საქმე №ას-341-2020 24 მარტი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (მომხსენებელი, თავმჯდომარე),

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახური (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ჩ–ძე, ს.ბ–ძე, ი.ჯ–ძე (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, ტოლფას სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება, შვებულების ფულადი კომპენსაცია, კომპენსაციის დაკისრება, დაყოვნების პირგასამტეხლოს გადასახდელად დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის არსებითი განხილვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თ.ჩ–ძე (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული, შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ავტორი) 2017 წლის 21 მარტიდან 2017 წლის 18 ოქტომბრამდე მუშაობდა მოპასუხესთან სამართლებრივი აქტების მომზადების განყოფილების დამხმარე ტექნიკური პერსონალის თანამდებობაზე. იმავე წლის 18 ოქტომბრიდან 2018 წლის 26 იანვრამდე დასაქმებული იყო სამართლებრივი აქტების მომზადების განყოფილების იურისტის თანამდებობაზე. 2018 წლის 26 იანვრიდან 23 თებერვლამდე მუშაობდა სამართლებრივი აქტების მომზადების განყოფილების მეორე კატეგორიის უფროსი სპეციალისტის თანამდებობაზე და მისი ხელფასი გათავისუფლებამდე შეადგენდა დასაბეგრ 1 600 ლარს.

2. ს.ბ–ძე (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული, შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ავტორი) 2017 წლის 21 მარტიდან იმავე წლის 20 ივნისამდე მუშაობდა სამსახურის დამხმარე ტექნიკური პერსონალის თანამდებობაზე დროებით მოვალეობის შემსრულებლად, 2017 წლის 20 ივნისიდან იმავე წლის 2 ოქტომბრამდე მუშაობდა სამსახურის დამხმარე ტექნიკური პერსონალის თანამდებობაზე, 2017 წლის 2 ოქტომბრიდან 2018 წლის 26 იანვრამდე მუშაობდა სამართლებრივი აქტების მომზადების განყოფილების იურისტად, ხოლო მოგვიანებით 2018 წლის 26 იანვრიდან სამართლებრივი აქტების მომზადების განყოფილების მეორე კატეგორიის უფროსი სპეციალისტის თანამდებობაზე. ხელფასი, გათავისუფლებამდე შეადგენდა დასაბეგრ 1 600 ლარს.

3. ი.ჯ–ძე (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული, შეგებებული სააპელაციო საჩივრის ავტორი) 2017 წლის 1 მარტიდან 3 თვით დაინიშნა სამართლებრივი აქტების მომზადების განყოფილებაში დამხმარე ტექნიკური პერსონალის თანამდებობაზე დროებით მოვალეობის შემსრულებლად. 2017 წლის 20 ივნისიდან, იმავე წლის 18 ოქტომბრამდე მუშაობდა სამართლებრივი აქტების მომზადების განყოფილებაში დამხმარე ტექნიკური პერსონალის თანამდებობაზე, ხოლო 2017 წლის 18 ოქტომბრიდან დაინიშნა სამართლებრივი აქტების მომზადების განყოფილების იურისტის თანამდებობაზე 2018 წლის 26 იანვრამდე. მოსარჩელე 2018 წლის 26 იანვრიდან 2018 წლის 23 თებერვლამდე პერიოდში მუშაობდა სამართლებრივი აქტების მომზადების მეორე კატეგორიის უფროსი სპეციალისტის თანამდებობაზე და მისი ხელფასი გათავისუფლებამდე შეადგენდა დასაბეგრ 1 600 ლარს.

4. მოსარჩელეები, დამსაქმებელმა გააფრთხილა მოსალოდნელი გათავისუფლების შესახებ, ხოლო, გათავისუფლების შემდეგ მისცა 1 თვის კომპენსაცია.

5. მოსარჩელეებს, გარდა ს.ბ–ძისა (ისარგებლა ერთი დღით, ანაზღაურებადი შვებულებით), დანიშვნიდან გათავისუფლებამდე არ უსარგებლიათ შვებულებით.

6. მოსარჩელეები, სამართლებრივი აქტების მომზადების განყოფილების მეორე კატეგორიის უფროსი სპეციალისტის თანამდებობიდან გათავისუფლდნენ 2018 წლის 23 თებერვალს საქართველოს შრომის კოდექსის 37.1. მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად.

7. მოსარჩელეთა გათავისუფლებამდე არ არსებობდა მათ მიერ დაკავებული თანამდებობების საკვალიფიკაციო მოთხოვნები, რომელიც მოპასუხის მიერ მოსარჩელეთა გათავისუფლების შემდეგ 23.02.2018 წელს დამტკიცდა სამსახურის თანამშრომლეთა საკვალიფიკაციო მოთხოვნები (ს. ფ. 139-145), რომელსაც შრომის სტაჟთან დაკავშირებით მოსარჩელეები სრულად აკმაყოფილებდნენ.

8. მოსარჩელეთა მოთხოვნა

8.1. მოსარჩელეებმა, 2018 წლის 26 მარტს სარჩელი აღძრეს სასამართლოში, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, დამსაქმებელი ან კასატორი) წინააღმდეგ, მოითხოვეს:

8.1.1. დამსაქმებლის 2018 წლის 23 თებერვლის #ბ60.011805415, #ბ60.011805414, #ბ60.011805424 ბრძანებების, მოსარჩელეთა გათავისუფლების შესახებ, ბათილად ცნობა;

8.1.2. მოსარჩელეთა აღდგენა, დამსაქმებლის პირველი კატეგორიის მესამე რანგის უფროსი სპეციალისტის ტოლფას თანამდებობაზე;

8.1.3. მოპასუხისთვის, მოსარჩელეთა სასარგებლოდ, თითოეულის გამოუყენებელი შვებულების ფულადი კომპენსაციის დასაბეგრი 1 600 ლარის დაკისრება;

8.1.4. მოპასუხისთვის, მოსარჩელეთა სასარგებლოდ, გამოუყენებელი შვებულების ერთი თვის თანამდებობრივი სარგოს, დასაბეგრი 1 600 ლარის და იძულებითი მოცდენის თანხის დაყოვნებისათვის ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 2018 წლის 23 მარტიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე გადასახდელი თანხის 0.07%-ის დაკისრება;

8.1.5. მოპასუხეს დაეკისროს მოსარჩელეთა სასარგებლოდ იძულებით განაცდურის ანაზღაურების დაყოვნებისათვის, ყოფელთვიურად გადასახდელი თანხის 2018 წლის 23 მარტიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე 0.07% გადახდა;

8.1.6. მოპასუხისთვის, მოსარჩელეთა სასარგებლოდ, 1 თვის კომპენსაციის სახით დასაბეგრი 1 600 ლარის და კომპენსაციის თანხის დაყოვნებისთვის ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 2018 წლის 23 თებერვლიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე გადასახდელი თანხის 0.07%-ის გადახდა.

9. დამსაქმებლის შესაგებელი

9.1. დამსაქმებელმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა;

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

10.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეთა სასარჩელო მოთხოვნები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

10.1.1. ბათილად იქნა ცნობილი დამსაქმებლის 2018 წლის 23 თებერვლის #ბ60.011805415, #ბ60.011805414, #ბ60.011805424 ბრძანებები, მოსარჩელეთა თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ;

10.1.2. დამსაქმებელ ორგანიზაციას, მოსარჩელეთა სასარგებლოდ, მათ გათავისუფლებამდე არსებულ ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის შეუძლებლობის და განაცდურის დაკისრების სანაცვლოდ, დაეკისრა, კომპენსაციის სახით დასაბეგრი 17 600 ლარის გადახდა;

10.1.3. დამსაქმებელს, მოსარჩელეების (გარდა ს.ბ–ძისა, ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ, დამსაქმებელს გამოუყენებელი შვებულების ფულადი კომპენსაციის სახით დაეკისრა 1 546.67 ლარი; იხ. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტი) სასარგებლოდ დაეკისრა გამოუყენებელი შვებულების ფულადი კომპენსაცია დასაბეგრი 1 600 ლარი;

11. დამსაქმებლის სააპელაციო საჩივარი

11.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა დამსაქმებელმა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა;

12. მოსარჩელეთა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი

12.1. დასაქმებულებმა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი წარადგინეს, პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვეს;

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

13.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ნოემბრის განჩინებით დამსაქმებლის სააპელაციო საჩივარი და მოსარჩელეთა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება;

13.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) და მიუთითა მათზე.

13.3. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელეები გათავისუფლებამდე დასაქმებულები იყვენ მოპასუხე ორგანიზაციაში. მოპასუხის 2018 წლის 23 თებერვლის ბრძანებებით, სშკ-ის 37.1 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, მოსარჩელეები გათავისუფლდნენ დაკავებული თანამდებობებიდან, „ეკონომიკური გარემოებების, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციულ ცვლილებებს, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას“, შეწყდა მხარეთა შორის არსებული შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა.

13.4. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა დამსაქმებლის მიერ ლეგიტიმურად და მართლზომიერად რომ ჩაითვალოს, ამისათვის აუცილებელია წარმოჩინდეს ის გონივრული წინაპირობანი, რომელიც ამ შეწყვეტას კანონიერ საფუძველს მისცემდა. ასეთი ლეგიტიმური წინაპირობანი სწორედ დამსაქმებელმა უნდა დაასაბუთოს. ანუ დამსაქმებელმა უნდა თქვას, რომ წყვეტს კონტრაქტს იმის გამო, რომ მაგ: დასაქმებულმა დაარღვია შრომითი ვალდებულებანი თანაც უხეშად; არსებობს ასეთის განხორციელების ორგანიზაციული აუცილებლობა; გავიდა შრომითი ხელშეკრულების ვადა და სხვა. რომელიმე ასეთი ლეგიტიმური საფუძვლის მითითების შემდეგ, დასაქმებულმა, ასევე მტკიცებულებებით უნდა დაადასტუროს მისი არსებობა და რეალურობა. საქალაქო სასამართლომ მართებულად განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი ”affirmanti, non negati, incumbit probatio”- “მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს”.

13.5. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა მოპასუხის მტკიცება, რომ არსებობდა საწარმოს რეორგანიზაციის, კერძოდ, ორგანიზაციული ცვლილებების წინაპირობები, რამაც გამოიწვია სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობა, რის გამოც მართლზომიერად განხორციელდა რეორგანიზაცია, თუმცა, სააპელაციო პალატის მოსაზრებითაც, მოპასუხემ ვერ მიუთითა და შესაბამისად ვერც დაადასტურა, რომ მას წინასწარ წერილობით გაწერილი ჰქონდა მკაფიო, ნათელი და გამჭვირვალე პროცედურები, კერძოდ, იმ სამსახურში არსებული პოზიციებიდან, რომელსაც რეორგანიზაცია შეეხო, რა კრიტერიუმებზე დაყრდნობით განისაზღვრა, თუ ვინ უნდა დარჩენილიყო, ხოლო ვისთან უნდა შეწყვეტილიყო შრომითი ურთიერთობა. არ დგინდება, თუ რა კრიტერიუმით შეირჩა მოსარჩელეებთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილება, რის გამოც მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება მართლსაწინააღმდეგოა.

13.6. რეორგანიზაციის შესახებ გადაწყვეტილება მიღებულია ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობისა და საკრებულოს მიერ შესაბამისი განკარგულებების საფუძველზე, კერძოდ: ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 20.11.2017 წლის 43.03.841 განკარგულება (ტ.1,ს. ფ. 127-128), ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 05.12.2017 წლის 52-ე განკარგულება (ტ.1, ს. ფ. 129), ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 29.11.2017 წლის 44.15.865 განკარგულება (ტ.1,ს. ფ. 130). რეორგანიზაციის შედეგად დამტკიცდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 16 თებერვლის N13-35 დადგენილება, რომლითაც ძალადაკარგულად გამოცხადდა მოპასუხე ორგანიზიაციის წესდების დამტკიცების შესახებ ქ. თბილისის საკრებულოს 30.12.2014 წლის N20-104 დადგენილება. რეორგანიზაციის შედეგად დამტკიცებული ახალი დებულების თანახმად, სამსახურის უფლებამოსილებებს მოაკლდა მთელი რიგი ფუნქციები ურბანული დაგეგმარებისა და განვითარების მიმართულებით და შესაბამისად ამ ფუნქციების განსახორციელებლად სამართლებრივი უზრუნველყოფის განხორციელების უფლებამოსილება. სამსახურში გაუქმდა რამდენიმე განყოფილება, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ ქალაქის ურბანულად სწორი მიმართულებით განვითარებას, ვინაიდან შეიქმნა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახური და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 16 თებერვლის N10-16 დადგენილებით დამტკიცდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის დებულება. აღნიშნული დადგენილების მე-2 მუხლის თანახმად, ,,ამ დადგენილების ამოქმედებიდან ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის ურბანული განვითარების მიმართულებით მიმდინარე საქმეების დასრულებაზე უფლებამოსილ სამსახურად განისაზღვრა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახური“. გარდა აღნიშნულისა, სამსახურს ასევე გამოეყო საკონსულტაციო განყოფილება, რომელიც რეორგანიზაციის შედეგად სტრუქტურულად დაექვემდებარა ააიპ მუნიციპალური სერვისების განვითარების სააგენტოს. საქმის მასალებით ასევე დგინდება, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2018 წლის 16 თებერვლის დადგენილებით გაერთიანდა სამსახურში მანამდე არსებული სამართლებრივი აქტების მომზადებისა და სასამართლოსთან და ადმინისტრაციულ ორგანოებთან ურთიერთობის განყოფილებები და შეიქმნა იურიდიული განყოფილება. რეორგანიზაციამდე მოპასუხე ორგანიზაციაში სასამართლოსთან და ადმინისტრაციულ ორგანოებთან ურთიერთობის განყოფილებაში განსაზღვრული იყო 5 საშტატო ერთეული, ხოლო სამართლებრივი აქტების მომზადების განყოფილებაში 12 საშტატო ერთეული. რეორგანიზაციის შემდეგ აღნიშნული განყოფილებები გაერთიანდა, რის საფუძველზეც შეიქმნა იურიდიული განყოფილება, რომლის საშტატო ერთეული ჯამში განისაზღვრა 12 საშტატო ერთეულით, სწორედ იმ საფუძვლებიდან გამომდინარე, რომ ურბანული განვითარების საქალაქო სამსახურის საქმიანობაზე სამართლებრივი უზრუნველყოფის განხორციელება აღარ ევალებოდა არქიტექტურის სამსახურს.

13.7. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელეებს, აღდგენის შეუძლებლობის გამო, მიეცათ კომპენსაცია 1 წლის ხელფასის ოდენობით.

13.8. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიიჩნია აგრეთვე, ანაზღაურებადი შვებულებისთვის განკუთვნილი ერთი თვის ხელფასის ოდენობით, მოპასუხისთვის თანხის დაკისრება, ვინაიდან მოსარჩელეები ფაქტობრივად 11 თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში მუშაობდნენ უწყვეტად დამსაქმებელ ორგანიზაციაში. ამასთან, ს.ბ–ძის ნაწილში, მთლიანი თვის ანაზღაურებადი შვებულების შესაბამის თანხას გამოაკლდა, მის მიერ გამოყენებული 1 დღე შვებულებიდან.

13.9. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დასაბუთებული იყო საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა დაყოვნების პირგასამტეხლოს მოპასუხისთვის დაკისრებაზე უარის თქმის შესახებ, ვინაიდან, კანონმდებელი აღნიშნული პირგასამტეხლოს დაკისრებას, დამსაქმებლისთვის უკვე განსაზღვრული ვალდებულების, კონკრეტულ ვადაში შეუსრულებლობას უკავშირებს, რაც განსახილველ შემთხვევაში სახეზე არ ყოფილა.

14. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი

14.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ნოემბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა დამსაქმებელმა, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

14.2. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დაუსაბუთებელია, ვინაიდან, ერთის მხრივ იზიარებს სამსახურის პოზიციას, რომ რეორგანიზაციის საფუძველი არსებობდა, ხოლო, მეორეს მხრივს, რეორგანიზაციის შედეგად, მოსარჩელეთა გათავისუფლებას უკანონოდ მიიჩნევს. აღსანიშნავია, რომ წერილობითი კრიტერიუმები, რომელზეც სააპელაციო სასამართლო უთითებდა, არც ერთ სამართლებრივ საფუძველს არ ეფუძნება.

14.3. კასატორის განმარტებით, გასათავისუფლებელი პირები სამუშაო გამოცდილებისა და კომპეტენციის გათვალისწინებით არიან შერჩეული. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მთელს ორგანიზაციაში გათავისუფლებულია არა მხოლოდ სამი პირი, არამედ კიდევ 12 შტატია გაუქმებული.

14.4. კასატორის განმარტებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ, დაუსაბუთებლად დააკისრა მოსარჩელეთა სასარგებლოდ, გამოუყენებელი შვებულების ანაზღაურების ვალდებულება. დასაქმებულები ჯამში 11 თვის განმავლობაში არ მუშაობდნენ სადავო თანამდებობაზე, შესაბამისად მათ ანაზღაურებადი შვებულების მოთხოვნა არ ჰქონდათ წარმოშობილი.

15. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

15.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 11 ნოემბრის განჩინებით, დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი დაშვებულია სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და მიღებულია არსებითად განსახილველად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების გაცნობის, მტკიცებულებათა ერთობლივად გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

16. სსსკ-ის 410-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა ან გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

17. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ არსებითად იზიარებს, ქვემდგომი ინსტანციის მიერ დადგენილ და წინამდებარე განჩინების 1-7 პუნქტებსა და 13.3-13.9 ქვეპუნქტებში ასახულ გარემოებებს და დამატებით კასატორის პრეტენზიების გათვალისწინებით მიუთითებს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ისეთ გარემოებებზე, როგორიცა საქართველოში შრომის კანონმდებლობისა და შრომის პოლიტიკის გათვალისწინებით, საწარმოთა/ორგანიზაციების მიერ ჩატარებული რეორგანიზაციის სტანდარტები და ამავე საფუძვლით დასაქმებულების გათავისუფლების შესახებ ბრძანების დასაბუთება და მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მყარად დადგენილ პრაქტიკაზე.

19. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეების მიერ მოთხოვნილი შედეგის - შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა (მოსარჩელეები, ტოლფას თანამდებობაზე აღგენას ითხოვდნენ სარჩელით) (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება - სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 38.8 (იხ. შრომის კოდექსის მოქმედი რედაქციის 48.8 მუხლი) „სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“ (დამატ. იხ. სშკ-ის 2.1, 2.2 მუხლი), 44-ე (იხ. შრომის კოდექსის მოქმედი რედაქციის 58-ე მუხლი) „შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით“, ასევე, სსკ-ის 394.1 „მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება“ და 408.1-ე „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“ და 409-ე „თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება, მიეცეს ფულადი ანაზღაურება“ მუხლები.

20. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა სამუშაოდან გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ „შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას“ ქვეპუნქტი.

21. საკასაციო პალატა, შრომით დავებში, დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციფიკურობის შესახებ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილ პრაქტიკაზე მიუთითებს „საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც, ამახვილებს კასატორის ყურადღებას იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია, რაც კონკრეტული ქმედებით გამოიხატა, ვიდრე დასაქმებული, რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას მასზე, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა.“ (იხ. სუსგ. ას-1483-2019, 2019 წლის 19 დეკემბერი).

22. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ რეორგანიზაცია არის საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციისსტრუქტურისშეცვლა, გადაკეთება, გარდაქმნა ან მისი ორგანიზაციულსამართლებრივი ფორმის შეცვლა, რასაც შესაძლოა, გარკვეულ შემთხვევებში, მოჰყვეს შტატების შემცირება, მაგრამ, რაც მთავარია, ამგვარი ცვლილებები აუცილებელს უნდა ხდიდეს შტატების შემცირებას, ვინაიდან, რეორგანიზაცია თავისთავად არ იწვევს შტატების შემცირებას. საწარმოში რეორგანიზაციის რეალურად (სტრუქტურის ან სამართლებრივი ფორმის შეცვლის, გადაკეთების, გარდაქმნის) განხორციელების შემთხვევაში, საწარმოს ადმინისტრაცია ვალდებულია, ასაბუთოს შტატების შემცირების აუცილებლობა, რათა შტატები ფორმალურად არ შემცირდეს და არ იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად. ადმინისტრაციის მიერ ამგვარი ნების გამოვლენა, მიუხედავად იმისა, რა ფორმით არსებობს იგი (აქტი, ბრძანება, გარიგება), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის დისპოზიციური შინაარსით (საჯარო წესრიგისა და ზნეობის წინააღმდეგობა), ბათილია და მას იურიდიულ შედეგს არ უკავშირებს. ამდენად, რეორგანიზაცია, თუნდაც მართლზომიერად ჩატარებული, ყოველთვის არ ქმნის დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების ლეგიტიმურ საფუძველს. შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის - რეორგანიზაციის საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია, იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს.

23. სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული ნორმის გამოყენების საკითხზე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა შემდეგი: „დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, დასახელებულ ნორმაში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, თუმცა კანონმდებლის მიერ დადგენილი წესი არ შეიძლება იმგვარად განიმარტოს, რომ სასამართლოს, დისკრეციული უფლებამოსილებით, შეუძლია მოხმობილი ნორმის დანაწესის საკუთარი შეხედულებისამებრ გამოყენება. სშკ დამსაქმებელს ავალდებულებს „პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით“. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი აღნიშნული შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (შდრ. სუსგ Nას-951-901-2015, 29.01.2016წ.; N ას-931-881-2015., 29.01.2015წ).

24. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას სასამართლო პირველ რიგში ამოწმებს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების საფუძვლების კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19.04.2016).

25. ამდენად, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სწორედ დამსაქმებელია ვალდებული, შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენით დაადასტუროს რეორგანიზაციის ჩატარების მართლზომიერება, მათ შორის მოსარჩელეებთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის აუცილებლობა.

26. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რეორგანიზაციის ჩატარების მართლზომიერებაზე, თუმცა, კასატორმა ვერ უზრუნველყო სათანადო მტკიცებულებებით დაემტკიცებინა, მაინც და მაინც მოსარჩელეებთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ არჩევანის/გადაწყვეტილების მართლზომიერება. საკასაციო სასამართლოს მყარად დადგენილი პრაქტიკის მიხედვით, რეორგანიზაცია, მართლზომიერად განხორციელებულიც კი, არ გულისხმობს, ამავე საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მართლზომიერებას, არამედ საჭიროა, დამსაქმებელმა, ორივე კომპონენტი, პირველ რიგში, რეორგანიზაციის ჩატარების აუცილებლობა და შემდეგ ამ აუცილებლობით გამოწვეული კონკრეტული პირების გაშვება, ცალ-ცალკე დაასაბუთოს და გაამყაროს შესაბამისი მტკიცებულებებით.

27. საკასაციო სასამართლო, კასატორის პრეტენზიის პასუხად, ანაზღაურებადი შვებულების შესახებ „ევროპის სოციალური ქარტია“ აღიარებს დასაქმებულის დაცვის იმ მინიმალურ სტანდარტს, რომელიც საყოველთაოდ აღიარებული ადამიანის ძირითადი უფლებებიდან გამომდინარეობს და შეეხება ისეთ ფუნდამენტურ ღირებულებებს, როგორიცაა შრომის უფლება, რომელიც მოიცავს შრომის თავისუფლებას, უფლებას შრომის სამართლიან პირობებზე, სამართლიანი ანაზღაურების უფლებას, უფლებას შვებულებაზე და სხვა“ მიუთითებს და განმარტავს, რომ სშკ-ის 21.1-ე მუხლის (იხ. მოქმედი რედაქციის 31.1-ე მუხლი) მიხედვით, დასაქმებულს უფლება აქვს ისარგებლოს ანაზღაურებადი შვებულებით - წელიწადში სულ მცირე 24 სამუშაო სამუშაო დღით, იმავე კოდექსის 31.4-ე მუხლით (მოქმედი რედაქციის 31.5-ე მუხლის მიხედვით შრომითი ხელშეკრულების დამსაქმებლის ინიციატივით შეწყვეტისას იგი ვალდებულია დასაქმებულს აუნაზღაუროს გამოუყენებელი შვებულება შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობის პროპორციულად), ამ კანონის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ვ“–„თ“ და „ო“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს აუნაზღაუროს გამოუყენებელი შვებულება შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობის პროპორციულად. სშკ-ის 22.1-ე მუხლით (იხ. მოქმედი რედაქციის 32.1-ე მუხლი) დასაქმებულს შვებულების მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა მუშაობის თერთმეტი თვის შემდეგ. დასაქმებულს მხარეთა შეთანხმებით შვებულება შეიძლება მიეცეს აღნიშნული ვადის გასვლამდეც. ამავე კოდექსის 24.1-ე მუხლით (იხ. მოქმედი რედაქციის 34.1-ე მუხლი), „შვებულების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის გამოსათვლელ ვადაში ითვლება დასაქმებულის მიერ ფაქტობრივად ნამუშევარი, აგრეთვე დამსაქმებლის ბრალით გამოწვეული იძულებითი მოცდენის დრო“.

28. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელეებმა, უწყეტად 11 თვეზე მეტი იმუშავეს ფაქტობრივად დამსაქმებელ ორგანიზაციაში, შესაბამისად მათ წარმოეშვათ ანაზღაურებად შვებულების მოთხოვნის უფლება, კასატორის პრეტენზია, რომ კონკრეტული ბრძანებით, სამუშაოს ფაქტობრივად დაწყებიდან 3 თვის შემდეგ გადაინიშნენ და სწორედ აქედან უნდა დაიწყოს შრომითი ურთიერთობის ვადის ათვლა, და შესაბამისად ანაზღაურებადი შვებულების მოთხოვნის უფლების საკითხის გადაწყვეტა, დაუსაბუთებელია და ეწინააღმდეგება შრომის კანონმდებლობის ეროვნულ თუ საერთაშორისო სტანდარტებს დასაქმებულის შრომისა და სოციალური უფლებების დაცვასთან მიმართებით.

29. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის იმ პრეტენზიებზე, რომელთაც საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.

30. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, რადგანაც კასატორმა ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების კანონისმიერი საფუძველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ნოემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე