საქმე №ას-349-2021 11 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ხ.ბ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.დ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ხელშეკრულებიდან გასვლა, ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. მ.დ–მა (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ხ.ბ–ის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ, მოითხოვა 2014 წლის 6 ნოემბერს დადებული ავტოსადგომის ნასყიდობის ხელშკრულებიდან გასვლა და ნასყიდობის ღირებულების – 8000 აშშ დოლარის დაბრუნება, ხოლო უძრავი ნივთის მოპასუხის საკუთრებაში აღრიცხვა.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2014 წლის 6 ნოემბერს მხარეთა შორის დაიდო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მოპასუხემ მოსარჩელეს საკუთრებაში გადასცა ქ.თბილისში, ...... მდებარე 18 კვ.მ №8 ავტოსადგომი ს/კ ...... უძრავი ქონება აღირიცხა მოსარჩელის საკუთრებაში. იმავე დღეს მან გადაიხადა ავტოსადგომის ღირებულება – 8000 აშშ დოლარი.

3. ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოპასუხემ მოსარჩელეს წარუდგინა ავტოსადგომის სქემა (ნახაზი), რომელზეც განთავსებულია ავტომობილების მდგომარეობის ადგილების პირობითი ნიშნებით და თითოეული არის დანომრილი.

4. ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელეს მოპასუხემ საკუთრებაში გადასცა №8 ავტოსადგომი. გამყიდველი ვალდებული იყო, მყიდველისთვის საკუთრებაში გადაეცა ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნივთი.

5. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ შეძენილ ავტოფარეხში ავტომანქანის გაჩერებისას აღმოაჩინა, რომ მითითებულ ადგილზე ფაქტობრივად მანქანის გაჩერება ვერ ხერხდება, რადგან ნახაზზე მითითებული ავტომანქანების მდებარეობის ადგილები და ნახაზის პარამეტრები არ შეესაბამება რეალურად ავტოსადგომის ფაქტობრივ მდგომარეობას. ამასთან №8 ავტოსადგომის ფართი არ არის 18 კვ.მ. ნახაზზე 11,4,6,7,8,16 და 13 ნომრებით მონიშნულ ავტომაქანების ადგილას შესაძლებელია მხოლოდ მაქსიმუმ 4 ავტომანქანის გაჩერება. აქედან გამომდინარე, ხშირად მოსარჩელის ავტომანქანის ადგილი დაკავებული აქვს გვერდით მდებარე რომელიმე ავტოსადგომის მეპატრონეს და შეუძლებელი ხდება მანქანის გაჩერება. ამდენად, მოპასუხემ მოსარჩელეს გადასცა ნივთობრივად ნაკლის მქონე ნივთი. ავტოსადგომი გამოუსადეგარია ჩვეულებრივი სარგებლობისთვის. ავტოსადგომის პარამეტრების შეცვლა და გაფართოება, რომლის თავზეც აშენებულია მრავალსართულიანი საცხოვრებელი კორპუსი, შეუძლებელია.

მოპასუხის პოზიცია:

6. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელეს გადაეცა ნახაზზე ასახული 18 კვ.მ №8 ავტოსადგომი. მოსარჩელეს 5 წლის განმავლობაში პრეტენზია არ განუცხადებია. ნახაზზე მითითებული ავტოსადგომის მდებარეობის პერიმეტრები შეესაბამება რეალურად ავტოსადგომის ფაქტობრივ მდგომარეობას. მოპასუხეს პრობლემა აქვს მეზობლებთან, რომლებიც ხშირად იკავებენ მოსარჩელის ავტოსადგომს. აღნიშნულის გამო, ავტოსადგომის ჩვეულებრივი სარგებლობისთვის გამოუსადეგარად და ნივთობრივად ნაკლის მქონედ მიჩნევა დაუსაბუთებელია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 27 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 10 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 8000 აშშ დოლარის გადახდა, რის შემდეგომაც სადავო ავტოფარეხი უნდა აღირიცხოს მოპასუხის სახელზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2014 წლის 6 ნოემბერს მხარეთა შორის დაიდო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, 8000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, მოპასუხემ მოსარჩელეს გადასცა 18 კვ.მ ავტოსადგომი.

10. აღნიშნულ უძრავ ნივთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლებაა აღრიცხული.

11. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს ნივთობრივად ნაკლიანი ავტოსადგომი გადასცა.

12. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 477-ე მუხლის, 361-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 487-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მხარე ნასყიდობის საგნის სხვადასხვაგვარ ნივთობრივ ნაკლზე მიუთითებდა, კერძოდ, განმარტავდა, რომ შეძენილი ქონების ფართი ხელშეკრულებაში მითითებული ფართობისგან განსხვავდებოდა, უფრო პატარა იყო, მისი ადგილმდებარეობის განსაზღვრა, სხვადასხვა კონფიგურაციის ნახაზის არსებობის გამო, შეუძლებელი იყო და, რაც მთავარია, ავტოფარეხში, ყველა ავტოსადგომის გასხვისების შემდგომ, შეუძლებელი იყო ნასყიდობის საგნის ჩვეულებრივი დანიშნულებისამებრ გამოყენება, ვინაიდან ყველა მესაკუთრის მიერ საკუთარ სადგომზე სატრანსპორტო საშუალების გაჩერების შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მანქანის დაყენება ვეღარ ხერხდებოდა.

13. საქმის მასალებში წარმოდგენილი 2019 წლის 1 ოქტომბრის ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, სადავო მიწის ნაკვეთზე განთავსებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მიწისქვეშა ავტოსადგომის ფაქტობრივი მდგომარეობა (გეგმარება, კონფიგურაცია და გაბარიტული ზომები) ძირითადად შეესაბამება ქ.თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის მიერ 2008 წლის 15 თებერვლის №137 ბრძანებით ლეგალიზებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის 0 სართულზე (-2.80 ნიშნულზე) არსებული ავტოსადგომის (გარაჟის) მდგომარეობას (არის უმნიშვნელო სხვაობები). 2008 წლის 15 თებერვლის №137 ბრძანებით ლეგალიზებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის 0 სართულზე (-2.80 ნიშნულზე) არსებული ავტოსადგომის (გარაჟის გეგმაზე), კ-ზ და 1-7 ღერძებს შორის დაფიქსირებული ექვსი ავტომობილის (№8ა, №8, №9, №6, №15 და №10 ავტომობილის) გაჩერება საქართველოში მოქმედი სამშენებლო ნორმების და წესების CHnII II-93-74 (საწარმოო მომსახურეობა ავტომობილებისათვის) პუნქტი 3,17 (დაშორებები მანქანებს შორის, ასევე მანქანებსა და შენობის კონსტრუქციებს შორის (შენობაში მანქანების შენახვისას), №7 ცხრილის მიხედვით შეუძლებელია, კერძოდ, აღნიშნულ მონაცემებზე დაყრდნობით, ზემოხსენებულ მონაკვეთში მხოლოდ ხუთი ავტომობილის გაჩერება იქნება შესაძლებელი.

14. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ნივთობრივი ნაკლის შედავებისას, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ნაკლი და შეძენილი ქონების გამოყენება-გამოუყენებლობის საკითხი იმის მიხედვით უნდა შეფასდეს, თუ რა დანიშნულებისაა თავად ნასყიდობის საგანი. მოცემულ შემთხვევაში საგნის დანიშნულებას წარმოადგენდა ავტოფარეხში არსებული ყველა მესაკუთრის მიერ საკუთარი ავტოსადგომით დაუბრკოლებელი სარგებლობის უფლება. საკუთრების უფლება, რომელიც კონსტიტუციით გარანტირებულ უფლებათა რიგს მიეკუთვნება, თავის არსში საკუთრების უფლებით უფლებრივი და ნივთობრივი ნაკლისგან თავისუფლად სარგებლობას მოიაზრებს. ავტოსადგომით დაუბრკოლებელი სარგებლობა კი ნიშნავს იმას, რომ პირს შეეძლოს ნებისმიერ დროს და ნებისმიერი დროით თავისუფლად შეიყვანოს მანქანა, გააჩეროს, გადააადგილოს, გაჩერების შემდგომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების კარებები გააღოს, ჩამოსვას ან ჩასვას მგზავრები და ა.შ.

15. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ საქმეში წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნაზე დართული ფოტოილუსტრაციიდან, ასევე, სარჩელზე დართული ფარეხის პროექტიდან თვალნათელი და აშკარაა, რომ კუთხეში მდებარე (8ა) სადგომს იმგვარი ხარვეზი გააჩნია, რომელიც არსებითად მოქმედებს მის გვერდით მდებარე №8 სადგომზე და მისი დაუბრკოლებლად სარგებლობის შესაძლებლობას არ იძლევა. ყოველგვარი დამატებითი მტკიცებულებისა და სპეციალური ცოდნის მქონე პირის საექსპერტო აზრის დაფიქსირების გარეშე, ნებისმიერი გონიერი ადამიანისთვის შესამჩნევია ის ხარვეზი, რაც ავტოფარეხს ნახაზზე გააჩნია. უცილოა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ №8ა სადგომის მესაკუთრე №8 სადგომის მესაკუთრეზე ადრე დააყენებს მანქანას, მაშინ ამ უკანასკნელის მესაკუთრე შევა მის სადგომში, თუმცა ვალდებული იქნება №8ა სადგომის მესაკუთრე გაატაროს, როდესაც მას ფარეხის დატოვება მოუნდება, ვინაიდან სხვაგვარად მისი ფარეხიდან გასვლა წარმოუდგენელია. აგრეთვე, იმ შემთხვევაში თუ, №8 ფარეხის მესაკუთრე უფრო ადრე დააყენებს მანქანას, იგი ვალდებული იქნება №8ა მესაკუთრის მისვლის დროს კვლავ ჩავიდეს ფარეხში, გაათავისუფლოს მისი კუთვნილი სადგომი და მომიჯნავე სადგომის მესაკუთრე „შეუშვას“ მის საკუთრებაში. შესაბამისად, ნივთის დანიშნულების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს, რომ აპელანტს მისი სადგომით სარგებლობაში ხელი არ ეშლება, ვინაიდან პრობლემა მხოლოდ №8ა სადგომს გააჩნია. აღნიშნულის საპირისპიროდ სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ №8ა სადგომის ნაკლი ისეთი აშკარა და თვალსაჩინოა, რომ მას არსებითი გავლენა აქვს მის მომიჯნავე სადგომზე, რომელიც მის მესაკუთრეს საკუთრების უფლებით დაუბრკოლებლად სარგებლობაში ხელს უშლის.

16. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტის მიერ მითითებული სარგებლობის ხარვეზი, ნასყიდობის საგნის სპეციფიკიდან გამომდინარე, ნამდვილად წარმოადგენს იმგვარ არსებით ნივთობრივ ნაკლს, რომლის არსებობაც ავტოფარეხის დანიშნულებისამებრ დაუბრკოლებლად სარგებლობის შესაძლებლობას გამორიცხავს.

17. სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო მოწინააღმდეგე მხარის არგუმენტზე, რომ აპელანტმა ნივთობრივი ნაკლის შესახებ ნასყიდობის საგნის შეძენიდან რამდენიმე წლის შემდეგ განაცხადა.

18. ნივთობრივი ნაკლის სადავოდ გახდის დროსთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მისი აღქმა მხოლოდ მშენებარე საცხოვრებელ სახლში ბინებისა და ყველა ავტოფარეხის გაყიდვის შემდეგ შეიძლებოდა გამოვლენილიყო, ანუ სადავოდ გამხდარი ნაკლი, ნასყიდობის საგნის არა მხოლოდ მოსარჩელის, არამედ ყველა სხვა მესაკუთრის მიერ სარგებლობის დროს იკვეთება. როგორც უკვე აღინიშნა, სარჩელზე დართული ნახაზის თანახმად, №8 სადგომს არსებითი ნაკლი არ გააჩნია, ყოველ შემთხვევაში, ნაკლი იმგვარი არსებითი ხასიათის არ არის, რაც შესაძლებელია ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველი გამხდარიყო. ასე მაგალითად, თუ №8ა ფარეხს მესაკუთრე არ გამოუჩნდებოდა და მისი გაყიდვა ან სხვაგვარი სარგებლობა არ მოხდებოდა, №8 ავტოსადგომის დაუბრკოლებელი სარგებლობა, შესაძლებელია, კითხვის ნიშნის ქვეშ არც კი დამდგარიყო. ამიტომ, პალატამ განმარტა, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ნივთობრივი ნაკლი თვალსაჩინო მხოლოდ მას შემდეგ ხდება, როდესაც ნასყიდობის საგნის დანიშნულებისამებრ ექსპლუატაცია არა მხოლოდ აპელანტის, არამედ ყველა სხვა მესაკუთრის მიერ ხორციელდება.

19. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც მოწინააღმდეგე მხარის მიერ დადასტურებული არ არის ნასყიდობის საგნის „გამოყენების ნაკლის“ დაგვიანებით გაცხადება, ანუ, როდესაც საქმის მასალებით არ დგინდება, რომ მხარისთვის ნასყიდობის საგნის შეძენისთანავე ცნობილი იყო გაცხადებული ნაკლის თაობაზე, არგუმენტი ნივთობრივი ნაკლის დაგვიანებით გაცხადების შესახებ, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა.

20. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს აპელანტის სასარგებლოდ 8 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის ვალდებულება უნდა დაეკისროს, ხოლო მოპასუხე სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ უნდა აღირიცხოს.

21. აპელანტი (მოსარჩელე) ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვან, ნაკლიან შესრულებაზე მიუთითებდა და ხელშეკრულების საგნის საფასურის მოპასუხისთვის დაკისრებით ფაქტობრივად ხელშეკრულებიდან გასვლასა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას (რესტიტუცია) მოითხოვდა, რაც სსკ-ის 491-ე მუხლის პირველი ნაწილით რეგლამენტირებულ დისპოზიციას მიემართება, კერძოდ, მყიდველს შეუძლია ნივთის ნაკლის გამო მოითხოვოს ხელშეკრულების მოშლა, სსკ-ის 352-ე მუხლის მიხედვით. ამავე კოდექსის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება).

22. სააპელაციო პალატამ მიზანშეწონილად მიიჩნია ემსჯელა, რომ სსკ-ის 491-ე მუხლში მითითებული „ხელშეკრულების მოშლა“, თავისი შინაარსით, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას წარმოადგენს, ვინაიდან იგი ამავე კოდექსის 352-ე მუხლით გათვალისწინებულ შედეგებს უკავშირდება. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ სსკ-ის 352-ე მუხლთან მიმართებით ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმა გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის (გსკ) 346-ე პარაგრაფის ანალოგია, რომელიც ხელშეკრულებიდან გასვლის (ხელშეკრულებაზე უარის თქმის) წინაპირობებს ადგენს, რაც მოიცავს ხელშეკრულებიდან გასვლის, როგორც კანონისმიერ, ისე სახელშეკრულებო დათქმის საფუძველს და განიმარტება, როგორც ცალმხრივი მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენით ვალდებულებითი ურთიერთობის უკუქცევა. დოქტრინაში არაერთი მოსაზრებაა გამოთქმული სსკ-ის 352-ე მუხლში მითითებულ ხელშეკრულებაზე უარის თქმისა (გასვლის) და ხელშეკრულების მოშლის ტერმინოლოგიური უზუსტობის შესახებ და დასკვნის სახით შესაძლებელია აღინიშნოს, რომ ხელშეკრულებაზე უარის თქმას, რასაც გადაცემულისა და მიღებულის ორმხრივი რესტიტუცია მოსდევს, ხელშეკრულებიდან გასვლა ეწოდება. საგულისხმოა ისიც, რომ ზოგადად ხელშეკრულებიდან გასვლის შემდეგ მხარეები თავისუფლდებიან ხელშეკრულებით ნაკისრი პირველადი ვალდებულების შესრულებისაგან და რესტიტუციის კრედიტორად გარდაიქმნებიან, რომელიც ამ შემთხვევაში, მოსარჩელეა, და რესტიტუციის მოვალედ (მოპასუხე).

23. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ თავისი არსით, სადავოდ გამხდარი ნაკლის გამოსწორება შეუძლებელია, ვინაიდან სადავოდ არ გამხდარა ის გარემოება, რომ ყველა სადგომს მისი მესაკუთრე ჰყავს, სადგომების მიჯნაზე განლაგებულია საყრდენი კოლონები და სადგომის კონფიგურაციის რაიმე სახით ცვლილება შეუძლებელია, ამიტომ აპელანტის მეორადი მოთხოვნა – ხელშეკრულებიდან გასვლა დასაბუთებულია, რაც, შედეგობრივად, მხარეთა შორის არსებული პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას გულისხმობს.

24. საქმის მასალებში წარმოდგენილი მტკიცებულებით სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ აპელანტმა ნასყიდობის საგანში 14 000 ლარი გადაიხადა, რომელიც მოწინააღმდეგე მხარემ მიიღო, თუმცა, ანგარიშსწორების დროისა და იმხანად არსებული ვალუტის კურსის გათვალისწინებით, ნათელი ხდება, რომ ეროვნული ვალუტა მხოლოდ „გადახდის ვალუტას“ წარმოადგენდა, ხოლო ნასყიდობის ფასი აშშ დოლარით იქნა შეთანხმებული. სწორედ ამიტომ, რესტიტუციის სამართლებრივი დანიშნულება მოითხოვს, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს 8 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდის ვალდებულება დაეკისროს, ხოლო გამყიდველს ნასყიდობის საგანზე საკუთრების უფლება უნდა დაუბრუნდეს, ანუ, მის მიერ გადაწყვეტილებით დაკისრებული ვალდებულების შესრულების შემდგომ მოპასუხე უძრავი ქონების მესაკუთრედ უნდა აღირიცხოს.

25. სააპელაციო პალატის განმარტებით, სამოქალაქო პროცესში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილების პრინციპი არსებობს. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, საპროცესო ნორმა განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა ნუსხას, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ. ჩამოთვლილ მტკიცებულებათაგან არც ერთს არ აქვს უპირატესი იურიდიული მნიშვნელობა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ სრულ და ობიექტურ განხილვას, შედეგად, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, სსსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად. გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც კანონი მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციალურ წესს ითვალისწინებს (მაგ. შრომით - სამართლებრივი დავები) მტკიცების ტვირთის გადანაწილების ზოგადი წესი მოქმედებს, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ ის გარემოებები უნდა დაამტკიცოს, რომლებზეც იგი თავის მოთხოვნას ამყარებს. არ შეიძლება მხარეს ისეთი გარემოების მტკიცების ტვირთი დაეკისროს, რომლის ზიდვაც მისთვის ობიექტურად შეუძლებელია.

26. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე მოპასუხის მიმართ დავობდა ხელშეკრულებიდან გასვლის მოტივით მის მიერ გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების თაობაზე, შესაბამისად, მის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას ხელშეკრულების გასვლისთვის კანონით განსაზღვრული წინაპირობების არსებობის დადგენა წარმოადგენდა. აღნიშნულის სამტკიცებლად, აპელანტმა ექსპერტიზის დასკვნა, ფოტოილუსტრაციები და ფარეხის გეგმა წარმოადგინა, რომლითაც თვალსაჩინო გახდა №8ა სადგომის იმგვარი ნაკლის არსებობა, რაც №8 ფარეხის მესაკუთრის მიერ ნასყიდობის საგნის ჩვეულებრივი დანიშნულებისამებრ გამოყენებას შეუძლებელს ხდიდა. აღნიშნულის საპირისპირო მტკიცებულება საქმის მასალებში არ მოიპოვება.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

27. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

28. კასატორის მოსაზრებით, უსაფუძვლოა სასამართლოს მითითება, რომ დავის საგნის დანიშნულებას წარმოადგენდა ავტოფარეხში არსებული ყველა მესაკუთრის მიერ საკუთარი ავტოსადგომით დამოუკიდებელი სარგებლობის უფლება. უდავოა, რომ ავტოფარეხში არსებული სადგომების სხვა მესაკუთრეებს მოცემულ საქმესთან არანაირი კავშირი არ გააჩნდათ, მათ არც სარჩელი შეუტანიათ და არც სადავოდ ხდიან დავის საგანს. სასამართლო თავად აცხადებს, რომ სარჩელზე დართული ნახაზის (თვით მოსარჩელემ დაურთო საჯარო რესტრიდან ამოღებული ნახაზი) თანახმად, №8 ავტოსადგომს არსებითი ნაკლი არ გააჩნია.

29. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სსკ-ის 494-ე მუხლის მეორე ნაწილი და არასწორად განმარტა ამავე კოდექსის 487-ე, 491-ე და 352-ე მუხლები მიიჩნია რა, რომ მხარეს აქვს უფლება, უარი თქვას ხელშეკრულებაზე, რადგან უნაკლო ნივთის გადაცემის შემთხვევაში ნივთის ნაკლად შეიძლება ჩაითვალოს საკმაო დაშორებით მყოფი ავტოსადგომის (რომელსაც მესაკუთრე ჰყავს თუ არა უცნობია) ნაკლი, რომლის მესაკუთრეც არ აცხადებს პრეტენზიას, ანუ სადავოდ არ ხდის თავისი უფლების ნაკლოვანებას (თუ საერთოდ არსებობს ასეთი მესაკუთრე).

30. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს ნაკლიანი ავტოსადგომი გადასცა, პირიქით, მოსარჩელეს გადაეცა უნაკლო ავტოსადგომი. აღნიშნული ნათლად ჩანს მოსარჩელის მიერ საჯარო რეესტრიდან ამოღებულ და საქმეში წარმოდგენილ ნახაზზე.

31. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ავტოფარეხში ავტოსადგომი მოსარჩელემ შეიძინა მშენებარე საცხოვრებელ სახლში, სადაც ყველა ავტოსადგომი გაყიდული არ იყო. მოსარჩელემ შესაბამისი მტკიცებულებით ვერ დაადასტურა მისი მოსაზრება, რომ კორპუსი მშენებარე იყო, ხოლო სასამართლოს მიერ აღნიშნულ საკითხზე მითითებისას ის გასცდა თავის უფლებამოსილების ფარგლებს. მოსარჩელის მიერ ავტოსადგომის შეძენამდე კორპუსის მშენებლობა დიდი ხნის დამთვარებული იყო, ყველა მობინადრე ცხოვრობდა უკვე კორპუსში და სადავო ავტოსადგომზე ავტომობილს აჩერებდა მოპასუხის ოჯახი.

32. თუ ყველა ავტოსადგომი არ იყო ჯერ კიდევ გაყიდული (იგულისხმება, რომ ნაკლოვან ანუ კუთხის ავტოსადგომს ჯერ კიდევ არ ჰყავდა პატრონი), მაშინ ნაკლოვან ანუ კუთხის ავტოსადგომის შემძენს შეგნებულად შეუძენია ნაკლოვანი ნივთი და მისი პრეტენზიის (რომელსაც საფუძველი არ შეიძლება ჰქონდეს) არარსებობის შემთხვევაში სასამართლოს მიერ მისი უფლებების დაცვის საფუძველი არ არსებობს და კანონსაწინააღმდეგოა, მით უმეტეს, რომ აღნიშნულით სასამართლომ შელახა მოპასუხის კანონიერი ინტერესი.

33. კასატორმა სადავოდ გახადა მისთვის დაკისრებული თანხის – 8 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ოდენობა, რადგან მოსარჩელემ გადაიხადა 14 000 ლარი.

34. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 16 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

35. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

36. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

37. 2014 წლის 6 ნოემბერს მხარეთა შორის დაიდო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, 8000 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, მოპასუხემ მოსარჩელეს გადასცა 18 კვ.მ ავტოსადგომი.

38. აღნიშნულ უძრავ ნივთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლებაა აღრიცხული.

39. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს ნივთობრივად ნაკლიანი ავტოსადგომი გადასცა.

40. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში მხარემ განმარტა, რომ მოსარჩელეს უნაკლო ნივთი გადასცა, ასევე, სადავოდ გახადა მისთვის დასაკისრებელი თანხის ოდენობა.

41. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

42. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

43. კასატორის შედავება იმ თვალსაზრისითაა წარმოდგენილი, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობდა მყიდველის მიერ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების განხორციელების საფუძველი.

44. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, ხელშეკრულებიდან გასვლის, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისა და თანხის დაკისრების მოთხოვნა სსკ-ის 477.1 მუხლიდან (ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი), სსკ-ის 487-ე მუხლიდან (გამყიდველმა მყიდველს უნდა გადასცეს ნივთობრივი და უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი), სსკ-ის 488.1 მუხლიდან (ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ იგი შეთანხმებული ხარისხისაა. თუ ხარისხი არ არის წინასწარ შეთანხმებული, მაშინ ნივთი უნაკლოდ ჩაითვლება, თუკი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის), სსკ-ის 352.1 (თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება) და 405.1 და 405.2„ა“ (თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი; არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ: ა) აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

45. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ისევე, როგორც კონტინენტური სამართლის სისტემის ქვეყნებში, საქართველოს შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ნორმებს ძირითადად დისპოზიციური ხასიათი აქვთ. ქართული სამოქალაქო კოდექსის როგორც ზოგადი, ისე კერძო ნაწილი შესრულების მექანიზმებზეა აგებული. მთავარია შესრულება და არა პასუხისმგებლობა. ვალდებულების შესრულება დამოკიდებულია კონკრეტული სახის ვალდებულების შინაარსზე. ვალდებულების შესრულება ხორციელდება ვალდებულების მხარეების ნებელობითი მოქმედების შედეგად: მოვალე სთავაზობს შესრულებას, კრედიტორი ღებულობს შესრულებას. უარყოფითი შინაარსის მქონე ვალდებულებების არსებობა გამოიხატება გარკვეული მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავებაში (მაგალითად, სამეზობლო თმენის ვალდებულებები; და ა.შ.). ასეთი უმოქმედობაც ხორციელდება მოვალის ძალისხმევით. ამიტომაც იურიდიულ ლიტერატურაში ვალდებულების შესრულების აღმნიშვნელ ტერმინად ძირითადად გამოიყენება ტერმინი – ქმედება.

46. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა. ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. დაზარალებულს უფლება აქვს მოითხოვოს დარღვეული უფლების დაცვა. (იხ. მ. თოდუა/ ჰ.ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 37.).

47. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის საფუძველია სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ. ბოელინგი/ ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, 2004, 39.). ხელშეკრულება არ წარმოადგენს მოთხოვნის საფუძველს. მოთხოვნის საფუძველი მხოლოდ კანონშია მოცემული, ხელშეკრულება კი მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობაა.

48. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი შესაძლოა მიმართული იყოს შესრულების უფლების მინიჭებაზე. მაგალითად, სსკ-ის 477-ე მუხლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი, ხოლო მყიდველი კი მოვალეა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. ეს ნორმა ნასყიდობის მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმების ცენტრალური მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს. ამ სამართლებრივი ნორმის საფუძველზე აღმოცენებულ მოთხოვნას პირველადი მოთხოვნის უფლება ეწოდება. პირველადი მოთხოვნა მეორადი მოთხოვნისაგან იმით განსხვავდება, რომ უშუალოდ ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს და ხელშეკრულების მხარის მთავარი ინტერესია.

49. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებასთან მიმართებით აღსანიშნავია მყიდველის შემდეგი მეორადი მოთხოვნის უფლებები (იხ. დამატებით: ს.ჩაჩავა, მოთხოვნების და მოთხოვნის საფუძვლების კონკურენცია კერძო სამართალში, თბილისი, 2010, გვ.57), რომლებიც მას წარმოეშვება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი გამყიდველმა დაარღვია სსკ-ის 488-489-ე მუხლებით გათვალისწინებული ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნითის გადაცემის ვალდებულება: 1) ნივთის ნაკლის გამოსწორება; 2) ნაკლიანი გვაროვნული ნივთის შეცვლა; 3) ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლა; 4) ფასის შემცირება, თუკი მყიდველი არ ითხოვს ნაკლის გამოსწორებას, ან ახლით შეცვლას და არც ხელშეკრულებიდან გასვლას; 5) უარი საქონლის მიღებაზე, თუკი გამყიდველი მიაწვდის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულზე ნაკლები რაოდენობით; 6) მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

50. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მეორადი მოთხოვნის უფლებათა კონკურენციის საკითხი თითქმის ყველა სამართლებრივ სივრცეში განსაზღვრულ იერარქიასა და ეტაპობრიობას ექვემდებარება, რაც გულისხმობს, რომ ვალდებულების დარღვევის ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შესაძლებელია კონკრეტული მეორადი მოთხოვნის უფლება იყოს პრიორიტეტული.

51. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 490 I-ე მუხლის თანახმად, ნაკლის გამოსწორება მეორად მოთხოვნათა შორის უპირატესად გამოსაყენებელი მოთხოვნაა. იგი გამყიდველისათვის (მოვალისათვის) დამატებითი შანსია „გადაარჩინოს“ ხელშეკრულება და დააკმაყოფილოს შესრულების ინტერესი (იხ. დამატებით: ჰ.ბოელინგი/ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბილისი, 2004, 40.). ამ მოთხოვნის გამოყენების უპირატესობა განპირობებულია უშუალოდ ხელშეკრულების მხარეთა ინტერესებით. კერძოდ, გამყიდველი და მყიდველი ნასყიდობის ხელშეკრულებას შესრულების მიღების და არა მეორადი მოთხოვნების რეალიზების მიზნით დებენ. ნივთის ნაკლის გამოსწორება ან მისი ახლით შეცვლა განხილულ უნდა იქნეს იმგვარ მეორად მოთხოვნად, რომელიც პრიორიტეტული, უპირატესად გამოსაყენებელია სხვა დანარჩენ მეორადი მოთხოვნის უფლებებს შორის. კერძოდ, სანამ ნასყიდობის საგნის ნაკლის გამო, მყიდველი ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის უფლებას აამოქმედებდეს, ის ვალდებულია მიმართოს ნაკლის გამოსწორების ან ნაკლიანი ნივთის შეცვლის მოთხოვნის უფლებას იმ პირობით, თუ სახეზე არ არის გამომრიცხავი საფუძვლები. აღნიშნული მოტივირებულია კონტინენტური სამართლის სისტემის კონცეპტუალური მიდგომით, რომელიც ორიენტირებულია ხელშეკრულების შესრულებაზე, მოწოდებულია გადაარჩინოს შეთანხმება და უზრუნველყოს მხარეთა ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესის განხორციელება თვით მეორადი მოთხოვნის უფლებების სამართლებრივ რეჟიმში.

52. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ნაკლის გამოსწორების მოთხოვნა გამორიცხავს სხვა მეორად მოთხოვნას. ამ დროს ადგილი აქვს ე.წ. „მოთხოვნათა გამომრიცხავ“ კონკურენციას. მოთხოვნათა გამომრიცხავი კონკურენცია სახეზეა, როდესაც ერთი და იმავე ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად რამდენიმე მოთხოვნა არსებობს, თუმცა ერთი მოთხოვნის განხორციელება უპირატესია. უპირატესობა ვლინდება ერთი მოთხოვნის განხორციელების ვალდებულებაში სხვა ნებისმიერთან მიმართებით. სანამ არ განხორციელდება ეს მოთხოვნა, უფლებამოსილი პირი ვერ გამოიყენებს სხვა მოთხოვნებს. ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ნივთის ნაკლის გამოსწორების ან ნაკლიანი ნივთის შეცვლის მოთხოვნა სხვა მეორად მოთხოვნებთან მიმართებაში, როგორც წესი, უპირატესად გამოსაყენებელი მოთხოვნაა და გამორიცხავს მყიდველის სხვა მეორად მოთხოვნებს.

53. გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის ნაკლიანი ნივთის გადაცემისას, ნაკლის გამოსწორების ან ნაკლიანი ნივთის შეცვლის მოთხოვნის უპირატესი გამოყენება, უდავოდ გამომდინარეობს სსკ-ის 490-ე, 491-ე, 492-ე, 494-ე მუხლების დანაწესებიდან. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ნაკლის გამოსწორების ან ნაკლიანი ნივთის შეცვლისათვის განსაზღვრული ვადა უშედეგოდ გაივლის, მყიდველს ეძლევა შესაძლებლობა განახორციელოს სხვა მეორადი მოთხოვნები, როგორიცაა ხელშეკრულებიდან გასვლა, ფასის შემცირება თუ ზიანის ანაზღაურება.

54. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ნასყიდობასთან მიმართებით, ნაკლის გამოსწორების ან ნაკლიანი ნივთის შეცვლის მყიდველის მოთხოვნა გამყიდველის მიმართ იწვევს იდენტურ სამართლებრივ შედეგს: მყიდველი ღებულობს უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთს ანუ ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამის შესრულებას. ამ გზით ხელშეკრულების მიზანი, თუმცა მეორადი მოთხოვნის რეალიზების შემდეგ, მაინც მიღწეულია. სსკ-ის 405-ე II ,,ა” მუხლი გამორიცხავს ნაკლის გამოსწორების მოთხოვნის უფლების გამოყენებას, კერძოდ, არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ აშკარაა, რომ მას შედეგი არ მოჰყვება. სამოქალაქო კოდექსის 491-ე მუხლის თანახმად, ნივთის ნაკლის გამო მყიდველს შეუძლია 405-ე მუხლის მიხედვით უარი თქვას ხელშეკრულებაზე. ამ შემთხვევაში გამყიდველი ვალდებულია აუნაზღაუროს მყიდველს ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული ხარჯები.

55. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იურიდიულ ლიტერატურაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, ხელშეკრულების დადების მომენტიდან მხარეები ვალდებულნი არიან შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. მათ არ შეუძლიათ ცალმხრივად თქვან უარი ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. მაგრამ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ხელშეკრულების მხარეს უფლება აქვს გავიდეს ხელშეკრულებიდან და უარი თქვას ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე (შდრ. სუსგ №ას1166-2019, 06 აპრილი, 2020). ხელშეკრულების ერთ-ერთი მონაწილის შესაძლებლობას კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში უარი თქვას ხელშეკრულების გაგრძელებაზე, ხელშეკრულებიდან გასვლა ეწოდება. იგი გერმანიის სამოქალაქო კოდექსიდანაა გადმოღებული და ბევრად ეხმაურება ევროგაერთიანების სამართალს (იხ. დამატებით: ბ. ზოიძე, ევროპული სამართლის რეცეფცია საქართველოში, თბილისი, 2009, 266).

56. საკასაციო პალატა დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით, აგრეთვე, სამოქალაქო კოდექსის 405-ე და 352-ე მუხლების გაანალიზების საფუძველზე განმარტავს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება კანონმდებლის მიერ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარისათვის მინიჭებული უფლებაა და მისი თავისებურება იმაშია, რომ ამისთვის არ არის აუცილებელი მეორე მხარის თანხმობა. ეს თავისებურება განაპირობებს იმასაც, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება არის აღმჭურველი უფლება და მოთხოვნის უფლებებისაგან განსხვავებით მასზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობა. იგი შეიძლება ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის მიერ ნებისმიერ დროს იქნეს გამოყენებული, თუკი, არსებობს კანონით ამომწურავად განსაზღვრული ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლები და წესები (სამოქალაქო კოდექსის 405-ე, 352-359-ე მუხლები). (იხ: დამატებით: ლ. ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი 3, მუხლი 352-ე, თბილისი, 2001 წელი, 233; მ.თოდუა, ჰ. ვილემსი, ვალდებულებითი სამართ, თბილისი, 2006 წელი, 41; შდრ: სუსგ №ას- 1361-2020, 11 მარტი, 2021; №ას-1565-2018, 30 აპრილი, 2020; №ას-38-38-2018, 08 ივნისი, 2018; №ას-1189-1119-2015, 23 მარტი, 2016). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი და სხვა კერძოსამართლებრივი კანონმდებლობა შეიცავს აგრეთვე ისეთ ნორმებს, რომლებიც გამოიყენება მოთხოვნის საფუძვლით გათვალისწინებული წინაპირობების შემოწმებისას და ამდენად, ასრულებს დამხმარე ფუნქციას. დამხმარე ხასიათის ნორმებს განეკუთვნება ასევე უშუალოდ სამართლებრივი შედეგის დამფუძნებელი უფლების მომწესრიგებელი ნორმები, ისინი პირს სამართლებრივი შედეგის მოდიფიცირების უფლებას ანიჭებს ხელშეკრულების მეორე მხარის თანხმობის არსებობის მიუხედავად. დამფუძნებელია უშუალო სამართლებრივი შედეგის წარმომშობი უფლება, რომელიც პირს ანიჭებს უფლებამოსილებას, ცალმხრივი ნების გამოვლენით წარმოშვას, შეცვალოს ან გააუქმოს სამართლებრივი შედეგი. დამფუძნებელი უფლების მარეგულირებელი ნორმების ძირითადი თავისებურება ისაა, რომ უფლებამოსილი პირის მიერ უფლება ხორციელდება ნამდვილი, მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენით. ასეთ დამფუძნებელ უფლებათა რიცხვს მიეკუთვნება ხელშეკრულებიდან გასვლა, რომელიც სკ-ის 355-ე მუხლის თანახმად, ხდება ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის შეტყობინებით. დამფუძნებელი უფლება განხორციელებულია ანუ შესაბამისი ნების გამოვლენა ნამდვილია იმ მომენტიდან, როდესაც იგი ხელშეკრულების მეორე მხარეს მიუვა, კერძოდ, მოხვდება მიმღების ძალაუფლების სფეროში და ამ უკანასკნელს ექნება მისი შინაარსის რეალურად განხორციელების შესაძლებლობა ( იხ. დამატებით: დ. კერესელიძე, კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები, 2009, 246.). ამ უფლებათა განსხვავებული სტატუსი, ცხადია, არ გამორიცხავს მათ განხორციელებას სასამართლოსათვის მიმართვის გზით.

57. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დამფუძნებელი უფლების განხორციელება პირდაპირ ზეგავლენას ახდენს ცალკეული მოთხოვნის წარმოშობასა და გაუქმებაზე. მაგალითისათვის, უფლებამოსილი პირის მიერ კანონით დადგენილი წესებისა და პირობების შესაბამისად განხორციელებული ხელშეკრულებიდან გასვლა სსკ-ის 352-ე მუხლით წარმოშობს ე.წ. რესტიტუციის მოთხოვნის უფლებას, ანუ ხელშეკრულების ორივე მხარემ ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ მიღებული შესრულება და სარგებელი.

58. საკასაციო პალატა განმარტავს, მიუხედავად იმისა რომ ხელშეკრულებიდან გასვლაზე, როგორც აღმჭურველ უფლებაზე, არ ვრცელდება ხანდაზმულობა, მისი თანმდევი შედეგი - რესტიტუცია ექვემდებარებოდა ხანდაზმულობას. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამ დროს თავდაპირველი ვალდებულებითი ურთიერთობის ადგილს იკავებს უკუქცევის შედეგად წარმოშობილ შესრულებათა უკან დაბრუნების ურთიერთობა, რაც ხელშეკრულების დადების შემდეგ შესრულებათა გაცვლამდე არსებული ვითარების აღდგენას გულისხმობს, ანუ ხელშეკრულებიდან გასვლით წარმოიშობა ახალი ვალდებულება (პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულება). ნატურით დაბრუნების მოთხოვნაზე კი, სსკ-ის 128.3 მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადა ვრცელდება (შდრ. სუსგ №ას-1209-1169-2016, 12 ივლისი, 2017 წელი), რომელიც იწყება ხელშეკრულებიდან გასვლის მომენტიდან.

59. ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება კანონით გათვალისწინებული უფლებაა. ამიტომ კანონი ამომწურავად განსაზღვრავს ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებსა და წესს, კერძოდ, იმას, თუ როდის შეუძლია ხელშეკრულების მხარეს მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა (სსკ-ის 405-ე, 352-359-ე მუხლები). თუმცა, ეს არ გამორიცხავს, რომ მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულებიდან გასვლის დამატებით პირობებზე. ხელშეკრულებიდან გასვლის, როგორც მეორადი მოთხოვნის უფლების საფუძვლები შეიძლება დაიყოს მატერიალურ და ფორმალურ ნაწილებად. მატერიალურში იგულისხმება ვალდებულების დარღვევა, ხოლო ფორმალურში - დამატებითი ვადის დაწესება (გაფრთხილება) და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შეტყობინება.

60. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის კანონისმიერი წინაპირობებია: ა) ხელშეკრულების ნამდვილობა (უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის ზოგად პირობებს); ბ) ზოგადი წესის მიხედვით, მოვალის მხრიდან ხელშეკრულების მნიშვნელოვანი (არსებითი) დარღვევა (დარღვევა არსებითი ხასიათისაა, თუ მოვალის მხრიდან ძირითადი ვალდებულების დარღვევის გამო, ფაქტობრივი შესრულების დანიშნულებისამებრ გამოყენება შეუძლებელი ხდება ან იკარგება მომავალში მისი შესრულების იმედი ანდა კრედიტორს ეკარგება შესრულებისადმი ინტერესი; გ) ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ განცხადების გაკეთებით მონაწილე მთლიანად გადის ხელშეკრულებიდან, რადგანაც კანონით დაუშვებელია ხელშეკრულებიდან ნაწილობრივი გასვლა; დ) მიუხედავად ვალდებულების მნიშვნელოვანი დარღვევისა, მოვალეს არ შეუძლია კრედიტორს მოსთხოვოს ხელშეკრულების ძალაში დატოვება; ე) ვალდებულების დარღვევისათვის კრედიტორი მთლიანად ან უმთავრესად არ არის პასუხისმგებელი; ვ) მოთხოვნას არ უპირისპირდება შესაგებელი, რომელიც უკვე წარმოდგენილია ან წარდგენილი იქნება დაუყოვნებლივ მოვალის მიერ, თუკი კრედიტორი უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე (მაგალითად, შესაგებელი ვალდებულების გაქვითვაზე); ზ) სახეზეა კრედიტორის მიერ შესაგებელი იურიდიული მოქმედება – ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის მიცემული გონივრული ვადა, თუ ხელშეკრულებით ასეთი ვადა არ ყოფილა დადგენილი, ანდა, თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა – გაფრთხილება (იხ. დამატებით: მ.თოდუა/ჰ. ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 56; ჰ.ბიოლინგი/პ.ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ.39; შდრ: სუსგ №ას-1003-924-2017, 01 დეკემბერი, 2017.პ.34).

61. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა თავისთავად არ აფუძნებს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას. ვალდებულების დარღვევა ობიექტური მაშტაბით უნდა გაიზომოს. ზოგადად, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება წარმოიშობა, მიუხედავად იმისა, თუ რა ტიპის ვალდებულება დაირღვა. ვალდებულება, რომლის დარღვევაც ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველს წარმოადგენს, უნდა იყოს ნამდვილი, ვადამოსული და უპრეტენზიო. თუ ვალდებულება ჯერ კიდევ არ არის შესასრულებელი, მხარე ვერ გავა ხელშეკრულებიდან, რადგან მას არ ექნება ამის საფუძველი. გამონაკლისის სახით, სსკ-ის 405-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მხარეს შეუძლია შესრულების ვადის დადგომამდე განაცხადოს უარი ხელშეკრულებაზე. ხელშეკრულებიდან გასვლის პირობა ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულებაა. თუ მოვალემ ვალდებულება შეასრულა ან კრედიტორმა შეთანხმებულის ნაცვლად სხვა შესრულება მიიღო (datio pro solutio), კრედიტორი ხელშეკრულებიდან ვერ გავა. კრედიტორს ასევე ეზღუდება ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება, თუ მოვალემ წარადგინა ან დაუყოვნებლივ წარმოადგენს პრეტენზიას (შესაგებელს). ანალოგიური წესი გამოიყენება მაშინაც, როდესაც მოვალეს შეუძლია ვალდებულების გაქვითვა და იგი ამ უფლებას კრედიტორის მხრიდან ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის დაყენებისთანავე გამოიყენებს (dolo agit, qui petit, quod statim redditurus est).

62. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება ქარწყლდება იმ შემთხვევაში, თუ იგი სხვა მოთხოვნებთან ერთად ალტერნატიულ კონკურენციაში იმყოფება, უფლებამოსილი პირი კი ახორციელებს სხვა ალტერნატულ მოთხოვნას, როგორიცაა, მაგალითად, მყიდველის მიერ ფასის შემცირება. ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება ქარწყლდება იმ შემთხვევაშიც, თუკი ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის მეორე მხარემ დააწესა ვადა, ხოლო უფლებამოსილმა პირმა აღნიშნულ ვადაში არ განახორციელა ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ შეტყობინება სსკ-ის 405-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით.

63. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ცალკეული მოთხოვნის განხორციელებისათვის აუცილებელია ადეკვატური მოთხოვნის საფუძვლის შერჩევა. ამასთან, შესაბამისი მოთხოვნის რეალიზებისათვის შეიძლება არ იყოს საკმარისი ერთი კონკრეტული მოთხოვნის საფუძვლის გამოყენება და აუცილებელი გახდეს რამდენიმე მოთხოვნის საფუძვლის ერთობლივი გამოყენება. წინააღმდეგ შემთხვევში, მოთხოვნის მფლობელის ინტერესების რეალიზება შეუძლებელი იქნება. კონკრეტული მოთხოვნის საფუძვლის შერჩევისას, შესაძლებელია არსებობდეს მისი ფორმირების რამდენიმე ალტერნატივა ანუ რამდენიმე მოთხოვნის საფუძვლის სხვადასხვა კომბინაცია. ამ მოთხოვნის საფუძვლების ურთიერთმიმართება წარმოშობს კონკურენციის სხვადასხვა სახეს. ამასთან, მოთხოვნის მფლობელისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის მიღწევა შეიძლება დამოკიდებული იყოს მოთხოვნის სხვადასხვა საფუძვლების ერთობლივ გამოყენებაზე ანუ კუმულაციაზე.

64. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მყიდველის მეორადი მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლის სახით მხოლოდ სსკ-ის 491-ე მუხლზე დაყრდნობით ვერ განხორციელდება, ვინაიდან ამ ნორმაში უშუალოდ არის მითითებული სსკ-ის 405-ემუხლის ზოგადი მოთხოვნის საფუძველზე, რომელიც თავის მხრივ სსკ-ის 352-359-ემუხლებს უთითებს. ეს ცხადყოფს, რომ სსკ-ის 491-ე მუხლი არ არის მოთხოვნის დამოუკიდებელი საფუძველი. შესაბამისად, მყიდველის მიერ ნივთის ნაკლის გამო ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი იქნება სსკ-ის 491-ემუხლი სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლებთან ურთიერთკავშირში.

65. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მოითხოვდა მოპასუხის მიერ მისთვის ნაკლის მქონე უძრავი ნივთის მიყიდვის გამო, ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლასა და, ქონების მოპასუხის საკუთრებაში დაბრუნების სანაცვლად, ნასყიდობის საფასურის დაბრუნებას. მოსარჩელის განმარტებით, მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის შედეგად შეძენილი ავტოფარეხის ნაკლი იმაში მდგომარეობს, რომ ნახაზზე მითითებული ავტომანქანების მდებარეობის ადგილები და ნახაზის პარამეტრები არ შეესაბამება რეალურად ავტოსადგომის ფაქტობრივ მდგომარეობას. ავტოსადგომის ფართი შეთანხმებულ 18 კვ.მ-ზე ნაკლებია და მოსარჩელის ავტომანქანის გასაჩერებელ საკმარის ფართს არ შეიცავს.

66. სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაუდო საქმის მასალებში წარმოდგენილი 2019 წლის 1 ოქტომბრის ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის თანახმად, სადავო მიწის ნაკვეთზე განთავსებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მიწისქვეშა ავტოსადგომის ფაქტობრივი მდგომარეობა (გეგმარება, კონფიგურაცია და გაბარიტული ზომები) ძირითადად შეესაბამება ქ.თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის მიერ 2008 წლის 15 თებერვლის №137 ბრძანებით ლეგალიზებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის 0 სართულზე (-2.80 ნიშნულზე) არსებული ავტოსადგომის (გარაჟის) მდგომარეობას (არის უმნიშვნელო სხვაობები). 2008 წლის 15 თებერვლის №137 ბრძანებით ლეგალიზებული მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის 0 სართულზე (-2.80 ნიშნულზე) არსებული ავტოსადგომის (გარაჟის გეგმაზე), კ-ზ და 1-7 ღერძებს შორის დაფიქსირებული ექვსი ავტომობილის (№8ა, №8, №9, №6, №15 და №10 ავტომობილის) გაჩერება საქართველოში მოქმედი სამშენებლო ნორმების და წესების CHnII II-93-74 (საწარმოო მომსახურეობა ავტომობილებისათვის) პუნქტი 3,17 (დაშორებები მანქანებს შორის, ასევე მანქანებსა და შენობის კონსტრუქციებს შორის (შენობაში მანქანების შენახვისას), №7 ცხრილის მიხედვით შეუძლებელია, კერძოდ, აღნიშნულ მონაცემებზე დაყრდნობით, ზემოხსენებულ მონაკვეთში მხოლოდ ხუთი ავტომობილის გაჩერება იქნება შესაძლებელი.( იხ. წინამდებარე განჩინების პ.14, 16).

67. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ საქმეში წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნაზე დართული ფოტოილუსტრაციის, ფარეხის პროექტისა და ზოგადად ავტოფარეხის ფუნქციის მხედველობაში მიღების შედეგად ირკვევა, რომ №8ა სადგომის ნაკლს არსებითი გავლენა აქვს მის მომიჯნავე სადგომზე, რომელიც მის მესაკუთრეს საკუთრების უფლებით დაუბრკოლებლად სარგებლობაში ხელს უშლის. იმ შემთხვევაში, თუ №8ა სადგომის მესაკუთრე №8 სადგომის მესაკუთრეზე ადრე დააყენებს მანქანას, მაშინ ამ უკანასკნელის მესაკუთრე შევა მის სადგომში, თუმცა ვალდებული იქნება, №8ა სადგომის მესაკუთრე გაატაროს, როდესაც მას ფარეხის დატოვება მოუნდება, ვინაიდან სხვაგვარად მისი ფარეხიდან გასვლა წარმოუდგენელია. აგრეთვე, იმ შემთხვევაში თუ, №8 ფარეხის მესაკუთრე უფრო ადრე დააყენებს მანქანას, იგი ვალდებული იქნება №8ა მესაკუთრის მისვლის დროს კვლავ ჩავიდეს ფარეხში, გაათავისუფლოს მისი კუთვნილი სადგომი და მომიჯნავე სადგომის მესაკუთრე „შეუშვას“ მის საკუთრებაში. ამასთან, ტექნიკური თვალსაზრისით ნაკლის აღმოფხვრა ვერ მოხერხდება, რადგან ყველა სადგომს მისი მესაკუთრე ჰყავს, სადგომების მიჯნაზე განლაგებულია საყრდენი კოლონები და სადგომის განლაგებაზე ზემოქმედება შეუძლებელია.

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „ექსპერტიზის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას მეცნიერების, ტექნიკის, მედიცინის, ხელოვნების ან ხელობის დარგში. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს. დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, ექსპერტიზის ჩატარება და დასკვნის სასამართლოში წარდგენა მხარის საპროცესო უფლებაა. კერძო დავებზე წარმატების მისაღწევად მხარეებმა ჯეროვნად უნდა განკარგონ თავიანთი საპროცესო უფლებები, რაც დავის ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებისა და მათი რელევანტური მტკიცებულებებით დამტკიცების ტვირთის რეალიზებაში მდგომარეობს. ამ უფლებით თანაბრად სარგებლობს როგორც მოსარჩელე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება), ასევე, მოპასუხე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების გაქარწყლება). საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. რაც შეეხება ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას, იგი თანაბარი იურიდიული ძალისმქონეა საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან მიმართებით. ამ შემთხვევაშიც სსსკ-ის 105-ე მუხლის მიხედვით, მოქმედებს მტკიცებულებათა სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების პრინციპი. სსსკ-ის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ სასამართლოსათვის არც ერთი მტკიცებულება არ არის წინასწარ სავალდებულო. აღნიშნული ნორმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ექსპერტის დასკვნასთან მიმართებით. სსსკ-ის 172-ე მუხლის მიხედვით, მოსამართლე არ არის დამოკიდებული ექსპერტის აზრზე. მან კრიტიკული განხილვის შედეგად უნდა ჩამოაყალიბოს თავისი აზრი ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე. უფრო მეტიც, თუ ექსპერტის დასკვნა უპირისპირდება საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებს, საკითხი უნდა გაირკვეს სწორედ ექსპერტის ზეპირი განმარტებების მიღების, საკუთრივ დასკვნის და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებების ურთიერთშეჯრებისა და დეტალური შესწავლის საფუძველზე. ექსპერტის დასკვნისათვის, როგორც მტკიცებულების წყაროსათვის, მნიშვნელოვანია, რომ ის წარმოადგენდეს საპროცესო კოდექსით ნორმატიულად დადგენილ წესებს დაქვემდებარებულ დოკუმენტს, ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევი მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტლებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. სასამართლო მტკიცებულებებს დასაშვებობისა და განკუთვნებადობის პრინციპის დაცვით იღებს და შემდეგ თავისი შინაგანი რწმენის საფუძველზე აფასებს. ამ მხრივ, გამონაკლისი არც ექსპერტის დასკვნაა. მისი შეფასება ემყარებოდეს ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის, ან არარსებობის შესახებ. ექსპერტის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი. ამასთან, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე“ (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

69. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი). მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

70. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

71. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21).

72. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

73. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

74. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს.

75. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს.2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს.3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

76. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლის უფლებამოსილებაა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ., ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64). კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

77. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას ხელშეკრულების გასვლისთვის კანონით განსაზღვრული წინაპირობების არსებობის დადგენა წარმოადგენდა. აღნიშნულის დასამტკიცებლად, მოსარჩელემ (მყიდველი) ექსპერტიზის დასკვნა, ფოტოილუსტრაციები და ფარეხის გეგმა წარმოადგინა, რომლითაც თვალსაჩინო გახდა №8ა სადგომის იმგვარი ნაკლის არსებობა, რაც №8 ფარეხის მესაკუთრის მიერ ნასყიდობის საგნის ჩვეულებრივი დანიშნულებისამებრ გამოყენებას შეუძლებელს ხდიდა. აღნიშნულის საპირისპირო მტკიცებულება საქმის მასალებში არ მოიპოვება, შესაბამისად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის კვლევით ნაწილში მითითებული გარემოებები ქმნის საკმარის საფუძველს იმგვარი დასკვნისათვის, რომ ნასყიდობის საგნის სპეციფიკიდან გამომდინარე, ადგილი აქვს იმგვარ არსებით ნივთობრივ ნაკლს, რომლის არსებობაც ავტოფარეხის დანიშნულებისამებრ დაუბრკოლებლად სარგებლობის შესაძლებლობას გამორიცხავს. იმის გათვალისწინებით, რომ სადგომების მიჯნაზე განლაგებულია საყრდენი კოლონები და სადგომის კონფიგურაციის რაიმე სახით შეცვლა შეუძლებელია, ამიტომაც დასაბუთებულია მოსარჩელის მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ. შესაბამისად, ამ ნაწილში არ არსებობს კასატორის პრეტენზიის გაზიარების სამართლებრივი საფუძველი.

78. წინამდებარე საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის პრეტენზია მისთვის დაკისრებული თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით, შემდეგი გარემოებების გამო:

79. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ფულადია ისეთი ვალდებულება, რომლის ობიექტია განსაზღვრული ოდენობის ფულადი თანხის გადახდა. ფულის ფუნქცია როგორც კერძო, ასევე საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობებში იდენტურია და თავის თავში მოიცავს ღირებულების/ფასეულობის შეფასების, გადაცემის, დაგროვების უნივერსალურ შესაძლებლობას, აგრეთვე წარმოადგენს ანგარიშსწორების ერთეულს. ფული სამოქალაქო ბრუნვაში გაცვლის საყოველთაო საშუალებაა. სამოქალაქო ბრუნვაში მონაწილე თითოეულ სუბიექტს შეუძლია ფულის გადახდის სანაცვლოდ მიიღოს რამე ქონებრივი სიკეთე, რომელსაც ურთიერთობის სხვა სუბიექტი გადასცემს მას გადახდილი ფულის სანაცვლოდ. საყოველთაო გაცვლის საშუალების ფუნქცია ფულს ენიჭება მისადმი სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ნდობის გამო, რამეთუ სამოქალაქო ბრუნვის თითოეული მონაწილე დარწმუნებულია, რომ მოცემული ფულადი ნიშანი დაუბრკოლებლად მიიღება მეორე პირის მიერ საქონლის გადაცემის სანაცვლოდ, რომ ფულადი ნიშანი მას ანიჭებს მატერიალური სიკეთის თავისუფლად არჩევის შესაძლებლობას. ე.ი. ფულის მსყიდველობითი შესაძლებლობა დამყარებულია მისადმი სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ნდობაზე. ფულადი ნიშნის ღირებულება, ისევე როგორც საქონლის ღირებულება, განისაზღვრება მოთხოვნისა და მიწოდების თანაფარდობით და არასდროს არ წარმოადგენს აბსოლუტურ სიმყარეს.

80. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 383-ე მუხლის თანახმად, ფულადი ვალდებულება გამოიხატება ეროვნულ ვალუტაში. მხარეებს შეუძლიათ ფულადი ვალდებულება დაადგინონ უცხოურ ვალუტაშიც, თუ კანონით ეს აკრძალული არ არის. ვალუტა არის ამა თუ იმ ქვეყნის ფულადი ერთეული, რომელიც საფუძვლად უდევს ქვეყნის ფულად სისტემას. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი მხარეებს შესაძლებლობას აძლევს ფულადი ვალდებულება დადგინონ უცხოურ ვალუტაშიც. ასეთ შემთხვევაში ვალის ვალუტა იქნება ის ფულადი ერთეული, რომელშიაც გამოიხატება (გამოითვლება) ფულადი ვალდებულების თანხა, ხოლო გადახდის ვალუტაა ის ფულადი ნიშნები, რომელიც ითვლება ფულადი ვალდებულების შესრულების საშუალებად. საქართველოში გადახდის ვალუტას წარმოადგენს ეროვნული ვალუტა – ლარი (იხ. დამატებით: ბ.ზოიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მესამე, მუხლი 383, თბილისი, 2001, გვ.331).

81. საგულისხმოა, რომ განსახილველ შემთხვევაში 2014 წლის 06 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნასყიდობის საგნის ფასი განისაზღვრა უცხოურ ვალუტაში - 8000 ამერიკული დოლარი, ხოლო თანხის გადახდა გამყიდველისათვის განხორციელდა ეროვნულ ვალუტაში 14000 ლარის ოდენობით, რაც საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სსკ-ის 383-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებია მხარეთა სურვილისა და შეთანხმების შემთხვევაში (შდრ: სუსგ №ას-1298-2019, 22 მარტი, 2019, პ 105-106).

82. საკასაციო პალატა მიუთითებს, სააპელაციო პალატამ მართებულად განმარტა, რომ მხარეთა შორის დადებული სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მართალია მყიდველის მიერ გამყიდველისათვის თანხის გადახდა ეროვნული ვალუტით მოხდა (გადახდის ვალუტა), თუმცა ხელშეკრულებით ფასი განსაზღვრული იყო აშშ დოლარში (ვალის ვალუტა). ამდენად, რესტიტუციის სამართლებრივი დანიშნულებიდან გამომდინარე, მოპასუხეს კანონიერად დაეკისრა 8 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა, რის სანაცვლოად, მას სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება დაუბრუნდა, ანუ გამყიდველის მიერ მყიდველის სასარგებლოდ დაკისრებული ვალდებულების (თანხის გადახდა) შესრულების შემდეგ, სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ გამყიდველი უნდა აღირიცხოს.

83. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

84. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

85. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

86. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

87. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

88. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2021 წლის 24 მარტს (ტერმინალის №337, ოპერაციის კოდი №30145295) საგადახდო დავალებით გადახდილი 1332 ლარის 70% – 932,4 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ხ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ ხ.ბ–ს (პირადი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან(ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2021 წლის 24 მარტს (ტერმინალის №337, ოპერაციის კოდი №30145295) საგადახდო დავალებით გადახდილი 1332 ლარის 70% – 932,4 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი