საქმე №ას-1394-2019 31 მარტი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო

მოწინააღმდეგე მხარე - ლ.გ–ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი _ საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ცნობა-დახასიათების შესაბამისად, ქ. თბილისში, ..... მდებარე უძრავი ნივთის ლიტ "ა-ბ-გ"-დან ¼ წილი არის ვ.უ–ის საკუთრება. იმავე უძრავი ქონების 1/4 წილის მესაკუთრე იყო ა.ე–ი.

2. ა.ე–ის მემკვიდრეები არიან ა.მ–ი, ა.ე–ი და დ.ე–ი.

3. ა.მ–მა, ა.ე–მა და დ.დ–ამ 2013 წლის 22 თებერვალს, ქ.ბ–ას მიჰყიდეს თავიანთ საკუთრებაში არსებული 1/8, 1/16 და 1/16 წილები, რაც შეადგენს 1/4 წილს.

4. ვ.უ–ი გარდაიცვალა 1983 წელს. ერთიან ელექტრონულ სამემკვიდრეო რეესტრში არ არის რეგისტრირებული ჩანაწერი გარდაცვლილის დანაშთი სამკვიდრო ქონების თაობაზე.

5. ს.კ–ი (შემდეგში: მოსარჩელის მამკვიდრებელი) გარდაიცვალა 2016 წელს, რომლის მემკვიდრეა ლ.გ–ი (შემდეგში: მოსარჩელე).

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ ა.ე–მა ნ.ბ–თან, 1988 წლის 17 დეკემბერს ნასყიდობის ხელშეკრულება გააფორმა, რომლის საფუძველზე ტექინვენტარიზაციის ბიუროში, 1990 წლის 5 ივლისს აღირიცხა თბილისში ..... მისამართზე მდებარე შენობა- ნაგებობიდან 1/4 ნაწილის მესაკუთრედ. ა.ე–მა და ა.მ–მა ქორწინებიდან ერთ-ორ წელში შეიძინეს თბილისში, ...... მისამართზე მდებარე სახლთმფლობელობიდან 1/2 ნაწილი. აღნიშნული წილი ორი თანამესაკუთრის საერთო ქონება გახლდათ - სახლთმფლობელობიდან თითო მეოთხედი ნაწილები ეკუთვნოდათ ნ.ბ–სა და ვ.უ–ს. თავდაპირველად არც ერთ მათგანთან კანონით დადგენილი წესით ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება არ მომხდარა, თუმცა ა.ე–ი და მისი ოჯახი ჯერ კიდევ 1981-1982 წლებიდან ფლობდნენ ხსენებულ 1/2 ნაწილს. სათანადო წესით ხელშეკრულების გაფორმება 1988 წელს მხოლოდ ნ.ბ–თან მოხერხდა, რაც შეეხება ვ.უ–ის 1/4 ნაწილს, მასზე კანონის დაცვით ხელშეკრულების გაფორმება შეუძლებელი გახდა 1983 წელს მისი გარდაცვალების გამო. სახლთმფლობელობის 1/2 ნაწილის შეძენა განპირობებული გახლდათ კერძო სახლის აშენების სურვილით, რაც განხორციელდა კიდევაც - გასული საუკუნის 80-იანი წლების დასასრულსა და 90- იანი წლების დასაწყისში. ა.ე–მა და ა.მ–მა ნ.ბ–ისაგან და ვ.უ–ისაგან შეძენილ წილთა ფარგლებში, გარკვეული სადემონტაჟო სამუშაოების შემდეგ ააშენეს ორსართულიანი სახლი. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, ა.ე–ს სახლთმფლობელობის სადავო ნაწილზე მფლობელობა მოპოვებული ჰქონდა მესაკუთრე ვ.უ–თან დადებული შეთანხმებით, რომელმაც საკუთარი წილი დათმო. ა.ე–ის მფლობელობა სადავო წილზე განპირობებული იყო მასთან მიღწეული იმგვარი შეთანხმებით, რომელიც საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობას გულისხმობდა. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ა.ე–ის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, კერძოდ კი უფლება სადავო წილის ფარგლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობაზე, ნაწილობრივ (1/3 ნაწილი) განიკარგა მოსარჩელის მამკვიდრებლის, ქ.ბ–ას სასარგებლოდ. ა.ე–ის ერთ-ერთმა მემკვიდრემ ა.ე–მა (იგივე ა.მ–მა) 2001 წლის 2 ნოემბერს გასცა მინდობილობა და მინდობილმა პირმა, სახლის ღირებულების ანგარიშში, 2001 წლის 10 ნოემბერს მოსარჩელის მამკვიდრებლისგან მიიღო 3000 აშშ დოლარი. სასამართლომ უდავო გარემოებად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მამკვიდრებელი სადავო საცხოვრებელ სადგომში ცხოვრობს 2000 წლიდან და ამგვარი მფლობელობა განპირობებულია ა.ე–ის მიერ გასული საუკუნის 90-იან წლების დასაწყისში აშენებული სახლის შესყიდვის მიზნით ა.მ–ისათვის 3000 აშშ დოლარის გადახდის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ა.ე–მა (იგივე ა.მ–მა) 2001 წელს დათმო თავისი წილი უფლება (1/3 ნაწილი) საცხოვრებელ სადგომზე მოსარჩელის მამკვიდრებლის სასარგებლოდ.

7. სარჩელის საფუძვლები

7.1 მოსარჩელემ, 2017 წლის 18 ოქტომბერს, სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობის და უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნით.

7.2 სარჩელი ეფუძნება წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში დასახელებულ ფაქტობრივ გარემოებებს.

8. მოპასუხის პოზიცია

8.1 მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

9.1 თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა.

9.2 საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდეგში: სპეციალური კანონი) პირველი, მე-2, მე-9 მუხლებით.

9.3 სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

9.3.1 მოსარჩელის მამკვიდრებელმა, 1998 წელს ა.მ–თან გარიგება დადო და ქ. თბილისი, ...... მდებარე საცხოვრებელი სადგომიდან ვ.უ–ის საკუთრებად რიცხული ნაწილის - ლიტ ა,ბ,გ -დან 1/4 წილის 1/3 ნაწილი შეიძინა. იგი ამ მისამართზე ცხოვრობდა 1998 წლიდან და იხდიდა გადასახადებს, თუმცა დარეგისტრირდა 2012 წელს.

9.3.2 სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა პირებმა: ზ.გ–მა და ს.რ–მა დაადასტურეს მოსარჩელის მამკვიდრებლის მიერ ა.მ–ისგან სადავო ბინის შეძენის ფაქტი.

9.4 საქალაქო სასამართლომ სპეციალური კანონის მე-2 პირველი პუნქტის „ა“ და „დ“ ქვეპუნქტებზე „ამ კანონის მიზნებისთვის მასში გამოყენებულ ტერმინში ,,მოსარგებლედ“ მოიაზრება პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით“; „წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულება არის წერილობითი საბუთი/საბუთები, რომლითაც/რომლებითაც მესაკუთრე ადასტურებს საცხოვრებელი სადგომის გაყიდვის ნებას და ნასყიდობის ფასის მიღებას“, ამავე კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტზე „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა“ მიუთითა და დადგენილად მიიჩნია, რომ საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე იყო მოსარჩელის მამკვიდრებელი (დედა). სასამართლოს მსჯელობა ეფუძნება სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებებს (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტი). ა.ე–ის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, კერძოდ, სადავო წილის ფარგლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობაზე უფლება, ნაწილობრივ (1/3 ნაწილი) განიკარგა მოსარჩელის მამკვიდრებლის სასარგებლოდ.

9.5 საქალაქო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის მამკვიდრებლის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეობის უფლება დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით, საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციით, კომუნალური გადასახადების გადახდით და მოწმეთა ჩვენებებით.

9.6 სასამართლომ სსკ-ის 1343-ე მუხლის პირველი ნაწილზე „ თუ არც კანონით და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არც ერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა, როცა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება, უმკვიდრო ქონება გადადის სახელმწიფოზე“ დაყრდნობით დადგენილად მიიჩნია, რომ 1983 წელს გარდაცვლილი ვ.უ–ის დანაშთი სამკვიდრო ქონების თაობაზე ელექტრონულ სამემკვიდრეო რეესტრში რეგისტრირებული ჩანაწერი არ მოიპოვება.

9.7 საქალაქო სასამართლოს განმარტებით, იმისთვის, რომ სპეციალური კანონით რეგულირებული ურთიერთობის ფარგლებში პირმა საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობის გზით მოიპოვოს სადგომზე საკუთრების უფლება, აუცილებელია შემდეგი გარემოებების ერთობლიობა: საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის ურთიერთობა წარმოშობილი უნდა იყოს 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე. 2) მოსარჩელე უნდა იყოს ამ კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლე ან მისი უფლებამონაცვლე; 3) საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე უნდა იყოს გარდაცვლილი; 4) გარდაცვლილი მესაკუთრის დანაშთი ქონება უნდა აკმაყოფილებდეს უმკვიდრო ქონებად ცნობის კრიტერიუმებს.

9.8 საქალაქო სასამართლომ სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის პირველ პუნქტზე მითითებით მიიჩნია, რომ გამოვლენილია ზემოაღნიშნული კანონით განსაზღვრული წინაპირობები, რის გამოც ქ. თბილისი, ........ მდებარე საცხოვრებელი სადგომიდან ვ.უ–ის საკუთრებად რიცხული ნაწილის, კერძოდ - ლიტ ა,ბ,გ -დან 1/4 წილის 1/3 ნაწილი ცნობილ უნდა იქნას უმკვიდროდ და მოსარჩელეს უსასყიდლოდ გადაეცეს საკუთრებაში.

10. სააპელაციო საჩივრის საფუძვლები

10.1 მოპასუხემ, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

11.1 თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 4 ივნისის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

11.2 სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 390.3.-ე მუხლის ,,გ“ ქვეპუნქტი) და მიუთითა მათზე.

11.3. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სასამართლოს კვლევის საგანს იმ გარემოების დადგენა წარმოადგენდა ჰქონდა თუ არა ადგილი მოსარჩელის ან მისი მამკვიდრებლის მხრიდან სპეციალური კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლესთან - ა.ე–თან (მის უფლებამონაცვლესთან) გარიგების დადების ფაქტს, რომლითაც მოიპოვა უფლება სადავო ნივთზე.

11.4. საქმეზე წარდგენილი მასალებიდან დადგინდა, რომ ა.ე–ი გარდაიცვალა 1996 წლის 17 სექტემბერს. ამასთან, 2013 წლის 1 თებერვალს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, 1996 წლის 17 სექტემბერს გარდაცვლილი ა.ე–ის დანაშთი სამკვიდრო ქონება მიიღეს მამკვიდრებლის პირველი რიგის მემკვიდრეებმა: მეუღლემ - ა.მ–მა და შვილებმა - ა.ე–მა და დ.დ–ამ. ამდენად, როგორც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით იქნა დადგენილი ა.ე–ის გარდაცვალების შემდეგ სახლთმფლობელობის სადავო, ვ.უ–ის საკუთრებად რეგისტრირებულ ¼ (ერთმეოთხედ) ნაწილზე სარგებლობის უფლება გადავიდა ა.ე–ის სამკვიდრო ქონების მიმღებ მემკვიდრეებზე და შესაბამისად, ა.მ–ი, ა.ე–ი და დ.დ–ა სამკვიდროს მიღების დღიდან, როგორც ა.ე–ის უფლებამონაცვლეები, გახდნენ ვ.უ–თან დადებული საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით განპირობებული ურთიერთობის მონაწილენი - მოსარგებლეები.

11.5 სანოტარო ფორმით შედგენილი 2001 წლის 2 ნოემბრის მინდობილობის თანახმად, ა.ე–მა (იგივე ა.მ–მა) ვ.მ–ას მიანიჭა უფლებამოსილება, რომ გაესხვისებინა მისი საცხოვრებელი სახლი მდებარე თბილისში, .........

11.6 ვ.მ–ამ, 2003 წლის 3 ოქტომბერს სანოტარო ფორმით შეადგინა ხელწერილი, რომლის მიხედვით მინდობილობით მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში 2001 წლის 10 ნოემბერს მოსარჩელის მამკვიდრებლისგან სახლის ღირებულების თანხა, 3000 აშშ დოლარი მიიღო.

11.7 სააპელაციო სასამართლომ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ გარემოებაზეც მიუთითა, რომლის მიხედვით, მოსარჩელის მამკვიდრებელი სადავო ბინაში ცხოვრობდა 2000 წლიდან და ამგვარი მფლობელობა განპირობებული იყო ა.ე–ის მიერ 90-იანი წლების დასაწყისში აშენებული სახლის შესყიდვის მიზნით ა.მ–ისათვის 3000 (სამი ათასი) აშშ დოლარის გადახდის საფუძვლით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ 2001 წელს ა.ე–მა (იგივე ა.მ–მა) დათმო თავისი წილი უფლება (1/3 ნაწილი) საცხოვრებელ სადგომზე მოსარჩელის მამკვიდრებლის სასარგებლოდ“. ამავე გადაწყვეტილებაში სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „ა.ე–მა, იგივე ა.მ–ი (მესამე პირი) ჯერ კიდევ 2000 წელში დათმო თავისი წილი უფლება მოსარჩელის მამკვიდრებლის სასარგებლოდ, რაც იმას ნიშნავს, რომ 2013 წლის 26 თებერვლისათვის მას ეს უფლება აღარ გააჩნდა“.

11.8 სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სამართლებრივად სწორად შეაფასა და მართებულად დაადგინა, რომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა სპეციალური კანონით უნდა მოწესრიგებულიყო.

11.9. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელეს კანონმდებლობით დადგენილი წესით მოპოვებული აქვს სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლის სტატუსიდან გამომდინარე სადავო უძრავ ნივთთან დაკავშირებული ყველა უფლება, ასევე იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ სადავო საცხოვრებელი სადგომი ცნობილი იქნა უმკვიდროდ - პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დააკმაყოფილა სასარჩელო მოთხოვნა და არ არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძვლები.

12. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

12.1 მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

12.2 კასატორის მტკიცებით, საქმის მასალებში არსებული არც ერთი დოკუმენტით არ დასტურდება ა.მ–ის და მოსარჩელის (მისი მამკვიდრებლის) მოსარგებლედ მიჩნევის ფაქტი.

12.3 კასატორის განმარტებით, ვინაიდან არ არის წარმოდგენილი ნასყიდობის ხელშეკრულება, მოსარჩელეს უნდა დაედასტურებინა, რომ ა.მ–ი არის პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით.

12.4 უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციით, კომუნალური გადასახადების გადახდით ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული საფასურის გადახდით. საქმეში არ არის წარმოდგენილი 1997 წლის 25 ნოემბრამდე, ანუ სპეციალური კანონის მოქმედებამდე პერიოდში ა.მ–ის მიერ კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი მტკიცებულებები და არც მესაკუთრისთვის გარკვეული საფასურის გადახდის დოკუმენტი.

12.5 საქმის მასალებში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ ა.მ–ი იყო ვ.უ–ის სახელზე რიცხული უძრავი ქონების მოსარგებლე. შესაბამისად, არ დასტურდება მოსარჩელის მამკვიდრებლის მოსარგებლეობის ფაქტი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის "ე" ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

17. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის ძირითადი პრეტენზია ისაა, რომ არ დასტურდება მოსარჩელის მამკვიდრებლის სპეციალური კანონით განთვალისწინებული მოსარგებლედ მიჩნევის ფაქტი.

18. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და სრულად ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს სადავო საკითხებთან მიმართებით (იხ. წინამდებარე განჩინების 9.3.1. – 9.8; 11.4-.11.9 ქვეპუნქტებში ასახული მსჯელობა).

19. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობისა და საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის პირველი და მე-2 „თუ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე გარდაცვლილი ან გარდაცვლილად გამოცხადებულია და არც კანონით მემკვიდრეები და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, ან არცერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო, ანდა ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება, მოსარგებლე უფლებამოსილია მოითხოვოს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობა (საცხოვრებელი სადგომის უმკვიდროდ ცნობის შესახებ სარჩელი); ამ მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად უმკვიდროდ ცნობილი საცხოვრებელი სადგომი სასამართლო გადაწყვეტილებით მოსარგებლეს საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაეცემა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირდება“ პუნქტები.

20. აღნიშნული მოთხოვნა განხორციელებადია შემდეგი წინაპირობების არსებობისას: მოსარჩელე უნდა იყოს საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლე; მესაკუთრე უნდა იყოს გარდაცვლილი ან გარდაცვლილად გამოცხადებული; არც კანონით და არც ანდერძით მემეკვიდრეები არ უნდა არსებობდნენ.

21. სპეციალური კანონიდან გამომდინარე, პირისათვის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის სტატუსის მინიჭების ცნობის თაობაზე არსებობს მყარი სასამართლო პრაქტიკა, კერძოდ, სპეციალური კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს.

22. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კანონის მიზნებისთვის მასში გამოყენებულ ტერმინში ,,მოსარგებლედ“ მოიაზრება პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით, ხოლო განსახილველი ნორმის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, ტერმინი „რეგისტრაცია“ განიმარტება, როგორც საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ“ საქართველოს 1996 წლის 27 ივნისის კანონის ამოქმედებამდე არსებული წესით რეგისტრაცია (ჩაწერა) საცხოვრებელ ფართობში. განსახილველი მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე - მათ უფლებამონაცვლეებზე.

23. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სპეციალური კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. მოცემული კანონის მიზანია ისეთი ფაქტობრივი ურთიერთობების მოწესრიგება, რომელთაც არ ითვალსიწინებს არც საქართველოს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი და ისინი არც საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით იყო სათანადოდ მოწესრიგებული. ეს ურთიერთობანი ათეულობით წლების განმავლობაში ყალიბდებოდა მოქალაქეთა შორის მოწესრიგებული სამოქალაქო ურთიერთობების გვერდით. მათ ფართოდ დამკვიდრებას ხელს უწყობდა არა მარტო საბჭოთა სამართლებრივი სისტემის ნაკლოვანებანი, არამედ - სხვა სუბიექტური თუ ობიექტური გარემოებანი. სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება კანონში მითითებულ პერიოდში ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ- სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში მხარეები ფაქტობრივად იძულებული იყვნენ ურთიერთობები დაემყარებინათ კანონის მიღმა. მითითებულიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ საქართველოს კანონმა მათ მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და დაუკავშირა მას კოკნრეტული სამართლებრივი შედეგი ე.ი. აღნიშნული გარიგებების საგანი აღიარებულ იქნა სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად. თავის მხრივ, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სამოქალაქო ბრუნვის ობიექტად მიიჩნევა არა მხოლოდ ნივთები, არამედ არამატერიალური ობიექტები - უფლებები და მოთხოვნები, შესაბამისად, ამ კანონით მოსარებლეს სტატუსიდან გამომდინარე უფლება შესაძლოა იქნეს განკარგული ან/და გადავიდეს მემკვიდრეზე.

24. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და სამართლებრივად შეაფასა სწორად.

25. ამდენად, რადგანაც გამოვლენილია სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის მაკვალიფიცირებელი ყველა წინაპირობა: 1. მოსარჩელის მამკვიდრებლის საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეობის უფლება დასტურდება კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით, საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციით, კომუნალური გადასახადების გადახდით და მოწმეთა ჩვენებებით; 2. მოსარჩელე სპეციალური კანონის მიზნებიდან გამომდინარე სადავო საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლის (მამკვიდრებლის) უფლებამონაცვლეა; 3. უმკვიდრო ქონების მესაკუთრე ვ.უ–ი 1983 წლის 13 ივნისს გარდაიცვალა და 4. მას საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის მიერ გაცემული ინფორმაციის თანახმად, მემკვიდრე არ დარჩენია, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სარჩელი მართებულად დაკმაყოფილდა.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

27. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე