საქმე №ას-267-2021 11 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლა (მოპასუხე)

მოწინააღმდგე მხარე – ნ.გ–ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილება, ამავე სასამართლოს 2020 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ნ.გ–ამ (შემდეგში: დასაქმებული, მოსარჩელე ან მოწინააღდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის (შემდეგში: დამსაქმებელი, მოპასუხე ან მოპასუხე სკოლა ან კასატორი) წინააღმდეგ და მოითხოვა: ა) ბათილად იქნას ცნობილი მოპასუხის 2018 წლის 20 აპრილის №3-31 ბრძანება დაწყებითი კლასების (კლასკომპლექტი) პედაგოგის - მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ; ბ) დაევალოს მოპასუხეს გამოსცეს ახალი აქტი მოსარჩელის მოპასუხე სკოლის დაწყებითი კლასების (კლასკომპლექტი) პედაგოგის თანანმდებობაზე აღდგენის შესახებ; გ) დაეკისროს მოპასუხეს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება სამუშაოდან გათავისუფლების დღიდან სარჩელის აღძვრამდე, თვეში 600 ლარის ოდენობით, ხოლო შემდგომ-დაყოვნებული თანხის 0.07%, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

2. მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნები დააფუძნა შემდეგ გარემოებებს:

3. სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანების საფუძვლად მითითებულია სკოლის დისციპლინური კომიტეტის ოქმი, რომელიც მოსარჩელეს არ ჩაბარებია. მოსარჩელე მიიჩნევს, რომ სამსახურიდან მისი გათავისუფლება სკოლის დირექტორის პირადი დამოკიდებულების შედეგს წარმოადგენდა.

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა არის უსაფუძვლო, დაუსაბუთებელი და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

5. სოხუმისა და გაგრა-გუდაუთის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის დირექტორის 2018 წლის 20 აპრილის №3-31 ბრძანება დაწყებითი კლასების (კლასკომპლექტი) პედაგოგის - მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ. აღდგენილ იქნა მოსარჩელე მოპასუხე სკოლის დაწყებითი კლასების (კლასკომპლექტი) პედაგოგის თანამდებობაზე. მოპასუხე სკოლას მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა იძულებითი განაცდური თვეში 600 ლარის ოდენობით (საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა გადასახადის ჩათვლით). მოსარჩელეს უარი ეთქვა მოთხოვნაზე-დაყოვნებული თანხის ყოველ გადაცილებულ დღეზე 0.07%-ის დაკისრების თაობაზე.

6. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხე სკოლამ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით. აპელანტმა მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2018 წლის 4 დეკემბრის გადაწყვეტილების მე-3 და მე-4 პუნქტების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. სასარჩელო მოთხოვნა სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის დაწყებითი კლასების (კლასკომპლექტი) პედაგოგის თანამდებობაზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის თვეში 600 ლარის დაკისრების თაობაზე დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. მოსარჩელის სამსახურში აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სანაცვლოდ, სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლას დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით დასაბეგრი 14400 ლარის გადახდა.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე მოპასუხე სკოლის დაფუძნებისთანავე ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლაში. იგი იყო სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის დაწყებითი კლასების (კლასკომპლექტი) პედაგოგი.

9. მოსარჩელის ყოველთვიური თანამდებობრივი სარგო შეადგენდა 600 ლარს.

10. მოსარჩელეს სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის დისციპლინური კომიტეტის 2018 წლის 27 თებერვლის №4 და 2018 წლის 16 აპრილის №6 ოქმების საფუძველზე დაეკისრა დისციპლინური სახდელი სამსახურიდან გათავისუფლება სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის შინაგანაწესის მე-9 თავის მე-3 მუხლის მე-8 პუნქტის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დისციპლინური გადაცდომისთვის.

11. მოსარჩელე სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის დირექტორის 2018 წლის 20 აპრილის №3-31 ბრძანების საფუძველზე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან.

12. უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ შრომითი ურთიერთობის პერიოდში, მოსარჩელის მიმართ სხვა სახის დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა გამოყენებული არ ყოფილა.

13. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დამსაქმებლის პოზიციას მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე არ გააჩნდა კანონიერი საფუძველი და დასახული მიზნის არაპროპორციული იყო, კერძოდ, დადგენილი იქნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის გათავისუფლების ბრძანებაში გათავისუფლების საფუძვლად მითითებულია „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-20 მუხლის 1-ლი პუნქტი, 43-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტი და მე-2 პუნქტი, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში - სშკ-ი) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ ქვეპუნქტი, საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2014 წლის 30 დეკემბრის №167/ნ ბრძანებით დამტკიცებული „მასწავლებელთა დისციპლინური წარმოების წესის“ მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის, მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტი და მე-13 მუხლი, საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2010 წლის 14 ივლისის №57/ნ ბრძანებით დამტკიცებული „მასწავლებლის პროფესიული ეთიკის კოდექსის“ მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტი და მე-7 მუხლი, სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის შინაგანაწესის მე-9 თავის მე-3 მუხლის მე-8 პუნქტის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტები.

14. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დადასტურდა მოსარჩელის მიერ რაიმე ისეთი ქმედების ჩადენა, რაც ობიექტურად გაამართლებდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას და დაასაბუთებდა მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების მიზანშეწონილობას. ასევე, არ დადასტურდა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სხვა რომელიმე საფუძვლის არსებობა (იხ. შრომის კოდექსის ახალი რედაქციის 47-ე მუხლი).

15. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ უხეში დისციპლინური გადაცდომის ფაქტი არ იქნა დადგენილი. თუმცა, აპელანტი/მოპასუხე სკოლა სადავოდ ხდიდა მოსარჩელის მხრიდან გადაცდომის ჩადენის ფაქტს და მიუთითებდა, რომ სასამართლომ აღნიშნული ფაქტის არარსებობა არასწორად დაადგინა, რაც არ იქნა გაზიარებული შემდეგ გარემოებათა გამო:

16. მოპასუხე განმარტავდა, რომ მოსარჩელემ უხეშად დაარღვია საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2010 წლის 14 ივლისის №57/ნ ბრძანებით დამტკიცებული „მასწავლებლის პროფესიული ეთიკის კოდექსი“, სკოლის შინაგანაწესი და სკოლის მეოთხე კლასის მოსწავლეებს გ.ვ–ძესა და ნ.რ–ს მიაყენა სიტყვიერი და ფიზიკური შეურაცხყოფა, რაც წამოადგენდა მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების მყარ საფუძველს.

17. მოპასუხე, ასევე, მიუთითებდა სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის შინაგანაწესის მე-9 თავის მე-3 მუხლის მე-8 პუნქტის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმადაც, დასაქმებულის მიმართ დისციპლინური სახდელის სახით სამსახურიდან გათავისუფლება გამოიყენება მოსწავლის ან კოლეგის ფიზიკური შეურაცხყოფისთვის, პედაგოგიური ეთიკის ნორმების უხეში დარღვევისთვის.

18. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილი იქნა, რომ ნ.რ–ის მშობლის ნ.კ–ის პრეტენზიების თაობაზე სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის დირექტორის მოადგილის მოხსენებითი ბარათი დათარიღებულია 2017 წლის 24 ნოემბრით, რომელიც დისციპლინურ კომიტეტს განსახილველად გადაეგზავნა შემდეგი რეზოლუციით: „დისციპლინურმა კომიტეტმა მოიკვლიოს და იმოქმედოს კანონის შესაბამისად“. 2017 წლის 27 ნოემბრის შემდეგ კომიტეტს წესით დადგენილ ვადაში გადაწყვეტილება არ მიუღია, მაშინ როდესაც საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2014 წლის 30 დეკემბრის №167/ნ ბრძანებით დამტკიცებულია მასწავლებელთა დისციპლინური წარმოების წესის 12.2 მუხლის თანახმად გადაწყვეტილება მიღებული უნდა ყოფილიყო მიმართვის წარდგენიდან 3 კვირის ვადაში. კომიტეტმა აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობა დაიწყო მას შემდეგ, რაც განსახილველად გადაეგზავნა დირექტორის მოადგილის მეორე 2018 წლის 19 თებერვლის მოხსენებითი ბარათი გ.ვ–ძის მშობლის პრეტენზიების გამო. წარმოდგენილი მოხსენებითი ბარათების შინაარსიდან გამომდინარე, ნ.რ–ის მშობელმა, იმ ეტაპისთვის, არ ისურვა ხელწერილის დაწერა და ითხოვა მსგავსი ფაქტები არ განმეორებულიყო, ხოლო გ.ვ–ძის მშობელი განცხადებაში აღნიშნავს, რომ არ სურს მასწავლებლი თანამდებობიდან გათავისუფლებდეს, თუმცა, სურს, რომ მსგავსი ფაქტი არ განმეორდეს.

19. საქმეში წარმოდგენილია სსიპ აფხაზეთის N2 საჯარო სკოლის მეოთხე კლასის მოსწავლის გ.ვ–ძის მშობლის თ.ბ–ის (გვ 93) და ამავე კლასის მოსწავლის ნ.რ–ის მშობლის ნ.კ–ის (გვ 94) განცხადებები, რომელიც დაბეჭდილია და აბსოლუტურად იდენტური შინაარსისაა. მათში აღნიშნულია, რომ მიიღეს მონაწილეობა დისციპლინური კომიტეტის გასაუბრებაში შვილებთან ერთად და დააფიქსირეს და დაადასტურეს მასწავლებლის მხრიდან ბავშვებზე ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ფაქტი, მაგრამ წერილები დაუთარიღებელია და ამასთან, არ არის მითითებული როდის, სად გაიარეს გასაუბრება მოსწავლეებმა, ან ვინ ესწრებოდა აღნიშნულ გასაუბრებას, მოპასუხის მიერ კი, აღნიშნული გასაუბრების ოქმი, ჩანაწერი ან დამადასტურებელი რაიმე დოკუმენტი საქმეში არაა წარმოდგენილი. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ახსნა-განმარტებები თავისუფალი ნების პირობებში არ იქნა მომზადებული. ახსნა-განმარტებები მომზადდა ხელმეორედ. პირველი მცდელობისას მათი შინაარსობრივი მხარე სკოლის დირექციისთვის პედაგოგის მიმართ დისციპლინარული საქმისწარმოებისთვის საკმარის საფუძვლად არ ჩაითვალა.

20. სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში არ იყო წარმოდგენილი უშუალოდ ბავშვებისაგან და პედაგოგისაგან მოსმენილი ახსნა-განმარტება მშობლების წერილებში აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით, კონკრეტულად რა ვითარება იყო საგაკვეთილო კლასში, თუ რა შემთხვევას ჰქონდა ადგილი კლასში, მოხდა თუ არა ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური ზეწოლა პედაგოგის მხრიდან მოსწავლეზე, ვერ ხდება მომხდარის იდენტიფიცირება და შემთხვევის უტყუარად წარმოდგენის შესაძლებლობა.

21. სააპელაციო სასამართლომ დამატებით მიუთითა, რომ გარდა სარჩელით სადავო დისციპლინური ღონისძიებისა, მოსარჩელის მიმართ სხვა სახის დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა გამოყენებული არ ყოფილა.

22. რაიონული სასამართლოს მიერ მოსმენილი იქნა მოწმეთა განმარტებანი, რომლებიც აღნიშნავდნენ, რომ მოსარჩელე არის ძალიან დაფასებული, პროფესიონალი, კეთილი, მოწესრიგებული და ადამიანთმოყვარე, უყვართ მოსწავლეებს, აფასებენ მას. საქმეში წარმოდგენილია აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის განათლებისა და კულტურის სამინისტროს მიერ გაცემული მოსარჩელის სიგელი პროექტში ,,ინოვაციური პედაგოგი“ მონაწილეობისათვის. აღნიშნული, ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელე სათანადოდ ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს და დამსაქმებელს მის მიერ შესრულებულ სამუშაოსთან დაკავშირებით პრეტენზია არ ჰქონდა. შესაბამისად, სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის მიერ ადგილი არ ჰქონდა ვალდებულების უხეშ დარღვევას.აქედან გამომდინარე, მომხდარი ფაქტის „გამოძიების“ პროცესში ჩართული პირები ვერ ადასტურებდნენ მოსარჩელის მიერ მოვალებების დარღვევას.

23. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეს, არ წარმოუდგენია მტკიცებულებები, რომელიც მოსარჩელის მხრიდან სკოლის შინაგანაწესისა და მასწავლებლის პროფესიული ეთიკის კოდექსის დარღვევას ასახავდა, და დაადასტურებდა მასწავლებლის მხრიდან მოსწავლეების მიმართ სიტყვიერ და ფიზიკურ შეურაცხყოფას. სამოქალაქო პროცესში, საქმის მასალებში დარღვევის ფაქტის ამსახველი ვიდეო მასალის არსებობა, ფაქტის დასადგენად საჭირო ერთადერთ მტკიცებულებად არ იქნა მიჩნეული.

24. სააპელაციო სამართლომ მიიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოებების უარსაყოფად სარწმუნო არგუმენტები ვერ წარმოადგინა და ვერ დაასაბუთა, რომ გადაწყვეტილებით გაზიარებული მტკიცებულებები და მოწმეების ჩვენებები მცდარია და რეალობას არ ასახავს. მხარის მიერ მითითებული სუბიექტური პრეტენზია (მიწოდებული ინფორმაცია უზუსტოა/ურთიერთგამომრიცხავია), მათი ჩვენებების უარყოფის საკმარის და დამაჯერებელ საფუძველს არ წარმოადგენს. აღნიშნული რელევანტურია, მით უფრო იმ პირობებში როდესაც, აპელანტ მხარეს მისთვის შეჯიბრებითობის პრინციპის რეალიზაციის ფარგლებში მინიჭებული თავდაცვის საშუალებები არ გამოუყენებია, მას სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია რაიმე სხვა სახის მტკიცებულება, რომელიც აღნიშნული გადაცდომის არსებობის ფაქტს გააქარწყლებდა, შესაბამისად, მხოლოდ ზეპირსიტყვიერი მითითებები კვალიფიციურ შედავებად არ იქნა მიჩნეული (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 24 მარტის განჩინება საქმეზე Nას-33-29-2017).

25. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დადასტურდა რაიმე ისეთი ქმედების ჩადენა, რაც ობიექტურად გაამართლებდა მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას. მოსარჩელის მიმართ, მანამდე დისციპლინური ღონისძიების არარსებობის პირობებში ჩადენილი ქმედება, მისი გამომწვევი მიზეზებისა და ამ ქმედებით გამოწვეული შედეგების გათვალისწინებით, ვერ შეფასდება იმგვარ გადაცდომად, რომელიც აუცილებელს ხდიდა მოსარჩელის მიმართ ყველაზე მძიმე და უკიდურესი ზომის გამოყენებას, მის დაუყოვნებლივ გათავისუფლებას და მის მიმართ უფრო მსუბუქი ღონისძიების გამოყენების შესაძლებლობას გამორიცხავდა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ დამსაქმებელს არ გააჩნდა ლეგიტიმური უფლებამოსილება, დასაქმებულთან შეეწყვიტა შრომითი ურთიერთობა.

26. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის ბათილად ცნობის სამართლებრივი შედეგი ხელშეკრულების შეწყვეტის მომენტიდან ხელშეკრულების გაგრძელებულად მიჩნევაა, თუმცა, ხელშეკრულების ავტომატურად გაგრძელებულად მიჩნევას სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი გამორიცხავს და ხელშეკრულების შეწყვეტის ბათილობის პირობებში, უფლებრივი რესტიტუციის სამ მექანიზმს განიხილავს, კერძოდ, პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენას, ტოლფასს თანამდებობაზე დასაქმებასა, ან კომპენსაციას. აღნიშნული შესაძლებლობები, რიგითობის მიხედვით უნდა იქნეს განხილული, კერძოდ, შრომითი ხელშეკრულების ბათილობის პირობებში, რაღა თქმა უნდა, შედეგობრივი თვალსაზრისით მიიჩნევა, რომ დასაქმებულთან დადებული ხელშეკრულება არც შეწყვეტილა, შესაბამისად, ხელშეკრულების შეწყვეტის ბათილობის უპირველესი და ყველაზე მართებული სამართლებრივი შედეგი პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენაა. თუმცა, ვინაიდან შრომის კოდექსი დასაქმებულის უფლებებში რესტიტუციის სხვა შესაძლებლობებსაც იძლევა, აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ როდესაც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა შეუძლებელი ან მიზანშეუწონელია, გამოკვლეულ უნდა იქნეს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული სხვა შესაძლებლობები, კერძოდ, დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენისა და კომპენსაციის შესაძლებლობა (სშკ-ის მოქმედი რედაქციით 48-ე მუხლი).

27. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა რა უკანონოდ გათავისუფლებული მუშაკის უფლებრივი რესტიტუციის თაობაზე სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკით (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 27 აპრილის Nას-588-556-2014 განჩინება, იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2015 წლის 30 აპრილის Nას-902-864-2014 განჩინება), ასევე, სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილით, რომლის შესაბამისადაც, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია, თავისი ინიციატივით, მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. შესაბამისად, გამოიყენა სსსკ-ის 103-ე მუხლით გათვალისწინებული შესაძლებლობა, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს შეუძლია შესთავაზოს მხარეებს წარმოადგინონ დამატებითი მტკიცებულებები. ასევე ამავე მუხლის 203-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გარანტირებული უფლება, რომელიც ადგენს, რომ მოსამართლეს შეუძლია დაავალოს მხარეებს შეავსონ, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში, განმარტონ მათ მიერ წარმოდგენილი წერილობითი მასალები, წინადადება მისცეს მათ წარმოადგინონ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ნივთები თუ დოკუმენტები. დადგენილი იქნა, რომ დავის განხილვის დროისათვის მოსარჩელის პირვანდელი სამუშაო ადგილი დაკავებულია. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის დამაბრკოლებელი გარემოებები არსებობს. სასამართლომ განმარტა, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა ვერ ხდება, სსკ-ის 409-ე მუხლის მიხედვით, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია, ან ამისთვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა და მისი დარღვეული უფლების რესტიტუცია უნდა განისაზღვროს კონკრეტული თანხით - 14400 (დარიცხული) ლარის ოდენობით.

28. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ (აპელანტი) წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

29. კასატორი აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეს შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ზ'' ქვეპუნქტის, სკოლის შინაგანაწესის მე-9 თავის მე-3 მუხლის მე-8 პუნქტის ,,ა'' და ,,ბ'' ქვეპუნქტის საფუძველზე, ვინაიდან მის მიერ უხეშად იქნა დარღვეული ხელშეკრულებითა და შინაგანაწესით დადგენილი უფლება-მოვალეობები.

30. კასატორის მოსაზრებით, შრომითი მოვალეობების უხეშ დარღვევად მიჩნევისათვის მხედველობაშია მისაღები, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს პედაგოგიურ სფეროში დასაქმებულ პირს, რომელსაც პროფესიიდან გამომდინარე ეკისრება ბევრად უფრო მეტი პასუხისმგებლობა, ვიდრე შესაძლოა დაეკისროს თუნდაც, სკოლაში მომუშავე სხვა არაპედაგოგიურ თანამდებობაზე დასაქმებულ პირს. შესაბამისად, მისი მხრიდან დაშვებული ნებისმიერი მცირედი გადაცდომის მნიშვნელობა ბევრად უფრო დიდია და შედეგებიც მეტად სერიოზული შესაძლოა მოჰყვეს. მასწავლებელი ვალდებულია მოსწავლეს ჩამოუყალიბოს შესაბამისი ღირებულებები, ის სამართლიანობის, ურთიერთპატივისცემის, ადამიანის უფლებათა დაცვის, ჯანსაღი ცხოვრების წესისა და გარემოს დაცვის მაგალითს უნდა აძლევდეს მოსწავლეებს.

31. კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლომ სამართლებრივი შეფასების გარეშე დატოვა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები (მოსწავლეთა ფიზიკური შეურაცხყოფის თაობაზე გაკეთებული ახსნა-განმარტებები თუ ფოტომასალა, რომელიც ადასტურებს მასწავლებლის მიერ საკლასო ოთახის დარბევის ფაქტს), რომლებიც უტყუარად ადასტურებდნენ ერთი მხრივ, მოსარჩელის მიერ ჩადენილ დისციპლინურ გადაცდომას, კერძოდ, ბავშვის ღირსების შემლახველი ქმედების განხორციელებას და მეორე მხრივ, მოსწავლეებზე უარყოფითი ფსიქოლოგიური გავლენის მოხდენის ფაქტს. სასამართლომ ერთი მხრივ, მიუხედავად საქმეში წარმოდგენილი არაერთი მტკიცებულებისა არ დაადასტურა მასწავლებლის მიერ დისციპლინური გადაცდომის არსებობის ფაქტი, და მეორე მხრივ, ეჭვქვეშ დააყენა დაკისრებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის ფორმის შესაბამისობა დისციპლინურ გადაცდომასთან.

32. სასამართლომ შეფასების გარეშე დატოვა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ შესაგებელს ერთვოდა სკოლის დირექტორის მოადგილის ხატია ხარებავას 2017 წლის 24 ნოემბრის მოხსენებითი ბარათი, რომელშიც ის განმარტავდა, რომ ნ.რ–ის დედის - ნ.კ–ის მიერ, მასთან 2017 წლის 15 ნოემბერს დაფიქსირებული გახლდათ ზეპირსიტყვიერი პრეტენზია პედაგოგ ნ.გ–ას მიერ მისი შვილის ცემასთან დაკავშირებით. აღნიშნული გარემოება ასევე წერილობით დადასტურებული იქნა ნ.რ–ის დედის - ნ.კ–ის მიერ, თავდაპირველად, 2018 წლის 06 მარტის წერილობითი ახსნა-განმარტებით, ხოლო, მოგვიანებით წერილობითი განცხადებით, რომელიც თან ერთვის 2018 წლის 11 აპრილს შედგენილ შეხვედრის ოქმს.

33. მითითებული ფაქტობრივი გარემოების დადგენისას სასამართლოს მიერ ასევე, უგულვებელყოფილ იქნა მოსწავლის - ნ.რ–ის განმარტება, რომლის თანახმად: მასწავლებელი მათ ხშირად ეუბნებოდათ, რომ ,,თუ იცელქებენ ცუდად გახდება და ცელქი ბავშვები სკოლიდან გაირიცხებიან''. ასევე, მოსწავლე განმარტავდა: ,,ნ. მასწავლებელი გვირტყამს ჯოხს, გვქაჩავს თმებში, როცა გაბრაზდება და ეს ხდება, როცა არ ვიცით გაკვეთილი და ღონისძიებისათვის მოცემული სიტყვები და ლექსები, გვეჩხუბება რეპეტიციებზე და გვეუბნება, რომ „მე თქვენს გამო ვხდები ცუდად და მიხდება წამლის მიღება“ - აღნიშნული ცალსახად მიუთითებს მასწავლებლის მხრიდან როგორც ფიზიკურ შეურაცხყოფაზე ისე, მოზარდთა მიმართ განხორციელებულ ფსიქოლოგიურ ზეწოლაზე.

34. სასამართლომ არ გაითვალისწინა არც საქმეში წარმოდგენილი მეორე მოსწავლის - გ.ვ–ძის მშობლის - თ.ბ–ის მიერ 2018 წლის 19 თებერვალს წარდგენილი წერილობითი მოხსენებითი ბარათი, რომელშიც ის აპელირებდა მოსარჩელის მიერ მისი შვილის ცემის ფაქტზე და აღნიშნავდა, რომ ანალოგიური შემთხვევა რამდენჯერმე განმეორდა და კიდევ ერთხელ განმეორების შემთხვევაში მიმართავდა შესაბამის ღონისძიებებს. სასამართლომ, ასევე, სამართლებრივი შეფასების გარეშე, დატოვა თ.ბ–ის წერილობითი განცხადება, რომელიც თან ერთვის 2018 წლის 11 აპრილს შედგენილ შეხვედრის ოქმს და სრულიად უგულვებელყო გ.ვ–ძის განმარტება ,,ნ. მასწავლებელი ხშირად გაკვეთილის დროს უჯიკავებდა ბავშვებს, წიწკნიდა თმებს“. კლასში რომ დაიკარგა რაღაცა ჩემზე თქვა ქურდი ხარო. ეს მითხრა ბავშვებთან''.

35. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლომ სამართლებრივი შეფასება არ მისცა საქმეში წარმოდგენილ 2018 წლის 11 აპრილს შედგენილ ოქმს, სადაც დაფიქსირებულია კრებაზე (რომელსაც ესწრებოდნენ და ხელს აწერენ: სკოლის სამეურვეო საბჭოს თავმჯდომარე, საბჭოს წევრები, ამავე სკოლის დისციპლინური კომიტეტის თავმჯდომარე, კომიტეტის მდივანი, აფხაზეთის ა/რ განათლებისა და კულტურის სამინისტროს განათლებისა და საგანმანათლებლო პროგრამების სამსახურის უფროსის მოადგილე და სკოლის დირექტორი) მოსარჩელის მიერ გაჟღერებული ფრაზა: ,,მართალია მოსწავლეებს ზოგჯერ შევაჯანჯღარებ, ვუჯიკავებ, თმებში მოვწიწკნი. აბა რა ვქნა, როცა ბავშვი ენას მიყოფს. ასევე მინდა კარგად შეასრულონ დავალებები და კარგად მოიქცნენ.''

36. კასატორი სადავოდ ხდის სამსახურში აღდგენის ნაცვლად კომპენსაციის განსაზღვრასაც.

37. კასატორი აგრეთვე ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინებასაც და აღნიშნავს, რომ სააპელაციო საჩივრის ავტორს უარი ეთქვა მოწმის სახით დაზარალებული არასრულწლოვანი ბავშვების მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლოს მხრიდან დაკითხვის თაობაზე. სწორედ იმ გარემოებაზე დაყრდნობით, რომ დავა რეალურად შეეხებოდა არასრულწლოვან ბავშვების მიმართ განხორციელებულ არაეთიკურ შეურაცხმყოფელ ქმედებას მასწავლებლის მხრიდან მითითებული პირების გამოკითხვა სასამართლოს მხრიდან სწორედაც რომ გახლდათ არა მხოლოდ მიზანშეწონილი არამედ აუცილებელი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

38. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 30 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

39. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

40. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს (სამუაშოდან გათავისუფლებული პედაგოგი) სურდა, კერძოდ, სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნა სშკ-ის 38.8 (სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით) და 44-ე (შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით), ასევე, სსკ-ის 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლებიდან გამომდინარეობს (იხ. შრომის კოდექსის ახალი რედაქციის 48-ე; 58-ე მუხლი). ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის მისაღწევად კი, განპირობებული უნდა ყოფილიყო ყველა სამართლებრივი წანამძღვარი. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა კი, გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

41. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა მართლზომიერად შეწყდა და განმარტავს, რომ სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლო პირველ რიგში, ამოწმებს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. აღნიშნული საკითხის გამორკვევა კი, შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ -ები №ას-151-147-2016, 19.04.2016; საქმე №ას-715-2019, 4 ივლისი, 2019 წელი; №ას-113-2021, 27 აპრილი, 2021წ.).

42. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის დისციპლინური კომიტეტის 2018 წლის 27 თებერვლის №4 და 2018 წლის 16 აპრილის №6 ოქმების საფუძველზე დაეკისრა დისციპლინური სახდელი სამსახურიდან გათავისუფლება სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის შინაგანაწესის მე-9 თავის მე-3 მუხლის მე-8 პუნქტის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დისციპლინური გადაცდომისთვის. სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის დირექტორის 2018 წლის 20 აპრილის №3-31 ბრძანების საფუძველზე კი, მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან.

43. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებლის პოზიტიური ვალდებულებაა დაასრულოს დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობა მხოლოდ ლეგიტიმური გზებით, ხოლო ნეგატიური - დამსაქმებელს არ უნდა შეეძლოს დასაქმებულის სამსახურიდან გაშვება შესაბამისი და გამართლებული საფუძვლის გარეშე, ამიტომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის იმ რეგულაციებს, რომლებიც სშკ-ის 37-ე და 38-ე მუხლებშია მოცემული, აქვთ ერთგვარი ,,შემაკავებელი ეფექტი“, რომლის საფუძველიც არის წინაპირობა შრომის ურთიერთობათა მხარეების თვითნებური, გაუმართლებელი გადაწყვეტილებების აღკვეთისთვის (იხ. შრომის კოდექსის ახალი რედაქციის 47-ე , 48-ე მუხლი).

44. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დადასტურდა რაიმე ისეთი გარემოება, რაც ობიექტურად გაამართლებდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას და დაასაბუთებდა მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების მიზანშეწონილობას. ასევე, არ დასტურდება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სხვა რომელიმე საფუძვლის არსებობა (იხ. შრომის კოდექსის ახალი რედაქციის 47-ე მუხლი).

45. დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, შრომითსამართლებრივ დავებს მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურება ახასიათებს, რასაც მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. ამდენად, უნდა ვიხელმძღვანელოთ მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალური სტანდარტით, რომლის თანახმად, სწორედ დამსაქმებელია ვალდებული, ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. ამგვარი სტანდარტის გამოყენების ნორმატიულ საფუძველს ქმნის ის, რომ დამსაქმებელს გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები (შდრ. სუს-ს #ას-483-457-2015, 07.10.2015).

46. მოსამართლის ერთ-ერთი ვალდებულება მტკიცებით საქმიანობაში მხარეთა შორის საპროცესო ვალდებულებების სწორი გადანაწილებაა. აღნიშნული ემსახურება პროცესის მონაწილე სუბიექტების უფლებრივი მდგომარეობის დაცვასა და იმავდროულად, უზრუნველყოფს მართლწესრიგის ეფექტურ ფუნქციონირებას. მტკიცების ტვირთის გადანაწილების დროს, უაღრესად დიდი მნიშვნელობისაა ის, თუ როდის გადადის მტკიცებისვალდებულება ერთი მხარიდან მეორეზე. როგორც წესი, ფაქტის მითითების და მისი დამტკიცების ტვირთი მჭიდრო კავშირშია ერთმანეთთან, თუმცა, არც ისაა გამორიცხული, რომ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით ერთ მხარეს მხოლოდ ფაქტის მითითების ტვირთი ეკისრებოდეს, ხოლო მეორე მხარეს საწინააღმდეგოს დამტკიცების ტვირთი. ამის თვალსაჩინო მაგალითია შრომითი დავა, რომლის დროსაც, ფაქტებზე მითითების ტვირთი და დამტკიცების ტვირთი პროცესის სხვადასხვა მონაწილეს ეკისრება, კერძოდ, დასაქმებული უთითებს სამუშაოდან მისი გათავისუფლებისათვის აუცილებელი სშკ-ის შესაბამისი ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობების არარსებობაზე, ხოლო დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მნიშვნელოვანი საფუძვლისმტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება (Protection Against Unjustified Dismissal, International Labour Conference, 82-nd session 1995, Report III (part 4B), Geneva, 7). მაშასადამე,შრომითისამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე დავებზე, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისთვის მნიშნელოვანი საფუძვლის (“Good Reason“) არსებობის მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება. კანონმდებლის ასეთი მიდგომა განპირობებულია მეტადრე იმით, რომშრომითი ურთიერთობიდან გამომდინარე დავებში, ,,სუსტი მხარის“, კონკრეტულ შემთხვევაში, დასაქმებულის პროცესუალური თანადგომა პრიორიტეტულია. ცხადია, ეს არ უნდა მივიჩნიოთ შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად. ასეთი კატეგორიის საქმეებში სწორედ, უთანასწორო დამოკიდებულებაში მყოფი სუბიექტების ერთგვარი პროცესუალური გათანაბრება ხდება, რამდენადაც, შრომითი ურთიერთობა მოიცავს ისეთ მხარებს, რომლებიც კლასიკურად ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ვერ იქნებიან აღქმულნი ერთმანეთის მიმართ. საქმე იმაში, რომ მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები აქვთ. დამსაქმებელი სარგებლობს მტკიცებითი უპირატესობით, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმაზე, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას საამისოდ გათვალისწინებული მართლზომიერი (ე.წ. “Good Reason“) საფუძველი ჰქონდა“ (იხ., ილონა გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე, თბ., 2020 წელი, გვ: 229-231; 258-259. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვნტალიანი).

47. მტკიცებითი საქმიანობის სფეროში ეროვნულ დონეზე არსებული მიდგომა შესაბამისობაშია საერთაშორისო გამოცდილებასთან. მიუხედავად იმისა, რომ „დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ 1982 წელს შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) მიერ მიღებულ N158 კონვენციას საქართველოსთვის სავალდებულო ძალა არა აქვს, მისი დებულებები და ამ თვალსაზრისით, განვითარებული პრაქტიკული მიდგომები საქართველოსთვისაც საინტერესოა. N158 კონვენციის მე-9 მუხლის მე-2 (ა) პარაგრაფი სამუშაოდან არამართლზომიერი გათავისუფლებისაგან დაცვის ეფექტიან საშულებად მტკიცების ტვირთის დამსაქმებელზე დაკისრებას ადგენს. კონვენციის ამ დებულების მიხედვით, მუშაკი მარტო ვერ გაუმკლავდება სამსახურიდან მისი გათავისუფლების საფუძვლის არამართლზომიერების მტკიცებით პროცესს; სწორედ ამიტომ, მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს უნდა დაეკისროს. ყოველ შემთხვევაში, კონვენცია ამ საკითხის მოწესრიგებას ეროვნული კანონმდებლობასა და სასამართლო პრაქტიკას უტოვებს (Termination of Employment Convention, 1982 (N158) (Article 9, p.1.p2.); Protection Against Unjustified Dismissal, International Labour Conference, 82-nd session 1995, Report III (part 4B), Geneva, 80).

48. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე სკოლამ სათანადო და დამაჯერებელ მტკიცებულებებზე მითითებით, ვერ უზრუნველყო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, სახელდობრ კი, მან ვერ შეძლო სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად დასახელებული გარემოებების უტყუარობის გაქარწყლება.

49. საქმის მასალებით დადგენილი იქნა, რომ მოსარჩელეს სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის დისციპლინური კომიტეტის 2018 წლის 27 თებერვლის №4 და 2018 წლის 16 აპრილის №6 ოქმების საფუძველზე დაეკისრა დისციპლინური სახდელი სამსახურიდან გათავისუფლება სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის შინაგანაწესის მე-9 თავის მე-3 მუხლის მე-8 პუნქტის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული დისციპლინური გადაცდომისთვის. სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის დირექტორის 2018 წლის 20 აპრილის №3-31 ბრძანების საფუძველზე კი, მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან.

50. უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ შრომითი ურთიერთობის პერიოდში, მოსარჩელის მიმართ სხვა სახის დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა გამოყენებული არ ყოფილა.

51. დადგენილია, რომ მოსწავლე - ნ.რ–ის მშობლის ნ.კ–ის პრეტენზიების თაობაზე სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის დირექტორის მოადგილის მოხსენებითი ბარათი დათარიღებულია 2017 წლის 24 ნოემბრით, რომელიც დისციპლინურ კომიტეტს განსახილველად გადაეგზავნა შემდეგი რეზოლუციით: „დისციპლინურმა კომიტეტმა მოიკვლიოს და იმოქმედოს კანონის შესაბამისად“. 2017 წლის 27 ნოემბრის შემდეგ კომიტეტს წესით დადგენილ ვადაში გადაწყვეტილება არ მიუღია, მაშინ როდესაც საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2014 წლის 30 დეკემბრის №167/ნ ბრძანებით დამტკიცებულია მასწავლებელთა დისციპლინური წარმოების წესის 12.2 მუხლის თანახმად გადაწყვეტილება მიღებული უნდა ყოფილიყო მიმართვის წარდგენიდან 3 კვირის ვადაში. კომიტეტმა აღნიშნულ საკითხზე მსჯელობა დაიწყო მას შემდეგ, რაც განსახილველად გადაეგზავნა დირექტორის მოადგილის მეორე 2018 წლის 19 თებერვლის მოხსენებითი ბარათი გ.ვ–ძის მშობლის პრეტენზიების გამო. წარმოდგენილი მოხსენებითი ბარათების შინაარსიდან გამომდინარე, ნ.რ–ის მშობელმა, იმ ეტაპისთვის, არ ისურვა ხელწერილის დაწერა და ითხოვა მსგავსი ფაქტები არ განმეორებულიყო, ხოლო გ.ვ–ძის მშობელი განცხადებაში აღნიშნავს, რომ არ სურს მასწავლებლი თანამდებობიდან გათავისუფლებდეს, თუმცა, სურს, რომ მსგავსი ფაქტი არ განმეორდეს.

52. საქმეში წარმოდგენილ სსიპ აფხაზეთის N2 საჯარო სკოლის მეოთხე კლასის მოსწავლის გ.ვ–ძის მშობლის თ.ბ–ის (გვ 93) და ამავე კლასის მოსწავლის ნ.რ–ის მშობლის ნ.კ–ის (გვ 94) განცხადებებთან მიმართებით, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ისინი დაბეჭდილია და იდენტური შინაარსის მქონეა. მათში აღნიშნულია, რომ მიიღეს მონაწილეობა დისციპლინური კომიტეტის გასაუბრებაში შვილებთან ერთად და დააფიქსირეს და დაადასტურეს მასწავლებლის მხრიდან ბავშვებზე ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ფაქტი. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წერილები დაუთარიღებელია და ამასთან, არ არის მითითებული როდის, სად გაიარეს გასაუბრება მოსწავლეებმა, ან ვინ ესწრებოდა აღნიშნულ გასაუბრებას, მოპასუხის მიერ კი, აღნიშნული გასაუბრების ოქმი, ჩანაწერი ან დამადასტურებელი რაიმე დოკუმენტი საქმეში არაა წარმოდგენილი. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული ახსნა-განმარტებები თავისუფალი ნების პირობებში არ იქნა მომზადებული. ახსნა-განმარტებები მომზადდა ხელმეორედ. პირველი მცდელობისას მათი შინაარსობრივი მხარე სკოლის დირექციისთვის პედაგოგის მიმართ დისციპლინარული საქმისწარმოებისთვის საკმარის საფუძვლად არ ჩაითვალა.

53. ზემოხენებულ მტკიცებულებათა შეფასების თვალსაზრისით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლო, ობიექტურ საწყისებზე, მტკიცებულებათა ყოველმხრივი და სრული გამოკვლევის შედეგად ადგენს მათ იურიდიული ძალას, კერძოდ, განსაზღვრავს თუ რა გარემოების დადგენა ან პირიქით, უარყოფაა შესაძლებელი. აქ, უწინარეს ყოფლისა, იგულისხმება მტკიცებულებათა შეფასება მათი უტყუარობის თვალსაზრისით, რისთვისაც საჭიროა ამ მტკიცებულებათა ყოველმხრივი შემოწმება, მათი დაპირისპირება საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან. მტკიცებულებათა შეფასებას კი, პროცედურულად მოყვება საქმის ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა (სსკ-ის 105-ე მუხლი).

54. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში არ იყო წარმოდგენილი უშუალოდ ბავშვებისაგან და პედაგოგისაგან მოსმენილი ახსნა-განმარტება მშობლების წერილებში აღნიშნულ ფაქტთან დაკავშირებით, კონკრეტულად რა ვითარება იყო საგაკვეთილო კლასში, თუ რა შემთხვევას ჰქონდა ადგილი კლასში, მოხდა თუ არა ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური ზეწოლა პედაგოგის მხრიდან მოსწავლეზე, ვერ ხდება მომხდარის იდენტიფიცირება და შემთხვევის უტყუარად წარმოდგენის შესაძლებლობა.

55. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, კასატორმა ვერ დაარწმუნა სასამართლო, რომ მისი ქმედებები მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლებამდე, მოსარჩელსთან მიმართებით იყო თანმიმდევრული, მოსარჩელის მხრიდან გადაცდომის ჩადენის ან უარყოფის დასადგენად დაცული იყო განხილვის პროცედურული წესი (მომხდარი ფაქტის ირგვლივ დაუყოვნებლივ შედგა ოქმი უფლებამოსილი პირის მიერ, ჩამოერთვა ახსნა-განმარტებები ყველა შესაძლო პირს და ა.შ).

56. ამასთან, იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ გარდა სარჩელით სადავო დისციპლინური ღონისძიებისა, მოსარჩელის მიმართ სხვა სახის დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა გამოყენებული არ ყოფილა, კასატორმა ვერ დაასაბუთა თუ რატომ იყო მისი მხრიდან მოსარჩელის სამსახურიდნ გათავისუფლება აუცილებლობით ნაკარნახევი და გარდაუვალი. საკასაციო საჩივარში კასატორი უთითებს, რომ კასატორის მხედველობაშია მისაღები, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს პედაგოგიურ სფეროში დასაქმებულ პირს, რომელსაც პროფესიიდან გამომდინარე ეკისრება ბევრად უფრო მეტი პასუხისმგებლობა, ვიდრე შესაძლოა დაეკისროს თუნდაც, სკოლაში მომუშავე სხვა არაპედაგოგიურ თანამდებობაზე დასაქმებულ პირს. შესაბამისად, მისი მხრიდან დაშვებული ნებისმიერი მცირედი გადაცდომის მნიშვნელობა ბევრად უფრო დიდია და შედეგებიც მეტად სერიოზული შესაძლოა მოჰყვეს. მასწავლებელი ვალდებულია მოსწავლეს ჩამოუყალიბოს შესაბამისი ღირებულებები, ის სამართლიანობის, ურთიერთპატივისცემის, ადამიანის უფლებათა დაცვის, ჯანსაღი ცხოვრების წესისა და გარემოს დაცვის მაგალითს უნდა აძლევდეს მოსწავლეებს, თუმცა, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ დამსაქმებელმა - მოპასუხე სკოლამ წარმატებით ვერ გაართვა თავის თავისი მტკიცების ტვირთს და ვერ დაარწმუნა სასამართლო, რომ მოსარჩელის, როგორც პედაგოგის საქმიანობა სკოლაში კასატორის მიერვე მითითებულ მიზანთან შეუსაბამო და შეუთავსებელი იყო.

57. პირიქით, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ რაიონული სასამართლოს მიერ მოსმენილი იქნა მოწმეთა განმარტებანი, რომლებიც აღნიშნავდნენ, რომ მოსარჩელე არის ძალიან დაფასებული, პროფესიონალი, კეთილი, მოწესრიგებული და ადამიანთმოყვარე, უყვართ მოსწავლეებს, აფასებენ მას. საქმეში წარმოდგენილია აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის განათლებისა და კულტურის სამინისტროს მიერ გაცემული მოსარჩელის სიგელი პროექტში ,,ინოვაციური პედაგოგი“ მონაწილეობისათვის. აღნიშნული, ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელე სათანადოდ ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს და დამსაქმებელს მის მიერ შესრულებულ სამუშაოსთან დაკავშირებით პრეტენზია არ ჰქონდა. შესაბამისად, სასამართლო ვერ დარწმუნდა, რომ მოსარჩელის მიერ ადგილი არ ჰქონდა ვალდებულების უხეშ დარღვევას, კერძოდ, მოპასუხე სკოლას, არ წარმოუდგენია მტკიცებულებები, რომელიც მოსარჩელის მხრიდან სკოლის შინაგანაწესისა და მასწავლებლის პროფესიული ეთიკის კოდექსის დარღვევას ასახავდა, და დაადასტურებდა მასწავლებლის მხრიდან მოსწავლეების მიმართ სიტყვიერ და ფიზიკურ შეურაცხყოფას ან რაიმე ისეთი ქმედების ჩადენას, რაც ობიექტურად გაამართლებდა მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტას. მოსარჩელის მიმართ, მანამდე დისციპლინური ღონისძიების არარსებობის პირობებში ჩადენილი ქმედება, მისი გამომწვევი მიზეზებისა და ამ ქმედებით გამოწვეული შედეგების გათვალისწინებით კი, ვერ შეფასდება იმგვარ გადაცდომად, რომელიც აუცილებელს ხდიდა მოსარჩელის მიმართ ყველაზე მძიმე და უკიდურესი ზომის გამოყენებას, მის დაუყოვნებლივ გათავისუფლებას და მის მიმართ უფრო მსუბუქი ღონისძიების გამოყენების შესაძლებლობას გამორიცხავდა.

58. ნიშანდობლივია საკასაციო პალატის მიერ არაერთ საქმეში განმარტებული საკითხი, რომელიც შეეხება დასაქმებულთა შრომის უფლებების დაცვის კონსტიტუციურ პრინციპს. ამ პრინციპის შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა შეფასებულ უნდა იქნეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმის და რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, შრომის სამართალში “Ultima Ratio“ - ს პრინციპი ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზ-შედეგობრივი თვალსაზრისით, დარღვევასა (გადაცდომას) და გათავისუფლებას, შორის ზომიერი ბალანსის დაცულობას. ნიშანდობლივია, რომ ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის.

59. ამდენად, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, სახეზე იყოს ისეთი დარღვევა, რომელიც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენებას არამიზანშეწონილს ხდის.

60. რაც შეეხება, დასაქმებულის მაკომპენსირებელ საშუალებებს, ვინაიდან მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის ნაწილში სარჩელი დაკმაყოფილდა, თუმცა, სასამართლომ დაადგინა მოსარჩელის გათავისუფლებამდე არსებულ ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის შეუძლებლობა, მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით დასაბეგრი 14400 ლარის გადახდა.

61. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი სადავოდ ხდის კომპენსაციის დაკისრების მართლზომიერებასაც, რასაც არ იზიარებს საკასაციო პალატა შემდეგ გარემოებათა გამო:

62. შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი (სშკ-ის მოქმდი რედაქციით 48-ე მუხლი) შრომითი ურთიერთობის უკანონოდ შეწყვეტის პირობებში, უფლებრივი რესტიტუციის სამ მექანიზმს განიხილავს, კერძოდ, პირვანდელ მდგომარეობაში აღდგენას, ტოლფასს თანამდებობაზე დასაქმებას, ან კომპენსაციას. აღნიშნული შესაძლებლობები, რიგითობის მიხედვით უნდა იქნეს განხილული, კერძოდ, შრომითი ხელშეკრულების ბათილობის პირობებში, რაღა თქმა უნდა, შედეგობრივი თვალსაზრისით მიიჩნევა, რომ დასაქმებულთან დადებული ხელშეკრულება არც შეწყვეტილა, შესაბამისად, ხელშეკრულების შეწყვეტის ბათილობის უპირველესი და ყველაზე მართებული სამართლებრივი შედეგი პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენაა. თუმცა, ვინაიდან შრომის კოდექსი დასაქმებულის უფლებებში რესტიტუციის სხვა შესაძლებლობებსაც იძლევა, აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ როდესაც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა შეუძლებელი ან მიზანშეუწონელია, გამოკვლეულ უნდა იქნეს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით გათვალისწინებული სხვა შესაძლებლობები, კერძოდ, დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენისა და კომპენსაციის შესაძლებლობა.

63. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორედ კომპენსაციის მიკუთვნება მიიჩნია მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის გზად (იხ., ამ განჩინების პპ: 26, 27), კერძოდ, დადგენილი იქნა, რომ დავის განხილვის დროისათვის მოსარჩელის პირვანდელი სამუშაო ადგილი დაკავებულია. შესაბამისად, მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის დამაბრკოლებელი გარემოებები არსებობდა. სსკ-ის 409-ე მუხლის მიხედვით, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია, ან ამისთვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლომ მიჩნია, რომ მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა და მისი დარღვეული უფლების რესტიტუცია განსაზღვრულიყო კონკრეტული თანხით - 14400 (დარიცხული) ლარის ოდენობით.

64. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სშკ-ი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ. (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272). კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში, სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის თვალსაზრისით, უნდა აღინიშნოს, რომ ხსენებული სამართლებრივი საკითხი განეკუთვნება სასამართლოს დისკრეციის სფეროს, რა დროსაც, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ შრომით სამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამუშაოს მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამდენად, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. კომპენსაციის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ ეს არის პასუხისმგებლობის ზომა, რაც ეკისრება დამსაქმებელს მუშაკის უკანონოდ დათხოვნისათვის და მანვე (კომპენსაციის ოდენობამ) უნდა უზრუნველყოს დასაქმებულის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნა, რითაც კომპენსაცია განსხვავდება ზიანის ანაზღაურებისას პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისგან (იხ.სუსგ №ას-1208-2018, 18 თებერვალი, 2021 წელი; Nას-727-680-2017, 15 სექტემბერი, 2017წელი; Nას-353-338-2016, 03.05.2016წ.; ). ამასთან, მხედველობაშია მისაღები, რომ კომპენსაციის ზოგადი მიზანი და ორიენტირი არის ის რომ მან დაფაროს დროის ის მონაკვეთი (მინიმალურად), რაც საჭირო იქნებოდა ახალი სამსახურის მოსაძებნად. საგულისხმოა, რომ სშკ-ის 38.8 მუხლი (ამჟამად მოქმედი რედაქციით 48.8 მუხლი) არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას. ამ მოცემულობაში, კომპენსაციის ოდენობა ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ხორციელდება (შდრ: სუსგ №ას-1623-2018, 29 იანვარი, 2019 წელი, პპ:115, 117, 118; იხ.,საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა შრომით სამართალში, 2017, გვ.96, ელ.რესურსი: <http://www.supremecourt.ge/files/upload-file/pdf/ertgvarovani-praktika-shromit-samartalshi.pdf>).

65. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე, მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული კომპენსაცია გონივრული და სამართლიანია.

66. გარდა ზემოაღნიშნულისა, კასატორი ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინებასაც და აღნიშნავს, რომ სააპელაციო საჩივრის ავტორს უარი ეთქვა მოწმის სახით დაზარალებული არასრულწლოვანი ბავშვების მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილი წესით სასამართლოს მხრიდან დაკითხვის თაობაზე. სწორედ იმ გარემოებაზე დაყრდნობით, რომ დავა რეალურად შეეხებოდა არასრულწლოვან ბავშვების მიმართ განხორციელებულ არაეთიკურ შეურაცხმყოფელ ქმედებას მასწავლებლის მხრიდან მითითებული პირების გამოკითხვა სასამართლოს მხრიდან სწორედაც რომ გახლდათ არა მხოლოდ მიზანშეწონილი არამედ აუცილებელი.

67. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მოთხოვნას არ გააჩნია ვარგისი საპროცესო სამართლებრივი საფუძველი. დადგენილია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინებით სააპელაციო საჩივრის ავტორს უარი ეთქვა მოწმეთა დაკითხვაზე (ტ.2.ს.ფ. 312), იმ მოტივით, რომ აღნიშნული საპროცესო უფლებით მხარეს შეეძლო ესარგებლა საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე და ამ შუამდგომლობის შემდგომში დაყენების საპატიო გარემოებაზე კი, სარწმუნოდ ვერ მიუთითა.

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმისწარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. სსსკ-ის 219-ე მუხლის თანახმად, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო გაცხადებული. სსსკ-ის 380-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოხმობილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილი იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ საპატიო მიზეზით არ წარადგინა [სსსკ-ის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილი].

69. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დისპოზიციურობის პრინციპი სამოქალაქო საპროცესო სამართალში ნიშნავს მხარეთა თავისუფლებას, განკარგოს თავიანთი მატერიალური და საპროცესო უფლებები. ამ პრინციპზეა აგებული სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა. უფლების დასაცავად სასამართლოსათვის მიმართვა თვით დაინტერესებული პირის ნება-სურვილზეა დამოკიდებული. მისი ნების გარეშე არავის აქვს უფლება, მიმართოს სასამართლოს. მხარეები თვითონ წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს. ისინი თვითონ განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები, ამასთან, ეს მტკიცებულებები საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით უნდა იქნეს სასამართლოსათვის წარდგენილი. სასამართლო არ გაითვალისწინებს ახალ გარემოებებს, არ მიიღებს არავითარ მტკიცებულებებს, ანგარიშს არ გაუწევს ახალ მოსაზრებებს, თუ საპატიო მიზეზის გარეშე არ იყო წარდგენილი თავის დროზე, ესე იგი ამ საქმის მომზადების სტადიაზე. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილ იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილ იქნეს ახალი მტკიცებულებები მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი საპატიო მიზეზით მხარემ ვერ წარადგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას (შეადრ: ახალ გარემოებებზე დაგვიანებით მითითებისასთან დაკავშირებით სუსგ-ები №ას-816-767-2015, 19 ნოემბერი, 2015 წელი; №ას-1493-1413-2017, 26 იანვარი, 2018 წელი პ.49).

70. შესაბამისად, მოწმეთა დაკითხვის ნაწილში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ წარმოადგინა. მხარეთა აქტიურობა უფლებებისა და ინტერესების დასაცავად უზრუნველყოფილი და ეფექტურია საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის დროს, ხოლო სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოში მხარეთა აქტიურობა შეზღუდულია თვით სააპელაციო და საკასაციო სამართალწარმოების შეზღუდვის გამო. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 380-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას შეიძლება მოყვანილი იქნეს ახალი ფაქტები და წარდგენილი იქნეს ახალი მტკიცებულებები. სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომლებიც მხარეს შეეძლო წარედგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოწესრიგება, რომელიც იმპერატიულად ადგენს ფორმალურ წესებს, სავალდებულოა არა მხოლოდ მხარეებისათვის, არამედ სასამართლოსათვისაც და ამ რეგულაციების შეცვლა ან განსხვავებული ინტერპრეტაცია მხარეთა ნებაზე ან სასამართლოს მიხედულებაზე ვერ იქნება დამოკიდებული (იხ., №ას-113-2021,27 აპრილი, 2021).

71. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

72. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან შრომით სამართლებრივ დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

73. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

74. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. კასატორის შუამდგომლობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 ივნისის საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს;

3. სსიპ აფხაზეთის №2 საჯარო სკოლას (ს.კ:2492...) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით (წარდგენის თარიღი: 27.03.2021; მიღების თარიღი: 29.03.2021) №10650907268 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 720 ლარის 70% – 504 ლარი;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი