საქმე №ას-100-2021 27 მაისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ნინო ბაქაქური, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „რ–კა“, შპს „ქ-ბ. ჯ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ა–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – სასაქონლო ნიშნის გამოყენების აკრძალვა, სასაქონლო ნიშანზე განსაკუთრებული უფლების დარღვევით ნიშანდებული საქონლის განადგურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ლ.ა–ძემ (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა შპს „რ–კა“, შპს „ქ-ბ. ჯ–ი“-ს (შემდეგში: მოპასუხე ან კასატორი) მიმართ და მოითხოვა: 1.1. შპს „რ–კას“ აეკრძალოს მის მიერ წარმოებული რძის ნაწარმი პროდუქტების (მაწონი, არაჟანი, ხაჭო, კეფირი, ყველი და რძე) შეფუთვაზე სასაქონლო ნიშნების „მ.ფ–ის“, „Mi. F.”-ის და “M. ”-ს გამოყენება. 1.2. შპს „ქ-ბ. ჯ–ს“ აეკრძალოს იმ რძის ნაწარმი პროდუქტების (მაწონი, არაჟანი, ხაჭო, კეფირი, ყველი, რძე) სამოქალაქო ბრუნვაში შეტანა (რეალიზაცია), რომელთა შეფუთვაზეც გამოყენებულია სასაქონლო ნიშნები „მ.ფ–ი“, „Mi. F.“-ი და “M. ”. 1.3. განადგურდეს შპს „რ–კას“ საკუთრებაში არსებული, მისამართზე ქ.თბილისი, ….. მდებარე ის რძის ნაწარმი პროდუქტები (მაწონი, არაჟანი, ხაჭო, კეფირი, ყველი და რძე), რომელთა შეფუთვაზეც გამოყენებულია სასაქონლო ნიშნები „მ.ფ–ი“, „Mi. F.“-ი და “M. ”. 1.4. განადგურდეს შპს „ქ-ბ. ჯ–ის“ საკუთრებაში არსებული, მისამართზე ქ. თბილისი, ....... მდებარე ის რძის ნაწარმი პროდუქტები (მაწონი, არაჟანი, ხაჭო, კეფირი, ყველი და რძე), რომელთა შეფუთვაზეც გამოყენებულია სასაქონლო ნიშნები „მ.ფ–ი“, „Mi. F.“-ი და „M. “.

2. სარჩელი შემდეგ გარემოებებს დაეფუძნა: მოსარჩელის განმარტებით, საქპატენტში მის სახელზეა რეგისტრირებული სასაქონლო ნიშნები - „Mi. F.“-ი და „მ.ფ–ი“, ხოლო სასაქონლო ნიშანი - „M. “ უმნიშვნელოდ განსხვავდება მოსარჩელის კუთვნილი სასაქონლო ნიშნებისგან და მომხმარებელში აღრევას იწვევს. სადავო სასაქონლო ნიშნებს იყენებს მოპასუხე შპს „რ–კა“, აწარმოებს რა რძის პროდუქტებს და ახდენს ამ პროდუქციის რეალიზაციას. მოსარჩელის განმარტებით, შპს „რ–კას“ ნაწარმოები კონტრაფაქციული საქონლი სამოქალაქო ბრუნვაში შეაქვს სადისტრიბუციო კომპანია შპს „ქ ბ. ჯ–ს“. მოსარჩელემ განმარტა, რომ არის შპს „ჯ.მ–ის“ პარტნიორი. მოსარჩელესა და შპს „ჯ.მ–ს“ შორის არსებული შეთანხმების საფუძველზე, შპს „ჯ.მ–ი“ უფლებამოსილია, გამოიყენოს სადავო სასაქონლო ნიშნები და რაიმე პრეტენზია მოსარჩელეს აღნიშნულ საწარმოსთან არა აქვს. შპს „რ–კას“ კი, არა აქვს უფლება, გამოიყენოს სადავო სასაქონლო ნიშნები მოსარჩელის თანხმობის გარეშე, თუნდაც საამისოდ მოპასუხეს შპს „ჯ.მ–ის“ დირექტორთან ჰქონოდა ზეპირი შეთანხმება. მოსარჩელემ ასევე მიიჩნია, რომ შპს „რ–კას“ უნდა აეკრძალოს სასაქონლო ნიშნის, “M. ”-ს, გამოყენება, რადგან ამ სასაქონლო ნიშანს მომხმარებელი მოსარჩელის კუთვნილ სადავო სასაქონლო ნიშნებთან აიგივებს. კერძოდ, ხდება სასაქონლო ნიშნების აღრევა და “M. ”-ს რძის პროდუქციის შეძენისას, მომხმარებელს ჰგონია, რომ „მ.ფ–ის“ პროდუქციას იძენს. აღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, მოსარჩელე ითხოვს, რომ შპს „რ–კას“ აეკრძალოს სადავო სასაქონლო ნიშნების გამოყენება, შპს „ქ ბ. ჯ–ს“ აეკრძალოს სადავო პროდუქციის სამოქალაქო ბრუნვაში შეტანა, ხოლო სადავო სასაქონლო ნიშნებიან შეფუთვაში მოთავსებული პროდუქცია განადგურდეს, რადგან შეუძლებელია რძის ნაწარმი პროდუქტებისა და სასაქონლო ნიშნების ერთმანეთისგან განცალკევება.

3. მოპასუხეებმა სარჩელი არ სცნეს და მიუთითეს, რომ ისინი არ იყენებენ მოსარჩელის კუთვნილ სასაქონლო-ნიშანს და შესაბამისად, არც კონტრაფაქციული საქონელს არ აწარმოებენ. შპს „რ–კამ“ 2018 წლის 27 თებერვალს მიმართა საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნულ ცენტრს სასაქონლო ნიშნის „მ–ა“ რეგისტრაციის მოთხოვნით, რადგან 2018 წლის 23 აგვსტოს მონაცემებით მოსარჩელის უფლება არ არის რეგისტრირებული სასაქონლო ნიშანზე „მ–ა“. შპს „რ–კამ“ სარჩელი არ ცნო და დამატებით ასევე მიუთითა, რომ მხარეებს შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც, შპს „რ–კა“ უფლებამოსილი იყო, თავის ნაწარმოებ რძის პროდუქციაზე გამოეყენებინა სასაქონლო ნიშნები „მ.ფ–ი“ და “Mi. F.“-ი. სასაქონლო ნიშან „M. “-სთან დაკავშირებით, მოპასუხემ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე არ იყო უფლებამოსილი, დააყენოს მოთხოვნა აღნიშნული სასაქონლო ნიშნის მიმართ, რადგან მოსარჩელეს არ ეკუთვნის ამ სასაქონლო ნიშანთან დაკავშირებული რაიმე უფლება. შპს „რ–კას“ წარმომადგენელმა ასევე განმარტა, რომ მისთვის არ არის ცნობილი, თუ როგორ მოხდა შპს „რ–კას“ მიერ ნაწარმოები, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ფაქტის კონსტატაციის ოქმში მითითებული ნაწარმის სამოქალაქო ბრუნვაში შეტანა, თუმცა, განმარტა, რომ შპს „რ–კას“ შეთანხმება აქვს მხოლოდ შპს „ქ ბ. ჯ–თან“ და თავისი ნაწარმის დისტრიბუციას საწარმო მხოლოდ შპს „ქ ბ. ჯ–ის“ დახმარებით ახორციელებს. მოპასუხე საწარმოს წარმომადგენელმა მიიჩნია, რომ პროდუქციის განადგურების მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგან რძის პროდუქციის განცალკევება სასაქონლო ნიშნისგან შესაძლებელია რძის პროდუქციის შესაფუთი მასალისგან განცალკევების გზით, ისე, რომ პროდუქცია არ დაზიანდეს. შპს „ქ ბ. ჯ–ის“ წარმომადგენელმა მხარი დაუჭირა შპს „რ–კას“ წარმომადგენლის პოზიციას, სარჩელი არ ცნო და მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს უარი უნდა ეთქვას მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, შპს „რ–კას“ აეკრძალა მის მიერ წარმოებული რძის ნაწარმი პროდუქტების (მაწონი, არაჟანი, ხაჭო, კეფირი, ყველი და რძე) შეფუთვაზე სასაქონლო ნიშნების „მ.ფ–ი“-ს და „Mi. F.”-ის გამოყენება, ხოლო მოთხოვნა შპს „რ–კასთვის“ შპს „რ–კას“ მიერ წარმოებული რძის ნაწარმი პროდუქტების შეფუთვაზე სასაქონლო ნიშნის - „M. ”-ს - გამოყენების აკრძალვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა. შპს „ქ ბ. ჯ–ს“ აეკრძალა იმ რძის ნაწარმი პროდუქტების (მაწონი, არაჟანი, ხაჭო, კეფირი, ყველი, რძე) სამოქალაო ბრუნვაში შეტანა (რეალიზაცია), რომელთა შეფუთვაზეც გამოყენებულია სასაქონლო ნიშნები „მ.ფ–ი“ და „Mi. F.“-ი. მოსარჩელეს უარი ეთქვა შპს „ქ ბ. ჯ–ისთვის“ იმ რძის ნაწარმი პროდუქტების (მაწონი, არაჟანი, ხაჭო, კეფირი, ყველი, რძე) სამოქალაქო ბრუნვაში შეტანის (რეალიზაციის) აკრძალვაზე, რომელთა შეფუთვაზეც გამოყენებულია სასაქონლო ნიშანი „M. ”. მოთხოვნა შპს „რ–კისა“ და შპს „ქ ბ. ჯ–ის“ საკუთრებაში არსებული, მისამართზე ქ.თბილისი, ...... მდებარე იმ რძის ნაწარმი პროდუქტების (მაწონი, არაჟანი, ხაჭო, კეფირი, ყველი და რძე) განადგურების თაობაზე, რომელთა შეფუთვაზეც გამოყენებულია სასაქონლო ნიშნები „მ.ფ–ი“, „Mi. F.“-ი და „M. ” - არ დაკმაყოფილდა.

5. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, რომელმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის განჩინებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

7. მოცემული დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგზე:

8. სასაქონლო ნიშანი „MI. F.” რეგისტრირებულია 2015.06.12, რეგისტრაციის ვადის გასვლის თარიღი - 2025.06.12. სასაქონლო ნიშნის მფლობელია მოსარჩელე.

9. სასაქონლო ნიშანი „მიკლო ფუდი“ რეგისტრირებულია 2015.05.13, რეგისტრაციის ვადის გასვლის თარიღი - 2025.05.13, სასაქონლო ნიშნის მფლობელია მოსარჩელე.

10. 2018 წლის 08 თებერვლის F18000137 ოქმით ფაქტების კონსტატაციის შესახებ დასტურდება, რომ ქ.თბილისი, ე.წ. ელიავას ბაზრობის მიმდებარე ტერიტორიაზე მოსარჩელემ შეიძინა ნივთი წარწერით „მ.ფ–ი“.

11. 2018 წლის 03 აპრილის F18000382 ოქმით ფაქტების კონსტატაციის შესახებ დასტურდება, რომ ქ.თბილისი, ..... მოსარჩელემ შეიძინა ნივთი წარწერით „მ.ფ–ი“.

12. 2018 წლის 15 მაისს F18000563 ოქმით ფაქტების კონსტატაციის შესახებ დასტურდება, რომ ქ.თბილისი, ....... მოსარჩელემ შეიძინა ნივთი წარწერით „მ.ფ–ი“ და „M. ”. სასაქონლო ნიშანი “M. ” რეგისტრირებულია შვეიცარიულ კომპანიაზე 1996.12.05-დან და მოქმედია 2026.12.05-მდე.

13. შპს „რ–კა“ არის რძის პროდუქტების მწარმოებელი საწარმო, ხოლო შპს „ქ ბ. ჯ–ი“ რძის პროდუქტების დისტრიბუტორი საწარმოა.

14. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ იმსჯელა იმ საკითხზე, რამდენად სწორად აეკრძალა შპს „რ–კას“ მის მიერ წარმოებული რძის ნაწარმი პროდუქტების (მაწონი, არაჟანი, ხაჭო, კეფირი, ყველი და რძე) შეფუთვაზე სასაქონლო ნიშნების „მ.ფ–ი“-ს და „MI. F.”-ის გამოყენება. ასევე, იმ ნაწილზე, რომლითაც შპს „ქ ბ. ჯ–ს“ აეკრძალა იმ რძის ნაწარმი პროდუქტების (მაწონი, არაჟანი, ხაჭო, კეფირი, ყველი, რძე) სამოქალაქო ბრუნვაში შეტანა (რეალიზაცია), რომელთა შეფუთვაზეც გამოყენებულია სასაქონლო ნიშნები „მ.ფ–ი“ და „MI. F.“-ი (დანარჩენ ნაწილში თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გასაჩივრებულა და შესულია კანონიერ ძალაში).

15. მოსარჩელე მიუთითებს, რომ წარმოადგენს საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად დაცული სასაქონლო ნიშნების - „მ.ფ–ი“ და “Mi. F.”-ის მესაკუთრეს.

16. მოპასუხე შპს „რ–კა“ ახორციელებს რძის პროდუქტების წარმოებას, რომელთა შეფუთვაზე დატანილია მოსარჩელის კუთვნილი სასაქონლო ნიშნები. მოპასუხე, აღნიშნული საქონლის რეალიზაციას ახდენს შპს „ქ-ბ. ჯ–ის“ საშუალებით, რითიც გამოუსწორებელ ზიანს აყენებს მოსარჩელეს. მიუხედავად ნიშნის მფლობელის მოთხოვნისა, მოპასუხის მიერ არ იქნა შეწყვეტილი სასაქონლო ნიშნების გამოყენების ფაქტი.

17. დადგენილია, რომ შპს „რ–კა“ არის რძის პროდუქტების მწარმოებელი საწარმო ხოლო შპს „ქ ბ. ჯ–ი“ რძის პროდუქტების დისტრიბუტორი საწარმო.

18. სადავოდ არ ხდება ის გარემოებაც, რომ მოპასუხე შპს „რ–კა“ აწარმოებს რძის პროდუქტებს სადავო სასაქონლო ნიშნების გამოყენებით, ხოლო მოპასუხე შპს „ქ-ბ. ჯ–ი“ ახდენს ამ პროდუქტების სამოქალაქო ბრუნვაში შეტანა (რეალიზაციას).

19. მოპასუხის განმარტებით, შპს „ჯ.მ–ს“ სასაქონლო ნიშნების - მ.ფ–ი დაMi. F.-ის გამოყენებაზე ნებართვა მიღებული ჰქონდა თავად მოსარჩელისგან. ხოლო, როდესაც შპს „ჯ.მ–მა“, წარმოება იჯარით გადასცა შპს „რ–კას“, შესაბამისად აღნიშნულით გადაცემული იქნა სასაქონლო ნიშნების გამოყენების ნებართვაც.

20. მოპასუხეთა (აპელანტები) განმარტებით, სასაქონლო ნიშნების „მ.ფ–ის“ მფლობელი კომპანიის შპს „ჯ.მ–ის“ ინიციატივით, იბეჭდებოდა შეფუთვები, დიზაინები, რომელზეც სასაქონლო ნიშნანი „მ.ფ–ი“ იყო გამოსახული, ხოლო მწარმოებლად მითითებული იყო შპს „რ–კა“.

21. სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ შპს „ჯ.მ–ი“ რეგისტირებულია 2005 წლის 8 ოქტომბრიდან, საიდენტიფიკაციო კოდით 206196267.

22. საწარმოს საწესდებო კაპიტალის 25-25%-იანი წილების მესაკუთრეები არიან ლ.ა–ძე, დ.ა–ძე, გ.ბ–ი და ა.კ–ი.

23. საწარმოს 2017 წლის 23 დეკემბრის პარტნიორთა კრების ოქმით დადგენილია, რომ შემოსავლების სამსახურის შესაბამისი თანხმობის არსებობის შემთხვევაში, საწარმოს პარტნიორებმა თანხმობა განაცხადეს საწარმოს კუთვნილი უძრავი ქონებისა და მასზედ არსებული ინვენტარისა და დანადგარების შპს „რ–კასთვის“ იჯარით/ქირით გადაცემის თაობაზე (ს.ფ. 73-81).

24. საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის საქპატენტის ამონაწერით დგინდება, რომ სასაქონლო ნიშანი “Mi. F.”-ი 2015 წლის 12 ივნისიდან რეგისტრირებულია ლ.ა–ძის სახელზე. რეგისტრაციის ვადის გასვლის თარიღია 2025 წლის 12 ივნისი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 26).

25. საქპატენტის ინფორმაციით ასევე დადგენილია, რომ სასაქონლო ნიშანი „მ.ფ–ი“ 2015 წლის 13 მაისიდან რეგისტრირებულია ლ.ა–ძის სახელზე. რეგისტრაციის ვადის გასვლის თარიღია 2025 წლის 13 მაისი (იხ. ტ.1, ს.ფ. 27).

26. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეების პოზიცია იმის შესახებ, რომ სადავო სასაქონლო ნიშნების გამოყენებაზე გააჩნდათ შესაბამისი უფლებამოსილება მოსარჩელის მხრიდან. აღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება მოპასუხეებს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენიათ.

27. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ საპროცესო ნორმა განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა ნუსხას, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ. ყველა ჩამოთვლილი მტკიცებულება შეფასდება სასამართლოს შინაგანი რწმენით.

28. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის მითითება შპს „ჯ.მ–ის“ 2017 წლის 23 დეკემბრის პარტნიორთა კრების ოქმზე, ასევე, 2018 წლის 13 იანვრის სასაქონლო ზედნადებსა და 2018 წლის 27 აპრილის მიმოწერაზე, ვერ ადასტურებს შეთანხმებას სასაქონლო ნიშნების გამოყენების შესახებ. მაშინ, როდესაც სასაქონლო ნიშნის გამოყენების უფლების გადაცემისათვის სავალდებულოა წერილობითი ფორმა. ის გარემოება, რომ შპს „ჯ.მ–ის“ 2017 წლის 23 დეკემბრის პარტნიორთა კრებაში, რომლითაც გადაწყდა საწარმოს კუთვნილი უძრავი ქონების და მასზედ არსებული ინვენტარისა და დანადგარების მოპასუხე შპს „რ–კასათვის“ გადაცემა, მონაწილეობას ღებულობდა მოსარჩელე ლ.ა–ძე (კომპანიის მეწილე), არ ადასტურებს სასაქონლო ნიშნის გამოყენების უფლების გადაცემის ფაქტს.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი და მოპასუხის მიერ მითითებული დოკუმენტები, არ წარმოადგენს მოპასუხისათვის სასაქონლო ნიშნის გამოყენების უფლების მიმნიჭებელ დოკუმენტს. აღნიშნული უფლებამოსილება ზეპირი გარიგებით გადაცემული ვერ იქნებოდა, რამდენადაც, სპეციალური კანონის მიხედვით, ხელშეკრულება სასაქონლო ნიშნის გადაცემის შესახებ ფორმდება წერილობით, რომლის დაუცველობაც იწვევს ხელშეკრულების ბათილობას.

30. „ინტელექტუალური საკუთრების უფლებების ვაჭრობასთან დაკავშირებული ასპექტების შესახებ შეთანხმების“ მე-15 მუხლის შესაბამისად, სასაქონლო ნიშანს შეიძლება წარმოადგენდეს ნებისმიერი სიმბოლო ან სიმბოლოთა ერთობლიობა, რომელსაც უნარი შესწევს ერთი საწარმოს საქონელი და მომსახურება სხვა საწარმოს საქონლისა და მომსახურებისაგან განასხვავოს. სპეციალური კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ასეთი სიმბოლო შეიძლება იყოს სიტყვა ან სიტყვები, აგრეთვე, ადამიანის სახელი, ასოები, ციფრები, ბგერები, გამოსახულება, სამგანზომილებიანი ფიგურა, მათ შორის, საქონლის ფორმა ან შეფუთვა ისევე, როგორც საქონლის სხვა გარეგნული გაფორმება ფერის ან ფერთა კომბინაციის გამოყენებით.

31. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, სასაქონლო ნიშანი, ეროვნული კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით მისი რეგისტრაციის მომენტიდან, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დაცულ „ქონებას“ წარმოადგენს (შდრ.Anheuser-Busch Inc. v. Portugal).

32. შესაბამისად, რეგისტრაციის პროცედურების დასრულების შემდგომ სასაქონლო ნიშანი ხდება საკუთრების ობიექტი და მასზე ვრცელდება საკუთრების დაცვის ყველა საშუალებები (იხ. სუსგ №ას-401-384-2016; 22 თებერვალი, 2018 წელი).

33. საქართველოს კონსტიტუციის 20-ე მუხლის პირველი პუნქტის მეორე წინადადების თანახმად, ინტელექტუალური საკუთრების უფლება დაცულია. ინტელექტუალური საკუთრების ერთ-ერთ ობიექტს წარმოადგენს სასაქონლო ნიშანი. სასაქონლო ნიშნებთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს არეგულირებს საქართველოს კანონი „სასაქონლო ნიშნების შესახებ”.

34. გარდა ამისა, აღნიშნული ობიექტების სამართლებრივი დაცვის საფუძველს წარმოადგენს „სამრეწველო საკუთრების დაცვის პარიზის კონვენცია“, რომელიც საქართველოში ძალაშია 1993 წლის 14 ივნისიდან. „სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, სასაქონლო ნიშანი არის სიმბოლო ან სიმბოლოთა ერთობლიობა, რომელიც გამოისახება გრაფიკულად და განასხვავებს ერთი საწარმოს საქონელს ან/და მომსახურებას მეორე საწარმოს საქონლისა ან/და მომსახურებისაგან (შემდგომ - საქონელი). ამავე მუხლის მესამე პუნქტით, სასაქონლო ნიშანი დაცულია „საქპატენტში“ მისი რეგისტრაციის ან საერთაშორისო შეთანხმების საფუძველზე. „სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, რეგისტრაციით დაცულ სასაქონლო ნიშანზე მფლობელის განსაკუთრებული უფლება წარმოიშობა ამ ნიშნის რეგისტრაციის დღიდან. „სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის 24-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, სასაქონლო ნიშნის გამოყენებად ითვლება საქართველოს ტერიტორიაზე განხორციელებული ისეთი ქმედებები, როგორიცაა მისი აღბეჭდვა იმ საქონელზე, რომლის მიმართაც ის რეგისტრირებულია, ასევე ამ საქონლის შეფუთვაზე, გამოფენასა და ბაზრობაზე წარმოდგენილ ექსპონატებზე, აბრაზე, ოფიციალურ ბლანკზე, ეტიკეტზე, რეკლამაში, ბეჭდვით გამოცემაში, აგრეთვე სასაქონლო ნიშნის სხვაგვარი გამოყენება მფლობელის, ლიცენზიატის ან მესამე პირის მიერ მფლობელისაგან მინიჭებული უფლების საფუძველზე. სასაქონლო ნიშნის გამოყენებად ითვლება რეგისტრირებული სასაქონლო ნიშნის ნაცვლად მისგან უმნიშვნელოდ განსხვავებული ნიშნის გამოყენებაც. ამავე კანონის 25-ე მუხლის თანახმად, სასაქონლო ნიშნის რეგისტრაციიდან გამომდინარე უფლებები გადაეცემა სხვა ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. სასაქონლო ნიშანი გადაეცემა სხვა პირს საწარმოსთან ერთად ან მის გარეშე. სასაქონლო ნიშნის რეგისტრაციიდან გამომდინარე უფლებების გადაცემა ითვალისწინებს საქონლის მთლიან ჩამონათვალს ან მის ნაწილს. საწარმოს გადაცემა გულისხმობს სასაქონლო ნიშნის გადაცემასაც, თუ გადაცემის ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

35. ხელშეკრულება სასაქონლო ნიშნის გადაცემის შესახებ ფორმდება წერილობით. წერილობითი ფორმის დაუცველობა იწვევს ხელშეკრულების ბათილობას. ამავე მუხლის მე-7 პუნქტით, სასაქონლო ნიშნის გადაცემისას სათანადო ცვლილებები შეიტანება რეესტრში და ქვეყნდება ბიულეტენში დადგენილი საფასურის გადახდის შემდეგ.

36. „სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, სასაქონლო ნიშნის გამოყენების უფლება მისმა მფლობელმა (ლიცენზიარმა) შეიძლება მიანიჭოს სხვა პირს (ლიცენზიატს) სალიცენზიო ხელშეკრულებით. სალიცენზიო ხელშეკრულება იდება როგორც საქონლის მთლიანი ჩამონათვალის, ისე მისი ნაწილის მიმართ. ამ მუხლის მე-7 პუნქტით, სასაქონლო ნიშანზე სალიცენზიო ხელშეკრულების დადების ფაქტის რეგისტრაცია წარმოებს „საქპატენტში“ და შესაბამისი ინფორმაცია ქვეყნდება ბიულეტენში დადგენილი საფასურის გადახდის შემდეგ.

37. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა სასაქონლო ნიშნის გამოყენების კანონიერი საფუძვლების არსებობა, რის გამოც, ამ ნაწილში სარჩელი სწორად იქნა დაკმაყოფილებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ.

38. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტებმა (მოპასუხეები) შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

39. აპელანტის მითითებით, სასამართლომ არასწორად არ მიიჩნია დადგენილად, რომ შპს „რ–კა“ უფლებამოსილი იყო გამოეყენებინა სადავო სასაქონლო ნიშანი „მ.ფ–ი“. სარჩელის მე-3 ფაქტობრივი გარემოების მიხედვით შპს „ჯ.მ–ი“ იყო მფლობელი სასაქონლო ნიშნების - მ.ფ–ი და Mi. F., რომელსაც თანხმობა ჰქონდა სასაქონლო ნიშნების გამოყენების შესახებ ლ.ა–ძისგან, მოპასუხეები აღნიშნულ გარემოებას დაეთანხმნენ. კასატორები აღნიშნავენ, რომ შპს „ჯ.მ–მა“, როდესაც წარმოება იჯარით გადასცა შპს „რ–კას“, შპს „ქ ბ. ჯ–ის” მეშვეობით, მთლიანად გადააწერა რძის პროდუქციის შესაფუთი ბრენდული მ.ფ–ის ტარა-მასალა, ჭურჭელი. გადაწერილი ტარა-მასალა, ჭურჭელი საკუთრებაში გადაეცა შპს „რ–კას“, სწორედ სადავო სასაქონლო ნიშნების მფლობელის შპს „ჯ.მ–ის“ მიერ. სასაქონლო ნიშნების „მ.ფ–ის“ მფლობელი კომპანიის შპს „ჯ.მ–ის“ ინიციატივით, იბეჭდებოდა შეფუთვები, დიზაინები, რომელზეც სასაქონლო ნიშანი „მ.ფ–ი“ იყო გამოსახული, ხოლო მწარმოებლად მითითებული იყო შპს „რ–კა“, აღნიშნულზე წარდგენილია შესაბამისი მტკიცებულებები, რაც სასამართლომ გაიზიარა. შესაბამისად, აპელანტის მოსაზრებით შპს „რ–კა“ უფლებამოსილი იყო გამოეყენებინა სადავო სასაქონლო ნიშანი „მ.ფ–ი“.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

40. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად

41. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

42. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ, რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს.

43. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

44. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ წარმოადგენს საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად დაცული სასაქონლო ნიშნების - „მ.ფ–ი“ და “Mi. F.”-ის მესაკუთრეს და სადავოდ ხდიდა სასაქონლო ნიშნების „მ.ფ–ის“, „Mi. F.”-ის და “M. ”-ს გამოყენებას; ასევე, იმ რძის ნაწარმი პროდუქტების (მაწონი, არაჟანი, ხაჭო, კეფირი, ყველი, რძე) სამოქალაქო ბრუნვაში შეტანას (რეალიზაცია), რომელთა შეფუთვაზეც გამოყენებული იყო სადავო სასაქონლო ნიშნები „მ.ფ–ი“, „Mi. F.“-ი და “M. ”, აგრეთვე, ითხოვდა მოპასუხეთა საკუთრებაში არსებული იმ რძის ნაწარმის განადგურებასაც, რომელთა შეფუთვაზეც გამოყენებული იყო სადავო სასაქონლო ნიშნები „მ.ფ–ი“, „Mi. F.“-ი და “M. “.

45. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა რა სასაქონლო ნიშნის გამოყენების კანონიერი საფუძვლების არსებობა, მნიშვნელოვანია მოცემულ საქმეზე დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ სასაქონლო ნიშნის მფლობელის - მოსარჩელე უფლებებზე და, გააჩნიათ თუ არა მოპასუხეებს სადავო სასაქონლო ნიშნების გამოყენების უფლება.

46. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის მიხედვით, სასაქონლო ნიშანი, ეროვნული კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით მისი რეგისტრაციის მომენტიდან, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დაცულ „ქონებას“ წარმოადგენს /Anheuser-Busch Inc. v. Portugal [GC], no. 73049/01, §§ 66-72, ECHR 2007-I/. შესაბამისად, რეგისტრაციის პროცედურების დასრულების შემდეგომ სასაქონლო ნიშანი ხდება საკუთრების ობიექტი და მასზე ვრცელდება საკუთრების დაცვის ყველა სამართლებრივი რეგულაცია. ზოგიერთ შემთხვევაში არა მხოლოდ სასაქონლო ნიშნის რეგისტრაცია, არამედ თავად რეგისტრაციის განაცხადი და სასაქონლო ნიშანზე განსაკუთრებული უფლების მაძიებლის სამართლებრივი სტატუსიც კი უკვე შესაძლებელია წარმოშობდეს ისეთ ქონებრივ უფლებებს, რომლებიც ექცევა პირველი ოქმის პირველი მუხლით გათვალისწინებული „ქონების“ ცნებაში /Anheuser-Busch Inc. v. Portugal [GC], no. 73049/01, §§ 73-78, ECHR 2007-I/“ (იხ. სუსგ # ას 1285-1223-2014, 01.12.2015წ.).

47. სასაქონლო ნიშნის გამოყენებისას, განმსაზღვრელ ფაქტორია პროდუქციის ინდივიდუალიზაცია, ანუ უკავშირებს თუ არა მომხმარებელი წარმოებულ პროდუქციას კონკრეტულ საწარმოს. მომხმარებელს აქვს საშუალება, თავად აირჩიოს სასურველი პროდუქცია, რომელსაც იცნობს და ენდობა, ამდენად, სასაქონლო ნიშნის გამოყენების მიზანი სწორედ ისაა, რომ მომხმარებელს ჰქონდეს უტყუარი ინფორმაცია, კონკრეტული პროდუქციის წარმოშობის, მისი მწარმოებლისა და სხვა სპეფიფიკური ნიშან-თვისებების შესახებ, რის გამოც ირჩევს პროდუქტს. სასაქონლო ნიშნის რეგისტრაციის მიზანი არა მხოლოდ კერძო პირთა საკუთრების უფლების დაცვის უზრუნველყოფაში გამოიხატება, არამედ საჯარო ინტერესშიც, რომ მომხმარებელთა არა მხოლოდ კონკრეტული წრე, არამედ პოტენციური მომხმარებელიც დაცული იყოს საქონლის თვისების, ხარისხის, გეოგრაფიული წარმოშობის ან სხვა მახასიათებლების შესახებ შეცდომაში შემყვანი, არასწორი ინფორმაციისაგან. (შდრ. სუსგ № ას-1330-2018, 15 ოქტომბერი, 2020).

48. „ინტელექტუალური საკუთრების უფლებების ვაჭრობასთან დაკავშირებული ასპექტების შესახებ შეთანხმების“ (TRIPS) მე-15 მუხლის შესაბამისად, „სასაქონლო ნიშანს შეიძლება წარმოადგენდეს ნებისმიერი სიმბოლო ან სიმბოლოთა ერთობლიობა, რომელსაც უნარი შესწევს ერთი საწარმოს საქონელი და მომსახურება სხვა საწარმოს საქონლისა და მომსახურებისაგან განასხვავოს“(ინტელექტუალური საკუთრების უფლებების ვაჭრობასთან დაკავშირებული ასპექტების შესახებ შეთანხმება (TRIPS) საქართველოსთვის ძალაში შევიდა 2000 წლის 14 ივნისს, იხ. http://www.wipo.int/wipolex/en/other_treaties/parties.jsp?treaty_id=231&group_id=22). „სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ასეთი სიმბოლო შეიძლება იყოს „სიტყვა ან სიტყვები, აგრეთვე ადამიანის სახელი; ასოები; ციფრები; ბგერები; გამოსახულება; სამგანზომილებიანი ფიგურა, მათ შორის, საქონლის ფორმა ან შეფუთვა ისევე, როგორც საქონლის სხვა გარეგნული გაფორმება ფერის ან ფერთა კომბინაციის გამოყენებით“. სამრეწველო საკუთრების დაცვის პარიზის კონვენციის (სამრეწველო საკუთრების დაცვის პარიზის კონვენციას საქართველო მიურთდა სსრ კავშირის დროს (1965 წ.) აღებული ვალდებულებების გაგრძელების შესახებ დეკლარაციის საფუძველზე, 1994 წლის 18 იანვარს, იხ. http://www.wipo.int/treaties/en/notifications/paris/treaty_paris_147.html). შესაბამისად, სასაქონლო ნიშნის მფლობელს ენიჭება ერთგვაროვან ან მსგავს საქონელზე ამ ნიშნის ან მისი ვარიანტების გამოყენების განსაკუთრებული უფლება. ამავე კონვენციის მე-6 მუხლის თანახმად კი, სასაქონლო ნიშნებზე განსაკუთრებული უფლებების მოპოვებისა და დამცავი დოკუმენტების ძალაში შენარჩუნების წესებს არეგულირებს მხოლოდ ეროვნული კანონმდებლობა. საქართველოს კანონმდებლობა სასაქონლო ნიშნებზე განსაკუთრებული უფლებების მოპოვებას საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნულ ცენტრში „საქპატენტში“ მათი რეგისტრაციის ფაქტს უკავშირებს. „სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სასაქონლო ნიშანი დაცულია „საქპატენტში“ მისი რეგისტრაციის ან საერთაშორისო შეთანხმების საფუძველზე. (შდრ. სუსგ № ას-1285-1223-2014, 01 დეკემბერი, 2015).

49. საქმის მასალებით დადგენილია და კასატორებს დასაბუთებული (დასაშვების) საკასაციო შედავება არ წარმოუდგენიათ იმ გარემოების მიმართ, რომ სასაქონლო ნიშანი „MI. F.” რეგისტრირებულია 2015.06.12, რეგისტრაციის ვადის გასვლის თარიღი - 2025.06.12. სასაქონლო ნიშნის მფლობელია მოსარჩელე. სასაქონლო ნიშანი „მ.ფ–ი“ რეგისტრირებულია 2015.05.13, რეგისტრაციის ვადის გასვლის თარიღი - 2025.05.13, სასაქონლო ნიშნის მფლობელია მოსარჩელე.

50. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასაქონლო ნიშანი, ეროვნული კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით მისი რეგისტრაციის მომენტიდან (გამონაკლის შემთხვევებში შესაძლებელია ეს უფლება რეგისტრაციის გარეშეც არსებობდეს) ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით დაცულ „ქონებას“ წარმოადგენს. შესაბამისად, რეგისტრაციის პროცედურების დასრულების შემდეგომ სასაქონლო ნიშანი ხდება საკუთრების ობიექტი და მასზე ვრცელდება საკუთრების დაცვის ყველა სამართლებრივი რეგულაცია. ( შდრ. სუსგ № ას- 306-2020, 18 ნოემბერი, 2020, პ.43; ას- № ას-401-384-2016, 22 თებერვალი, 2018). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელის განსაკუთრებული უფლების წარმოშობა სადავო სასაქონლო ნიშნებზე მართებულად დაუკავშირა საქპატენტში აღნიშნული ნიშნის რეგისტრაციის ფაქტს. (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.24-25).

51. უდავოა, რომ მოპასუხე შპს „რ–კა“ აწარმოებს რძის პროდუქტებს სადავო სასაქონლო ნიშნების გამოყენებით, ხოლო მოპასუხე შპს „ქ-ბ. ჯ–ი“ ახდენს ამ პროდუქტების სამოქალაქო ბრუნვაში შეტანა-რეალიზაციას.

52. სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ შპს „ჯ.მ–ი“ რეგისტირებულია 2005 წლის 8 ოქტომბრიდან, საიდენტიფიკაციო კოდით ..... საწარმოს საწესდებო კაპიტალის 25-25%-იანი წილების მესაკუთრეები არიან ლ.ა–ძე, დ.ა–ძე, გ.ბ–ი და ა.კ–ი. საწარმოს 2017 წლის 23 დეკემბრის პარტნიორთა კრების ოქმით დადგენილია, რომ შემოსავლების სამსახურის შესაბამისი თანხმობის არსებობის შემთხვევაში, საწარმოს პარტნიორებმა თანხმობა განაცხადეს საწარმოს კუთვნილი უძრავი ქონებისა და მასზედ არსებული ინვენტარისა და დანადგარების შპს „რ–კასთვის“ იჯარით/ქირით გადაცემის თაობაზე. საქართველოს ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის საქპატენტის ამონაწერით დგინდება, რომ სასაქონლო ნიშანი “Mi. F.”-ი 2015 წლის 12 ივნისიდან რეგისტრირებულია ლ.ა–ძის სახელზე. რეგისტრაციის ვადის გასვლის თარიღია 2025 წლის 12 ივნისი. საქპატენტის ინფორმაციით ასევე დადგენილია, რომ სასაქონლო ნიშანი „მ.ფ–ი“ 2015 წლის 13 მაისიდან რეგისტრირებულია ლ.ა–ძის სახელზე. რეგისტრაციის ვადის გასვლის თარიღია 2025 წლის 13 მაისი.

53. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორები აღნიშნავენ, რომ შპს „ჯ.მ–მა“, როდესაც წარმოება იჯარით გადასცა შპს „რ–კას“, შპს „ქ ბ. ჯ–ის” მეშვეობით, მთლიანად გადააწერა რძის პროდუქციის შესაფუთი ბრენდული მ.ფ–ის ტარა-მასალა, ჭურჭელი. გადაწერილი ტარა-მასალა, ჭურჭელი საკუთრებაში გადაეცა შპს „რ–კას“, სწორედ სადავო სასაქონლო ნიშნების მფლობელის შპს „ჯ.მ–ის“ მიერ. სასაქონლო ნიშნების „მ.ფ–ის“ მფლობელი კომპანიის შპს „ჯ.მ–ის“ ინიციატივით, იბეჭდებოდა შეფუთვები, დიზაინები, რომელზეც სასაქონლო ნიშანი „მ.ფ–ი“ იყო გამოსახული, ხოლო მწარმოებლად მითითებული იყო შპს „რ–კა“. შესაბამისად, კასატორთა მოსაზრებით შპს „რ–კა“ უფლებამოსილი იყო გამოეყენებინა სადავო სასაქონლო ნიშანი „მ.ფ–ი“. (იხ. საკასაციო საჩივარი).

54. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორთა პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო სასაქონლო ნიშნების გამოყენების უფლების თაობაზე მოპასუხეებს ჰქონდათ შესაბამისი უფლებამოსილება მოსარჩელის მხრიდან, რადგანაც აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად მოპასუხეებს სამართლებრივად ვარგისი მტკიცებულება არ წარმოუდგენიათ. ამასთან, კასატორებს იდენტური პრეტენზია ჰქონდათ დაყენებული სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში, რომელსაც ამომწურავად გაეცა პასუხი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 29 სექტემბრის განჩინებაში.

55. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21; ასევე, სუსგ №ას-1191-1133-2014, 14 მაისი, 2015 წელი).

56. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

57. სსსკ-ის მე–4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

58. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

59. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. (იხ. ილონა გაგუა, მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე, თბილისი, 2020, გვ.229). შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

60. პირველ რიგში მიზანშეწონილია განხილული იქნეს მტკიცების საგნის ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების წრის ზუსტად და სრულად განსაზღვრის შესახებ საკითხი.

61. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს. ამრიგად, სასამართლო ვერ გადაწყვეტს ვერცერთ სამოქალაქო საქმეს, თუ მან წინასწარ არ დაადგინა გარკვეული ფაქტები. ამ ფაქტების დადგენა ხორციელდება უმთავრესად დამტკიცების გზით, შესაბამისი მტკიცებულებების გამოყენებით. ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ.

62. სასამართლო მტკიცების პროცესი – ესაა საქმიანობა, რომელსაც ახორციელებენ მხარეები და სასამართლო იმ ფარგლებში და წესით, რომლებიც განსაზღვრულია კანონით. მხარეები წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს იმ ფაქტების დადასტურების მიზნით, რომლებზეც ისინი ამყარებენ თავიანთ მოთხოვნებს და შესაგებელს. სასამართლო მტკიცებულებათა დასაშვებობის და განკუთვნადობის პრინციპების მოთხოვნა დაცვით იღებს ამ მტკიცებულებებს და აფასებს მათ თავისი შინაგანი რწმენით. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სასამართლო მტკიცების პროცესის სხვადასხვა მონაწილე სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს, მაგრამ ყველა მათგანის საქმიანობა მიმართულია ერთი მიზნისაკენ – გაირკვეს სიმართლე, დადგინდეს საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები.

63. სამოქალაქო სამართალწარმოებაში მტკიცების პროცესი, როგორც გაშუალებული შემეცნება, საკმაო სისრულითაა მოწესრიგებული კანონით. მაგალითად, სსსკ-ის 102–ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. კანონი განსაზღვრავს, თუ რომელმა მხარემ რომელი ფაქტობრივივ გარემოებები უნდა დაამტკიცოს. კანონი განსაზღვრავს აგრეთვე, თუ რომელ მხარეს ეკისრება ფაქტების მითითებისა და ამ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელი ფაქტები არ საჭიროებენ დამტკიცებას, მტკიცების რა საშუალებები დაიშვება და რა არ დაიშვება, როგორ და რა წესით ხდება მტკიცებულებათა შეგროვება, შემოწმება და შეფასება და ა.შ.

64. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

65. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

66. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“. ( იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 200-, გვ.64). ამრიგად, ფაქტებზე თვითონ მხარეებმა უნდა მიუთითონ. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა გამოკითხვისა და შეკითხვების მიცემის გზით ხელი შეუწყოს გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.

67. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. “მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი.

69. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.

70. ვიდრე საქმის არსებითად განხილვა დაიწყება სასამართლოში, მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს საქმის მომზადება, რომელიც მათ შორის მხარეთა წერილობითი პოზიციების გაცვლას მოიცავს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება, ერთი მხრივ სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოპასუხისათვის, ხოლო მეორე მხრივ, შესაგებლისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოსარჩელისთვის ჩაბარება. სასამართლომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ამ კონტექსტში მხარეთა საპროცესო უფლებების დაცვა (წერილობითი დოკუმენტაციის სრულყოფილად მიღება და პასუხის გასაცემად გონივრული ვადის დადგენა), წინააღმდეგ შემთხვევაში სახეზე იქნება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა. მოპასუხეს მისთვის გზავნილის (სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები) ჩაბარების შემდეგ წარმოეშობა შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება. შესაგებელი, ისევე როგორც სარჩელი, ყველა შემთხვევაში წერილობითი ფორმით (როგორც წესი ნაბეჭდი სახით) უნდა იყოს შედგენილი.

71. კანონმდებლის ამგვარი მოთხოვნა გამომდინარეობს წერილობითი სამართალწარმოების პრინციპიდან, რაც წინა ეტაპია ზეპირი სამართალწარმოებისა და რასაც ვერ ჩაანაცვლებს მხარეთა მოსმენის პრინციპი, წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლო პროცესი დაკარგავდა განსაზღვრულობის სახეს და მივიღებიდით საპროცესო მოქმედებების ქაოსს. მხარეს უფლება აქვს წინასწარ, საქმის არსებითად განხილვის დაწყებამდე იცოდეს, რაზე აფუძნებს მეორე მხარე თავის მოთხოვნას ან რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს თავის დაცვას. მხარეებს უნდა მიეცეთ ეფექტური სამართლებრივი დაცვის საშუალება, რათა დაიცვან საკუთარი სამოქალაქო უფლებები, რაც სამართლიანი სასამართლოს უფლების მოთხოვნაა.

72. ამგვარი მიდგომა სრულადაა შესაბამისობაში სამართლებრივი სიცხადის პრინციპთან. ამიტომაცაა კანონმდებელი ასეთი მკაცრი მოპასუხის მხრიდან თავისი საპროცესო მოვალეობის დარღვევის მიმართ და სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შესაგებლის წარუდგენლობის შედეგს უკავშირებს არა სამართალწარმოების გაგრძელებას, არამედ ზეპირი მოსმენის გარეშე დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანას. ამ თვალსაზრისით სასამართლო პრაქტიკასა თუ დოქტრინაში შესაგებლის წარუდგენლობა სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობას უთანაბრდება (ივარაუდება, რომ მხარემ დაკარგა იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ), ანუ სამართლებრივი შედეგი იგივეა, რაც მოპასუხის სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობისას - მოსამართლე სარჩელში მითითებულ, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვან ფაქტებს შეუდავებლად (დამტკიცებულად) მიიჩნევს, ამასთან, თუ სარჩელში მითითებული ფაქტები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას, სარჩელი დაკმაყოფილდება, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსამართლე ნიშნავს სხდომას, ხოლო სხდომის ჩატარების შემთხვევაში, მოპასუხე ვერ განახორციელებს ფაქტობრივ შედავებას, მათ შორის მტკიცებულებათა წარდგენას (სსსკ-ის 232¹ მუხლი), შესაბამისად, მოპასუხეს მხოლოდ სამართლებრივი შედავების უფლება რჩება. ვინაიდან საქმის განხილვის და დავის გადაწყვეტის მთავარი ფიგურანტი მოსამართლეა, მას ჯერ კიდევ წერილობითი ფორმით წარდგენილი სარჩელიდან და შესაგებლიდან უნდა შეექმნას წარმოდგენა დავის სურათზე (ფაბულა), მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველზე (სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის განმსაზღვრელი ნორმა), მოთხოვნის წინაპირობებზე (ნორმის შემადგენლობა), მტკიცების საგანსა (სადავო გარემოება, რომელიც უნდა დამტკიცდეს) თუ სარჩელის პერსპექტიულობაზე. იმის მიხედვით, რამდენად აკმაყოფილებს სარჩელი და შესაგებელი ფორმალური დასაბუთებულობის (გამართულობის) მოთხოვნებს, მოსამართლე ნიშნავს მოსამზადებელ ან მთავარ სხდომას. შესაბამისად, თუ მოსამართლე დანიშნავს მოსამზადებელ სხდომას, მან აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს მხარეთა საპროცესო უფლებები_ დააზუსტონ/შეავსონ სარჩელში/შესაგებელში მითითებული გარემოებები (სსსკ-ის 83-ე მუხლი). დასაბუთებულობის მოთხოვნა გამოიყენება შესაგებელთან მიმართებაშიც, ამ დროს მოწმდება როგორი შესაგებელი წარადგინა მოპასუხემ (მოთხოვნის შემწყვეტი, შემაფერხებელი, გამომრიცხავი). შესაგებლის შინაარსიდან უნდა მიხვდეს მოსამართლე, რომელია უდავო და რომელია სადავო მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები. შესაგებლის ინსტიტუტი, სარჩელის ინსტიტუტთან ერთად ერთგვარი გზამკვლევია მტკიცების სტადიისა, რომელზე გადასვლაც არ ხდება, ვიდრე არ ამოიწურება მხარეთა პოზიციების (სარჩელი; შესაგებელი; მოპასუხის მხრიდან არსებითი შედავების შემთხვევაში მოსარჩელის პასუხი და ა.შ.) ურთიერთგაცვლა და უდავო გარემოებების იდენტიფიცირება. საქმის განმხილველი მოსამართლის გადასაწყვეტია,თუ რა ფაქტობრივი აღწერილობა (ფაბულა) უნდა დაუდოს საფუძვლად საკუთარ მსჯელობას, თავის მხრივ მთავარ როლს ფაბულის შექმნაში მხარეები ასრულებენ, რაც სრულად პასუხობს შეჯიბრებითობის პრინციპის მოთხოვნებს. ერთი მხრივ რელევანტური ფაქტების დახარისხება ხდება სამართლის ნორმის მიხედვით, ხოლო მეორე მხრივ, ფაქტები განსაზღვრავენ, რომელია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა. აქედან გამომდინარე, დავის გადაწყვეტაში სარჩელთან ერთად შესაგებლის, როგორც საპროცესო ინსტიტუტის როლი, უაღრესად მნიშვნელოვანია.

73. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს.

74. მატერიალური შედავება მიმართულია სარჩელის მატერიალურ-სამართლებრივი შედეგის მიღწევის წინააღმდეგ, რაც გულისხმობს მოპასუხის მხრიდან ისეთ ფაქტებზე (წინაპირობებზე) მითითებას, რომლებიც გამორიცხავენ, წყვეტენ ან აფერხებენ (განუხორციელებელს ხდიან) სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის დადგომას.

75. შესაგებლის სახეებიდან განსაკუთრებული დატვირთვა გააჩნია კვალიფიციურ შედავებას. კვალიფიციური შედავება იურიდიულ დოქტრინაში განმარტებულია შემდეგნაირად: „მოპასუხე მოსარჩელის მოხსენების ნაცვლად წარმოადგენს მოვლენათა განვითარების მისეულ, განსხვავებულ ვერსიას, რომელიც ცალკეულ საკითხებში სადავოს ხდის მოსარჩელის მოხსენებას“. (შდრ. მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში, შ.შმიტი, ჰ.რიჰტერი, (GIZ), 2013წ., გვ.19.) კვალიფიციურ შედავებას არსებით შედავებადაც მოიხსენიებენ. ამგვარი შედავება, ერთი მხრივ, შეიძლება გამორიცხავდეს სარჩელის დაკმაყოფილებას უსაფუძვლობის გამო, ხოლო მეორე მხრივ, ცვლიდეს მოსარჩელის მიერ შემოთავაზებული სამართლებრივი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, საიდანაც მოსარჩელეს დამატებითი მოხსენების (ფაქტების მითითების) გარეშე გაუჭირდება იმ შედეგის მიღწევა, რომელიც სარჩელით აქვს მოთხოვნილი. კვალიფიციური (არსებითი) შედავება მოსამართლეს ცალკეულ შემთხვევაში ავალდებულებს მოიძიოს მოთხოვნის სხვა დამფუძნებელი ნორმა, ასევე შეამოწმოს საგამონაკლისო ნორმები.

76. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი მოდის მოპასუხეზე. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებას და ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი; (იხ., ილონა გაგუა, მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი, 2020 წელი, გვ.168, 169, 214-215, 221, 231).

77. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობისა ან არარსებობის შესახებ.

78. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ დაურღვევია სსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი დანაწესი, რომელიც ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევას, როცა ამა თუ იმ გარემოების დასამტკიცებლად მატერიალური კანონით გათვალისწინებულია მტკიცების სტანდარტი ანუ, სპეციალური მტკიცებულება. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმე გვაქვს იმგვარ ვითარებასთან, როდესაც სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დასადასტურებლად საჭიროა სპეციალური მტკიცებულების წარმოდგენა, ვინაიდან „სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონით ხელშეკრულება სასაქონლო ნიშნის გადაცემის შესახებ ფორმდება წერილობით. კერძოდ, „სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონის 26-ე მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, სასაქონლო ნიშნის გამოყენების უფლება მისმა მფლობელმა (ლიცენზიარმა) შეიძლება მიანიჭოს სხვა პირს (ლიცენზიატს) სალიცენზიო ხელშეკრულებით. სალიცენზიო ხელშეკრულება იდება, როგორც საქონლის მთლიანი ჩამონათვალის, ისე მისი ნაწილის მიმართ. ამ მუხლის მე-7 პუნქტით, სასაქონლო ნიშანზე სალიცენზიო ხელშეკრულების დადების ფაქტის რეგისტრაცია წარმოებს „საქპატენტში“ და შესაბამისი ინფორმაცია ქვეყნდება ბიულეტენში დადგენილი საფასურის გადახდის შემდეგ. ამდენად, საკასაციო პალატის განმარტებით, კანონის მითითებული მოთხოვნა ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ამა თუ იმ გარემოების დასამტკიცებლად კანონით ან მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია მტკიცების სტანდარტი - დასაშვები მტკიცებულება. შესაბამისად, ისეთ მოცემულობაში, როდესაც სასაქონლო ნიშნის გამოყენების უფლების გადაცემისათვის სავალდებულოა წერილობითი ფორმა, ის გარემოება, რომ შპს „ჯ.მ–ის“ 2017 წლის 23 დეკემბრის პარტნიორთა კრებაში, რომლითაც გადაწყდა საწარმოს კუთვნილი უძრავი ქონების და მასზედ არსებული ინვენტარისა და დანადგარების მოპასუხე შპს „რ–კასათვის“ გადაცემა, მონაწილეობას ღებულობდა მოსარჩელე ლ.ა–ძე (კომპანიის მეწილე), არ ადასტურებს სასაქონლო ნიშნის უფლების მქონე პირის მიერ გამოყენების უფლების მოპასუხეებისათვის გადაცემის ფაქტს.

79. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეთა (კასატორთა) მიერ მითითებული მტკიცებულება, არ წარმოადგენს მათთვის მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული სასაქონლო ნიშნის გამოყენების უფლების მიმნიჭებელ დოკუმენტს. შესაბამისად, კასატორებმა ვერ დაარწმუნეს საკასაციო პალატა მათი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლების არსებობაში.

80. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

81. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

82. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

83. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „რ–კას“, შპს „ქ-ბ. ჯ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. შპს „რ–კას“ (ს.კ: .....), შპს „ქ-ბ. ჯ–ს“ (ს.კ: .....) უკან დაუბრუნდეს რ.ც–ძის მიერ 24.02.2021-ში საგადახდო დავალება N10510467261 გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარის) 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ნ. ბაქაქური

ე. გასიტაშვილი