონკრეტული სახის ვალდებულების შინაარსზე. ნარდობის ხელშეკრულებით, შემკვეთის ერთ-ერთ ძირითად ვალდებულებას წარმოადგენს მიიღოს შესრულებული სამუშაო და გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.

111. მოცემულ შემთხვევაში, შინაარსობრივად მხარეთა შორის ხელშეკრულების დადების მიზანი იყო შესრულებული სამუშაოს რეზულტატის, კონკრეტული მახასიათებლების საცხოვრებელი ბინის საკუთრებაში გადაცემა, რისთვისაც მოსარჩელემ ნაწილი თანხა გადაიხადა, ხოლო მოპასუხეებმა ვერ დაადასტურეს მათი მხრიდან ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ფაქტი.

112. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, ხელშეკრულებიდან გასვლისა და თანხის დაბრუნების მოთხოვნა სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან (ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური), 352.1 მუხლიდან (თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება), 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადებიდან (თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ) და 405-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტიდან (არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება) გამომდინარეობს.

113. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ისევე, როგორც კონტინენტური სამართლის სისტემის ქვეყნებში, საქართველოს შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ნორმებს ძირითადად დისპოზიციური ხასიათი აქვთ. ქართული სამოქალაქო კოდექსის როგორც ზოგადი, ისე კერძო ნაწილი შესრულების მექანიზმებზეა აგებული. მთავარია შესრულება და არა პასუხისმგებლობა. ვალდებულების შესრულება დამოკიდებულია კონკრეტული სახის ვალდებულების შინაარსზე. ვალდებულების შესრულება ხორციელდება ვალდებულების მხარეების ნებელობითი მოქმედების შედეგად: მოვალე სთავაზობს შესრულებას, კრედიტორი ღებულობს შესრულებას. უარყოფითი შინაარსის მქონე ვალდებულებების არსებობა გამოიხატება გარკვეული მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავებაში (მაგალითად, სამეზობლო თმენის ვალდებულებები; და ა.შ.). ასეთი უმოქმედობაც ხორციელდება მოვალის ძალისხმევით. ამიტომაც იურიდიულ ლიტერატურაში ვალდებულების შესრულების აღმნიშვნელ ტერმინად ძირითადად გამოიყენება ტერმინი – ქმედება.

114. საკასაციო პალატა მიუთითებს არაერთი სახელშეკრულებო დავის გადაწყვეტის დროს განმარტებულ დებულებას იმასთან დაკავშირებით, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტიდან, მხარეები ვალდებულნი არიან შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. მათ არ შეუძლიათ ცალმხრივად თქვან უარი ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. მაგრამ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, ხელშეკრულების მხარეს უფლება აქვს გავიდეს ხელშეკრულებიდან და უარი თქვას ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების გამოყენების საკითხზე შეადრ: სუსგ-ები, რომელთა შორისაა №ას-1166-2019, 6 აპრილი 2020;). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების განხორციელების საკითხის დადებითად გადაწყვეტაზეა დამოკიდებული მისი თანამდევი მატერიალურ შედეგის - ხელშეკრულების საფუძველზე გადაცემული თანხის უკუქცევის საკითხიც.

115. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო კოდექსი და სხვა კერძოსამართლებრივი კანონმდებლობა შეიცავს აგრეთვე ისეთ ნორმებს, რომლებიც გამოიყენება მოთხოვნის საფუძვლით გათვალისწინებული წინაპირობების შემოწმებისას და ამდენად, ასრულებს დამხმარე ფუნქციას. დამხმარე ხასიათის ნორმებს განეკუთვნება ასევე უშუალოდ სამართლებრივი შედეგის დამფუძნებელი უფლების მომწესრიგებელი ნორმები, ისინი პირს სამართლებრივი შედეგის მოდიფიცირების უფლებას ანიჭებს ხელშეკრულების მეორე მხარის თანხმობის არსებობის მიუხედავად. დამფუძნებელია უშუალო სამართლებრივი შედეგის წარმომშობი უფლება, რომელიც პირს ანიჭებს უფლებამოსილებას, ცალმხრივი ნების გამოვლენით წარმოშვას, შეცვალოს ან გააუქმოს სამართლებრივი შედეგი. დამფუძნებელი უფლების მარეგულირებელი ნორმების ძირითადი თავისებურება ისაა, რომ უფლებამოსილი პირის მიერ უფლება ხორციელდება ნამდვილი, მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენით. ასეთ დამფუძნებელ უფლებათა რიცხვს მიეკუთვნება ხელშეკრულებიდან გასვლა, რომელიც სკ-ის 355-ე მუხლის თანახმად, ხდება ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის შეტყობინებით. დამფუძნებელი უფლება განხორციელებულია ანუ შესაბამისი ნების გამოვლენა ნამდვილია იმ მომენტიდან, როდესაც იგი ხელშეკრულების მეორე მხარეს მიუვა, კერძოდ, მოხვდება მიმღების ძალაუფლების სფეროში და ამ უკანასკნელს ექნება მისი შინაარსის რეალურად განხორციელების შესაძლებლობა. ამ უფლებათა განსხვავებული სტატუსი, ცხადია, არ გამორიცხავს მათ განხორციელებას სასამართლოსათვის მიმართვის გზით (იხ., დ.კერესელიძე, კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები, თბილისი, 2009წ., 246).

116. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა მხარეების მხრიდან პირველადი მოთხოვნის ხასიათს ატარებს, რომლის შეუსრულებლობაც იწვევს მეორადი მოთხოვნის უფლების წარმოშობას. ამ უკანასკნელს კი მიეკუთვნება ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნა. ხელშეკრულებიდან გასვლა გამოიყენება მხოლოდ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში. ამიტომ კანონი ამომწურავად განსაზღვრავს ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებსა და წესს, კერძოდ, იმას, თუ როდის შეუძლია ხელშეკრულების მხარეს მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა (სსკ-ის 405-ე, 352-359-ე მუხლები). თუმცა, ეს არ გამორიცხავს, რომ მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულებიდან გასვლის დამატებით პირობებზე. თუ მხარეები ამ უფლებით არ ისარგებლებენ, გამოიყენება კანონის დისპოზიციური ნორმები. ხელშეკრულებიდან გასვლის, როგორც მეორადი მოთხოვნის უფლების საფუძვლები შეიძლება დაიყოს მატერიალურ და ფორმალურ ნაწილებად. მატერიალურში შეიძლება ვიგულისხმოთ სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა, ხოლო ფორმალურში – დამატებითი ვადის დაწესება და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შესახებ შეტყობინება.

117. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის კანონისმიერი წინაპირობებია: ა) ხელშეკრულების ნამდვილობა (უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის ზოგად პირობებს); ბ) ზოგადი წესის მიხედვით, მოვალის მხრიდან ხელშეკრულების მნიშვნელოვანი (არსებითი) დარღვევა (დარღვევა არსებითი ხასიათისაა, თუ მოვალის მხრიდან ძირითადი ვალდებულების დარღვევის გამო, ფაქტობრივი შესრულების დანიშნულებისამებრ გამოყენება შეუძლებელი ხდება ან იკარგება მომავალში მისი შესრულების იმედი ანდა კრედიტორს ეკარგება შესრულებისადმი ინტერესი; გ) ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ განცხადების გაკეთებით მონაწილე მთლიანად გადის ხელშეკრულებიდან, რადგანაც კანონით დაუშვებელია ხელშეკრულებიდან ნაწილობრივი გასვლა; დ) მიუხედავად ვალდებულების მნიშვნელოვანი დარღვევისა, მოვალეს არ შეუძლია კრედიტორს მოსთხოვოს ხელშეკრულების ძალაში დატოვება; ე) ვალდებულების დარღვევისათვის კრედიტორი მთლიანად ან უმთავრესად არ არის პასუხისმგებელი; ვ) მოთხოვნას არ უპირისპირდება შესაგებელი, რომელიც უკვე წარმოდგენილია ან წარდგენილი იქნება დაუყოვნებლივ მოვალის მიერ, თუკი კრედიტორი უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე (მაგალითად, შესაგებელი ვალდებულების გაქვითვაზე); ზ) სახეზეა კრედიტორის მიერ შესაგებელი იურიდიული მოქმედება – ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის მოცემული გონივრული ვადა, თუ ხელშეკრულებით ასეთი ვადა არ ყოფილა დადგენილი – ანდა, თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა – გაფრთხილება (შეადრ: სუსგ-ები Nას-1003-924-2017, 1.12.2017. პ.34. Nას-1166-2019, 06.04.2020).

118. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა თავისთავად არ აფუძნებს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას. შეუსრულებლობა გარკვეული ობიექტური მასშტაბით უნდა გაიზომოს. ზოგადად, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება წარმოიშობა, მიუხედავად იმისა, თუ რა ტიპის ვალდებულება დაირღვა. ვალდებულება, რომლის დარღვევაც ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველს წარმოადგენს, უნდა იყოს ნამდვილი, ვადამოსული და უპრეტენზიო. თუ ვალდებულებები კერ კიდევ არ არის შესასრულებელი, მხარე ვერ გავა ხელშეკრულებიდან, რადგან მას არ ექნება ამის საფუძველი. თუმცა, სკ-ის 405-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მხარეს შეუძლია შესრულების ვადის დადგომამდე განაცხადოს უარი ხელშეკრულებაზე. ხელშეკრულებიდან გასვლის პირობა ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულებაა. თუ მოვალემ ვალდებულება შეასრულა ან კრედიტორმა შეთანხმებულის ნაცვლად სხვა შესრულება მიიღო (დატიო პრო სოლუტიო), კრედიტორი ხელშეკრულებიდან ვერ გავა. კრედიტორს ასევე ეზღუდება ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება, თუ მოვალემ წარადგინა ან დაუყოვნებლივ წარმოადგენს პრეტენზიას (შესაგებელს). ანალოგიური წესი გამოიყენება მაშინაც, როდესაც მოვალეს შეუძლია ვალდებულების გაქვითვა და იგი ამ უფლებას კრედიტორის მხრიდან ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის დაყენებისთანავე გამოიყენებს (დოლო აგიტ, ქუი პეტიტ, ქუოდ სტატიმ რედდიტურუს ესტ). ხელშეკრულებიდან გასვლა წარმოშობს მონაწილეთა შორის ახალ ვალდებულებას: მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებმა ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ.

119. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 405-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები განამტკიცებენ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის უფლებას უარი თქვას ხელშეკრულებაზე, თუ მეორე მხარე არღვევს ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში კრედიტორს შეუძლია მოვალეს დაუწესოს დამატებითი ვადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების შესასრულებლად. რაც განამტკიცებს ფაქტს, რომ მისთვის მთავარია ვალდებულების შესრულება და არა პასუხისმგებლობა შეუსრულებლობისათვის. ხელშეკრულებიდან გასვლა, არ შეიძლება განხორციელდეს მოვალისათვის ვალებულების შესასრულებლად ხელმეორე შესაძლებლობის მიცემის გარეშე, რათა ამით თავიდან იქნეს აცილებული ხელშეკრულების ანულირება. სწორედ ამიტომ, კანონი ითვალისწინებს შემთხვევებს, როდესაც ვალდებულების შესასრულებლად მოვალეს მიეცემა დამატებითი ვადა, ამ დროს კრედიტორი სარგებლობს შეზღუდული უფლებით გავიდეს ხელშეკრულებიდან, ხოლო მოვალის ინტერესები კი გარკვეულწილად დაცულია. (ანალოგიურადაა საკითხი გადაწყვეტილი გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 323-ე პარაგრაფით). ვალდებულების ხასიათიდან გამომდინარე, შესაძლებელია, რომ დამატებითი ვადის განსაზღვრას გაუთანაბრდეს გაფრთხილება, რომლითაც კრედიტორი ავალდებულებს მოვალეს შეასრულოს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება. გაფრთხილება ერთგვარი შეხსენებაა ვადამსული ვალდებულების შესასრულებლად.

120. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 405-ე მუხლის მე-2 ნაწილი ითვალისწინებს გამონაკლის შემთხვევებს, როდესაც არ არის საჭირო ვალდებული პირისათვის არც დამატებითი ვადის დაწესება და არც გაფრთხილება. საქმის მასალებით დადგენილია, მოსარჩელისათვის უფლებრივი და ნივთობრივი ნაკლისაგან თავისუფალი საცხოვრებელი ბინის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ ვალდებულება, მოპასუხეების მხრიდან არ არის შესრულებული. საქმეში დადგენილი გარემოებების საფუძველზე ვალდებულების დარღვევის ხასიათი, საკასაციო პალატას აძლევს დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ დამატებითი ვადის დაწესება აუცილებელი არ არის, ვინაიდან, აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ მოჰყვება (სსკ-ის 405-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი). ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეთას (მენარდის) მიერ დარღვეულია ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება, რის გამოც, სახეზეა მოსარჩელის ნარდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის კანონისმიერი წინაპირობები.

121. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ სადავო დავალიანების მოსარჩელისათვის გადახდა მოპასუხე მხარეს მართებლად დააკისრა.

122. საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორთა მითითება ხელშეკრულების დათქმაზე, რომ მოსარჩელეს სადავო თანხა აუნაზღაურდებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამხანაგობას პროექტის დასრულების შემდეგ საკმარისი თანხა დარჩებოდა. აღნიშნული არგუმენტი სადავო დავალიანიანების გადახდისაგან მოპასუხე მხარის გათავისუფლების წინაპირობა ვერ გახდება.

123. საკასაციო პალატა, საქმეზე დადგენილი გარემოებების გამო, ვერ გაიზიარებს კასატორების პრეტენზიას მათი არასათანადო მოპასუხეების შესახებ.

124. საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია იმ ნაწილშიც, რომლითაც მხარემ სადავოდ გახადა სააპელაციო პალატის მიერ დაკისრებული დავალიანების ამხანაგობის წევრებს შორის წილობრივად არასწორად გადანაწილების შესახებ.

125. ამხანაგობის ხელშეკრულების ერთ-ერთ მნიშვნელოვან თავისებურებას წარმოადგენს მესამე პირების წინაშე წევრთა პასუხისმგებლობის სტანდარტი: სსკ-ის 937-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულების მონაწილეები ერთობლივი საქმიანობიდან წარმოშობილი ვალებისათვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად. ერთმანეთთან ურთიერთობაში პასუხისმგებლობის ოდენობა განისაზღვრება მონაწილეთა წილის შესაბამისად, თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს.

126. შესაბამისად, კასატორებმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო შედავება ვერ წარმოადგინეს სააპელაციო პალატის ვერც იმ მსჯელობის გასაქარწყლებლად, რომ მოპასუხეებს ფულადი ვალდებულების შესრულება უნდა დაეკისროთ სოლიდარულად.

127. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორი მხარის შუამდგომლობას საქმეზე ახალი მტკიცებულებების დართვის შესახებ, ვინაიდან სსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში.

128. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას, რომლის შესაბამისად მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. გამონაკლის შემთხვევაში, კანონით დადგენილი წინაპირობების არსებობისას, დასაშვებია ახალი მტკიცებულების წარდგენა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოშიც (სსკ-ის 380-ე მუხლი), თუმცა საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია. აღნიშნულ წესზე გავლენას ვერ მოახდენს ის გარემოება, რომ მხარისთვის კონკრეტული გარემოების ან მტკიცებულების არსებობის შესახებ ცნობილი გახდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ ან დოკუმენტები, რომელთა წარდგენაც მხარეს სურდა, შეიქმნა სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ. ამგვარი მტკიცებულებები მოცემული დავის ფარგლებში საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანი ვერ გახდება.

129. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

130. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

131. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

132. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

133. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

134. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში კასატორს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

135. მოცემულ საქმეზე კასატორებმა გადაიხადეს სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის 30%. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის პირობებში აღნიშნული თანხა უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „ი.ს–ეს“ წევრების – მ.შ–ის, ა.თ–ძის, ხ.თ–ძის, პ.უ–ძის, ძ.ს–ის, ს.მ–ისა და ს.მ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი