საქმე №ას-1155-2020 26 თებერვალი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ლ.პ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – რ.ჯ–ი, მ.ჯ–ი (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 16 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა და უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის საქალაქო ბიუროს ცნობით მიხედვით, ლ.ს. ძე თ–ძის (შემდეგში: მამკვიდრებელი) საკუთრებაში ირიცხებოდა სახლთმფლობელობა, მდებარე, ქ. თბილისი, ...... ქუჩა #33/5.

2. ლ.პ–ის (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, ან კასატორი) მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 1963 წლის 7 თებერვალს. მოპასუხე არის ამ უკანასკნელის შვილიშვილი. აღნიშნული დასტურდება საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სახელობის კალინინის სახელობის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1968 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით და საქართველოს სსრ უმაღლეს სასამართლოს სამოქალაქო სამართლის საქმეთა კოლეგიის #2460 განჩინებით, სადაც მითითებულია, რომ მამკვიდრებელმა შვილად აიყვანა თავისი მეუღლის დის შვილი ა.მ–ი და მისცა თავისი გვარი თ–ძე. მოპასუხის მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მის ბინაში დარჩა ანა თ–ძე - შვილთან, მოპასუხესთან ერთად, რომელიც მას შეეძინა არარეგისტრირებული ქორწინებით ფაქტიური ქმრის ს.ხ–გან (შემდეგში: მოპასუხის მამა ან მეურვე). ნ.ს. ძე ხ–ი და ს. ნ.ძე ხ–ვი ერთი და იგივე პიროვნებაა. 1965 წელს გარდაიცვალა მოპასუხის დედა და მას მეურვეობას უწევდა მამა.

3. საქართველოს სსრ თბილისის მშრომელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის განათლების განყოფილების 1965 წელს გაცემული მოწმობის მიხედვით, საქართველოს სსრ საქორწინო, საოჯახო და სამეურნეო კანონთა კოდექსის თანახმად, ამავე განყოფილების მიერ მოპასუხის მამა დანიშნულია მცირეწლოვანი ბავშვის მეურვედ, მზრუნევლად. მეურვეს ევალება იზრუნოს მეურვეობაში მიცემულისათვის, განაგოს მისი ქონება და იყოს მისი წარმომადგენელი ყველა საქმეში და იმოქმედოს მეურვეობაში მყოფის სახელით.

4. რ.ჯ–ის (შემდეგში: პირველი მოსარჩელე) და მ.ჯ–ის (შემდეგში: მეორე მოსარჩელე; შემდეგში: ერთობლივად მოსარჩელეები) მამკვიდრებელმა, ა.ს. ძე ჯ–მა (შემდეგში: მოსარჩელეების მამკვიდრებელი) 1965 წლის 20 დეკემბერს, ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოპასუხის მეურვისგან 5500 მანეთად უძრავი ქონების ნაწილი შეიძინა, რის შემდეგაც მეუღლესთან და შვილებთან ერთად უწყვეტად ფლობდა და სარგებლობდა აღნიშნული ბინით.

5. უძრავი ქონება, მდებარე, თბილისი, ......, დაზუსტებული ფართობი 530 კვ.მ., შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალი #1, #2, #3 (საკადასტრო კოდი ......) საჯარო რეესტრის მონაცემებით რეგისტრირებულია მოპასუხის საკუთრებად.

6. სარჩელის საფუძვლები

6.1 მოსარჩელეებმა, 2019 წლის 15 თებერვალს, სარჩელი აღძრეს მოპასუხის წინააღმდეგ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობისა და უძრავი ნივთის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნით.

6.2 სარჩელის ეფუძნება წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში დასახელებულ ფაქტობრივ გარემოებებს.

7. მოპასუხის პოზიცია

7.1 მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ხელწერილი, რომლის დადებულად ცნობასაც ეფუძნება სასარჩელო მოთხოვნა, ვერ ჩაითვლება ნასყიდობის ხელშეკრულებად, ვინაიდან არ დგინდება რამდენად უფლებამოსილი იყო მოპასუხის მეურვე უძრავი ქონება განეკარგა.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

8.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

8.2 სასამართლომ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში: სპეციალური კანონი) მე-2, მე-3 მუხლებით.

8.3 საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია, არაუფლებამოსილი პირის მიერ ქონების განკარგვასთან დაკავშირებით და, საქართველოს სსრ თბილისის მშრომელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის განათლების განყოფილების 1965 წელს გაცემული მოწმობაზე დაყრდნობით, უძრავი ქონების გასხვისებაზე უფლებამოსილ პირად მოპასუხის მეურვე მიიჩნია.

8.4 სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეები, სპეციალური კანონით გათვალისწინეული მოსარგებლის უფლებამონაცვლეებს წარმოადგენენ და დადებულად ცნო სანოტარო ფორმის დაუცველად 1965 წლის 20 დეკემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება. მოსარჩელეები ცნობილ იქნენ ქ. თბილისში, ...... (ს/კ .......; ნაგებობა N2/2) მდებარე უძრავი ქონების, საცხოვრებელი სახლის ნაწილზე და მასზე განხორციელებულ მიშენება-დაშენებაზე, სულ 216 კვ.მ ფართზე მესაკუთრეებად.

9. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

9.1 მოპასუხემ, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 26 ივლისის გადაწყვეტილება. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

10.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 16 ივლისის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

10.2 სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 390.3.-ე მუხლის ,,გ“ ქვეპუნქტი) და მიუთითა მათზე.

10.3. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სამართლებრივად სწორად შეაფასა და მართებულად დაადგინა, რომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა სპეციალური კანონით უნდა მოწესრიგებულიყო.

10.4. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოპასუხის მეურვემ უძრავი ქონება გაასხვისა, როგორც არასრულწლოვანის მეურვემ. სასამართლომ საქართველოს სსრ თბილისის მშრომელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს აღმასკომის განათლების განყოფილების 1965 წელს გაცემული მოწმობის შინაარსზე მიუთითა, რომლის თანახმად, მეურვეს უფლება აქვს განკარგოს სამეურვეო პირის ქონება და იყოს წარმომადგენელი ყველა საქმეში.

10.5 სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ის ფაქტი, რომ 1965 წლის 20 დეკემბერს გაფორმებულ ხელშეკრულებაში კონკრეტულად არ არის მითითებული, „ს.ნ. ძე ხ–ვი როგორც არასრულწლოვანი ლ. თ–ძის მეურვე“, ვერ გააქარწყლებს იმ ფაქტს, რომ მოპასუხის მეურვემ თავისი სამეურვეო პირის ქონება განკარგა.

10.6 სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ მისთვის მეურვედ დანიშნული პირი, 1965 წელს არ იყო უფლებამოსილი განეკარგა ქონება, ვინაიდან მამკვიდრებლის ქონებაზე საკუთრების უფლება 1964 წლის 14 ოქტომბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მოიპოვა, მანამდე კი სამკვიდრო მიღებული ჰქონდა ნ.თ–ძეს (შემდეგში: მამკვიდრებლის ძმა), შესაბამისად ხელშეკრულება ბათილია.

10.7 სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა უდავო გარემოებაზე, რომლის მიხედვით, მამკვიდრებლის ძმამ, 1967 წლის 31 ივნისს, სანოტარო კანტორის მეშვეობით მემკვიდრეობით მიიღო ძმის სამკვიდრო. საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კალინინის სახელობის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1968 წლის 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით თბილისის I სახელმწიფო სანოტარო კანტორის მიერ 1967 წლის 31 ივნისს გაცემული სამემკვიდრეო მოწმობა გაუქმდა. უფლება დარჩა მოპასუხის მეურვეს, მამკვიდრებლის შვილიშვილისათვის მემკვიდრეობით მიეღო დანაშთი ქონება და სახლი სანოტარო კანტორის მეშვეობით. გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია, რომ მამკვიდრებლის ძმამ დაუმალა სანოტარო კანტორას, რომ მის გარდაცვლილ ძმას ჰყავდა შვილიშვილი. ვინაიდან, მოპასუხე არის მამკვიდრებლის შვილიშვილი და პირველი ჯგუფის მემკვიდრე მის დანაშთ ქონებაზე. ამ პირობებში, სამკვიდრო მოწმობა, როგორც კანონსაწინააღმდეგო, სასამართლომ ბათილად ცნო.

10.8 მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მის დანაშთ ქონებაზე, (ერთი ერთ და ერთი ორ სართულიან სახლზე შემდგარი ლიტერ „ა“ და „ბ“-სგან ოთხი ოთახი საერთო ფართობით 23,80 კვ.მ. მეტრი, მიწაზე ზომით 360 კვ.მ. შეფასებული 3323 მანეთად, მდებარე ქალაქ თბილისში, ......) 1969 წლის 14 ოქტომბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის მიხედვით, მემკვიდრედ ცნობილ იქნა არასრულწლოვანი შვილიშვილი მისი მეურვის სახით.

10.9 სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ 1965 წელს ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების დროს სადავო უძრავი ქონება მამკვიდრებლის სამკვიდრო მასაში შემავალ ქონებას წარმოადგენდა და იგი მიღებული ჰქონდა მოპასუხეს მეურვის მეშვეობით.

10.10 საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსგს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის საინფორმაციო ბარათის მიხედვით, მოსარჩელეთა მამკვიდრებელი 1996 წლის 29 ნოემბრიდან რეგისტრირებულია ქ. თბილისი, ...... მისამართზე. თუმცა საქმეში წარდგენილი ქვითრებით, საბინაო წიგნის ჩანაწერით და პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაკითხული მოწმის ჩვენებით დასტურდება, რომ იგი ბევრად უფრო ადრე ცხოვრობდა სადავო ბინაში. მოსარჩელეთა ახსნა-განმარტებით, რომელიც მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია, მათი მამკვიდრებელი სადავო ბინაში ჩაეწერა 1966 წელს და მეუღლესთან და შვილებთან ერთად ცხოვრობდა, რომელშიც ცხოვრებას მოსარჩელეები აგრძელებენ. საქმეში წარდგენილია 1968წ., 1976წ., 1979წ., 1989წ., 1990-1991წ. დათარიღებული ქვითრები, რომლითაც დასტურდება, რომ სადავო ბინის მისამართზე მოსარჩელეების მამკვიდრებელი გადასახადებს იხდიდა.

10.11 სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელეთა მამკვიდრებელი 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში უწყვეტად ფლობდა ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეძენილ ქონებას. იგი 2015 წლის 18 ოქტომბერს გარდაიცვალა და მისი სამკვიდრო მოსარჩელეებმა მიიღეს.

10.12 სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს დასკვნა, რომ მოსარჩელეები არიან სპეციალური კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებულ მოსარგებლის უფლებამონაცვლეები და მათი სარჩელი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობისა და უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ აღიარების თაობაზე საფუძვლიანია.

11. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

11.1 მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11.2 კასატორის მტკიცებით, მოპასუხის მეურვემ გაყიდა არა სამეურვეო პირის ქონება, არამედ - ყოფილი სიმამრის ქონება. მან ნასყიდობის ფასი მიიღო, არა როგორც მოპასუხის მეურვემ, არამედ როგორც დამოუკიდებელმა პირმა, რასაც ადასტურებს 1965 წლის 20 დეკემბრის სანოტარო ფორმის დაუცველად დადებული ხელშეკრულება, რომლის შინაარსით არსადაა ნახსენები მოპასუხის ქონება და არასრულწლოვანის წარმომადგენლობა.

11.3 კასატორის განმარტებით, მოსარჩელეების მამკვიდრებელს 26.83 კვ.მ-ზე მეტ ფართზე პრეტენზია არ განუცხადებია, რაც გამორიცხავდა სხვა, უფრო მეტ ფართზე (216 კვ.მ-ზე) სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. მოსარჩელეებს არ წარუდგენიათ მამკვიდრებლის მიერ დაშენება-მიშენების დამადასტურებელი მტკიცებულება.

11.4 კასატორის პრეტენზია იმასაც შეეხება, რომ მოპასუხე სადავო ხელწერილის/ხელშეკრულების დადებიდან თითქმის 4 წლის შემდეგ სასამართლო აქტების საფუძველზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, 1969 წლის 14 ოქტომბრის შემდეგ გახდა მესაკუთრე და შესაბამისად, მხოლოდ ამ დროის შემდეგ იქნებოდა მისი მეურვე უფლებამოსილი, როგორც მოპასუხის კანონიერი წარმომადგენელი და არა დამოუკიდებელი ფიზიკური პირი, გაესხვისებინა სადავო სახლი/ოთახი.

11.5 სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია, რომ 1965 წლისათვის მოპასუხე არ იყო საცხოვრებლის მესაკუთრე და 1967 წელს უძრავი ქონება სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე მამკვიდრებლის ძმას ჰქონდა მიღებული.

11.6 ის გარემოება, რომ მოპასუხის მეურვე 1965 წელს დაინიშნა მცირეწლოვანი შვილის მეურვედ, მასვე დაევალა მზრუნველობა მეურვეობაში მიცემულზე და ქონების განკარგვის უფლებამოსილება, არ ადასტურებს სადავო გარიგების ნამდვილობას.

11.7 სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ საქმეში წარდგენილი საინფორმაციო ბარათებით, საბინაო წიგნის ჩანაწერებით, მოწმის ჩვენებით და მხარეთა ახსნა-განმარტებით დასტურდება, რომ მოსარჩელეები სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლის უფლებამონაცვლეები არიან. კასატორის განმარტებით, სანოტარო ფორმის დაუცველად დადებული ხელშეკრულების შინაარსი გამორიცხავს მსჯელობას, რომ მოსარჩელეების მამკვიდრებელი იყო მოსარგებლე, ხოლო შემდეგ მისი უფლებამონაცვლეები სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლის უფლებამონაცვლეები არიან. ამ შემთხვევაში სასამართლომ არასწორად გამოიყენა კანონი, ხოლო გამოყენებული კანონი არასწორად განმარტა.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 21 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

18. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის ერთ-ერთი პრეტენზია ისაა, რომ მოპასუხის მეურვე სადავო ქონების გასხვისებაზე უფლებამოსილი პირი არ იყო, რაც გამორიცხავს სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოსარჩელეების მამკვიდრებელი სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლეს წარმოადგენდა.

19. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და სრულად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს სადავო საკითხებთან მიმართებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 10.4-.10.12 ქვეპუნქტებში ასახული მსჯელობა).

20. სპეციალური კანონიდან გამომდინარე, პირისათვის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსის მინიჭებისა და საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის თაობაზე არსებობს მყარი სასამართლო პრაქტიკა, კერძოდ, სპეციალური კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

21. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კანონის მიზნებისთვის მასში გამოყენებულ ტერმინში ,,მოსარგებლედ“ მოიაზრება პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით, ხოლო განსახილველი ნორმის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, ტერმინი „რეგისტრაცია“ განიმარტება, როგორც საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ“ საქართველოს 1996 წლის 27 ივნისის კანონის ამოქმედებამდე არსებული წესით რეგისტრაცია (ჩაწერა) საცხოვრებელ ფართობში. განსახილველი მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე - მათ უფლებამონაცვლეებზე. ამავე კანონის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მოსარგებლე, რომელმაც მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადო წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება და რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, უფლებამოსილია სასამართლოს მეშვეობით მოითხოვოს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა (ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის შესახებ სარჩელი).

22. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიუთითა მოცემულ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის შესაბამისად ზემოაღნიშნული კანონით წესრიგდება არა ნებისმიერი ფორმადაუცველ გარიგებასთან დაკავშირებული ურთიერთობა, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომელიც მოითხოვდა სპეციალურ მოწესრიგებას.

23. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა, რომ სპეციალური კანონით წესრიგდება არა ყველა ის ურთიერთობა, რაც უძრავი ნივთის თაობაზე დადებულ ფორმადაუცველ გარიგებასთანაა დაკავშირებული, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომელიც მოითხოვს სპეციალურ მოწესრიგებას. მითითებული კანონის მოქმედების ფარგლებში სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილენი ვალდებული იყვნენ დაეცვათ უძრავ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობის იმ დროს მოქმედი წესები, მაგრამ, ზოგიერთ შემთხვევებში, ამ წესების დარღვევა უკავშირდებოდა გარკვეულ ობიექტურ გარემოებებს, რაც დამახასიათებელი იყო იმ დროს მოქმედი სამართლებრივი სივრცისათვის, კერძოდ, სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება იმ დროს ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში ხშირად მხარეთა ურთიერთობა არ სცილდებოდა მათი ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის ფარგლებს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სპეციალური მოწესრიგება უკავშირდება უშუალოდ ამ ურთიერთობების სპეციფიკას, კერძოდ, ურთიერთობებს, რომლებიც არსებობდა ზემოაღნიშნულ პერიოდში ფაქტის სახით, განსახილველმა კანონმა მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგები (იხ. სუსგ №ას-137-2019, 6 მაისი, 2019წელი).

24. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოშობილია საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე და განმარტავს, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, თავისი შინაარსით, ატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. რადგანაც იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით ქ. თბილისში უძრავი ქონების შეძენა მხოლოდ დედაქალაქში ჩაწერილ პირებს შეეძლოთ, ქვეყნის სხვა რეგიონებიდან ჩამოსულ პირებთან კანონის გვერდის ავლის მიზნით იდებოდა ამ ტიპის გარიგებები. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობები შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), და ფაქტობრივად მხარეთა შორის არსებული ნამდვილი ურთიერთობა იფარებოდა. კერძოდ, მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეულ თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან – ყოველთვიურად ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლება მოსარგებლეს ფაქტობრივად გადაეცემოდა „სამუდამოდ“, ანუ ურთიერთობა არ იყო დროებითი (ხანმოკლე); ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმა ისინი სპეციალურ კანონს დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით წესრიგდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავს, შესაძლებელია, ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულაციურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც.

25. მოცემულ შემთხვევაში კასატორის პრეტენზია ისიცაა, რომ მოსარჩელეების მამკვიდრებელს 26.83 კვ.მ-ზე მეტ ფართზე პრეტენზია არ განუცხადებია, რაც გამორიცხავდა სხვა, უფრო მეტ ფართზე 216 კვ.მ-ზე სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

26. საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიას არ იზიარებს და აღნიშნულის პასუხად მიუთითებს სპეციალური კანონის 2.1. მუხლის „გ“ ქვეპუნქტზე, რომლის მიზნებისათვის საცხოვრებელ სადგომად განიხილება საცხოვრებელი სახლი ან მისი ნაწილი, მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ჩათვლით, იმ მიწის ნაკვეთთან ერთად, რომლის არსებითი შემადგენელი ნაწილიც ის არის. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივ დასაბუთებას ნივთის არსებითი შემადგენელი ნაწილის თაობაზე და აღნიშნავს, რომ განსხვავებით ადრე მოქმედი რედაქციის სპეციალური კანონისა, ახალი კანონის ფარგლებში უფლების ობიექტად მოიაზრება არა მხოლოდ საცხოვრებელი სადგომი, არამედ მთავარი ნივთი _ მიწის ნაკვეთი, რომელთანაც მყარადაა დაკავშირებული, როგორც დათმობის დროს არსებული საცხოვრებელი ფართი, ისე _ მოსარგებლის მიერ განხორციელებული შესაძლო მიშენება-დაშენება (ნივთის გაუმჯობესებანი) და სსკ-ის 150-ე მუხლის მიზნებისათვის გაუმჯობესებები, რომლებიც მთავარი ნივთით სარგებლობის დანიშნულებას ატარებენ და მათი გამოცალკევება ფუნქციური დანიშნულების შეუცვლელად შეუძლებელია. მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტის შინაარსისა და საცხოვრებელ სადგომზე ფაქტობრივი ბატონობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განსაზღვრა საცხოვრებელი სადგომის ფარგლები (იხ.სუსგ №ას-222-2019, 05.11.2019წ).

27. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

28. სსკ-ის 401-ე მუხლის მე 4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში სახელმწიფო ბიუჯეტში რჩება საკასაციო საჩივრის საგნის ღირებულების შესაბამისად გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 30%, ხოლო საკასაციო პალატის 2020 წლის 21 დეკემბრის განჩინებით კასატორს სახელმწიფო ბაჟის გადახდა გადავადებული აქვს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე, საკასაციო პალატა მიაჩნია, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს 300 ლარის 30%-ის - 90 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ.პ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ლ.პ–ს (პ/ნ .....) დაეკისროს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 21 დეკემბერის განჩინებით (საქმე № ას-1155-2020) საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე გადავადებული სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 30 %-ის 90 ლარის გადახდა საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე