საქმე №ას-1382-1302-2017 30 ოქტომბერი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – ჯ.გ–ი, ლ.გ–ი (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – კ.შ–ა (მოპასუხე)

მესამე პირი (დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე) - ი.გ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 სექტემბრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – გარიგებების ბათილად ცნობა, სანოტარო აქტის ბათილად ცნობა და თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2015 წლის 16 აპრილს სს „ს.ბ–სა“ და კ.შ–ას (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „მოწინააღმდეგე მხარე“) შორის გაფორმდა იპოთეკური კრედიტის გენერალური ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, 2015 წლის 16 აპრილს სს „ს.ბ–სა“ და ჯ.გ–ის (შემდგომში - „პირველი მოსარჩელე“, „თავდაპირველი მოვალის მამა“ ან „პირველი კასატორი“) მინდობილ პირს შორის გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულებები N1059116 და N1059117, რომელთა თანახმად, იპოთეკით დაიტვირთა პირველი მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული, ქ. თბილისში, ..... მდებარე, ს/კ ...... და ს/კ ...... უძრავი ნივთები.

2. 2015 წლის 21 აპრილს პირველი მოსარჩელის მინდობილ პირს ი.გ–სა (შემდგომში - „თავდაპირველი მოვალე“) და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ნასყიდობის საგანს წარმოადგენს ქ. თბილისში, ...... მდებარე, ს/კ ...... უძრავი ქონება, ხოლო ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 40 000 აშშ დოლარის ოდენობით.

3. 2015 წლის 21 აპრილს პირველი მოსარჩელის მინდობილ პირს (თავდაპირველ მოვალესა) და მოპასუხეს შორის გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ნასყიდობის საგანს წარმოადგენს ქ. თბილისში, ...... მდებარე, ს/კ ...... უძრავი ქონება, ხოლო ნასყიდობის საგნის ღირებულება განისაზღვრა 30 000 აშშ დოლარის ოდენობით. ამავე ხელშეკრულების თანახმად, უძრავი ქონება დაიტვირთა იპოთეკით, ხოლო იპოთეკარს წარმოადგენს სს „ს.ბ–ი“.

4. 2015 წლის 19 მაისს ლ.გ–სა (შემდგომში - „მეორე მოსარჩელე“, „თავდაპირველი მოვალის ძმა“ ან „მეორე კასატორი“) და მოპასუხეს შორის სანოტარო წესით შედგა შეთანხმება შემდეგზე: 2015 წლის 21 აპრილს უძრავი ნივთების ნასყიდობის ხელშეკრულებები დაიდო არა ნასყიდობის ნების/მიზნის გამოხატვით, არამედ იმ მიზნით, რომ მოპასუხემ უზრუნველყო სს „ს.ბ–იდან“ 30 000 აშშ დოლარის სესხად გამოტანა და თავდაპირველი მოვალისთვის გადაცემა, ხოლო პირველმა მოსარჩელემ სესხის უზრუნველსაყოფად ზემოაღნიშნული უძრავი ნივთები გადაუფორმა მოპასუხეს. მხარეები ასევე შეთანხმდნენ, რომ სესხის დაფარვის შემთხვევაში მოპასუხე ვალდებულია პირველ მოსარჩელეს უკან გადაუფორმოს უძრავი ქონება. აქვე, მესაკუთრე აცხადებს, რომ არ მოხდება უძრავი ქონების რაიმე სახით დატვირთვა ან/და განკარგვა.

5. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ. თბილისში, ...... მდებარე, ს/კ ...... და ს/კ ...... უძრავი ნივთები ირიცხება მოპასუხის საკუთრებაში. ამონაწერებიდან ასევე დგინდება, რომ ორივე უძრავი ქონება დატვირთულია იპოთეკით სს „ს.ბ–ის“ სასარგებლოდ, ხოლო ვალდებულებათა გრაფაში არსებობს ჩანაწერი, რომლის შესაბამისად, მესაკუთრეს (მოპასუხეს) არ აქვს უფლება მხარეთა შორის არსებული შეთანხმებით გათვალისწინებულ პერიოდში უძრავი ნივთები რაიმე სახით დატვირთოს ან/და განკარგოს.

6. 2015 წლის 22 მაისს, ერთი მხრივ, პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელი მეორე მოსარჩელე, ხოლო, მეორე მხრივ, მოპასუხე შეთანხმდნენ 2015 წლის 21 აპრილის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე. ხელშეკრულების გაუქმებით ქ. თბილისში, ...... მდებარე, ს/კ ....... ნასყიდობის საგანი საკუთრებაში დაუბრუნდა გამყიდველს, ხოლო მყიდველს დაუბრუნდა ნასყიდობის საგნის ღირებულება 30 000 აშშ დოლარი. ამავე შეთანხმების მე-3 ნაწილის თანახმად, მხარეებმა ყველა ვალდებულება ერთმანეთის მიმართ შეასრულეს ჯეროვნად და ერთმანეთის მიმართ პრეტენზია არ გააჩნიათ.

7. 2015 წლის 22 მაისს მხარეები (პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელი მეორე მოსარჩელე და მოპასუხე) ასევე შეთანხმდნენ 2015 წლის 21 აპრილის უძრავი ქონების ნასყიდობის მეორე ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე. ხელშეკრულების გაუქმებით ქ. თბილისში, ...... მდებარე, ს/კ ...... ნასყიდობის საგანი საკუთრებაში დაუბრუნდა პირველ მოსარჩელეს. აღნიშნული შეთანხმების მე-3 პუნქტის თანახმად, „ამ შეთანხმებით, გაუქმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნასყიდობის საგანი, რომელიც გადაეცა კ.შ–ას [მოპასუხეს], როგორც მყიდველს და ამავე დროს, მყიდველსა და გამყიდველს შორის ზეპირი შეთანხმებით, გადაეცა როგორც კრედიტორს, კრედიტორის წინაშე პირდაპირი მოვალის, ი.გ–ის [თავდაპირველი მოვალის] მიერ შესასრულებელი ფულადი ვალდებულებების სანაცვლოდ, რომელიც წარმოიშვა კრედიტორს კ.შ–ას [მოპასუხეს] და პირდაპირ მოვალეს, ი.გ–ს [თავდაპირველ მოვალეს] შორის ზეპირი ფორმით არსებული სესხით და შეადგენდა 40 000 (ორმოცი ათასი) აშშ დოლარს“; ამავე შეთანხმების მე-4 პუნქტის თანახმად, „გამყიდველმა ჯ.გ–მა [პირველმა მოსარჩელემ], როგორც მესამე პირმა, პირდაპირი მოვალის ი.გ–ის [თავდაპირველი მოვალის] ფულადი ვალდებულებების სანაცვლოდ ნატურით აუნაზღაურა ვალი კ.შ–ას [მოპასუხეს]“; შეთანხმების მე-5 პუნქტის თანახმად, „ამ შეთანხმების გაფორმების დღეს, გამყიდველი ჯ.გ–ის [პირველი მოსარჩელის] წარმომადგენელმა, მოქ: ლ.გ–მა [მეორე მოსარჩელემ], ნასყიდობის საგნის ღირებულება 40 000 (ორმოცი ათასი) აშშ დოლარიდან, 6 000 (ექვსი ათასი) აშშ დოლარი დაუბრუნა მყიდველს ნაღდი ანგარიშსწორებით წინასწარ, ხოლო დარჩენილი 34 000 (ოცდათოთხმეტი ათას) აშშ დოლარს გადაუხდის 2016 წლის 19 დეკემბრამდე, ცალკე შედგენილი გრაფიკის მიხედვით“ (იხ. ტ. I, ს. ფ. 40-41).

8. 2015 წლის 22 მაისს მეორე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შედგა შეთანხმება ვალდებულების მესამე პირის მიერ შესრულების შესახებ. ამ შეთანხმებით, მეორე მოსარჩელემ საკუთარი ნების შესაბამისად, სხვა ნებისმიერი სახის იძულების გარეშე იკისრა მოპასუხის მიმართ იმ ვალდებულების შესრულება, რომელიც გამომდინარეობს 2015 წლის 22 მაისის შეთანხმებიდან, კერძოდ, მან გამოხატა თანხმობა გადაეხადა პირველი მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულება. შესასრულებელი ვალდებულების მოცულობა შეადგენს 34 000 აშშ დოლარს. შედგა თანხის გადახდის გრაფიკი.

9. 2015 წლის 22 მაისს მეორე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მესაკუთრე იპოთეკის საგნით უზრუნველყოფს იპოთეკარის მოთხოვნას იმ შემთხვევაში, თუ იგი დაარღვევს მოპასუხესთან გაფორმებულ შეთანხმებას "ვალდებულების მესამე პირის მიერ შესრულების შესახებ".

10. პირველმა და მეორე მოსარჩელეებმა (შემდგომში - „მოსარჩელეები“ ან „კასატორები“) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვეს:

10.1. პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელ მეორე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2015 წლის 22 მაისს დადებული ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ შეთანხმების (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის N150524391) მე-3, მე-4 და მე-5 პუნქტების ბათილად ცნობა;

10.2. მეორე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2015 წლის 22 მაისს დადებული ვალდებულების მესამე პირის მიერ შესრულების შესახებ შეთანხმების (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის N150524800) ბათილად ცნობა;

10.3. მეორე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2015 წლის 22 მაისს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის N150525173) ბათილად ცნობა;

10.4. ნოტარიუს ა.მ–ას მიერ 2015 წლის 3 დეკემბერს გაცემული N151315408 სააღსრულებო ფურცლის ბათილად ცნობა;

10.5. მოპასუხისთვის პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ უსაფუძვლოდ მიღებული 6000 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება.

11. მოსარჩელეთა განმარტებით:

11.1. მათთვის ცნობილი იყო, რომ თავდაპირველი მოვალე და მოპასუხე წლების განმავლობაში იცნობდნენ ერთმანეთს და უკანასკნელ პერიოდამდე ახლო მეგობრული და საქმიანი ურთიერთობები ჰქონდათ;

11.2. 2015 წლის აპრილის შუა რიცხვებში თავდაპირველ მოვალეს პირადი საჭიროებისათვის დასჭირდა 25 000 აშშ დოლარის სესხად აღება, რასაც ბანკიდან ვერ მოახერხებდა უკვე არსებული იპოთეკური სესხის გათვალისწინებით. აღნიშნულის გამო, მან დახმარების თხოვნით მიმართა მოპასუხეს. მათ შორის შედგა სიტყვიერი შეთანხმება, რომლის თანახმად, ეს უკანასკნელი სს „ს.ბ–იდან“ აიღებდა იპოთეკურ სესხს 30 000 აშშ დოლარის ოდენობით, რომლიდანაც თავდაპირველი მოვალე მიიღებდა 25 000 აშშ დოლარს საბანკო სესხის დასაფარად, ხოლო 5 000 აშშ დოლარით მოპასუხე საკუთარ საბანკო დავალიანებას დაფარავდა, რასაც მოგვიანდებით დააბრუნებდა. სესხის დაფარვის გრაფიკით გათვალისწინებულ თანხებს გადაიხდიდა თავდაპირველი მოვალე;

11.3. 2015 წლის 16 აპრილს სს „ს.ბ–სა“ და მოპასუხეს შორის გაფორმდა იპოთეკური კრედიტის გენერალური ხელშეკრულება, რომლის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა პირველი მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული შემდეგი უძრავი ნივთები: ს/კ ........ და ს/კ ......;

11.4. 2015 წლის 20 აპრილს მოპასუხემ განმარტა, რომ ბანკი უარს აცხადებდა სესხის გაცემაზე, თუ მისი მიზნობრიობა უძრავი ნივთის შეძენა არ იქნებოდა. აღნიშნულის გამო, მოპასუხე და თავდაპირველი მოვალე შეთანხმდნენ, რომ ფორმალურად გააფორმებდნენ ნასყიდობის ხელშეკრულებებს იმ პირობით, რომ ბანკისთვის სესხის დაბრუნებისთანავე „გაყიდული“ უძრავი ნივთები დაუბრუნდებოდა მის უწინდელ მესაკუთრეს - პირველ მოსარჩელეს;

11.5. 2015 წლის 21 აპრილს პირველ მოსარჩელესა (წარმომადგენელი თავდაპირველი მოვალე) და მოპასუხეს შორის ფორმალურად დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულებები უძრავ ნივთებზე: ს/კ ...... და ს/კ ....... 2015 წლის 27 აპრილს უძრავი ნივთები საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა მოპასუხის სახელზე;

11.6. 2015 წლის 30 აპრილს მოპასუხემ სს „ს.ბ–იდან“ მიიღო სესხი 30 000 აშშ დოლარის ოდენობით, რომლიდანაც 25 000 აშშ დოლარი ჩარიცხა თავდაპირველი მოვალის სასესხო ანგარიშზე, ხოლო 5000 აშშ დოლარით დაფარა საკუთარი სასესხო დავალიანება ბანკში;

11.7. 2015 წლის მაისის დასაწყისში მოპასუხემ თავდაპირველ მოვალეს მოსთხოვა ბანკის სესხის დაუყოვნებლივ სრულად დაფარვა, წინააღმდეგ შემთხვევაში განუცხადა, რომ იგი მის სახელზე რეგისტრირებულ უძრავ ნივთებს საკუთრებაში დაიტოვებდა და შემდგომ თავად გაყიდდა;

11.8. 2015 წლის მაისის პირველ ნახევარში თავდაპირველი მოვალე პირადი პრობლემების გამო გარკვეული ხნით მონასტერში განმარტოვდა და მისი საქმეების მოგვარება საკუთარ თავზე აიღეს მისი ოჯახის წევრებმა, რომელთათვისაც ცნობილი იყო მოპასუხესთან არსებული შეთანხმების პირობები;

11.9. იმისათვის, რომ მოპასუხის საკუთრებაში რეგისტრირებულ უძრავ ნივთებს საფრთხე არ დამუქრებოდა, 2015 წლის 8 მაისს მოპასუხესა და მოსარჩელეების ოჯახის ახლობელს გ.გ–ძეს შორის შედგა შეთანხმება, რომ ეს უკანასკნელი არაუგვიანეს 2015 წლის 30 მაისამდე დაფარავდა სს „ს.ბ–ის“ წინაშე არსებულ ვალდებულებას არაუმეტეს 30 000 აშშ დოლარისა, რის შემდგომაც მოპასუხეს უნდა დაებრუნებინა მის სახელზე დროებით აღრიცხული უძრავი ნივთები;

11.10. 2015 წლის 19 მაისს მოპასუხესა და პირველ მოსარჩელეს (წარმომადგენელი მეორე მოსარჩელე) შორის გაფორმდა შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც აღიარებული იქნა შემდეგი: 2015 წლის 21 აპრილს დადებული უძრავი ქონების: ს/კ ...... და ს/კ ...... ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო არა ნასყიდობის ნების/მიზნის გამოხატვით, არამედ იმ მიზნით, რომ მოპასუხემ უზრუნველყო ს.ბ–იდან არაუმეტეს 30 000 აშშ დოლარის სესხად გამოტანა, პირველი მოსარჩელის მინდობილი პირისთვის (თავდაპირველი მოვალისთვის) გადაცემა, ხოლო პირველმა მოსარჩელემ ამ სესხის გამოტანისა და უზრუნველყოფის სანაცვლოდ ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება გადაუფორმა მოპასუხეს; მოპასუხემ ბანკიდან გამოტანილი სესხიდან გარკვეული თანხა დაიტოვა; პირველი მოსარჩელის მიერ ს.ბ–ის სესხის 30 000 აშშ დოლარის დაფარვის შემთხვევაში მოპასუხე ვალდებულია უკან გადაუფორმოს ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება; მოპასუხე აცხადებს, რომ 2015 წლის 19 ან 20 მაისის მდგომარეობით „ს.ბ–ის“ იმ ვალდებულებების დაფარვის შემთხვევაში, რომელიც უზრუნველყოფილია ზემოაღნიშნული უძრავი ქონებით და, რომელიც არ აღემატება 30 000 აშშ დოლარს, 2015 წლის 19, 20 ან 21 მაისს უძრავ ქონებას უკან გადაუფორმებს პირველ მოსარჩელეს; ამავე პერიოდში მოპასუხე აცხადებს, რომ არ მოხდება უძრავი ქონების რაიმე სახით დატვირთვა ან/და განკარგვა;

11.11. 2015 წლის 21 მაისს პირველმა მოსარჩელემ (წარმომადგენელი მეორე მოსარჩელე) მოპასუხეს საბანკო სესხის სრულად დასაფარად გადასცა შეთანხმებული თანხა 30 000 აშშ დოლარი, რის საფუძველზეც 2015 წლის 22 მაისს მათ შორის გაფორმდა შეთანხმება ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე, რომლის თანახმად, გაუქმდა 2015 წლის 21 აპრილის ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, ს/კ .....;

11.12. მითითებული თანხის მიღებიდან მეორე დღეს, 2015 წლის 22 მაისს, მოპასუხემ მეორე მოსარჩელეს განუცხადა, რომ მეორე ბინას (ს/კ: ......) არ დააბრუნებდა, ვიდრე ამავე ბინის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში დაფიქსირებულ 40 000 აშშ დოლარს არ დაუბრუნებდნენ. როდესაც მას შეახსენეს 2015 წლის 19 მაისის შეთანხმება და, რომ 40 000 აშშ დოლარი მოპასუხეს არ გადაუხდია, მაშინ ამ უკანასკნელმა ბოროტად ისარგებლა მეორე მოსარჩელის ნდობით, რომელიც მას ენდობოდა, როგორც საკუთარი ძმის მეგობარს, მოატყუა მეორე მოსარჩელე და განუცხადა, რომ მის ძმას - თავდაპირველ მოვალეს ჰქონდა მისი ვალი 40 000 აშშ დოლარის ოდენობით და, სანამ ეს უკანასკნელი ვალს არ გადაიხდიდა, ბინას არ დააბრუნებდა;

11.13. იმის გათვალისწინებით, რომ 2015 წლის 22 მაისს თავდაპირველი მოვალე თბილისში არ იმყოფებოდა და მეორე მოსარჩელემ ვერ მოახერხა მასთან ტელეფონით დაკავშირება, მეორე მოსარჩელე, როგორც პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელი, ენდო მოპასუხის სიტყვას და აიღო ვალდებულება დაეფარა თავდაპირველი მოვალის დავალიანება მოპასუხისადმი. ამავე დღეს მეორე მოსარჩელეს, როგორც პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელსა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა შეთანხმება ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე, რომლის თანახმად, გამყიდველი პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელმა მეორე მოსარჩელემ ნასყიდობის საგნის ღირებულებიდან 40 000 აშშ დოლარიდან 6000 აშშ დოლარი დაუბრუნა მყიდველს ნაღდი ანგარიშსწორებით წინასწარ, ხოლო დარჩენილი 34 000 აშშ დოლარის გადახდა უნდა მომხდარიყო 2016 წლის 19 დეკემბრამდე;

11.14. ზემოაღნიშნული შეთანხმების გაფორმების შემდგომ, მოპასუხემ გამოთქვა სურვილი, რომ პირველი მოსარჩელის სახელით აღებული ვალდებულება უშუალოდ აეღო მეორე მოსარჩელეს და უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაეტვირთა საკუთარი უძრავი ნივთი, რაზეც ეს უკანასკნელი დათანხმდა. 2015 წლის 22 მაისს მეორე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გაფორმდა შეთანხმება, რომლის თანახმად, მეორე მოსარჩელემ აიღო ვალდებულება, მოპასუხის მიმართ შეესრულებინა ის ვალდებულება, რაც გამომდინარეობდა 2015 წლის 22 მაისს გაფორმებული შეთანხმებიდან, კერძოდ, გადაეხადა პირველი მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულება. ვალი შეადგენდა 34 000 აშშ დოლარს. აღნიშნული ვალდებულებების უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა მეორე მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ნივთი, ს/კ ......;

11.15. პირველ მოსარჩელეს არავისთვის, მათ შორის, მეორე მოსარჩელისთვისაც, არ მიუცია სიტყვიერი თანხმობა ან/და წერილობითი რწმუნებულება, რომ მისი სახელით აეღო ფინანსური ვალდებულებანი ან/და ეღიარებინა სხვისი ვალი, ისევე როგორც არ გაუცია თანხმობა, რომ მის მიერ შესასრულებელი ვალდებულება ვინმეს შეესრულებინა;

11.16. მეორე მოსარჩელეს, როგორც პირველი მოსარჩელის მინდობილ პირს, ამ უკანასკნელის მიერ 2015 წლის 11 მაისს გაცემული რწმუნებულების ფარგლებში, არ ჰქონდა უფლება მარწმუნებლის სახელით აეღო ფინანსური ვალდებულება ან/და ეღიარებინა სხვისი ვალი;

11.17. თავდაპირველი მოვალის განცხადებით, მას მოპასუხის წინაშე არანაირი ფულადი ან/და სხვა სახის შესასრულებელი ვალდებულება არ გააჩნია. მას არავისთვის მიუცია სიტყვიერი ან/და წერილობითი თანხმობა, რომ მისი სახელით ვინმეს აეღო ფინანსური ვალდებულებანი ან/და ეღიარებინა მისი ვალი. პირველი მოსარჩელის ან/და მეორე მოსარჩელის მიერ მისი სახელით რაიმე სახის არარსებული ფულადი ვალდებულების შესრულების შემთხვევაში, თავდაპირველი მოვალე უარს აცხადებს გადახდილი თანხების ანაზღაურებაზე;

11.18. 2015 წლის 22 მაისის შეთანხმება (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის N150524391) თავისი შინაარსით არის წინააღმდეგობრივი და ბუნდოვანი;

11.19. 2015 წლის 3 დეკემბერს მოპასუხემ განცხადებით მიმართა ნოტარიუსს და მოითხოვა სააღსრულებო ფურცლის გაცემა მოტყუებით დადებული იპოთეკის ხელშეკრულებიდან (N150525173) წარმოშობილი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო. 2015 წლის 3 დეკემბერს ნოტარიუსმა გასცა სააღსრულებო ფურცელი, რომლის საფუძველზე, თანხის ამოღება უნდა მოხდეს იპოთეკის საგნის - ს/კ ...... რეალიზაციის გზით; აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობაა 34 000 აშშ დოლარი;

11.20. მოპასუხის მიერ პირველი მოსარჩელის წარმომადგენლის მეორე მოსარჩელისგან მიღებული თანხა - 6000 აშშ დოლარი წარმოადგენს უსაფუძვლოდ მიღებულ თანხას, რომელიც ექვემდებარება უკან დაბრუნებას;

11.21. ზემოხსენებულის გათვალისწინებით, სახეზეა შემთხვევა, როდესაც მოსარჩელე მხარემ მისი ნდობის ბოროტად გამოყენების შედეგად აღიარა არარსებული ვალი და უსაფუძვლოდ გადაიხადა აღნიშნული „ვალის“ ნაწილი 6000 აშშ დოლარის ოდენობით;

11.22. მოპასუხემ ისარგებლა იმ გარემოებით, რომ მის სახელზე ირიცხებოდა პირველი მოსარჩელის კუთვნილი საცხოვრებელი ბინა, იძულებით, მოტყუებით და ნდობის ბოროტად გამოყენებით, ბინის დაკარგვის მუქარითა და შანტაჟით აიძულა მეორე მოსარჩელე დაედო მასთან კანონსაწინააღმდეგო და ამორალური შეთანხმებანი (იხ. საპაექრო სიტყვა, ტ. I, ს.ფ. 343).

12. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ:

12.1. 2015 წლის თებერვალში მას დახმარების თხოვნით მიმართა თავდაპირველმა მოვალემ. ამ უკანასკნელს სს „ს.ბ–ში“ დარჩენილი ჰქონდა სესხი 15 000 აშშ დოლარის ოდენობით და მისი გადაუხდელობის გამო შეექმნა პრობლემა. ბანკის თანამშრომელთან შეხვედრისას გაირკვა, რომ მისი დავალიანება, 15 000 აშშ დოლარის ნაცვლად, შეადგენდა 62 000 აშშ დოლარს. ვინაიდან თავად მოპასუხეც დაინტერესებული იყო, რომ მისთვის ფინანსური პრობლემები მოეგვარებინა (ამით თავადაც ზარალდებოდა), ის იძულებული გახდა დათანხმებოდა მის წინადადებას და ბანკიდან მისთვის გამოეტანა 30 000 აშშ დოლარის ოდენობის სესხი. აქვე მხარეები შეთანხმდნენ, რომ სესხის - 30 000 აშშ დოლარისა და მოპასუხის დავალიანების - 40 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, თავდაპირველი მოვალე მას გადაუფორმებდა 90 000 აშშ დოლარად ღირებულ ორ გაერთიანებულ ბინას და ამის შემდგომ მოპასუხე რამდენიმე თვეში ან დარჩენილ დავალიანებას დაუფარავდა ან სექტემბრის ბოლომდე თვითონ გაყიდდა ამ ბინას და დაუფარავდა ბანკის დავალიანებასაც და პირად დავალიანებასაც;

12.2. 2015 წლის 21 აპრილს თავდაპირველ მოვალესა და მოპასუხეს შორის არანაირი ფორმალური ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა, არამედ მოპასუხეს თავდაპირველმა მოვალემ შეთანხმებისამებრ უძრავი ქონება გადაუფორმა ბანკიდან აღებული სესხის - 30 000 აშშ დოლარისა და პირადი ვალის - 40 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, რის გადახდასაც ის ფულადი სახით მოპასუხეს ვერ უსრულებდა;

12.3. 2015 წლის 8 მაისს მოპასუხესთან მივიდა თავდაპირველი მოვალე თანმხლებ პირებთან - გ. და მ. გ–ებთან ერთად, რომელთაც განაცხადეს, რომ უძრავი ნივთები მათ ეკუთვნოდათ, თავდაპირველი მოვალისთვის გადახდილი ჰქონდათ 90 000 აშშ დოლარი და მოსთხოვეს ქონების გადაფორმება მათთვის. მათ შორის შედგა შეთანხმება, რომ ისინი ერთი კვირის განმავლობაში 30 000 აშშ დოლარს გადაიხდიდნენ ბანკში და მოპასუხე გადაუფორმებდა მათ ბინას, ხოლო მოპასუხე და თავდაპირველი მოვალე შეთანხმდნენ, რომ მათ შორის არსებულ დავალიანებას თავდაპირველი მოვალე იმჟამად ვერ გადაიხდიდა, მაგრამ ამ თანხის საგარანტიოდ რაიმე სხვა ქონებას იპოთეკით დაუტვირთავდა. ამასთან, ქონებით უზრუნველყოფა მანამდე უნდა მოეგვარებინა, სანამ ბანკის 30 000 აშშ დოლარის გადახდა მოხდებოდა;

12.4. მოპასუხემ გაუაზრებლად მოაწერა ხელი გ.გ–ძის მიერ შედგენილ 2015 წლის 8 მაისის შეთანხმებას, რომლის შედეგად, გ–ებს 30 000 აშშ დოლარში რჩებოდათ ორი უძრავი ქონება ანუ ის ქონება, რომელიც ფორმალურად თუ არაფორმალურად 30 000 აშშ დოლარისა და 40 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ მოპასუხეს გაუფორმეს;

12.5. 2015 წლის 19 მაისს გ.გ–ძემ და მეორე მოსარჩელემ მოპასუხეს ფორმალურად შედგენილ შეთანხმებაზე ხელი იმ მოტივით მოაწერინეს, რომ საჯარო რეესტრში დაერეგისტრირებინათ ვალდებულება, რომლის თანახმად, მოპასუხე შეთანხმებით გათვალისწინებულ პერიოდში უძრავ ქონებას რაიმე სხვა სახით არ დატვირთავდა ან/და განკარგავდა. შეთანხმებაზე ხელმოწერის შემდგომ, მეორე მოსარჩელემ მოპასუხეს 30 000 აშშ დოლარი გადასცა სს „ს.ბ–ის“ სესხის დასაფარად, რაც მან გადაიხადა იმავე დღეს და უძრავ ქონებას იპოთეკა მოეხსნა. აღნიშნული სესხის დაფარვის შემდგომ, 2015 წლის 22 მაისს, მეორე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დაიდო შეთანხმება ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე (საკადასტრო კოდი: ......);

12.6. 2015 წლის 19 მაისს თავდაპირველი მოვალე დაუკავშირდა მოპასუხეს და უძრავი ქონების გ–ზე გადაფორმება სთხოვა, ხოლო, რაც შეეხება გარანტს, მას რამდენიმე დღეში ჩაანაცვლებდა. ბანკში მისვლისას მოპასუხეს, თავდაპირველი მოვალის ნაცვლად, დახვდნენ მეორე მოსარჩელე და მ. გ. როდესაც მოპასუხემ მეორე მოსარჩელეს აუხსნა მასსა და თავდაპირველ მოვალეს შორის არსებული შეთანხმების შესახებ, მეორე მოსარჩელემ განაცხადა, რომ თვითონ დატვირთავდა უძრავ ქონებას 40 000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ. მეორე მოსარჩელე დაუკავშირდა თავდაპირველ მოვალეს და დაიბარა ნოტარიუსთან დავალიანების ოდენობის გასარკვევად. მათ დაანგარიშებისას დაადგინეს, რომ თავდაპირველი მოვალის დარჩენილი დავალიანება შეადგენდა 34 000 აშშ დოლარს, სწორედ ამ თანხაზე უნდა დადებულიყო იპოთეკის ხელშეკრულება. მათ იპოთეკის ხელშეკრულება იმ დღეს ვერ დადეს, რადგან მეორე მოსარჩელეს მის სახელზე არსებული მინდობილობით მინიჭებული არ ჰქონდა უფლებამოსილება იპოთეკის ხელშეკრულების დასადებად;

12.7. მეორე მოსარჩელემ საკუთარი სურვილით გამოხატა მზაობა ძმის ვალდებულების შესრულების თაობაზე და ეს არ მომხდარა მოპასუხის ნებით. ამასთან, მეორე მოსარჩელემ ძმის ვალდებულების შესრულება იკისრა პირადად და - არა, როგორც პირველი მოსარჩელის მინდობილმა პირმა;

12.8. 2013 წლის 8 აპრილს მოპასუხესა და თავდაპირველ მოვალეს შორის დადებულია სარგებლიანი სესხის ხელშეკრულება, საიდანაც ირკვევა მათ შორის წარმოშობილი ფულადი ვალდებულების არსებობა. თავდაპირველი მოვალის 2015 წლის 18 ივნისის განცხადებაში აღნიშნულია, რომ მას მოპასუხის ვალი ჰქონდა 11 000 აშშ დოლარი და, რომ იხდიდა 1100 დოლარს, თუმცა მას ვალის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი არ წარმოუდგენია. სწორედ ამ ფულადი ვალდებულების შეუსრულებლობის სანაცვლოდ მოითხოვა მოპასუხემ საგარანტიოდ უძრავი ქონება, რომელიც ასევე თავისი ნებით გადასცა მეორე მოსარჩელემ.

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 4 აპრილის საოქმო განჩინებით, საქმეში დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად მოსარჩელეთა მხარეს ჩაბმულ იქნა თავდაპირველი მოვალე.

14. თავდაპირველი მოვალე დაეთანხმა სასარჩელო მოთხოვნას და მასში დასახელებულ ფაქტობრივ გარემოებებს.

15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

16. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-9 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.

17. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა.

18. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით მოსარჩელეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 23 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

19. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა 2015 წლის 22 მაისის გარიგებების იძულების ან მუქარის საფუძველზე დადების ფაქტი. სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე მხარე ფსიქოლოგიურ ზეწოლაზე აპელირებდა, რაც ვალის გადაუხდელობის შემთხვევაში, ბინის გასხვისების მუქარაში გამოიხატებოდა, თუმცა, სარჩელითა და, შესაბამისად, სააპელაციო საჩივრით არ დასტურდებოდა მოპასუხის მხრიდან მითითებული „მუქარის“ ფაქტი, ისევე, როგორც მისი მართლსაწინააღმდეგო ხასიათი - ვალის დაუბრუნებლობის შემთხვევაში კრედიტორზე გაფორმებული უძრავი ქონების განკარგვის უფლებამოსილება. მოსარჩელეების განმარტებით, მოპასუხემ არ შეასრულა 2015 წლის 19 მაისის შეთანხმებით აღებული ვალდებულება 30 000 აშშ დოლარის გადახდის (ბანკის ვალის დაფარვის) შემთხვევაში ორივე უძრავი ქონების უპირობოდ დაბრუნების თაობაზე. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული შეთანხმების დარღვევა მოსარჩელეებს უფლებას აძლევდა მისი შესრულება მოეთხოვათ და შესაბამისი პრეტენზიით სასამართლოსთვის მიემართათ, თუნდაც უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მოთხოვნით. ამის ნაცვლად, მეორე მოსარჩელემ ვალი აღიარა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქმეში წარმოდგენილ, 2015 წლის 22 მაისის სანოტარო აქტზე (ს.ფ. 45-48), რომლის თანახმად, „..ლ.გ–ი ნებაყოფლობით, საკუთარი ნების შესაბამისად, სხვა ნებისმიერი სახის იძულების გარეშე ვიღებ ვალდებულებას, რომ კ.შ–ას მიმართ შევასრულო ის ვალდებულება, რაც გამომდინარეობს 2015 წლის 22 მაისს გაფორმებული შეთანხმებიდან, კერძოდ, გადავიხადო ჯ.გ–ის მიერ ნაკისრი ვალდებულება“.

20. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელემ ვალი აღიარა და მისი შესრულება საკუთარ თავზე იტვირთა, მუქარასა და შეთანხმების დარღვევაზე აპელირება საფუძველს მოკლებული იყო. სწორედ 2015 წლის 19 მაისის შეთანხმების გათვალისწინებით ვერ იქნებოდა მხედველობაში მიღებული მოტყუების ფაქტიც. მითითებული შეთანხმების თანახმად, მხოლოდ 30 000 აშშ დოლარის გადახდის სანაცვლოდ უნდა დაებრუნებინა მოპასუხეს ორივე უძრავი ქონება, ამდენად, ამ დროისათვის მეორე მოსარჩელემ იცოდა, რომ მისი ოჯახის წევრს მოპასუხის წინაშე დავალიანება არ გააჩნდა. შესაბამისად, გაუგებარი იყო, 3 დღის შემდეგ, 2015 წლის 22 მაისს, როგორ გაუჩნდა მეორე მოსარჩელეს რეალური სუბიექტური აღქმა იმისა, რომ მოპასუხის ნათქვამი, 40 000 აშშ დოლარის ოდენობით ვალის შესახებ, რომელიც მოსარჩელის საზღვარგარეთ მყოფ ძმას - თავდაპირველ მოვალეს გააჩნდა (და რომელიც 3 დღით ადრე არ ჰქონდა), სიმართლეს შეესაბამებოდა.

21. გამომდინარე აქედან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით არ დგინდებოდა, თუ რაში ვლინდებოდა მეორე მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული ფსიქოლოგიური ზეწოლა, რის შედეგადაც მისთვის ან მისი ოჯახის წევრებისათვის მის მიერ სუბიექტურად აღქმული საფრთხე რეალურად საშიში იყო. სასამართლომ მიიჩნია, რომ გასაჩივრებული გარიგებები იძულების საფუძვლით ბათილად არ უნდა ყოფილიყო ცნობილი.

22. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა სააპელაციო პრეტენზია, რომ გარიგება მოტყუებით დაიდო. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარე მოტყუების ფაქტს იმ გარემოებაზე ამყარებდა, რომ თავდაპირველ მოვალეს მოპასუხის მიმართ დავალიანება არ გააჩნდა და ამ უკანასკნელმა მოსარჩელე გარიგების დადების მიზნით მოატყუა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამართალში მოქმედ ე.წ. პრეზუმფციაზე ანუ ვარაუდზე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის შესახებ და განმარტა, რომ ნოტარიუსთან გარიგების დადებაზე ნების გამოვლენის დროს, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ მოწმდება ნების გამომვლენი პირის ქმედუნარიანობა და უფლებამოსილება. ნების გამომვლენს ნოტარიუსი განუმარტავს გარიგების შინაარსს და მის თანამდევ შედეგებს. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ მეორე მოსარჩელე გაცნობილი იყო და მას გააზრებული ჰქონდა ხელშეკრულების შინარსი. ამის საწინააღმდეგო გარემოება კი უნდა დადასტურებულიყო შესაბამისი მტკიცებულებით. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს იმ ობიექტური გარემოების დადასტურება წარმოადგენდა, რამაც ხელი შეუშალა მეორე მოსარჩელეს მისთვის სასურველი ნების გამოვლენაში, თუმცა მოსარჩელეს ამ კუთხით დასაბუთებული მტკიცება სასამართლოსათვის არ შეუთავაზებია. მოსარჩელემ პალატას ვერ წარუდგინა რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ გარიგებას მოტყუება დაედო საფუძვლად. სხვა მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში კი, მხოლოდ მოსარჩელეებისა და თავდაპირველი მოვალის განმარტებას სასამართლო ვერ გაიზიარებდა, ვინაიდან, ისინი თავად წარმოადგენდნენ პროცესის მონაწილეებს და უშუალოდ იყვნენ დაინტერესებულნი საქმის შედეგით.

23. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა ასევე მოსარჩელეთა შედავება მინდობილობის ნაკლის გამო გარიგების ბათილობის თაობაზე. გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი ვერ გახდებოდა მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოება, რომ მეორე მოსარჩელეს, როგორც პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელს, 2015 წლის 11 მაისს გაცემული მინდობილობის ფარგლებში არ ჰქონდა უფლებამოსილება, მესამე პირის წინაშე ეღიარებინა ან/და აეღო რაიმე ფინანსური ვალდებულება.

24. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მეორე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2015 წლის 22 მაისს დადებული შეთანხმება (სანოტარო აქტის N150524800) ვალის აღიარებას არ წარმოადგენდა, ვინაიდან ვალის აღიარების ხელწერილით ხდება ვალის ამღიარებლის მხრიდან მოთხოვნის უფლების მქონე პირთან ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობის აღიარება, შესაბამისად, ასეთ ვითარებაში მიიჩნევა, რომ ვალის ამღიარებელი ვალს, კრედიტორთან არსებული სამართალურთიერთობის საფუძველზე, როგორც თავის ვალს, ისე აღიარებს. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მეორე მოსარჩელემ თავის თავზე აიღო სხვისი, თავდაპირველი მოვალის ვალი.

25. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სსკ-ის 203-ე მუხლი [სსკ-ის 203-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც (ვალის გადაკისრება). ასეთ შემთხვევაში მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს] აწესრიგებს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ვალის გადაკისრებას ადგილი აქვს კრედიტორსა და მესამე პირს შორის დადებული გარიგების საფუძველზე, სადაც ცალსახაა კრედიტორის ნება მესამე პირის მიერ ვალდებულების საკუთარ თავზე აღების თაობაზე. აღნიშნული გარიგების სამართლებრივი შედეგია ის, რომ მესამე პირი იკავებს მოვალის ადგილს, რაც იმას ნიშნავს, რომ აღნიშნული გარიგებით თავდაპირველი მოვალის მიმართ ვალდებულება წყდება და კრედიტორს თავდაპირველი მოვალის მიმართ მოთხოვნის უფლება აღარ გააჩნია. შესაბამისად, მესამე პირსა და კრედიტორს შორის ურთიერთობის ვალის გადაკისრებად კვალიფიკაციის მიზნებისათვის აუცილებელია ცალსახად და არაორაზროვნად დადგინდეს კრედიტორის ნება მასზედ, რომ მესამე პირმა მოვალის ადგილი დაიკავოს. ამ მხრივ, საკანონმდებლო თვალსაზრისით, ნიშანდობლივია, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ე.წ. ექსპრომისიის ცნებას არ ითვალისწინებს, რა დროსაც მესამე პირი, მართალია, კრედიტორის წინაშე მოვალის ვალდებულებას კისრულობს, თუმცა, იგი თავდაპირველი მოვალის ადგილს არ იკავებს, არამედ თავდაპირველ მოვალესთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს. სსკ-ის 203-ე მუხლი ექსპრომისიის გამომრიცხველ დათქმას შეიცავს, კერძოდ, თუ დადგინდა ვალის გადაკისრების წინაპირობების არსებობა სსკ-ის 203-ე მუხლის კონტექსტში, ასეთ შემთხვევაში მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს.

26. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ვალის გადაკისრება დასაშვებია კრედიტორსა და მესამე პირს შორის ორმხრივი ნების გამოვლენის შედეგად დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე. კანონი არ საუბრობს თავდაპირველი მოვალის თანხმობაზე, შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში, იმისათვის, რომ მეორე მოსარჩელეს თავდაპირველი მოვალის ვალდებულება ეკისრა, პირველი მოსარჩელის თანხმობა საჭირო არ იყო, რის გამოც საკითხის სამართლებრივად სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობა არ ჰქონდა პირველი მოსარჩელის მიერ გაცემული მინდობილობით მეორე მოსარჩელეს ჰქონდა თუ არა ვალის აღიარების უფლება. მეორე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2015 წლის 22 მაისს დადებული შეთანხმებით (სანოტარო აქტის N150524800), მეორე მოსარჩელემ თავდაპირველი მოვალის ადგილი დაიკავა.

27. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნები - ბათილად იქნეს ცნობილი ნოტარიუს ა.მ–ას მიერ 2015 წლის 3 დეკემბერს გაცემული N151315408 სააღსრულებო ფურცელი და მოპასუხეს დაეკისროს პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ უსაფუძვლოდ მიღებული 6000 აშშ დოლარის გადახდა, გამომდინარეობდა ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნიდან და პირველი მოთხოვნის უარყოფა, მოცემულ შემთხვევაში, განაპირობებდა მისგან გამომდინარე სხვა მოთხოვნათა დაკმაყოფილებაზე უარის თქმასაც.

28. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა და მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

29. კასატორებმა საკასაციო საჩივარში მიუთითეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

29.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უკანონოა, როგორც სამართლებრივი, ისე - ფაქტობრივი დასაბუთებულობის თვალსაზრისით. იგი გამოტანილია საპროცესო სამართლის ნორმების არსებითი დარღვევით, რაც გამოიხატება იმაში, რომ საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს და მტკიცებულებებს მცდარი (არასწორი) შეფასება მიეცა, ხოლო მთელ რიგ მნიშვნელოვან გარემოებებზე გადაწყვეტილება საერთოდ არ შეიცავს მსჯელობას;

29.2. იძულების ან მოტყუების ფაქტები ხშირ შემთხვევაში არ დასტურდება პირდაპირი მტკიცებულებებით, ამის დადგენა შეიძლება მხოლოდ არაპირდაპირი მტკიცებულებებით. საჯარო რეესტრიდან ამონაწერებით ირკვევა, რომ უძრავ ქონებაზე არსებული შეზღუდვა ძალაში იყო მხოლოდ შეთანხმების მოქმედების პერიოდში ანუ 23 მაისამდე. 23 მაისიდან კი მოპასუხეს არ ეზღუდებოდა საკუთარი შეხედულებისამებრ განეკარგა სადავო უძრავი ქონება. სასამართლოს პასუხგაუცემელი დარჩა შეკითხვა, თუ რატომ დადგა ვალის აღიარების საკითხი დღის წესრიგში 22 მაისს და არა - ნებისმიერ სხვა დროს;

29.3. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული შეთანხმების დარღვევა მოსარჩელეებს უფლებას აძლევდა მისი შესრულება მოეთხოვათ და შესაბამისი პრეტენზიით სასამართლოსთვის მიემართათ, თუნდაც უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების მოთხოვნით. თუმცა, მუქარა 22 მაისს განხორციელდა იმ რეალობის გათვალისწინებით, რომ 23 მაისს მოპასუხეს უკვე შეეძლო აღნიშნული უძრავი ქონების გასხვისება და მოსარჩელეს ფიზიკურად არ რჩებოდა დრო და საშუალება განეხორციელებინა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული ქმედებები. კერძოდ, მას რამდენიმე საათის განმავლობაში უნდა მოეძებნა ადვოკატი, რომელიც მოამზადებდა სარჩელს ან უკიდურეს შემთხვევაში განცხადებას სარჩელის აღძვრამდე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ. იმ შემთხვევაშიც კი, მოსარჩელეს რომ მოეხერხებინა 23 მაისს, დილის 9 საათზე სასამართლოში უზრუნველყოფის თაობაზე განცხადების შეტანა, კანონის თანახმად, მისი განხილვა მოხდებოდა 24 საათის განმავლობაში და ისიც სავარაუდო შედეგით. მოპასუხეს კი შეეძლო ასევე დილის 9 საათზე მიემართა საჯარო რეესტრისთვის და კანონით გათვალისწინებული დაჩქარებული წესით რამდენიმე საათში გაესხვისებინა ქონება. აღნიშნული საფრთხე რეალური იყო მოპასუხის ბოლო ქმედებების გათვალისწინებით. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ის გარემოება, რომ თავდაპირველმა მოვალემ თბილისში დაბრუნებისთანავე, კერძოდ, 25 მაისს განცხადებით მიმართა სამართალდამცავ ორგანოებს, ხოლო ივნისში სარჩელით მიმართა სასამართლოს;

29.4. 2015 წლის 19 მაისს მეორე მოსარჩელემ ისევე არ იცოდა ძმის ვალის შესახებ, როგორც ეს არ იცოდა 22 მაისს. იგი „ფაქტის“ წინაშე დააყენეს. აქ დიდი მნიშვნელობა არა აქვს დაიჯერებდა თუ არ დაიჯერებდა იგი ვალის არსებობას. მეორე მოსარჩელე რეალურად იდგა უძრავი ქონების დაკარგვის საფრთხის წინაშე. სასამართლოს პასუხგაუცემელი დარჩა შეკითხვა, რატომ დადგა ვალის აღიარების საკითხი დღის წესრიგში 22 მაისს, როცა თავდაპირველი მოვალე თბილისში არ იმყოფებოდა და მასთან სატელეფონო კავშირი შეუძლებელი იყო და არა თუნდაც 19 მაისს; რატომ არ აღიარა ეს ვალი თავად თავდაპირველმა მოვალემ, რომელსაც პირველი მოსარჩელისაგან ისეთივე სახის რწმუნებულება ჰქონდა, როგორიც - მეორე მოსარჩელეს;

29.5. სასამართლოში გამოკვლეული მტკიცებულებებით უტყუარად დადასტურდა, რომ მეორე მოსარჩელეს აღიარებინეს ძმის ვალი, რომელიც მოპასუხის მტკიცებით, ზეპირი ფორმით იყო დადებული. ამავე დროს, მოპასუხემ საქალაქო და სააპელაციო სასამართლოებში განაცხადა, რომ ეს ვალი წარმოშობილი იყო ნოტარიულად დამოწმებული ხელშეკრულებიდან. ხელშეკრულების გამოკვლევისას დადგინდა, რომ ამ ვალის არსებობის შემთხვევაშიც კი, იგი ვერ იქნებოდა 2728 აშშ დოლარზე მეტი. ხელშეკრულება წარმოადგენს მტკიცებულებას, რომლის ჩანაცვლება ამ შემთხვევაში სხვა მტკიცებულებით არ შეიძლება. ამის მიუხედავად, სააპელაციო სასამართლოში მტკიცებულებების გამოკვლევის დროს მათემატიკურად დადგინდა, რომ დათვლის იმ პრინციპიდან გამომდინარე, რომლითაც მოპასუხემ ისარგებლა, 40 000 აშშ დოლარის ვალი ბუნებაში ვერ იარსებებდა. სასამართლომ პასუხგაუცემელი დატოვა მხარის პირდაპირი შეკითხვა: იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე მეორე მოსარჩელეს აჩვენებდა ამ ხელშეკრულებას, აღიარებდა თუ არა ეს უკანასკნელი დავალიანებას 40 000 აშშ დოლარის ოდენობით ან რატომ ჩაიწერა ვალის აღიარების შეთანხმებაში, რომ ვალი იყო ზეპირი და არ მოხდა მითითება აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე;

29.6. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ პალატას ვერ წარუდგინდა რაიმე მტკიცებულება, რაც გარიგების მოტყუებით დადების ფაქტს დაადასტურებდა, ხოლო მხოლოდ მოსარჩელეებისა და თავდაპირველი მოვალის განმარტებას ვერ გაიზიარებდა. აღნიშნულით სასამართლომ უგულებელყო საპროცესო კანონმდებლობის ის დებულება, რომლის თანახმად, მხარეთა ახსნა-განმარტება წარმოადგენს მტკიცებულებას;

29.7. თავდაპირველ მოვალეს წარმოადგენდა ი.გ–ი და სსკ-ის 203-ე მუხლის გამოყენების შემთხვევაში საჭირო სწორედ მისი თანხმობა არ იყო, ხოლო პირველი მოსარჩელე არა თუ არ იყო თავდაპირველი მოვალე, არამედ იგი საერთოდ არ იყო რაიმე გარიგების მონაწილე მხარე. სააპელაციო პალატამ ამ შემთხვევაში თვითონ შექმნა „ფაქტობრივი გარემოება“ და შემდეგ მას კანონი მოარგო. ვალის აღიარების შეთანხმებით პირველი მოსარჩელე აღმოჩნდა დაზარალებულის მდგომარეობაში, ვინაიდან მეორე მოსარჩელეს მოპასუხისთვის ვალის გასტუმრების შემთხვევაში შეუძლია სწორედ მას წაუყენოს პრეტენზია და მოსთხოვოს მის მიერ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება. ვინაიდან სააპელაციო პალატის მოსაზრების გათვალისწინებით, ვალის ამღიარებელი და თავდაპირველი მოვალე წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ აღიარებულ ვალს დაფარავს თავდაპირველი მოვალე, მას მოთხოვნის უფლება უჩნდება პირველი მოსარჩელის მიმართ. ამ გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატა ქმნის საშიშ პრეცედენტს, როდესაც ნებისმიერ პირს შეუძლია ნებისმიერი პირის სახელით უნებართვოდ აღიაროს დავალიანება და მოთხოვნის უფლება გაიჩინოს ამ პირის მიმართ. სააპელაციო პალატის ლოგიკას თუ მივყვებით, მეორე მოსარჩელეს იმავე წარმატებით შეუძლია აღიაროს ვალი სააპელაციო პალატის მოსამართლეთა სახელით და არანაირი მნიშვნელობა არ ექნება, ჰქონდათ თუ არა პატივცემულ მოსამართლეებს ეს ვალი, ან ჰქონდა თუ არა მეორე მოსარჩელეს მათი სახელით ამ ვალის აღიარების უფლება. სააპელაციო პალატის მიერ სსკ-ის 203-ე მუხლის განმარტება იმ შემთხვევაში იქნებოდა მართებული, თუ მეორე მოსარჩელე პირველი მოსარჩელის სახელით აღიარებდა პირველი მოსარჩელის დავალიანებას მოპასუხის მიმართ;

29.8. სასამართლომ არასწორად შეაფასა პირველი მოსარჩელის მიერ 2015 წლის 11 მაისს გაცემული რწმუნებულების ფარგლები, კერძოდ, მეორე მოსარჩელეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში ექნებოდა პირველი მოსარჩელის სახელით მოპასუხის წინაშე ვალის (ვალდებულების) აღიარების უფლებამოსილება, თუ ამის შესახებ პირდაპირ იქნებოდა აღნიშნული („აღიაროს“, „გადაიხადოს“) რწმუნებულებაში. ეს უკანასკნელი კი ასეთ ჩანაწერს არ შეიცავს.

29.9. დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ მოსარჩელემ ვერ მოახერხა სასამართლოსთვის წარედგინა იძულების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. გამოკვლეული მტკიცებულებებით დადგინდა, რომ 22 მაისს გაფორმდა სამი შეთანხმება: ერთით - მოპასუხემ მეორე მოსარჩელისაგან მიიღო 30 000 აშშ დოლარი და დაუბრუნა ერთი საცხოვრებელი ბინა; მეორით - მეორემ მოსარჩელემ პირველი მოსარჩელის სახელით აღიარა თავდაპირველი მოვალის დავალიანება და დაიბრუნა მეორე ბინა; მესამით - მეორე მოსარჩელემ თავისი სახელით აღიარა მის მიერვე შექმნილი პირველი მოსარჩელის დავალიანება და იპოთეკით დატვირთა საკუთარი ბინა. იმ შემთხვევაში, თუ ადგილი არ ჰქონდა იძულებას, გაუგებარია ვალის აღიარება პირველი მოსარჩელის სახელით. საქმე ისაა, რომ, როდესაც მოპასუხემ ერთი ბინა დაუბრუნა მეორე მოსარჩელეს, ამის მერე წამოჭრა საკითხი ვალის არსებობის შესახებ. იძულების საგანს წარმოადგენდა სწორედ მუქარა, რომ პირველი მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ბინა არ დაბრუნებოდა. სწორედ ამიტომ აღიარა მეორე მოსარჩელემ ვალი პირველი მოსარჩელის სახელით. ეს აისახა შეთანხმებაში ანუ პირველ მოსარჩელეს დაუბრუნდა პირობადადებული საკუთრება და ამის შემდეგ მეორე მოსარჩელემ უკვე საკუთარი სახელით აღიარა თავდაპირველი მოვალის დავალიანება. სააპელაციო პალატამ საერთოდ არ იმსჯელა ამ საკითხზე, თუმცა, ეს მტკიცებულებები დაწვრილებით იქნა გამოკვლეული;

29.10. დაუსაბუთებელია სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ მოსარჩელე მხარეს არ წარუდგენია მტკიცებულება საკუთარი მოსაზრების დასადასტურებლად. მოსარჩელე მხარემ წარადგინა: ა) რწმუნებულება, რომლის თანახმად, მეორე მოსარჩელეს უფლება არ ჰქონდა პირველი მოსარჩელის სახელით რაიმე ფინანსური ვალდებულება ეღიარებინა, რასაც სააპელაციო პალატამ უმართებულოდ მოარგო სსკ-ის 203-ე მუხლი; ბ) ამონაწერები საჯარო რეესტრიდან, საიდანაც ნათლად ჩანს, რომ არსებული შეზღუდვა ძალაში იყო მხოლოდ 23 მაისამდე და ამის შემდეგ მოპასუხე მოახერხებდა ამ ფართების გასხვისებას; გ) ხელშეკრულება მოპასუხის მიმართ თავდაპირველი მოვალის დავალიანების არსებობის შესახებ (ეს ხელშეკრულება თავად მოპასუხემ წარმოადგინა), საიდანაც არ დასტურდება ვალის არსებობა და შეთანხმება, სადაც მითითებულია, რომ მეორე მოსარჩელემ აღიარა ძმის ზეპირი დავალიანება; დ) შეთანხმებანი, რომელთა თანმიმდევრულად გამოკვლევის შედეგად, ნათლად ჩანს, რომ პირველი მოსარჩელის სახელით ვალის აღიარება მოხდა მხოლოდ ერთადერთი მიზეზით - დაკარგვას გადაერჩინათ ოჯახის კუთვნილი უძრავი ნივთი, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსალოდნელი იყო, რომ ეს საცხოვრებელი ბინა მესაკუთრეს არ დაუბრუნდებოდა.

30. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 8 დეკემბრის განჩინებით მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებით მოსარჩელეთა საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

32. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

33. საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას [სსსკ-ის 410-ე მუხლი].

34. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი].

35. მოსარჩელეები 2015 წლის 22 მაისის გარიგებების ნამდვილობას სადავოდ ხდიან ორი დამოუკიდებელი საფუძვლით: ა) გარიგებები დადებულია მოტყუებით [სსკ-ის 81.1. მუხლი: თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა]; ბ) გარიგებები დადებულია იძულების შედეგად [სსკ-ის 85-ე მუხლი: გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან], რაც გამორიცხავს ნამდვილი ნების არსებობას. ამდენად, მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ სახეზეა საცილო გარიგებები, რომელთა ბათილობა დამოკიდებულია შეცილების უფლების განხორციელებაზე.

36. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საცილო გარიგებების ნამდვილობის სადავოობის შემთხვევაში სასამართლოს მიერ, უპირველეს ყოვლისა, უნდა შემოწმდეს კანონით დადგენილ ვადაში შეცილების განხორციელება. სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეებს დაცული აქვთ შეცილების ერთწლიანი ვადა [სსკ-ის 84-ე მუხლი: მოტყუებით დადებული გარიგება შეიძლება სადავო გახდეს ერთი წლის განმავლობაში. ვადა აითვლება იმ მომენტიდან, როცა შეცილების უფლების მქონემ შეიტყო შეცილების საფუძვლის არსებობის შესახებ. სსკ-ის 89-ე მუხლი: იძულებით დადებული გარიგება შეიძლება სადავო გახდეს ერთი წლის განმავლობაში იძულების დამთავრების მომენტიდან]. კერძოდ, სადავო გარიგებები დადებულია 2015 წლის 22 მაისს [იხ. წინამდებარე განჩინების მე-7-მე-9 პუნქტები], ხოლო სარჩელი აღძრულია 2015 წლის 22 ივნისს [იხ. სარჩელი, ტ. 1. ს. ფ. 1] შეცილების ერთწლიან ვადაში. შეცილების ვადის შემოწმების შემდეგ, საკასაციო პალატა იმსჯელებს მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ბათილობის წინაპირობების საფუძვლიანობაზე.

37. საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, აღნიშნავს, რომ ნებისმიერი სამოქალაქო - სამართლებრივი დავის მართებულად გადაწყვეტის მიზნით, მნიშვნელოვანია, შეფასდეს სარჩელისა და შესაგებლის არსებითობა, რაც სასამართლოს მხრიდან არ მოითხოვს მტკიცებით სტადიაზე გადასვლას და გულისხმობს მითითებული პროცესუალური დოკუმენტების (სარჩელისა და შესაგებლის) შეფასებას მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე (იხ. სუსგ №ას-1062-1022-2016, 19 თებერვალი, 2018 წელი). კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მიერ სარჩელში აღწერილი ფაქტობრივი გარემოებები არ ქმნის სსკ-ის 81-ე მუხლის შემადგენლობას და არ იძლევა იმ დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას, რომ სახეზე იყო მოპასუხის მიერ მოსარჩელეთა მოტყუება. სასამართლოს შეფასებით, არადამაჯერებელია მეორე მოსარჩელის მიერ 40 000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულების აღება საკუთარი ძმის სანაცვლოდ, მხოლოდ და მხოლოდ მოპასუხის ზეპირი განცხადების საფუძველზე, იმაზე მითითებით, რომ მეორე მოსარჩელე ძმას ვერ დაუკავშირდა მისი ვალდებულებების გადამოწმების მიზნით ამ უკანასკნელის მონასტერში (იხ. წინამდებარე განჩინების 11.8 და 11.13 პუნქტები) ან საზღვარგარეთ (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-20 პუნქტი) ყოფნის გამო. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ შემთხვევაშიც, როცა მოსარჩელეს დაცული აქვს გარიგების ბათილად ცნობისათვის კანონით დადგენილი შეცილების ვადა, მას აქვს ისეთი ფაქტების მითითების ვალდებულება, რომლებიც წარმოქმნის გარიგების მოტყუებით დადების ვარაუდის საფუძველს. მხოლოდ ასეთ შემთხვევაში იქნება შესაძლებელი მტკიცების ტვირთის მოპასუხეზე გადატანა წარმოქმნილი პრეზუმფციის გასაქარწყლებლად და იმის სამტკიცებლად, რომ გარიგება მოტყუებით არ დადებულა. წინამდებარე საქმეში, მოსარჩელეებმა ვერ მიუთითეს ისეთ ფაქტებზე, რომლებიც მოპასუხის მხრიდან მათი მოტყუების ან მათი ნდობით ბოროტად სარგებლობის ვარაუდს შექმნიდა.

38. ზემოაღნიშნულ დასკვნას კიდევ უფრო ამყარებს საკასაციო საჩივარში კასატორების მითითება, რომლითაც ისინი თვითონვე არარელევანტურად მიიჩნევენ მოტყუების საფუძვლით შეცილებას. კერძოდ, საკასაციო საჩივრის თანახმად, „2015 წლის 19 მაისს ლ.გ–მა ისევე არ იცოდა ძმის ვალის შესახებ, როგორც ეს არ იცოდა 22 მაისს. იგი „ფაქტის“ წინაშე დააყენეს. აქ დიდი მნიშვნელობა არა აქვს დაიჯერებდა თუ არ დაიჯერებდა ლ. გავაშელი ვალის არსებობას. იგი რეალურად იდგა უძრავი ქონების დაკარგვის საფრთხის წინაშე“ [იხ. ტ. 2. ს. ფ. 95, 182]. აღნიშნულიდან გამომდინარეობს, რომ მეორე მოსარჩელისთვის მნიშვნელობა არ ჰქონდა, იყო თუ არა მოტყუება სახეზე, რადგან რომც სცოდნოდა, რომ მის ძმას ვალი არ ჰქონდა, იგი მაინც დადებდა სადავო გარიგებებს იძულების (მუქარის) გამო.

39. არაერთ საქმეში საკასაციო სასამართლოს მიერ გაკეთებული განმარტების შესაბამისად, მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია, რომ მოტყუებას ნების გამომვლენში ისეთი შეცდომის გამოწვევა შეეძლოს, რომელიც ნების გამოვლენის საფუძველი ხდება. მოტყუების დროს პირს შექმნილი უნდა ჰქონდეს ისეთი ობიექტური ვითარება, რომელიც ხელს შეუშლის ნების გამომვლენს ნამდვილი, ანუ მისთვის სასურველი ნების გამოვლენაში და აღნიშნული გარემოება, ყველა ნორმალურ მოაზროვნე ადამიანში არანამდვილი ნების გამოვლენას უნდა იწვევდეს, ანუ ადამიანს ობიექტური განსჯის შედეგად არ უნდა ჰქონდეს თავისი ნამდვილი ნების გამოვლენის შესაძლებლობა, შესაბამისად, მოტყუების ფაქტი იმდენად თვალსაჩინო და აშკარა უნდა იყოს, რომ ნებისმიერი საშუალო განვითარებისა და აზროვნების ადამიანის მოტყუება უნდა იყოს შესაძლებელი (იხ. სუსგ №ას-1117-1051-2015, 20 იანვარი, 2016 წელი; №ას-1052-972-2017, 21 ნოემბერი, 2017 წელი). გარიგების ბათილად ცნობისთვის საკმარისია მოტყუების ობიექტური ფაქტის არსებობა, რაც გამოიხატება ხელშეკრულების მეორე მხარისთვის არასწორი ან არასრული ფაქტობრივი ინფორმაციის მიწოდებაში. სამართლებრივად მნიშვნელობის მქონეა იმ სახის გასაკიცხი მოქმედებაც, რაც გარიგების დადების საფუძველი გახდა, როცა აშკარაა, რომ ამგვარი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა (იხ. სუსგ №ას-1052-972-2017, 21 ნოემბერი, 2017 წელი).

40. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორები თავად ადასტურებენ იმ ფაქტს, რომ სადავო გარიგებები მოტყუების გარეშეც დაიდებოდა ანუ მეორე მოსარჩელე სადავო გარიგებებს დადებდა იმისდა მიუხედავად, ადგილი ექნებოდა თუ არა მოპასუხის მიერ იმ ინფორმაციის მიწოდებას, რომ მის ძმას გააჩნდა მოპასუხის მიმართ დავალიანება, რის გამოც სახეზე არ გვაქვს სსკ-ის 81-ე მუხლით გათვალისწინებული შემადგენლობა - თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. განსახილველ შემთხვევაში მოტყუება შთანთქმულია იძულების ელემენტით, რადგან მოტყუებას ადგილი რომც არ ჰქონოდა, გარიგებები მაინც დაიდებოდა იძულების შედეგად. ამდენად, გარიგებების ბათილობის ფაქტობრივი საფუძველია არა მოტყუება, არამედ იძულება, მისი არსებობის დადასტურების შემთხვევაში.

41. როგორც ზემოთ აღინიშნა, კასატორები ხელშეკრულებების ნამდვილობას სადავოდ ხდიან მეორე საფუძვლითაც. კერძოდ, მიიჩნევენ, რომ სადავო გარიგებები დადებულია მეორე მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული იძულების შედეგად. მათი განცხადებით, იძულება გამოიხატებოდა მუქარაში, რომ პირველი მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ბინა არ დაბრუნდებოდა. საკასაციო საჩივრის ავტორები აპელირებენ იმ გარემოებაზე, რომ უძრავ ქონებაზე არსებული შეზღუდვა ძალაში იყო მხოლოდ შეთანხმების მოქმედების პერიოდში ანუ 23 მაისამდე; 23 მაისიდან კი მოპასუხეს არ ეზღუდებოდა საკუთარი შეხედულებისამებრ განეკარგა სადავო უძრავი ქონება; მოსარჩელეს ფიზიკურად არ რჩებოდა დრო და საშუალება განეხორციელებინა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული ქმედებები; აღნიშნული საფრთხე რეალური იყო მოპასუხის ბოლო ქმედებების გათვალისწინებით.

42. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდება 2015 წლის 22 მაისის გარიგებების იძულების საფუძველზე დადების ფაქტი. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეებმა ვერც სარჩელში მიუთითეს ისეთ ფაქტებზე, რომლითაც სასამართლოს, შეექმნებოდა რა სადავო გარიგებების იძულებით დადების ვარაუდის საფუძველი, შეეძლო მტკიცების ტვირთი შეებრუნებინა (იმის გათვალისწინებით, რომ მათ დაცული ჰქონდათ შეცილების ერთწლიანი ვადა) და მოპასუხისთვის დაეკისრებინა პრეზუმირებული ფაქტის გაქარწყლების ვალდებულება. მოსარჩელეთა მიერ მხოლოდ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ მეორე მოსარჩელემ უძრავი ქონების რაიმე სახით დატვირთვის ან/და განკარგვის შეზღუდვის მოხსნამდე, 22 მაისს იკისრა თანხის დაბრუნების ვალდებულება, არ იძლევა იმ პრეზუმფციის დაშვების საფუძველს, რომ აღნიშნული ვალდებულება მან აიღო ქონების გასხვისების მუქარის გამო. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ არ დასტურდება აღნიშნული „მუქარის“ როგორც ფაქტი, ასევე მისი მართლსაწინააღმდეგო ხასიათი [სსკ-ის 88-ე მუხლი: 85–87-ე მუხლების მიხედვით იძულებად არ ჩაითვლება ისეთი მოქმედებები, რომლებიც არ ხორციელდება არც მართლსაწინააღმდეგო მიზნით და არც მართლსაწინააღმდეგო საშუალებათა გამოყენებით, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა საშუალება და მიზანი ერთმანეთს არ შეესაბამებიან]. საკასაციო პალატა მიუთითებს მეორე მოსარჩელეს, როგორც პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელსა და მოპასუხეს შორის სანოტარო წესით შედგენილ 2015 წლის 19 მაისის შეთანხმებაზე, რომლის თანახმად, შეთანხმებით გათვალისწინებულ პერიოდში არ მოხდებოდა უძრავი ქონების რაიმე სახით დატვირთვა ან/და განკარგვა. შესაბამისად, მეორე მოსარჩელისთვის ცნობილი იყო და, ამავე დროს, მოსალოდნელიც, რომ შეთანხმებით გათვალისწინებული პერიოდის შემდეგ, მოპასუხეს, როგორც მესაკუთრეს, შეეძლო საკუთარი კანონიერი უფლებების სრულად განხორციელება, მათ შორის, ქონების განკარგვაც. შესაბამისად, კიდევაც რომ დასტურდებოდეს მოპასუხის მხრიდან უძრავი ქონების გასხვისების უფლების გამოყენებაზე მითითება, ეს მაინც ვერ ჩაითვლებოდა "მუქარად" მისი არამართლსაწინააღმდეგო ხასიათის გამო. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელისთვის არახელსაყრელი გარიგების დადების მხოლოდ ფაქტი ვერ გახდება ამ გარიგების იძულებით დადებულად მიჩნევის საფუძველი. სსკ-ის 85-ე მუხლიდან გამომდინარე, გარიგების დადება არის იძულების (მუქარის) მიზანი, გამომდინარე აქედან, შედეგიც და არა - პირიქით. თავად გარიგების დადების მხოლოდ ფაქტი არ იძლევა იმის ვარაუდის საფუძველს, რომ მეორე მოსარჩელემ იძულების (მუქარის) საფუძველზე გამოავლინა გარიგების დადების ნება.

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დაუსაბუთებელია კასატორთა პრეტენზია სადავო გარიგებების იძულებით (მუქარით) დადების თაობაზე.

44. საკასაციო საჩივრის ავტორები სადავოდ ხდიან ასევე მეორე მოსარჩელის უფლებამოსილებას და საქმეში არსებული 2015 წლის 11 მაისის რწმუნებულების საფუძველზე აცხადებენ, რომ მეორე მოსარჩელეს არ ჰქონდა პირველი მოსარჩელის სახელით რაიმე ფინანსური ვალდებულების აღების უფლება.

45. იმისათვის, რათა შეფასდეს სადავო რწმუნებულებით განსაზღვრული უფლებამოსილების ფარგლების შესაბამისობა მეორე მოსარჩელის მიერ პირველი მოსარჩელის სახელით დადებულ გარიგებასთან, უპირველეს ყოვლისა, უნდა განისაზღვროს, რა სახის ხელშეკრულება დაიდო მხარეთა შორის.

46. დადგენილია, რომ 2015 წლის 22 მაისს, ერთი მხრივ, პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელი მეორე მოსარჩელე, ხოლო, მეორე მხრივ, მოპასუხე შეთანხმდნენ 2015 წლის 21 აპრილის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე. ხელშეკრულების გაუქმებით ქ. თბილისში, ...... მდებარე, ს/კ ...... ნასყიდობის საგანი საკუთრებაში დაუბრუნდა გამყიდველს, ხოლო მყიდველს დაუბრუნდა ნასყიდობის საგნის ღირებულება 30 000 აშშ დოლარი (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტი).

47. დადგენილია ასევე, რომ 2015 წლის 22 მაისს მხარეები (პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელი მეორე მოსარჩელე და მოპასუხე) შეთანხმდნენ 2015 წლის 21 აპრილის უძრავი ქონების ნასყიდობის მეორე ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე. ხელშეკრულების გაუქმებით ქ. თბილისში, ...... მდებარე, ს/კ ...... ნასყიდობის საგანი საკუთრებაში დაუბრუნდა პირველ მოსარჩელეს. შეთანხმების მე-5 პუნქტის თანახმად, „ამ შეთანხმების გაფორმების დღეს, გამყიდველი ჯ.გ–ის [პირველი მოსარჩელის] წარმომადგენელმა, მოქ: ლ.გ–მა [მეორე მოსარჩელემ], ნასყიდობის საგნის ღირებულება 40 000 (ორმოცი ათასი) აშშ დოლარიდან, 6 000 (ექვსი ათასი) აშშ დოლარი დაუბრუნა მყიდველს ნაღდი ანგარიშსწორებით წინასწარ, ხოლო დარჩენილი 34 000 (ოცდათოთხმეტი ათას) აშშ დოლარს გადაუხდის 2016 წლის 19 დეკემბრამდე, ცალკე შედგენილი გრაფიკის მიხედვით“ (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-7 პუნქტი).

48. მაშასადამე, 2015 წლის 22 მაისს გამყიდველმა (მეორე მოსარჩელემ, როგორც პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელმა) და მყიდველმა (მოპასუხემ) ორ უძრავ ნივთზე: ს/კ ..... და ს/კ ...... დადეს ორი შეთანხმება ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე. უძრავი ნივთის - ს/კ ...... ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების შედეგად, ნასყიდობის საგანი საკუთრებაში დაუბრუნდა გამყიდველს, ხოლო ნასყიდობის საგნის ღირებულება - მყიდველს. სხვაგვარად რომ ითქვას, მხარეებს ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შედეგად (ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგად), დაუბრუნდათ მიღებული შესრულება და სარგებელი ანუ, მათ ერთმანეთს დაუბრუნეს ის, რაც ხელშეკრულებით მიიღეს.

49. იგივე შეიძლება ითქვას უძრავი ნივთის - ს/კ ..... ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების შეთანხმებაზეც, რომლის მე-3, მე-4 და მე-5 პუნქტებიც აქვთ მოსარჩელეებს შედავებული. აღნიშნული შეთანხმებით, ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგად, ორმხრივი რესტიტუციისას მყიდველმა შეასრულა მიღებულის დაბრუნების (უკუქცევის) ვალდებულება, ხოლო გამყიდველმა - ნაწილობრივ, 6000 აშშ დოლარის დაბრუნების ნაწილში.

50. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სადავო შეთანხმებით, პირველმა მოსარჩელემ და მოპასუხემ უარი თქვეს ხელშეკრულებაზე და შესაბამისი თანმდევი უკუქცევითი ვალდებულებები შეასრულეს (გამყიდველმა აღნიშნული ვალდებულება ნაწილობრივ შეასრულა და ნაწილის შესრულების ვალდებულება სამომავლოდ იკისრა).

51. რაც შეეხება ზემოაღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით მოსარჩელეთა მითითებას, რომ სადავო ხელშეკრულებით მეორე მოსარჩელემ პირველი მოსარჩელის სახელით იკისრა თავდაპირველი მოვალის ვალდებულება, სასამართლო დასახელებული წერილობითი დოკუმენტის შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ ხელშეკრულების შინაარსი არ იძლევა მსგავსი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას. კერძოდ, 2015 წლის 22 მაისის შეთანხმების მე-3 პუნქტი [„ამ შეთანხმებით, გაუქმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნასყიდობის საგანი, რომელიც გადაეცა კ.შ–ას [მოპასუხეს], როგორც მყიდველს და ამავე დროს, მყიდველსა და გამყიდველს შორის ზეპირი შეთანხმებით, გადაეცა როგორც კრედიტორს, კრედიტორის წინაშე პირდაპირი მოვალის, ი.გ–ის [თავდაპირველი მოვალის] მიერ შესასრულებელი ფულადი ვალდებულებების სანაცვლოდ, რომელიც წარმოიშვა კრედიტორს კ.შ–ას [მოპასუხეს] და პირდაპირ მოვალეს, ი.გ–ს [თავდაპირველ მოვალეს] შორის ზეპირი ფორმით არსებული სესხით და შეადგენდა 40 000 (ორმოცი ათასი) აშშ დოლარს“] არის ბუნდოვანი, გრამატიკულად გაუმართავი და დაუსრულებელი წინადადება, რომლის საფუძველზე სასამართლო ვერ გააკეთებს სამართლებრივ შეფასებას, თუმცა, ამავე შეთანხმების მე-4 პუნქტთან [გამყიდველმა ჯ.გ–მა [პირველმა მოსარჩელემ], როგორც მესამე პირმა, პირდაპირი მოვალის ი.გ–ის [თავდაპირველი მოვალის] ფულადი ვალდებულებების სანაცვლოდ ნატურით აუნაზღაურა ვალი კ.შ–ას [მოპასუხეს]] ერთობლიობაში განხილვის შედეგად, სასამართლო მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ აღნიშნულ პუნქტებში ასახულია მხარეთა შორის წარსულში უკვე მომხდარი ფაქტი იმის შესახებ, რომ პირველმა მოსარჩელემ აუნაზღაურა მოპასუხეს თავდაპირველი მოვალის ფულადი ვალდებულებები ნატურით. სადავო პუნქტებიდან არ ირკვევა, რომ აღნიშნული შეთანხმებით მეორე მოსარჩელემ, როგორც პირველი მოსარჩელის წარმომადგენელმა, იკისრა თავდაპირველი მოვალის ფულადი ვალდებულებები.

52. მოცემული გარიგების სამართლებრივ შეფასებასთან დაკავშირებით, მნიშვნელოვანია ასევე მოსარჩელეთა მითითება, რომ სადავო ხელშეკრულების მე-5 პუნქტით აღიარებულ ვალდებულებას საფუძვლად უდევს თავად მხარეებს შორის 2015 წლის 19 მაისს დადებული წერილობითი შეთანხმებით ბათილად მიჩნეული ნასყიდობის ხელშეკრულება და, რომ ნასყიდობის ღირებულება მოპასუხეს არ გადაუხდია, არამედ ხელშეკრულება გაფორმდა იმ მიზნით, რომ მოპასუხეს ბანკიდან აეღო სესხი (იხ. დაზუსტებული სარჩელი, ტომი I, ს. ფ. 126). უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ 2015 წლის 21 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად აღიარება არ წარმოადგენს განსახილველი დავის საგანს. ასეც რომ არ იყოს, მოსარჩელეთა აპელირება 2015 წლის 19 მაისის წერილობით შეთანხმებაზე, კერძოდ, მასში მითითებულ ჩანაწერზე იმის შესახებ, რომ ხელშეკრულება დაიდო არა ნასყიდობის ნების/მიზნის გამოხატვით, არამედ - იმ მიზნით, რომ მოპასუხემ უზრუნველყო სს „ს.ბ–იდან“ 30 000 აშშ დოლარის სესხად გამოტანა, არ წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველს, ვინაიდან აღნიშნულის აღიარების შემდგომ, მხარეებმა კი არ გააუქმეს ნასყიდობის ხელშეკრულება, არამედ - მოცემული შეთანხმების საფუძველზე საჯარო რეესტრში დაარეგისტრირეს შეზღუდვა, რომლის თანახმად, შეთანხმებით გათვალისწინებულ პერიოდში მესაკუთრეს არ ჰქონდა უფლება უძრავი ქონება რაიმე სახით დაეტვირთა ან/და განეკარგა (იხ. ტ. I, ს. ფ. 30-36, ასევე, წინამდებარე განჩინების მე-4 და მე-5 პუნქტები). ამდენად, ამ შეთანხმების საფუძველზე ნასყიდობის ხელშეკრულება არ გაუქმებულა, არ გაბათილებულა მხარეების მიერ და, მაშასადამე, ნამდვილია. აღნიშნული ხელშეკრულება ბათილად ვერ ჩაითვლება ვერც ნასყიდობის ღირებულების გადაუხდელობის ფაქტობრივი გარემოების არსებობის შემთხვევაშიც, მსგავს ვითარებაში მხარეს შეუძლია მოითხოვოს მეორე მხარისგან ვალდებულების შესრულება და არა - ხელშეკრულების ბათილად აღიარება.

53. ხელშეკრულების სახისა და მისი სამართლებრივი ბუნების განსაზღვრის შემდეგ, საკასაციო პალატა მიუბრუნდება სადავო რწმუნებულებით განსაზღვრული უფლებამოსილების ფარგლების შესაბამისობის შემოწმებას ზემოაღნიშნულ ხელშეკრულებასთან. სასამართლო განმარტავს, რომ წარმოდგენილი პირის (პირველი მოსარჩელის) შეცილების გამო, წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების არარსებობის დადასტურების შემთხვევაში სახეზე იქნება მეორე მოსარჩელის მიერ პირველი მოსარჩელის სახელით დადებული ხელშეკრულების ბათილობის საფუძველი. [სსკ-ის 103.1. მუხლი: გარიგება შეიძლება დაიდოს წარმომადგენლის მეშვეობითაც. წარმომადგენლის უფლებამოსილება ან კანონიდან გამომდინარეობს ანდა წარმოიშობა დავალების (მინდობილობის) საფუძველზე. სსკ-ის 111.1. მუხლი: თუ პირი წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გარეშე სხვისი სახელით დებს ხელშეკრულებას, ამ ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია წარმოდგენილი პირის თანხმობაზე].

54. საკასაციო სასამართლო საქმეში განთავსებული 2015 წლის 11 მაისის რწმუნებულების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ კასატორთა ზემოაღნიშნული პრეტენზია უსაფუძვლოა. სანოტარო წესით დამოწმებული რწმუნებულებით (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი 150475761) ირკვევა, რომ პირველმა მოსარჩელემ მეორე მოსარჩელეს მიანიჭა უფლებამოსილება მართოს და განკარგოს მთელი მისი უძრავ-მოძრავი ქონება, სადაც არ უნდა იმყოფებოდეს და რისგანაც არ უნდა შესდგებოდეს იგი. ამის შესაბამისად, დადოს კანონით ნებადართული ყოველგვარი გარიგება, კერძოდ: გაყიდოს, გააჩუქოს, მიიღოს საჩუქრად, გადაიფორმოს საკუთარ თავზე, გაცვალოს, გააქირავოს, დააგირავოს და მიიღოს გირაოდ, სესხის უზრუნველსაყოფად დატვირთოს იპოთეკით შენობა თუ სხვა ქონება. ხელი მოაწეროს შესაბამის ხელშეკრულებებს. ყველა შემთხვევაში განსაზღვროს ხელშეკრულების თანხა, ვადა და სხვა პირობები თავისი შეხედულების მიხედვით. აწარმოოს ყველა გარიგების გაანგარიშება (იხ. ტ. 1. ს. ფ. 147).

55. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა (ვარგისიანობა) დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში (მათ შორის ცალმხრივ გარიგებებში) ორი მხარე - ნების გამომვლენი და ნების მიმღები - მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული გარეგნულად გამოხატული აზრის განსხვავებულად გაგება. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც აუცილებლად უნდა გადაწყდეს. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება, რომელსაც 52-ე მუხლი განამტკიცებს (იხ. სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, ლადო ჭანტურია, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი 2011, გვ. 320).

56. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ გარიგებაში გამოვლენილი ნების განმარტების საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპი - ნების გამოვლენის განმარტებისას გონივრული განსჯის კრიტერიუმით და არა მარტოოდენ გარიგების ტექსტით ხელმძღვანელობა [სსკ-ის 52-ე მუხლი: ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან], ადგენს ქცევის იმგვარ წესს, რომლის თანახმად, გარიგების განმარტებისას მთლიანობაში უნდა იქნეს შესწავლილი გარიგების შინაარსი მასში გამოვლენილი მიზნის (ნების) დასადგენად.

57. გონივრული განსჯის კრიტერიუმით ნების გამოვლენის განმარტების შედეგად, უძრავ-მოძრავი ქონების მართვა-განკარგვის, მათ შორის, გაყიდვის უფლებამოსილება იძლევა იმ დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ მეორე მოსარჩელეს ჰქონდა ასევე ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების უფლებამოსილებაც, მით უმეტეს, რომ აღნიშნული შეთანხმების ის პუნქტი, რომლის თანახმად, ნასყიდობის საგანი გამყიდველს დაუბრუნდა საკუთრებაში, პირველ მოსარჩელეს ანუ გამყიდველს სადავოდ არ გაუხდია. სადავოდ არის გამხდარი გამყიდველის მიერ შესასრულებელი, ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგად წარმოშობილი უკუქცევითი ვალდებულება, რომელიც მიღებული ნასყიდობის თანხის დაბრუნებაში გამოიხატება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ იმ პირობებში, როდესაც სადავო რწმუნებულების საფუძველზე, გამყიდველის ნებას შეესაბამება ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგად ნასყიდობის საგნის უკან საკუთრებაში მიღება, უნდა დავასკვნათ, რომ მის ნებას შეესაბამება ნასყიდობის თანხის დაბრუნების საპირისპირო ვალდებულების წარმოშობაც. სხვაგვარი განმარტება, არალოგიკური, არათანმიმდევრული და, ამავე დროს, უსამართლო იქნებოდა. ამდენად, საკასაციო პალატა მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლა შესაბამისი შესრულების უკუქცევითი ვალდებულების აღებით (რაც თანხის დაბრუნებაში გამოიხატებოდა), შეესაბამებოდა გამყიდველის (პირველი მოსარჩელის) ნებას. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეთა პრეტენზია წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების არარსებობის თაობაზე უსაფუძვლოა.

58. რაც შეეხება შეთანხმებას ვალდებულების მესამე პირის მიერ შესრულების შესახებ და მასთან დაკავშირებულ კასატორთა პრეტენზიას სსკ-ის 203-ე მუხლის არასწორი განმარტების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ დასახელებული შეთანხმება წარმოადგენს ვალის გადაკისრების ხელშეკრულებას [სსკ-ის 203-ე მუხლი: მოთხოვნის მფლობელთან დადებული ხელშეკრულებით ვალი შეიძლება თავის თავზე აიღოს მესამე პირმაც (ვალის გადაკისრება). ასეთ შემთხვევაში მესამე პირი დაიკავებს თავდაპირველი მოვალის ადგილს. თავდაპირველ მოვალეს უფლება აქვს არ დაეთანხმოს მოთხოვნის მფლობელისა და მესამე პირის ამ შეთანხმებას და თვითონ გადაიხადოს ვალი. სსკ-ის 204-ე მუხლი: თუ ვალის გადაკისრებაზე მესამე პირი და მოვალე შეთანხმდნენ, მისი გადაკისრების ნამდვილობა მოთხოვნის მფლობელის თანხმობაზეა დამოკიდებული. ვალის გადაკისრების ნამდვილობისათვის მოთხოვნის მფლობელის თანხმობა საჭირო არ არის „კომერციული ბანკების საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონით, „მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების შესახებ“ საქართველოს კანონითა და „საგადახდო სისტემისა და საგადახდო მომსახურების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში].

59. განსახილველ შემთხვევაში მეორე მოსარჩელემ იკისრა პირველი მოსარჩელის მიერ აღებული ვალდებულება, რომელიც წარმოიშვა ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის შედეგად, რისთვისაც მას, სსკ-ის 203-ე მუხლიდან გამომდინარე, არ სჭირდებოდა პირველი მოსარჩელის თანხმობა.

60. რაც შეეხება მოსარჩელეთა პრეტენზიას, რომ თავდაპირველ მოვალეს არ გააჩნდა ფულადი ვალდებულება მოპასუხის მიმართ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული საკითხის შემოწმება მოცემული დავის ფარგლებში დაუშვებელია. გარდა იმისა, რომ სადავოდ გამხდარი, ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმების შესახებ 2015 წლის 22 მაისის შეთანხმება სასამართლოს მიერ არ არის შეფასებული ვალის გადაკისრების ხელშეკრულებად, დავის საგანს არ წარმოადგენს ფულადი ვალდებულების არარსებობის დადასტურება და არც დავის მხარეებად, მოსარჩელისა და მოპასუხის სტატუსით, გვევლინებიან თავდაპირველი მოვალე და მოპასუხე.

61. თუმცა, ასეც რომ არ იყოს, ზემოაღნიშნული შეთანხმების მე-4 პუნქტი [გამყიდველმა ჯ.გ–მა [პირველმა მოსარჩელემ], როგორც მესამე პირმა, პირდაპირი მოვალის ი.გ–ის [თავდაპირველი მოვალის] ფულადი ვალდებულებების სანაცვლოდ ნატურით აუნაზღაურა ვალი კ.შ–ას [მოპასუხეს], რომელიც უთითებს თავდაპირველი მოვალის მიერ შესასრულებელ ფულად ვალდებულებაზე და რომლის იძულებით ან მოტყუებით დადების ფაქტი ვერ დაამტკიცეს მოსარჩელეებმა, საკმარისი მტკიცებულებაა მოპასუხის მტკიცების ტვირთის განსახორციელებლად. დასახელებული შეთანხმება იძლევა იმ პრეზუმფციის დაშვების საფუძველს, რომ თავდაპირველ მოვალეს ნამდვილად ჰქონდა შესასრულებელი ფულადი ვალდებულება მოპასუხის მიმართ. პრეზუმირებული ფაქტის იურიდიული ბუნებიდან გამომდინარე კი, მისი უარყოფა ეკისრება მხარეს, რომლის წინააღმდეგაც ეს ვარაუდი მოქმედებს.

62. სამართალწარმოებაში პრეზუმფციების არსებობა იმითაა განპირობებული, რომ ფაქტების გარკვეული ნაწილი მტკიცებას არ საჭიროებს. სამოქალაქო პროცესში მონაწილეობს ორი ერთმანეთისადმი დაპირისპირებული მხარე - მოსარჩელე და მოპასუხე. შესაბამისად, ერთი ნაწილი მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტებისა, ივარაუდება მოსარჩელის სასარგებლოდ, ხოლო დანარჩენი ნაწილი - მოპასუხის სასარგებლოდ. ის, რაც მოსარჩელის სასარგებლოდ ივარაუდება, უნდა გააქარწყლოს მოპასუხემ, ხოლო ის, რაც მოპასუხის სასარგებლოდ ივარაუდება, პირიქით, უნდა გააქარწყლოს მოსარჩელემ. ეს იმას ნიშნავს, რომ პრეზუმფციები სასამართლოში მტკიცების მოვალეობისაგან კი არ ათავისუფლებს მხარეს, არამედ - წარმოადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესს. მოსარჩელე ვალდებულია დაამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი გარკვეული ფაქტების ნაწილი, ხოლო ამ ფაქტების მეორე ნაწილი ვალდებულია დაამტკიცოს მოპასუხემ. ნორმები, რომლებიც შეიცავს პრეზუმფციებს, წარმოადგენენ კანონის პირდაპირ მითითებას იმის შესახებ, რომელმა მხარემ კონკრეტულად რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს სამოქალაქო პროცესში. თუ რომელი მხარისათვის უფრო ადვილია დაამტკიცოს ესა თუ ის ფაქტი, აგრეთვე, რომელი ფაქტების დამტკიცების საფუძველზე წარმოიშობა ვარაუდი (პრეზუმფცია) გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე სხვა ფაქტების არსებობის შესახებ, განსაზღვრულია კანონით, ხოლო ზოგიერთ შემთხვევებში კი, სასამართლო პრაქტიკით.

63. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პრეზუმფცია (ალბათობა), როგორც ლოგიკური სუბსტანცია, წარმოიშობა, თუ ის ბუნებრივ, ცხოვრებისეულ ჭეშმარიტებაზე მიუთითებს (იხ. სუსგ №ას-1062-1022-2016, 19 თებერვალი, 2018 წელი).

64. იმ პირობებში, როდესაც მხარეებმა წერილობით დაადასტურეს თავდაპირველი მოვალის ფულადი ვალდებულების არსებობა, ლოგიკურად იგულისხმება, რომ აღნიშნული ხელშეკრულების შედგენისას მოსარჩელეებმა გამოიჩინეს სათანადო წინდახედულება და გულისხმიერება და მასში ასახეს გადამოწმებული და სინამდვილესთან შესაბამისი ფაქტობრივი გარემოება.

65. ამდენად, კასატორების პრეტენზია გარიგებების ბათილობისა და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების არარსებობის თაობაზე დაუსაბუთებელია, შესაბამისად, მათგან გამომდინარე კასატორთა სხვა სასარჩელო მოთხოვნები, როგორიცაა იპოთეკის ხელშეკრულებისა და სააღსრულებო ფურცლის ბათილად ცნობა და მოპასუხისთვის 6000 აშშ დოლარის გადახდის დაკისრება, ასევე, უსაფუძვლოა და მართებულია ქვედა ინსტანციის სასამართლოების მიერ მათ დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

66. საკასაციო პალატის ზემოთ მითითებული მსჯელობის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება სწორია, რაც გასაჩივრებული განჩინების ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

67. რაც შეეხება კასატორთა მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, საკასაციო პალატა მიუთითებს სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. ამავე კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. დასახელებული ნორმებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო სასამართლოში მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (2017 წლის 14 ნოემბრის განცხადება, კანცელარიის მიღების ბარათი), მთლიანობაში „7“ ფურცლად (ტომი 2, ს.ფ. 105-111).

68. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორების მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების სსსკ-ის 53-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები და აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ჯ.გ–ისა და ლ.გ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 28 სექტემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელი;

3. კასატორებს დაუბრუნდეთ საკასაციო სასამართლოში მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები (2017 წლის 14 ნოემბრის განცხადება, კანცელარიის მიღების ბარათი), მთლიანობაში „7“ ფურცლად (ტომი 2, ს.ფ. 105-111);

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე