საქმე №ას-222-2021 4 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს ,,ბ–ი-...” (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს ,,ქ.კ–ი“ (მოპასუხე), სს ,,ე–ა“ (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით - მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 23 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ხელშეკრულებიდან გასვლა, მიღებული ნასყიდობის საგნის დაბრუნება, ზიანის ანაზღაურება (თავდაპირველ სარჩელში), ვალდებულების შესრულება, პირგასამტეხლოს დაკისრება (შეგებებულ სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს ,,ბ–ი-..."-მა (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა ს.ს ,,ქ.კ–ის" და სს „ე–ა“ (შემდეგში: მოპასუხეები) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა: ა) ხელშეკრულებებით მიღებული ნივთების/მომსახურების საფასურის 131 249.06 ლარის გადახდა; ბ) მოსარჩელისათვის კონდენცირების სისტემის მოსაწყობად მიწოდებული საქონლის/ნივთების შემდეგი ნივთების დაბრუნება: 1. გარე ბლოკი MRV-28kv - AV10NMVESA; 2. MIDEA VRF ცენტრალური მართვის პულტი CE-CCM30/BKE-A; 3. 48/13მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 4. სპილენძის მილი 15.87 ximm (5/8x1-0.415); 5. 15/13 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 6. საიზოლაციო ლენტი კრემისფერი 25მ. PVC; 7. სპილენძის მილი 15.87 ximm (5/8x1-0.415); 8. 15/1300 კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 9. 15/9მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 10. საიზოლაციო ლენტი კრემისფერი 25მ. PVC; 11. 12/9 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 12. შიდა ბლოკი კედლის, MRV -7.1 kv; +8kv AS242MGERA; 13. გარე ბლოკი MRV-40kv - AV14IMVESA; 14. VRF გარე ბლოკი MIDEA MDV -450(16)W/DRNI©; 15. გარე ბლოკი MRV-28kv - AV10NMVESA; 16. გარე ბლოკი MRV-40kv - AV14IMVESA; 17. გარე ბლოკი MRV-45kv - AV16IMVESA; 18. სპილენძის მილი 15.87 ximm (5/8x1-0.415); 19. სპილენძის მილი 19.05 ximm (3/4x1-0.504); 20. სპილენძის მილი მყარი 25x1.2mm; 21. სპილენძის მილი მყარი 42x1.5mm; 22. სპილენძის მილი 15.87 x1mm (5/8x1-0,415); 23. 42/13 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 24. 35/13 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 25. 35/9 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 26. 12/13 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 27. შიდა ბლოკი კედლის, MRV - 4.5 kv; +5kv AS162MGERA; 28. შიდა ბლოკი კედლის, MRV -45 kv; +5kv AS162MGERA; 29. შიდა ბლოკი არხული MDIEA MDV-D28T2/N1-DAS; 30. შიდა ბლოკი არხული MDIEA MDV-D36T2/N1-DAS; 31. VRF შიდა ბლოკი - კედლის MIDEA MDV-D45G/N1-S; 32. VRF შიდა ბლოკი - არხული MIDEA MDV-D45G/N1-BAS; 33. VRF შიდა ბლოკი - არხული MIDEA MDV-D71T2/N1-BA5; 34. შიდა ბლოკი არხული 30 ჰა. MRV -5.6 Kv +6.3 Kw AD182MSERA; 35. შიდა ბლოკი არხული 100/196 პა, MRV -14kv, +16w AD482MHERA; 36. შიდა ბლოკი არხული - სუფთა ჰაერის მომზადება 100/200 პა, MRV -22,6kw, +15kw AD722MPERA; 37. შიდა ბლოკი არხული 20 პა, MRV -3,6kv, +4w AD122MLERA; 38. შიდა ბლოკი არხული 20 პა, MRV -4,5kv, +5kw AD162MLERA; 39. შიდა ბლოკი არხული 30 პა, MRV -4,5kv, +5kw AD162MSERA; 40. შიდა ბლოკი არხული 30 პა, MRV -5,6kv, +6,3kw - AD182MSERA; 41. შიდა ბლოკი არხული 30 პა, MRV -7kv, +8kw AD242MSERA; 42. ცენტრალური კონტროლერი YCZ-A003 სენსორული ეკრანით; 43. ცენტრალური კონტროლერის მაკავშირებელი მოწყობილობა IGU05; 44. სპილენძის მილი 6,35x0.80mm (1/4x0.80-0.124); 45. სპილენძის მილი 12,7x0.90mm (1/2x0.90-0.297); 46. სპილენძის მილი 15,87x1mm (5/8x1-0.415); 47. სპილენძის მილი მყარი 22x1mm; 48. სპილენძის მილი მყარი 25x1.2mm; 49. სპილენძის მილი მყარი 35x1.2(1.5)mm; 50. 6/9 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 51. 12/13 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 52. 15/13 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 53. 22/13 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 54. 6/9 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 55. 35/13 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 56. 28/13 მმ კაუჩუკის თბოიზოლაცია; 57. შიდა ბლოკი - არხული 20პა MRV -4.5 kw; +5kv -AD162MLERA; გ) ს/ს ,,ე–ას" შპს ,,ბ–ი-..."-ის სასარგებლოდ დაეკისროს ხელშეკრულებებით მიღებული ნივთების/მომსახურების საფასურის 37 473.63 ლარის გადახდა; დ) ს/ს ,,ქ.კ–ს" და ს/ს ,,ე–ას", შპს ,,ბ–ი-...."-ის სასარგებლოდ დაევალოთ, მათ მიერ მოწოდებული/დამონტაჟებული კონდენცირების სისტემის დემონტაჟის განხორციელების დროს დემონტაჟის ადგილებზე დაზიანებების აღდგენა (პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანის სამუშაოების შესრულება საკუთარი ხარჯით).

2. სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებად მითითებულია, რომ 2016 წლის დასაწყისიდან შპს ,,ბ–ი-...."-ს, ს/ს ,,ქ.კ–ს" და ს/ს ,,ე–ას" შორის დაიწყო ბიზნესურთიერთობა, შპს ,,ბ–ი-..."-ის საკუთრებაში არსებული სასტუმრო კომპლექს „ი–ის“ გათბობა-კონდინცირების სისტემის მოწყობის მიზნით. 2016 წლის 22 იანვრიდან 2017 წლის 18 აპრილამდე პერიოდში, შპს „ბ–ი ...“-მა ს/ს ,,ქ.კ–ისაგან" შეიძინა 59 579.67 ლარისა და 46 766.27 აშშ დოლარის საქონელი/მომსახურება, გადაიხადა 47 100.41 ლარი და 39 186.89 აშშ დოლარი. ამავე პერიოდში, იგივე მიზნით, შპს ,,ბ–ი-...."-მა ს/ს ,,ე–ისაგან" შეიძინა 104 309.52 ლარის საქონელი/მომსახურება, საიდანაც გადაიხადა 59 030 ლარი. აღნიშნული საქონლისა და მომსახურების მიწოდებას კომპანიები ახორციელებდენ ეტაპობრივად და შესაბამისად, თანხის (საფასურის) გადარიცხვებიც ხორციელდებოდა ეტაპობრივად. 2017 წლის იანვარში უნდა დაესრულებინათ სასტუმრო ,,ი–ისა" და ამავე სასტუმროში მდებარე რესტორნის გათბობა-კონდენცირების სისტემა. მოპასუხეებისათვის ცნობილი იყო მოსაწოდებელი საქონლის/მომსახურების დანიშნულება. მიუხედავად ინფორმირებისა მათ მიერ განხორციელდა ისეთი საქონლის მოწოდება/მონტაჟი, რომელმაც ვერ უზრუნველყო შესაბამისი ფუნქციური დანიშნულების შესრულება. მოპასუხეების მიერ მოწოდებული ნივთი/მომსახურება ვერ ასრულებს თავის ფუნქციურ დანიშნულებას. რის გამოც, მოსარჩელემ მოშალა ხელშეკრულება და ითხოვს ორმხრივ რესტიტუციას.

3. მოპასუხეებმა მოთხოვნის განხორციელების გამომრიცხავი შესაგებლებით სარჩელის მოთხოვნები არ ცნეს და განმარტეს რომ მოსარჩელეს, ნასყიდობის ხელშეკრულების ფარგლებში, მიაწოდეს გათბობა-კონდიცირიბის სისტემის მოსაწყობი ტექნიკური აღჭურვილობა და გაუწიეს მომსახურება - კონდიცირების სისტემის მონტაჟი. მოსარჩელე ვერ ადასტურებს, რომ ნასყიდობის საგანი იყო ნივთობრივად უხარისხო. მოსარჩელემ, თავად ვერ უზრუნველყო სისტემის გამართული მუშაობა. საქართველოს სამოქალაქო კანონმდებლობის მიხედვით ხელშეკრულებიდან გასვლის ერთ-ერთი და უმთავრესი პირობა არის ის, რომ მეორე მხარის მიერ ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების დარღვევა. ამასთან, ხელშეკრულების დარღვევა არ უნდა იყოს უმნიშვნელო, ის უნდა იყოს არსებითი და მნიშვნელოვნად უნდა არღვევდეს მხარის უფლებებს. შესაბამისად, იმისთვის, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას დაკმაყოფილების რაიმე პერსპექტივა ჰქონდეს, აუცილებელია მან დაამტკიცოს მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების არსებითი დარღვევის ფაქტი. მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, შპს „ბ–ი-...“ ვერ ადასტურებს ხელშეკრულების ვერც არსებით და ვერც მნიშვნელოვან დარღვევას. მოსარჩელე ხელშეკრულებიდან გასვლის გზით ცდილობს ვალდებულების შესრულებისაგან თავის დაღწევას, თუმცა, მას არ გააჩნია ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერი საფუძველი, ვინაიდან, მიწოდებული მომსახურება არ არის ნაკლის მქონე და შეესაბამება ნივთის/მომსახურების საშუალო ხარისხს.

4. ამასთან, მოპასუხე სს „ე–ამ“ წარადგინა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა მოსარჩელისათვის სს „ე–ას“ სასარგებლოდ ვალდებულების ძირი თანხის 24 592 აშშ დოლარის და 2469 ლარის, აგრეთვე, პირგასამტეხლოს 7326 აშშ დოლარის ოდენობით დაკისრება, ასევე, გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიქცევა.

5. შპს „ბ–ი-...“-მა შეგებებული სარჩელი არ ცნო.

6. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით: თავდაპირველი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; დაეკისრა შპს „ბ–ი ....“-ს სს „ე–ას“ სასარგებლოდ ვალდებულების ძირი თანხა 24592 აშშ დოლარი და 2469 ლარი, პირგასამტეხლო 3663 აშშ დოლარი; გადაწყვეტილების დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად გადაცემაზე სს „ე–ას“ ეთქვა უარი.

7. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრდა შპს „ბ–ი-....“-ის მიერ, აპელანტმა მოითხოვა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილების გაუქმება, თავდაპირველი სარჩელის დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის უარყოფა.

8. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 23 სექტემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

9. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ.ბათუმში, ........ ქუჩა N26-ში მდებარე, შპს ,,ბ–ი ....“-ის საკუთრებაში არსებულ სასტუმრო კომპლექს ,,ი–ში“ გათბობა-გაგრილების სისტემის მოწყობის მიზნით, 2016–2017 წლებში მხარეებს შორის, ზეპირი და წერილობითი სახით, გაფორმდა ნასყიდობისა და ნარდობის ხელშეკრულებები, რომლის ფარგლებში მოპასუხეებმა იკისრეს ვალდებულება მოსარჩელისათვის მიეწოდებინათ სასტუმრო კომპლექსში გათბობა-გაგრილების სისტემის მონტაჟისათვის აუცილებელი მასალა, ინვენტარ–მოწყობილობები, აგრეგატები. მათვე იკისრეს ვალდებულება უზრუნველეყოთ გათბობა-გაგრილების სისტემის მონტაჟი. მოსარჩელემ კი, იკისრა ვალდებულება სრულად აენაზღაურებინა შეძენილი პროდუქციისა და გაწეული მომსახურების ღირებულება.

10. დადგენილია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობისა და ნარდობის ხელშეკრულებები, გარდა პროდუქციის დასახელებისა (მარკა/მოდელი), რაოდენობისა და ფასისა, არ მოიცავდა შეთანხმებას შესასყიდი პროდუქციის/მომსახურების კონკრეტულ დეტალებზე, თვისებებზე, ხარისხზე, სიმძლავრესა და სხვა ტექნიკურ მახასიათებლებზე. თუმცა, მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მათთვის იმთავითვე (სახელშეკრულებო ურთიერთობის დაწყების მომენტიდან) იყო ცნობილი სახელშეკრულებო ურთიერთობის მიზნებისა და შემძენის ინტერესების შესახებ, რაც მდგომარეობდა სასტუმრო „ი–ში“ გათბობა-გაგრილების სისტემის მონტაჟში, იმგვარად, რომ სასტუმრო მომსახურების გაწევისას ვიზიტორებისათვის, ასევე მომსახურე პერსონალისათვის, უზრუნველყოფილი ყოფილიყო კომფორტული მიკროკლიმატის შექმნა, სეზონის მიხედვით, ტემპერატურული რეჟიმის რეგულირებით.

11. დადგენილია და ამ გარემოებას სადავოდ არ ხდიდა მოსარჩელე, რომ სს "ქ.კ–მა", გათბობა - გაგრილების სისტების გამართვისათვის, მოსარჩელეს მიაწოდა 141.546.06 ლარის ღირებულების საქონელი და მომსახურება, ხოლო სს "ე–ამ“ - 104 309.52 ლარის ღირებულების მომსახურება და პროდუქცია.

12. მხარეთა შორის სადავოდ არც ის გარემოება გამხდარა, რომ მოსარჩელემ, სასტუმრო კომპლექს ,,ი–ში“ გათბობა-გაგრილების სისტემის მონტაჟისთვის მიწოდებული პროდუქციისა და გაწეული მომსახურებისათვის, სს „ქ.კ–ს“ გადაუხადა ჯამში 131249.06 ლარი, ხოლო სს "ე–ას" - 37 473.63 ლარი.

13. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ შეგებებული სარჩელის ავტორთან 2016 წლის 6 მაისს გაფორმებული ნარდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესრულება მიიღო 28.12.2016 წელს (ტომი 2 ს.ფ. 186). 2017 წლის 13 თებერვლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შესრულების შესახებ (ჯამური ღირებულებით 2511.20) კი, ეცნობა 05.04.2017 წელს (ტომი 2, ს.ფ.190-198) . ასევე დადგენილია, რომ 2017 წლის 6 მარტს მოსარჩელემ წერილობით მიმართა მოპასუხეებს, აცნობა, რომ სასტუმრო „ი–ში" დამონტაჟებული გათბობა-გაგრილების სისტემა ვერ უზრუნველყოფდა შენობის გათბობის თვალსაზრისით დადგენილ ჩვეულებრივ მოთხოვნებს და ითხოვა არსებული ნაკლოვანებების აღმოფხვრა (ტომი 1. ს. ფ. 402) .

14. 2017 წლის 7 მარტს, მოპასუხეთა მხრიდან განხორციელდა სასტუმრო "ი–ში" დამონტაჟებული გათბობა-გაგრილების სისტემის ტესტირება. ტესტიტების შედეგებზე დაყრდნობით მოპასუხეებმა მიიჩნიეს, რომ გათბობა-გაგრილების სისტემა ფუნქციონირებდა დადებითად (დილის 6 საათზე, სასტუმროს ნომრებში დაფიქსირდა 26C ტემპერატურა, გარე +5C ტემპერატურის პირობებში), რის შესახებაც, წერილობით აცნობეს მოსარჩელეს (ტომი 1, ს. ფ. 403). ამავე წერილობითი შეტყობინებით სს „ე–ამ“ მოითხოვა არსებული დავალიანების დაფარვა.

15. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ, მოპასუხთა მხრიდან ნაკლის აღმოფხვრაზე უარის მიღების შემდეგ, 14.02.2018 წელს, მიმართა სასამართლოს და შეძენილი პროდუქციის/მომსახურების ნივთობრივ ნაკლზე მითითებით, ხელშეკრულებიდან გასვლის გამო, უფლებრივი რესტიტუციის სახით მოითხოვა სს „ქ.კ–ისათვის“ გადახდილი თანხის, ჯამში, 131249.06 ლარისა და სს „ე–ისათვის" გადახდილი თანხის, ჯამში, 37 473.63 ლარის დაბრუნება. ასევე, ნაკლიანი პროდუქციის მოპასუხეთათვის დაბრუნება და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა. დადგენილია, რომ სს „ე–ამ“ შეგებებული სარჩელით მოითხოვა ნარდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საზღაურის გადაუხდელი ნაწილის – 24 592 აშშ დოლარისა და 2469 ლარის, ასევე, პირგასამტეხლოს, 7326 აშშ დოლარის ოდენობით, ანაზღაურება.

16. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების შედეგად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ნასყიდობისა და ნარდობის ვალდებულებით–სამართლებრივი ურთიერთობა.

17. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის სადავოს წარმოადგენდა მოპასუხეთა მიერ ნასყიდობისა და ნარდობის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული სამუშაოს არაჯეროვანი (ნაკლიანი) შესრულების გამო, ხელშეკრულებიდან გასვლისა და ორმხრივი რესტიტუციის თაობაზე მოთხოვნის მართლზომიერება, ასევე, მოსარჩელისათვის სს ,,ე–ის“ (შეგებებული მოსარჩელე) სასარგებლოდ, მიწოდებული ნივთების საფასურის/გაწეული მომსახურების აუნაზღაურებელი ღირებულების (ჯამში 24 592 აშშ დოლარისა და 2 459 ლარის) დაკისრების და მისი გადახდის დაყოვნებისათვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლოს (3663 აშშ დოლარის) დაკისრების მართლზომიერება.

18. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 352.1 და 405.1-ე მუხლებზე დაყრდნობით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლა აღმჭურველი უფლებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ განსაზღვრული წინაპირობების არსებობისას მხარეს აქვს შესაძლებლობა, დაასრულოს სახელშეკრულებო ურთიერთობა კონკრეტული უფლებებითა და მოვალეობებით და განსხვავებულ სამართლებრივ რეჟიმში გადაიყვანოს იგი. ხელშეკრულებიდან გასვლის დამახასიათებელი ნიშანი მხარეთა შორის ორმხრივი რესტიტუციის განხორციელებაა, რესტიტუცია კი, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას გულისხმობს, რა დროსაც, მხარეთა მიერ ერთმანეთისთვის გადაცემული ქონების უკუქცევა ხდება.

19. მოთხოვნის მართლზომიერად მიჩნევის საკითხზე მსჯელობისას, უნდა დადგინდეს სახეზეა თუ არა ხელშეკრულებიდან გასვლის წინაპირობები, რომელიც შემდეგში მდგომარეობს: – ნამდვილი ორმხრივი ხელშეკრულების არსებობა; – ხელშეკრულების დარღვევა (მნიშვნელოვანი დარღვევა); – დამატებითი ვადის დაწესება (გაფრთხილება); – ამ ვადის უშედეგოდ ამოწურვა. ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერებისათვის მნიშვნელოვანია, ყველა ზემოხსენებული გარემოების ერთობლიობაში არსებობა, ვინაიდან, რომელიმე წინაპირობის არარსებობა გამორიცხავს ორმხრივი რესტიტუციის შესახებ მოთხოვნის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.

20. ამდენად, განსახილველი დავის ფარგლებში, სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის დასადგენად, მხარეების პოზიციების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიკვლია სსკ-ის 352-ე მუხლითა და, შესაბამისად, 405-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა.

21. მხარეთა შორის სადავო არ იყო ნასყიდობისა და ნარდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფაქტი. მხარეთა შორის სადავო იყო მხოლოდ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების მნიშვნელოვანი დარღვევის ფაქტი.

22. მოსარჩელის (აპელანტის) მტკიცებით, მოპასუხეებმა დაარღვიეს ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების ვალდებულება და ნასყიდობისა და ნარდობის ვალდებულებით სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში ნივთობრივად ნაკლიანი პროდუქცია/შესრულება მიაწოდეს.

23. უდავოა, რომ როგორც ნასყიდობის, ასევე, ნარდობის მარეგულირებელი ნორმებით დაწესებულია უნაკლო ნივთის წარდგენის ვალდებულება. კერძოდ, სსკ-ის 487-ე მუხლის თანახმად, გამყიდველმა მყიდველს უნდა გადასცეს ნივთობრივი და უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი. ამავე კოდექსის 639-ე მუხლის მიხედვით კი, თუ მომსახურება მოიცავს რაიმე ნაკეთობის დამზადებას, მაშინ მენარდემ შემკვეთს უნდა წარუდგინოს ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნაკეთობა.

24. ზოგადი წესის თანახმად, ხელშეკრულების დადების მომენტიდან მხარეები ვალდებული არიან შეუდგნენ ნაკისრ მოვალეობათა შესრულებას. სსკ-ის 361.2–ე მუხლის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ნაკლიანი შესრულება წარმოადგენს ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებას (ვალდებულების დარღვევას), რაც სსკ-ის 405-ე მუხლით დადგენილი წინაპირობების არსებობის შემთხვევაში, ხელშეკრულების მხარეს აღჭურვავს უფლებით გავიდეს ხელშეკრულებიდან და მოითხოვოს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა ერთმანეთისთვის გადაცემული ქონების უკუქცევით.

25. ნასყიდობისა და ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში მყიდველისა და შემკვეთის ამგვარი უფლებამოსილება გათვალისწინებულია სსკ-ის 491.1–ე (მყიდველს შეუძლია ნივთის ნაკლის გამო მოითხოვოს ხელშეკრულების მოშლა 352-ე მუხლის მიხედვით) და 644–ე მუხლებით (ნაკეთობის ნაკლის გამო შემკვეთს შეუძლია 405-ე მუხლის მიხედვით უარი თქვას ხელშეკრულებაზე. ამ შემთხვევაში მენარდე ვალდებულია აუნაზღაუროს შემკვეთს ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული ხარჯები).

26. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ ხელშეკრულებიდან გასვლა და ორმხრივი რესტიტუცია მოითხოვა სწორედ ნასყიდობისა და ნარდობის საგნის ნაკლზე მითითებით.

27. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ნივთობრივი ნაკლისა და ნაკლიანი შესრულების დეფინიცია განსაზღვრულია სსკ-ის 488-ე და 641–ე მუხლებით. სსკ–ის 488–ე მუხლის თანახმად, ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ იგი შეთანხმებული ხარისხისაა. თუ ხარისხი არ არის წინასწარ შეთანხმებული, მაშინ ნივთი უნაკლოდ ჩაითვლება, თუკი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის. ამავე კოდექსის 641-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, ნაკეთობა ნივთობრივად უნაკლოა, თუ იგი შეესაბამება შეთანხმებულ პირობებს; ხოლო, თუ ეს პირობები შეთანხმებული არ არის, მაშინ ნაკეთობა ნივთობრივად უნაკლოდ მიიჩნევა, თუკი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის.

28. დადგენილია და დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ მხარეები ნასყიდობისა და ნარდობის საგნის მახასიათებელ კომპონენტებსა და პარამეტრებზე კონკრეტულად არ შეთანხმებულად, თუმცა, მხარეთა შორის იმთავითვე იყო განსაზღვრული სახელშეკრულებო ურთიერთობის მიზანი და დანიშნულება, რაც მდგომარეობდა სასტუმრო კომპლექს „ი–ში“, გათბობა–გაგრილების სისტემის მონტაჟში. მხარეთა ეს შეთანხმება გულისხმობდა იმას, რომ მიწოდებული ნივთი/შესრულება – გათბობა–გაგრილების სისტემა, ვარგისი უნდა ყოფილიყო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნით მოხმარებისათვის, ანუ მას, საჭიროების მიხედვით, უნდა უზრუნველეყო შენობის გათბობა/გაგრილებით სასტუმროს მომხმარებელთათვის კომფორტული მიკროკლიმატის შექმნა.

29. განსახილველ შემთხვევაში, ნივთის ნაკლის დასაბუთებისა და ნაკლიანი შესრულების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრებოდა, რაც გამომდინარეობდა როგორც სსსკ–ის 102–ე მუხლის დანაწესიდან, ასევე სსკ-ის 487–ე, 649–ე, 652–ემუხლების დეფინიციიდან.

30. დადგენილი იქნა, რომ მოსარჩელემ, ნაკლიანი შესრულების ფაქტის მტკიცების მიზნით, სასამართლოს წარმოუდგინა შპს „ვ–ის“ მიერ გაცემული ექსპერტის დასკვნა (ტომი 1. 415-430), ასევე, შიდა სამსახურებრივი მიმოწერა, სასტუმროს მომხმარებლების მხრიდან გამოხატული უკმაყოფილების შესახებ, სასტუმროში არსებულ ტემპერატურასთან მიმართებით (ტომი1, ს.ფ.434-436).

31. მოსარჩელის პრეტენზია მდგომარეობდა იმაში, რომ მოპასუხეებმა მიყიდეს სასტუმროს გათბობისათვის გამოუსადეგარი ნაკლიანი პროდუქცია, ასევე, არ განახორციელეს მისი ჯეროვანი მონტაჟი, რის გამოც, სისტემა ვერ უზრუნველყოფს გონივრულ ვადაში შენობის გათბობას იმ კონდიციამდე, რომ სასტუმროს მომხმარებლებმა თავი იგრძნონ კომფორტულად ანუ სასტუმრო „ი–ში“ დამონტაჟებული გათბობა/გაგრილების სისტემა უვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნით ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი, შპს „ვ–ის“ მიერ გაცემული ექსპერტიზის N03/03/-04/01 დასკვნის მიხედვით „გათბობა-გაგრილების სისტემა არ მუშაობს დამაკმაყოფილებლად. Haier-ის მარკის სისტემის ცენტრალური პულტი ემსახურება მხოლოდ სამ სართულს. რესტორნის გათბობა-გაგრილების სისტემა არ მუშაობს." ამავე დასკვნის მიხედვით, საკვლევ პერიოდში (29.01.2018წ) სასტუმროს სხვადასხვა ნომერში 20-დან 22C-მდე ტემპერატურა მიღწეული იქნა სისტემის ამუშავებიდან 3.5-დან 5 საათის პერიოდში, რაც „არ აკმაყოფილებს, ზამთრის სეზონში, სასტუმროს დატვირთულობიდან გამომდინარე ნორმებში - 22C-მდე გათბობის ვადებს. მკაცრი ზამთრის პირობებში (-1C; -10C) არსებული გათბობა-გაგრილების (ცენტრალური კონდიცირების) სისტემა ვერ უზრუნველყოფს გათბობას“ (ტემპერატურა ვერ მიაღწევს 22C 24 საათში).”

32. სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებათა შეფასების თვალსაზრისით აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 172-ე მუხლის შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით. ამავე კოდექსის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც, მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამდენად, სასამართლო შებოჭილი არ არის ექსპერტიზის კონკრეტული დასკვნით. ნებისმიერი დასკვნა უნდა შეფასდეს მისი შინაარსისა და დამაჯერებლობის კუთხით.

33. სააპელაციო პალატამ შეაფასა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნა და მიიჩნია, რომ ის არ წარმოადგენს სათანადო მტკიცებულებას, რომელიც სარწმუნოდ დაადასტურებდა მოპასუხეთა მხრიდან ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულების (ნაკლიანი შესრულების) ფაქტს. პალატის აზრით, კვლევით ნაწილში მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკმარის საფუძველს წარმოდგენილი დასკვნისათვის, ამასთან, ექსპერტიზის დასკვნა, გარკვეულწილად, წინააღმდეგობაში მოდის კვლევით ნაწილში მითითებულ გარემოებებთან. კერძოდ: საექსპერტო კვლევის შედეგად დადგინდა და ამ გარემოებას სადავოდ არ ხდიან მხარეები, რომ შენობის პირველადი გათბობისას, +8.50C გარე ტემპერატურის პირობებში, საკვლევად შერჩეულ სასტუმროს ნომრებში ტემპერატურამ +20-22 გრადუსამდე მიაღწია 3,5-დან 5 საათში. მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ არ არსებობს რაიმე სტანდარტი (ნორმა), რომელიც განსაზღვრავდა ცივი შენობის კომფორტულ ტემპერატურამდე გასათბობად (პირველადი თბობა) საჭირო ვადებს. ამ კონკრეტულ კომპონენტზე შეთანხმებას არ შეიცავდა არც მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებები. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ 20–22 გრადუსამდე პირველადი თბობა მიღწეული იქნა 5 საათამდე პერიოდში ვერ ჩაითვლება სისტემის წუნდებულად მიჩნევის წინაპირობად და ამ მხრივ პალატა სრულად იზიარებს საქალაქო სასამართლოს დასკვნას, რომ ცივი შენობის პირველადი გათბობის პერიოდის ნორმატიულად განსაზღვრული შეზღუდვის არარსებობის პირობებში, 3.5 საათიდან 5 საათის პერიოდი წარმოადგენს შენობის თბობის გონივრულ დროის მონაკვეთს, რის გამოც, არ არსებობს შესრულების ნაკლიანად მიჩნევისა და ამ მოტივით ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერი საფუძველი. სააპელაციო პალატის აზრით დაუსაბუთებელია ექსპერტის დასკვნა, რომ „ცენტრალური კონდიცირების სისტემა არ მუშაობს დამაკმაყოფილებად და ზამთრის პერიოდში -1C - 10C-მდე კლიმატის პირობებში, სისტემა ვერ უზრუნველყოფს შენობის გათბობას“. ნიშნადობლივია, რომ ამ მხრივ, რაიმე კვლევა ნაწარმოები არ არის. დასკვნა არ შეიცავს რაიმე გაანგარიშებას ან მითითებას გამოყენებულ მეთოდოლოგიაზე. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ გამოყენებული იქნა კორელაციის მეთოდი, აუცილებელი იყო მითითებული ყოფილიყო ყველა მახასიათებელი, რომელთა შორის სტატისტიკური კავშირი უზრუნველყოფდა ამგვარი დასკვნის გამოტნის შესაძლებლობას. განსახილველ შემთხვევაში კი, არ ირკვეოდა კონკრეტულად რა გარემოებებმა მისცა ექსპერტს იმის მტკიცების საშუალება, რომ ზამთრის პერიოდში, -1-დან -10 გრადუსამდე კლიმატის პირობებში, სისტემა ვერ უზრუნველყოფდა გამართულად ფუნქციონირებას.

34. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ჰაერის კონდიცირების ამა თუ იმ სისტემის გამოყენების რეგლამენტირება შესაძლებელია ჰაერის ტემპერატურის, ტენიანობის და მოძრაობის სიჩქარის ცვლილებების დასაშვები ზღვრის ცოდნით. თუ ადამიანი არ გრძნობს სიცივეს, გადახურებას, ჰაერის მოძრაობას ტანთან, გარემო ჰაერის მეტეოროლოგიური კონდიციები (შემომზღუდი კონსტრუქციების ტემპერატურის გათვალისწინებით) ითვლება კომფორტულად. („ჰაერის კონდიცირება და სიცივით მომარაგება“; გ. რატიანი, ო. ფურცელაძე). ვარგისია თუ არა გათბობის სისტემა თავისი ფუნქციური დანიშნულებით გამოსაყენებლად -1C-10C გარე ტემპერატურის არსებობისას, შესაძლოა დადგინდეს სისტემის (აგრეგატების) ფუნქციური შესაძლებლობის, სიმძლავრის, შენობის თბური კარგვების კოეფიციენტის განსაზღვრის შედეგად, რაც ექსპერტის მიერ არ გამოკვლეულა. ზემოთ აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ არ გაიზიარა ექსპერტის დასკვნა იმ ნაწილში, რომ სისტემა ვერ შეასრულებს თავის ფუნქციურ დანიშნულებას -1C-დან -10C-მდე გარე ტემპერატურის არსებობისას. აქვე, პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარმოდგენილი ტექნიკური პასპორტის თანხმად, დამონტაჟებული აგრეგატი განკუთვნილია -150C-მდე გარე ტემპერატურის პირობებში გამოსაყენებლად და ეს გარემოება მხარეთა შორის სადავო არ არის.

35. პალატამ არ გაიზარა მოსარჩელის მტკიცება, რომ წლის ცივ პერიოდში სასტუმროს გათბობა +20-22C-მდე არ ქმნის კომფორტულ გარემოს, ვინაიდან ამგვარი დასკვნა არ გამომდინარეობს არც სამეცნიერო დოქტრინითა და არც სახელმწიფოთაშორის სტანდარტით დადგენილი ნორმებიდან.

36. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ექსპერტი გათბობა–გაგრილების სისტემის არადამაკმაყოფილებელი მუშაობის შესახებ მტკიცებისას მიუთითებს #30494-96 სახელმწიფოთაშორისი სტანდარტით (ГОСТ) – „საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობები. შენობებში მიკროკლიმატის პარამეტრები“ , დადგენილ ზღვრულ ნორმებზე.

37. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახელმწიფოთაშორისი სტანდარტი (ГОСТ) #30494-96, შეიცვალა #30494-11 სახელმწიფოთაშორისი სტანდარტით, რომელიც ГОСТ #30494-96–ისაგან განსხვავებით, მიღებული არ არის საქართველოს მონაწილეობით. თუმცა, ნებისმიერ შემთხვევაში, მითითებული სტანდარტებით დადგენილია, რომ წლის ცივ პერიოდში (+10C და ნაკლები ტემპერატურა), ჰაერის ოპტიმალური ტემპერატურა პირველი კატეგორიის ნაგებობებში უნდა შეადგენდეს 20–22C-ს, ხოლო ჰაერის დასაშვები ტემპერატურაა 18–24C (ამავე სტანდარტის მიხედვით პირველი კატეგორიას განეკუთვნება შენობები, სადაც ადამიანები ისვენებენ პასიურ (წოლით და მჯდომარე) მდგომარეობაში). მითითებული სტანდარტის მიხედვით სამზარეულოში ჰაერის ოპტიმალური ტემპერატურა შეადგენს 19–21C-ს, ჰაერის დასაშვები ტემპერატურა - 18– 26C-ს; ოთახებს შორის კორიდორში – 18–20C-ს და 16–22C-ს; ვესტიბულში, კიბის უჯრედში – 16–18C-ს; 14–20C-ს.

38. სასტუმრო „ი–ში“ წარმოებული საექსპერტო კვლევის შედეგებით ირკვევა, რომ სასტუმროში დამონტაჟებული გათბობა–გაგრილების სისტემა უზრუნველყოფს შენობის გათბობას იმგვარად, რომ ის შესაბამისობაშია ექსპერტის მიერ მითითებულ სახელმწიფოთაშორის სტანდარტებით განსაზღვრულ - ჰაერის დასაშვები და ოპტიმალური ტემპერატურის ნორმებთან. იმ მხრივ ინარჩუნებს თუ არა გათბობა– გაგრილების სისტემა ოპტიმალურ ან დასაშვებ ტემპერატურას შენობა–ნაგებობის პირველადი გათბობის შემდეგ, კვლევა ნაწარმოები არ არის და ამ გარემოებას მოსარჩელეც სადავოდ არ ხდის. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეთა მიერ მიწოდებული ნივთი/მომსახურება არ იყო ნაკლიანი და ის ვარგისია ჩვეულებრივი დანიშნულებით გამოსაყენებლად. ამ გარემოების საწინააღმდეგო მტკიცებისათვის ვარგისი მტკიცებულებები მოსარჩელეს (აპელანტს) სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია. პალატამ აქვე მიზანშეწონილად მიიჩნია, მიუთითებინა, რომ სხვადასხვა დანიშნულების შენობა-ნაგებობაში მიკროკლიმატისადმი წაყენებული ჰიგიენური მოთხოვნები (სტანდარტები) დადგენილია არაერთი ნორმატიული აქტით. მათ შორის, „საწარმოო სათავსების მიკროკლიმატისადმი წაყენებული ჰიგიენური მოთხოვნების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 15 იანვრის №69 დადგენილებით დამტკიცებული ტექნიკური რეგლამენტით, რომელიც ვრცელდება საწარმოო სათავსებზე და სავალდებულოა ყველა ორგანიზაციისა და დაწესებულებისათვის. ის განსაზღვრავს მიკროკლიმატის მაჩვენებლებს, რითაც უზრუნველყოფილ უნდა იყოს საწარმოო სათავსებში სითბური კომფორტი, გარემოსთან ადამიანის სითბური მდგომარეობის შენარჩუნება და ორგანიზმის ოპტიმალური ან დასაშვები სითბური მდგომარეობის შენარჩუნება. ნიშნადობლივია, რომ შპს „ვ–ის“ მიერ ნაწარმოების საექსპერტო კვლევის შედეგებით მიღებული მაჩვენებლები წინააღმდეგობაში არ მოდის (შესაბამისობაშია) მითითებული ტექნიკური რეგლამენტით დადგენილ ზღვრული ნორმებთანაც.

39. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ სათანადოდ ვერ შეძლო მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სარწმუნო მტკიცებულების წარმოდგენით ვერ დაადასტურა, რომ შესრულება არაჯეროვანი - ნაკლიანი იყო, ხოლო მიწოდებული საქონელი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნით ჩვეულებრივი გამოყენებისათვის უვარგისი.

40. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ წარმოდგენილი დასკვნის თანახმად, შემოწმების პერიოდში ჯეროვნად არ მუშაობდა კონდიცირების სისტემის ცენტრალური მართვის პულტი (მუშაობდა მხოლოდ სამ სართულზე). არ მუშაობდა რესტორნის გათბობა-გაგრილების სისტემა. ნიშნადობლივია, რომ საქმეში წარმოდგენილი მასალებით არ ირკვევა, რა გახდა მითითებული ხარვეზის მიზეზი, მოსარჩელის მიერ არასწორად განხორციელებული ექსპლუატაცია, თუ ნაკლიანი ნივთის მიწოდება. დადგენილია, რომ მოსარჩელემ მიიღო შესრულება ისე, რომ მას კონკრეტულად ამ საკითხთან დაკავშირებით რაიმე პრეტენზია არ განუცხადებია.

41. პალატამ მიუთითა სსკ–ის 495–ე მუხლზე (თუ მყიდველი მეწარმეა, ის ვალდებულია დაუყოვნებლივ შეამოწმოს ნივთი; თუკი იგი ნაკლის აღმოჩენიდან შესაბამის ვადაში ან იმ ვადაში, რომლის განმავლობაშიც ცნობილი უნდა ყოფილიყო მისთვის ნაკლის არსებობა, არ წარუდგენს გამყიდველს პრეტენზიას, მას ერთმევა ნივთის ნაკლის გამო მოთხოვნის უფლება) და განმარტა, რომ კანონმდებლობა მეწარმეს ავალებს ნივთის ყიდვისას დაუყოვნებლივ შეამოწმოს იგი ან უზრუნველყოს მისი შემოწმება სიტუაციის შესაბამისად მაქსიმალურად მოკლე დროში. ბუნებრივია, გათბობა–გაგრილების სისტემის მონტაჟის დასრულებისთანავე, მოსარჩელეს გააჩნდა შესაძლებლობა შეემოწმებინა ცენტრალური მართვის პულტის ვარგისიანობა, რესტორნის გათბობა-გაგრილების სისტემის ფუნქციონირების საკითხი და იმთავითვე წარედგინა შესაბამისი პრეტენზია მოპასუხე მხარისათვის, რაც არ განუხორციელებია. აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილი ეს ხარვეზები გამოწვეულია არა ვალდებულების ნაკლიანი შესრულებით, არამედ ნივთის არასწორი ექსპლუატაციით.

42. ამასთან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ასეც რომ არ იყოს, მიწოდებული პროდუქციის/მომსახურების გარკვეულ ნაწილთან დაკავშირებით გამოვლენილი ხარვეზი (ნაკლი) ვერ გახდება ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველი და ამ მხრივ, პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე, რომლის თანახმად, „ვალდებულების ნაწილობრივი დარღვევის შემთხვევა, როგორც წესი არ იძლევა ხელშეკრულებაზე უარის საფუძველს. სსკ-ის 405.1 მუხლის მესამე წინადადების თანახმად, თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი“. იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ შემსყიდველმა ხელშეკრულების ნაწილობრივ შესრულებისას დაკარგა ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულების ინტერესი ხელშეკრულებიდან გამსვლელ მხარეზეა. განსახილველ შემთხვევაში კი, მოსარჩელეს (შემსყიდველს) აღნიშნული გარემოება არ დაუსაბუთებია. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ხელშეკრულებიდან მართლზომიერად გასვლის წინაპირობები.

43. ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, ვინაიდან, არ დადასტურდა მოპასუხეების მიერ, მხარეთა შორის დადებული ნასყიდობისა და ნარდობის ხელშეკრულებებით ნაკისრი ვალდებულების არსებითი (მნიშვნელოვანი) დარღვევის/ვალდებულების ნაკლიანი შესრულების ფაქტი, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ხელშეკრულებიდან მართლზომიერად გასვლის უფლება არ წარმოშობია. შესაბამისად, მისი მოთხოვნა ორმხრივი რესტიტუციის განხორციელების შესახებ უსაფუძვლოა.

44. რაც შეეხება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მიღებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების მართლზომეიერებას, ამ ნაწილში, დადგენილ იქნა, რომ სს ,,ე–ამ“ შეასრულა მის მიერ ნაკისრი სახელშეკრულებო ვალდებულებები, რის გამოც, სსკ-ის 361-ე, 477.2, 629.1.მუხლი და 417-418-ე მუხლების თანახმად, გააჩნია ნასყიდობის საგნის საფასურისა და ნარდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საზღაურის, ასევე მისი გადახდის დაყოვნებისათვის პირგასამტეხლოს (რომელთა მოცულობაც აპელანტს სადავოდ არ გაუხდია) მოთხოვნის უფლება. შესაბამისად, სს ,,ე–ის“ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა შპს ,,ბ–ი ...“-ისათვის ვალდებულების ძირი თანხის - 24592 აშშ დოლარისა და 2469 ლარის, ასევე სასამართლოს მიერ გონივრულ ოდენობამდე შემცირებული პირგასამტეხლოს - 3663 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანია და სწორად დაკმაყოფილდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ.

45. ზემოაღნიშნული მსჯელობებიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლოა და იგი არ უნდა დაკმაყოფილდეს. შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად იქნა დატოვებული.

46. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების, სარჩელის დაკმაყოფილების და შეგებებული სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით საკასაციო საჩივარი წარმოადგინა მოსარჩელემ. კასატორმა ასევე წარმოადგინა ახალი ექსპერტიზის დასკვნა (13.5.2021წ-ის) და მოითხოვა მისი საქმისათვის დართვა.

47. კასატორის პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა საქმეში წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას, მაშინ როდესაც დასკვნა იყო კატეგორიული. კასატორი მიიჩნევს, რომ ექსპერტიზის დასკვნით დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელისათვის მიწოდებული პროდუქცია იყო წუნდებული. სწორედ ამიტომ მოითხოვდა მოსარჩელე, რომ მოპასუხეს დაებრუნებინა პროდუქციაში გადახდილი თანხა, მოეხდინა დამონტაჟებული ტექნიკის დემონტაჟი და აღედგინა დემონტაჟის ადგილზე დაზიანებები. მოსარჩელე ამ მოთხოვნებს ამყარებდა ექსპერტიზის დასკვნას და ფაქტების კონსტატაციის მასალებს. მოპასუხეებმა კი, ვერ გააბათილეს მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და ვერ გააქარწყლეს, რომ ხელშეკრულების საგანი იყო ხარისხიანი და რომ საქონელი ხარისხიანად დამონტაჟდა. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოპასუხეებს უნდა დაემტკიცებინათ, რომ სწორედ მოსარჩელის მიერ არასწორმა ექსპლოატაციამ გახადა მიწოდებული საქონელი უავრგისი. აქვე კასატორი მიიჩნევს, რომ სპეციალისტის ქ–ის წერილობითი შეფასება ამაზე პასუხს არ იძლევა. სპეციალისტის შეფასება და განმარტება არ აბათილებს ექსპერტიზის დასკვნას. სსკ -ის 204-ე მუხლით გათვალისწინებული სპეციალისტის დეფინიციიდან, მისი არსიდან გამომდინარე, სპეციალისტის წერილობითი შეფასება არ განიხილება მტკიცებულებად. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ გაითვალისწინოს სპეციალისტის კონსულტაცია ამა თუ იმ საკითხის განმარტებისას, მაგრამ ვერ განიხილავს მას საპირისპირო მტკიცებულებად. სასამართლოს შეუძლია არ გაიზიაროს ექსპერტიზის დასკვნა, მაგრამ უნდა დაასაბუთოს, რატომ არ იზიარებს მას. სპეციალისტის შეფასება და განმარტება არ წარმოადგენს ექსპერტიზის დასკვნის გაუზიარებლობის საფუძველს, რადგან სპეციალისტი იძლევა კონსულტაციას სპეციალურ საკითხზე ანუ განმარტავს, თუ რას ნიშნავს ესა თუ ის სპეციალური ტერმინი, სპეციალური საკითხი შესაბამის დარგში. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეებმა ქ–ს შეადგენინეს მათთვის სასურველ კითხვებზე წერილობითი პასუხი, წარუდგინეს იგი ბათუმის საქალაქო სასამართლოს და დააკითხვინეს სასამართლოს. ქ–ი დაკითხა ასევე სააპელაციო სასამართლომ, ქ–ის წერილობითი მოსაზრება და მისი განმარტება არ არის მტკიცებულება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმეში არსებული ექსპერტიზის დასკვნას იგი ვერ გამორიცხავს. მას არც უთქვამს ექსპერტიზის საწინააღმდეგო რაიმე. ეს კი გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია. თუკი მოწინააღმდეგე მხარეები არ ეთანხმებოდნენ ექსპერტიზის დასკვნას, მათ შეეძლოთ წარედგინათ საპირისპირო დასკვნა, რაც ასევე შეეძლო გაეკეთებინა სასამართლოს სსკ 173-ე მუხლის საფუძველზე. მოწინააღმდეგე მხარეებმა მიმართეს ექსპერტიზას, მაგრამ მიიღეს მათთვის არასასურველი დასკვნა, რის გამოც, იგი სასამართლოს არ წარუდგინეს. მართალია, მოპასუხეებმა ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგოდ წარმოადგინეს საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორის ნოდარ ქ–ის შეფასება, რომლითაც გაკრიტიკებულია ექსპერტიზის დასკვნის ზოგიერთი მონაცემი, მაგრამ სსკ 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილი განსაზღვრავს მტკიცებულებათა სახეებს, რომელთა ჩამონათვალში ექსპერტიზის დასკვნის შეფასება არ არის გათვალისწინებული. აღნიშნული ლოგიკურიცაა, რადგან მტკიცებულებათა სახეებს განსაზღვრავს. 18.05.2018წ. პროფ. ნ. ქ–ის შეფასების პირველი პუნქტის მიხედვით, „ დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრი „ვ–ის“ მიერ ჩატარებული კვლევა და მიღებული შედეგები არ იძლევა იმ დასკვნის გაკეთების საფუძველს, რაც ექსპერტიზის დასკვნაშია მოცემული, მაგრამ ამ შეფასებაში, ერთი სიტყვითაც არ არის აღნიშნული, რატომ არ იძლევა „ვ–ის“ მიერ ჩატარებული კვლევა ამ დასკვნაში მოცემულ შედეგებს. ნ, ქ–ის შეფასებაში არ არის ახსნილი „ვ–ის“ მიერ ჩატარებულ კვლევას რა შედეგები მოყვებოდა. ნ. ქ–ის შეფასების საწინააღმდეგოდ წარმოდგენილია დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრის 24.07.2018 წ. წერილი, რომლითაც გაბათილებულია ქ–ის შენიშვნები. კერძოდ, სპეციალისტ ქ–ის აზრით, არ არსებობს რაიმე სტანდარტი (ნორმა), რომელიც ადგენს ცივი შენობის კომფორტულ ტემპერატურამდე გასათბობად საჭირო ვადებს, შესაძლოა ვისაუბროთ მხოლოდ ცივი შენობის პირველადი გათბობის გონივრულ ვადებზე. „ვ–ის“ პასუხით ვადები უნდა იყოს გონივრული (იხ. ექსპერტიზაზე კითხვა), 14C-დან 20C-მდე, -5 საათი სასტუმროს ნომრის გათბობისათვის გონივრული ვადაა? დასკვნაში ვადებზე რაიმე სტანდარტზე (ნორმებზე) არ არის აპელირება... სისტემის დანიშნულების განსაზღვრა არ წარმოადგენდა ექსპერტიზის საგანს. სპეციალისტ ნ. ქ–ის შეფასების მიხედვით, ბათუმის კლიმატური ზონისათვის ზამთრის ყველაზე ცივი დღე-ღამის გარე ტემპერატურად ითვლება -1C -10C. რაც შეხება შეასრულებს თუ არა ფუნქციურ დანიშნულებას გათბობის სისტემა -1 -10C. გარე ტემპერატურის არსებობისას, შესაძლოა დადგინდეს ორი ალტერნატიული გზით: 1. ტესტირება უნდა ჩატარდეს -1 -10C. გარე ტემპერატურის არსებობის პირობებში. 2. უნდა გაკეთდეს შენობის აუდიტი თბური კარგვების განსასაზღვრავად და მოხდეს შეფასება, თუ რამდენად შეესაბამება დაყენებული აგრეგატების სიმძლავრეები შენობის თბურ კარგვებს. ნ. ქ–ის ამ მოსაზრებაზე „ვ–ის“ პასუხში აღნიშნულია: ამ დასკვნაში მოყვანილია დამონტაჟებული გათბობა-გაგრილების სისტემის ფაქტიური შესაძლებლობების კონსტატაცია. ბათუმის სეზონური ტემპერატურის მაქსიმუმების და მინიმუმების კვლევა არ წარმოადგენდა ექსპერტიზის საგანს. რაც შეეხება ზემო აღნიშნულ დასკვნას მკაცრი ზამთრის პირობებში (-1c, -10c) ტემპერატურა ვერ მიაღწევს 22C, 24 საათში, დასკვნა ეფუძნება სისტემის ენერგოეფექტურობის ჩატარებული ტესტირების შედეგების კორელაციას. ექსპერტიზის დასკვნით, „შენობები საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი მიკრო კლიმატის პარამეტრებით“ დადგენილ 22-მდე ოთახების ტემპერატურა ავიდა 3,5-5 საათში, როცა გარე ტემპერატურა იყო +10 +12C გადაწყვეტილების 3.2.2.პუნქტში სასამართლომ მიაჩნია გონივრულ დროდ ცივი შენობის პირველადი გათბობის პერიოდის ნორმატიულად განსაზღვრული შეზღუდვის არარსებობის პირობებში. სასამართლოს ასეთი მოსაზრება დაუსაბუთებელია, რადგან იგი არ ეყრდნობა არც ნორმატიულ მასალას და არც რაიმე მტკიცებულებას. სასამართლოს პოზიციის გაზიარების შემთხვევაში, სტუმარი დაიკავებს რა კონკრეტულ ოთახს სასტუმროში ჯერ პულტს ვერ ჩართავს, და შემდეგ, ოთახში ნორმალურად ყოფნისათვის 22 ტემპერატურამდე ასვლას უნდა დაელოდოს მინიმუმ 3-5 საათი +10-12C პირობებში ე.ი თუ ზამთრის სუსხიანი დღეებია მაშინ, ალბათ, მთელი დღე და ეს სასამართლოს აზრით, არის გონივრული დრო. ამავე აბზაცში სასამართლო არ იზიარებს დასკვნის შეფასების იმ ნაწილს, რომლის მიხედვით, „მკაცრი ზამთრის პირობები (-1-10C) სისტემა ვერ უზრუნველყოფს გათბობას, ტემპერატურა ვერ მიაღწევს 22C 24 სააათში“. მომდევნო მე-8 აბზაცში სასამართლო უთითებს თითქოს ბათუმის კლიმატისათვის -1-10C-მდე ზამთრის სეზონი არატიპიურია. სასამართლოს ასეთი პოზიცია არავითარ მტკიცებულებას არ ეყრდნობა, ამასთან გათბობის სისტემა უნდა უზრუნველყოფდეს შესაბამის პირობებს, თუნდაც, იშვიათად არსებულ მკაცრი ზამთრის არსებობისას. ამავე 3.2.2 პუნქტის მე-11 აბზაცში გადმოცემული სპეცლიასტ ქ–ის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ შენობის პირველადი გათბობა და შენობის თბოდანაკარგების კომპენსირება პირველადი გათბობის შემდეგ სხვადასხვა კომპონენტია, არ გამორიცხავს ექსპერტიზის დასკვნას. ამავე აბზაცში მითითებულია, რომ „ვ–ის„ დასკვნა არ იძლევა პასუხს კითხვაზე უზრუნველყოფს თუ არა სისტემა თავის ფუნქციურ დაიშნულებას სისტემის მუშა რეჟიმზე გადასვლის შემდეგ. ექსპერტიზის დასკვნა ზუსტად გამომდინარეობს სარჩელის საგნიდან, რის გამოც, ხსენებული კითხვა არაფერ შუაშია, ამ კითხვაზე პასუხს არც ქ–ის შეფასება იძლევა. თუკი მოცემული საკითხის დადგენა, ასევე 3.2.2. პუნქტის მე-14 აბზაცში გადმოცემულ მოპასუხეთა აზრით გათბობის სისტემის ვარგისიანობის დასადგენად აუცილებელია გაანგარიშდეს, როგორია მაქსიმალური თბური დანაკარგები შენობიდან გარემოში, რომ უნდა დადგინდეს შენობის თბოდანაკარგების კოეფიციენტები, მოპასუხეებს შეეძლოთ თავად წარმოედგინათ საპირისპირო ექსპერტიზის დასკვნა და არ დაყრდნობოდნენ მხოლოდ შეფასებას.

48. კასატორი აღნიშნავს, რომ შპს „ბ–ი ....“-ს არ დაურღვევია მოპასუხეებისათვის თანხის გადახდის ვადა. მიწოდებული საქონლისა და შესრულებული სამუშაოს უვარგისობის გამო, მოსარჩელეს აქვს უფლება უარი თქვას ხელშკრულებაზე, რაც გამორიცხავს მოპასუხეების სასარგებლოდ მოსარჩელის მიერ მიწოდებული საქონლისა და შესრულებული სამუშაოსათვის თანხის გადახდის სამართლებრივ საფუძველს. ხელშეკრულებაზე უარით მიწოდებული საქონელი უბრუნდება გამყიდველს, ხოლო გადახდილი თანხა - მყიდველს, თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულების ნორმებისა. სკ 401-ე მუხლის მიხედვით მოვალეს, ამ შემთხვევაში, შპს „ბ–ი ....“-ს თანხის გადახდის ვალდებულება ექნებოდა მისი ბრალის არსებობისას. რამდენადაც შპს. „ბ–ი ....“-სა და სს „ე–ას“ შორის დადებული 2016 წლის 29 ნოემბრის ნარდობის ხელშეკრულების 12.2. პუნქტის მიხედვით, მენარდე იძლევა ერთი წლის გარანტიას შესრულებული სამუშაოს ხარისხზე და მენარდე სს „ე–ას“ მიერ შესრულებული სამუშაო აღმოჩნდა წუნდებული, შპს „ბ–ი ....“-თვის სს „ე–ას“ სასარგებლოდ როგორც ძირი თანის 24 592 აშშ დოლარისა და 2469 ლარის, ასევე პირგასამტეხლოს 3663 აშშ დოლარის დაკისრება არას

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

49. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 9 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

50. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

51. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი მიიჩნევს, რომ ექსპერტიზის დასკვნით დასტურდებოდა, რომ მოსარჩელისათვის მიწოდებული პროდუქცია იყო წუნდებული. სწორედ ამიტომ მოითხოვდა, რომ მოპასუხეს დაებრუნებინა პროდუქციაში გადახდილი თანხა, მოეხდინა დამონტაჟებული ტექნიკის დემონტაჟი და აღედგინათ დემონტაჟის ადგილზე დაზიანებები. მოსარჩელე ამ მოთხოვნებს ამყარებდა ექსპერტიზის დასკვნას და ფაქტების კონსტატაციის მასალებზე. მოპასუხეებმა კი, ვერ გააბათილეს მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და ვერ გააქარწყლეს, რომ ხელშეკრულების საგანი იყო ხარისხიანი და რომ საქონელი ხარისხიანად დამონტაჟდა. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოპასუხეებს უნდა დაემტკიცებინათ, რომ სწორედ მოსარჩელის მიერ არასწორმა ექსპლოატაციამ გახადა მიწოდებული საქონელი უავრგისი. კასატორი, ასევე, მიიჩნევს, რომ სპეციალისტის წერილობითი შეფასება ამაზე პასუხს არ იძლევა.

52. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

53. მოცემულ საქმეზე საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილადაა ცნობილი დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

54. ქ.ბათუმში, ........ ქუჩა N26-ში მდებარე, შპს ,,ბ–ი ...“-ის საკუთრებაში არსებულ სასტუმრო კომპლექს ,,ი–ში“ გათბობა-გაგრილების სისტემის მოწყობის მიზნით, 2016–2017 წლებში მხარეებს შორის, ზეპირი და წერილობითი სახით, გაფორმდა ნასყიდობისა და ნარდობის ხელშეკრულებები, რომლის ფარგლებში მოპასუხეებმა იკისრეს ვალდებულება მოსარჩელისათვის მიეწოდებინათ სასტუმრო კომპლექსში გათბობა-გაგრილების სისტემის მონტაჟისათვის აუცილებელი მასალა, ინვენტარ–მოწყობილობები, აგრეგატები. მათვე იკისრეს ვალდებულება უზრუნველეყოთ გათბობა-გაგრილების სისტემის მონტაჟი. მოსარჩელემ კი, იკისრა ვალდებულება სრულად აენაზღაურებინა შეძენილი პროდუქციისა და გაწეული მომსახურების ღირებულება. მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობისა და ნარდობის ხელშეკრულებები, გარდა პროდუქციის დასახელებისა (მარკა/მოდელი), რაოდენობისა და ფასისა, არ მოიცავდა შეთანხმებას შესასყიდი პროდუქციის/მომსახურების კონკრეტულ დეტალებზე, თვისებებზე, ხარისხზე, სიმძლავრესა და სხვა ტექნიკურ მახასიათებლებზე. თუმცა, მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მათთვის იმთავითვე (სახელშეკრულებო ურთიერთობის დაწყების მომენტიდან) იყო ცნობილი სახელშეკრულებო ურთიერთობის მიზნებისა და შემძენის ინტერესების შესახებ, რაც მდგომარეობდა სასტუმრო „ი–ში“ გათბობა-გაგრილების სისტემის მონტაჟში, იმგვარად, რომ სასტუმრო მომსახურების გაწევისას ვიზიტორებისათვის, ასევე მომსახურე პერსონალისათვის, უზრუნველყოფილი ყოფილიყო კომფორტული მიკროკლიმატის შექმნა, სეზონის მიხედვით, ტემპერატურული რეჟიმის რეგულირებით.

55. დადგენილია და ამ გარემოებას სადავოდ არ ხდიდა მოსარჩელე, რომ სს "ქ.კ–მა", გათბობა - გაგრილების სისტების გამართვისათვის, მოსარჩელეს მიაწოდა 141.546.06 ლარის ღირებულების საქონელი და მომსახურება, ხოლო სს "ე–ამ“ - 104 309.52 ლარის ღირებულების მომსახურება და პროდუქცია. მხარეთა შორის სადავოდ არც ის გარემოება გამხდარა, რომ მოსარჩელემ, სასტუმრო კომპლექს ,,ი–ში“ გათბობა-გაგრილების სისტემის მონტაჟისთვის მიწოდებული პროდუქციისა და გაწეული მომსახურებისათვის, სს „ქ.კ–ს“ გადაუხადა ჯამში 131249.06 ლარი, ხოლო სს "ე–ას" - 37 473.63 ლარი.

56. დადგენილია, რომ 2017 წლის 6 მარტს მოსარჩელემ წერილობით მიმართა მოპასუხეებს და აცნობა, რომ სასტუმრო „ი–ში" დამონტაჟებული გათბობა-გაგრილების სისტემა ვერ უზრუნველყოფდა შენობის გათბობის თვალსაზრისით დადგენილ ჩვეულებრივ მოთხოვნებს და ითხოვა არსებული ნაკლოვანებების აღმოფხვრა.

57. 2017 წლის 7 მარტს, მოპასუხეთა მხრიდან განხორციელდა სასტუმრო "ი–ში" დამონტაჟებული გათბობა-გაგრილების სისტემის ტესტირება. ტესტირების შედეგებზე დაყრდნობით მოპასუხეებმა მიიჩნიეს, რომ გათბობა-გაგრილების სისტემა ფუნქციონირებდა დადებითად (დილის 6 საათზე, სასტუმროს ნომრებში დაფიქსირდა 26C ტემპერატურა, გარე +5C ტემპერატურის პირობებში), რის შესახებაც, წერილობით აცნობეს მოსარჩელეს (ტომი 1, ს. ფ. 403). ამავე წერილობითი შეტყობინებით სს „ე–ამ“ მოითხოვა არსებული დავალიანების დაფარვა.

58. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ, შეძენილი პროდუქციის/მომსახურების ნივთობრივ ნაკლზე მითითებით, ხელშეკრულებიდან გასვლის გამო, უფლებრივი რესტიტუციის სახით მოითხოვა სს „ქ.კ–ისათვის“ გადახდილი თანხის, ჯამში, 131249.06 ლარისა და სს „ე–ისათვის" გადახდილი თანხის, ჯამში, 37 473.63 ლარის დაბრუნება. ასევე, ნაკლიანი პროდუქციის მოპასუხეთათვის დაბრუნება და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა (იხ., ამ განჩინების პ.1). შესაბამისად, მხარეებს შორის სადავოა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების ჯეროვნად შესრულება და იმ გარემოების დადგენა ხელშეკრულების არაჯეროვნად შესრულების დადგენის შემთხვევაში, სსკ-ის 405.2.„ბ“ მუხლის მიხედვით შემკვეთს წარმოეშობა თუ, არა ამავე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით ხელშეკრულებიდან ცალმხრივად გასვლის უფლებას და მაშასადამე, სარჩელის დაკმაყოფილება და პირიქით, შეგებებული სარჩელის უარყოფა.

59. საკასაციო პალატა პირველ რიგში, აღნიშნავს, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, ხელშეკრულებიდან გასვლისა და თანხის დაბრუნების მოთხოვნა სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან (ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური), 477.1 მუხლიდან (ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი), 487-ე მუხლიდან (გამყიდველმა მყიდველს უნდა გადასცეს ნივთობრივი და უფლებრივი ნაკლისაგან თავისუფალი ნივთი), 644-ე (ნაკეთობის ნაკლის გამო შემკვეთს შეუძლია 405-ე მუხლის მიხედვით უარი თქვას ხელშეკრულებაზე. ამ შემთხვევაში მენარდე ვალდებულია აუნაზღაუროს შემკვეთს ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული ხარჯები) 488.1 მუხლიდან (ნივთი ნივთობრივად უნაკლოა, თუ იგი შეთანხმებული ხარისხისაა. თუ ხარისხი არ არის წინასწარ შეთანხმებული, მაშინ ნივთი უნაკლოდ ჩაითვლება, თუკი იგი ვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ან ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის), 352.1 მუხლიდან (თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება), 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადებიდან (თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ) და 405-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტიდან (არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება) გამომდინარეობს.

60. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ისევე, როგორც კონტინენტური სამართლის სისტემის ქვეყნებში, საქართველოს შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ნორმებს ძირითადად დისპოზიციური ხასიათი აქვთ. ქართული სამოქალაქო კოდექსის როგორც ზოგადი, ისე კერძო ნაწილი შესრულების მექანიზმებზეა აგებული. მთავარია შესრულება და არა პასუხისმგებლობა. ვალდებულების შესრულება დამოკიდებულია კონკრეტული სახის ვალდებულების შინაარსზე. ვალდებულების შესრულება ხორციელდება ვალდებულების მხარეების ნებელობითი მოქმედების შედეგად: მოვალე სთავაზობს შესრულებას, კრედიტორი ღებულობს შესრულებას. უარყოფითი შინაარსის მქონე ვალდებულებების არსებობა გამოიხატება გარკვეული მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავებაში (მაგალითად, სამეზობლო თმენის ვალდებულებები; და ა.შ.). ასეთი უმოქმედობაც ხორციელდება მოვალის ძალისხმევით. ამიტომაც იურიდიულ ლიტერატურაში ვალდებულების შესრულების აღმნიშვნელ ტერმინად ძირითადად გამოიყენება ტერმინი – ქმედება.

61. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა. ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. დაზარალებულს უფლება აქვს მოითხოვოს დარღვეული უფლების დაცვა. (იხ. მ. თოდუა/ ჰ.ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 37.).

62. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. დაზარალებულს უფლება აქვს მოითხოვოს დარღვეული უფლების დაცვა.

63. მოთხოვნის საფუძველია სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს. ( იხ. ჰ. ბოელინგი/ ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, 2004, 39.). ხელშეკრულება არ წარმოადგენს მოთხოვნის საფუძველს. მოთხოვნის საფუძველი მხოლოდ კანონშია მოცემული, ხელშეკრულება კი მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობაა.

64. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი შესაძლოა მიმართული იყოს შესრულების უფლების მინიჭებაზე. მაგალითად, სსკ-ის 477-ე მუხლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი, ხოლო მყიდველი კი მოვალეა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. ეს ნორმა ნასყიდობის მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმების ცენტრალური მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს. ამ სამართლებრივი ნორმის საფუძველზე აღმოცენებულ მოთხოვნას პირველადი მოთხოვნის უფლება ეწოდება. პირველადი მოთხოვნა მეორადი მოთხოვნისაგან იმით განსხვავდება, რომ უშუალოდ ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს და ხელშეკრულების მხარის მთავარი ინტერესია.

65. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებასთან მიმართებით აღსანიშნავია მყიდველის შემდეგი მეორადი მოთხოვნის უფლებები, (იხ. დამატებით: ს.ჩაჩავა, მოთხოვნების და მოთხოვნის საფუძვლების კონკურენცია კერძო სამართალში, თბილისი, 2010, გვ.57). რომლებიც მას წარმოეშვება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი გამყიდველმა დაარღვია სსკ-ის 488-489-ე მუხლებით გათვალისწინებული ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნითის გადაცემის ვალდებულება: 1) ნივთის ნაკლის გამოსწორება; 2) ნაკლიანი გვაროვნული ნივთის შეცვლა; 3) ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლა; 4) ფასის შემცირება, თუკი მყიდველი არ ითხოვს ნაკლის გამოსწორებას, ან ახლით შეცვლას და არც ხელშეკრულებიდან გასვლას; 5) უარი თქვას საქონლის მიღებაზე, თუკი გამყიდველი მიაწვდის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულზე ნაკლები რაოდენობით; 6) მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

66. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მეორადი მოთხოვნის უფლებათა კონკურენციის საკითხი თითქმის ყველა სამართლებრივ სივრცეში განსაზღვრულ იერარქიასა და ეტაპობრიობას ექვემდებარება, რაც გულისხმობს, რომ ვალდებულების დარღვევის ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შესაძლებელია კონკრეტული მეორადი მოთხოვნის უფლება იყოს პრიორიტეტული.

67. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 490 I-ე მუხლის თანახმად, ნაკლის გამოსწორება მეორად მოთხოვნათა შორის უპირატესად გამოსაყენებელი მოთხოვნაა. იგი გამყიდველისათვის (მოვალისათვის) დამატებითი შანსია „გადაარჩინოს“ ხელშეკრულება და დააკმაყოფილოს შესრულების ინტერესი (იხ. დამატებით: ჰ.ბოელინგი/ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბილისი, 2004, 40.). ამ მოთხოვნის გამოყენების უპირატესობა განპირობებულია უშუალოდ ხელშეკრულების მხარეთა ინტერესებით. კერძოდ, გამყიდველი და მყიდველი ნასყიდობის ხელშეკრულებას შესრულების მიღების და არა მეორადი მოთხოვნების რეალიზების მიზნით დებენ. ნივთის ნაკლის გამოსწორება ან მისი ახლით შეცვლა განხილულ უნდა იქნეს იმგვარ მეორად მოთხოვნად, რომელიც პრიორიტეტული, უპირატესად გამოსაყენებელია სხვა დანარჩენ მეორადი მოთხოვნის უფლებებს შორის. კერძოდ, სანამ ნასყიდობის საგნის ნაკლის გამო, მყიდველი ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის უფლებას აამოქმედებდეს, ის ვალდებულია მიმართოს ნაკლის გამოსწორების ან ნაკლიანი ნივთის შეცვლის მოთხოვნის უფლებას იმ პირობით, თუ სახეზე არ არის გამომრიცხავი საფუძვლები. აღნიშნული მოტივირებულია კონტინენტური სამართლის სისტემის კონცეპტუალური მიდგომით, რომელიც ორიენტირებულია ხელშეკრულების შესრულებაზე, მოწოდებულია გადაარჩინოს შეთანხმება და უზრუნველყოს მხარეთა ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესის განხორციელება თვით მეორადი მოთხოვნის უფლებების სამართლებრივ რეჟიმში.

68. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ნაკლის გამოსწორების მოთხოვნა გამორიცხავს სხვა მეორად მოთხოვნას. ამ დროს ადგილი აქვს ე.წ. „მოთხოვნათა გამომრიცხავ“ კონკურენციას. მოთხოვნათა გამომრიცხავი კონკურენცია სახეზეა, როდესაც ერთი და იმავე ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად რამდენიმე მოთხოვნა არსებობს, თუმცა ერთი მოთხოვნის განხორციელება უპირატესია. უპირატესობა ვლინდება ერთი მოთხოვნის განხორციელების ვალდებულებაში სხვა ნებისმიერთან მიმართებით. სანამ არ განხორციელდება ეს მოთხოვნა, უფლებამოსილი პირი ვერ გამოიყენებს სხვა მოთხოვნებს. ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ნივთის ნაკლის გამოსწორების ან ნაკლიანი ნივთის შეცვლის მოთხოვნა სხვა მეორად მოთხოვნებთან მიმართებაში, როგორც წესი, უპირატესად გამოსაყენებელი მოთხოვნაა და გამორიცხავს მყიდველის სხვა მეორად მოთხოვნებს.

69. გამყიდველის მიერ მყიდველისათვის ნაკლიანი ნივთის გადაცემისას, ნაკლის გამოსწორების ან ნაკლიანი ნივთის შეცვლის მოთხოვნის უპირატესი გამოყენება, უდავოდ გამომდინარეობს სსკ-ის 490-ე, 491-ე, 492-ე, 494-ე მუხლების დანაწესებიდან. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ნაკლის გამოსწორების ან ნაკლიანი ნივთის შეცვლისათვის განსაზღვრული ვადა უშედეგოდ გაივლის, მყიდველს ეძლევა შესაძლებლობა განახორციელოს სხვა მეორადი მოთხოვნები, როგორიცაა ხელშეკრულებიდან გასვლა, ფასის შემცირება თუ ზიანის ანაზღაურება.

70. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ნასყიდობასთან მიმართებით, ნაკლის გამოსწორების ან ნაკლიანი ნივთის შეცვლის მყიდველის მოთხოვნა გამყიდველის მიმართ იწვევს იდენტურ სამართლებრივ შედეგს: მყიდველი ღებულობს უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთს ანუ ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამის შესრულებას. ამ გზით ხელშეკრულების მიზანი, თუმცა მეორადი მოთხოვნის რეალიზების შემდეგ, მაინც მიღწეულია.

71. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შესრულების შეუძლებლობის პირობებში კონტინენტურ სამართალში უპირატესად გამოსაყენებელი ნაკლის გამოსწორების მეორადი მოთხოვნის უფლება აზრს კარგავს და კრედიტორისათვის ხელშეკრულებიდან გასვლისა და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებებია პრიორიტეტული. ხელშეკრულებიდან გასვლის მეორადი მოთხოვნის უფლება ცენტრალურ ადგილს იკავებს, რამდენადაც აღნიშნულ შემთხვევაში ნაკლის გამოსწორების მოთხოვნა უბრალო ფორმალობად იქცევა ( იხ. დამატებით: Markesinis S. B., Unberath H., Johnston A., The German Law of Contract – A Comparative Treatise, 2^nd ed., Hart Publishing, Oxford and Portland, Oregon, 2006, 386.) და მისი გამოყენება ყოველგვარ მიზანს მოკლებულია სამართლებრივი შედეგის თვალსაზრისით. სსკ-ის 405-ე II ,,ა” მუხლი გამორიცხავს ნაკლის გამოსწორების მოთხოვნის უფლების გამოყენებას, კერძოდ, არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ აშკარაა, რომ მას შედეგი არ მოჰყვება. სსკ-ის 405-ე II ,,ა” მუხლი მოიცავს შესრულების შეუძლებლობის ინსტიტუტს, რომლის პირობებშიც ნაკლის გამოსწორების მოთხოვნა უბრალო ფორმალობად იქცევა (იხ. დამატებით: ნ. ჩიტაშვილი, შეცვლილი გარემოებებით წარმოშობილი შესრულების გართულება, თსუ-ს სამართლის ჟურნალი, თბილისი, 2011, 151).

72. სამოქალაქო კოდექსის 491-ე მუხლის თანახმად, ნივთის ნაკლის გამო მყიდველს შეუძლია 405-ე მუხლის მიხედვით უარი თქვას ხელშეკრულებაზე. ამ შემთხვევაში გამყიდველი ვალდებულია აუნაზღაუროს მყიდველს ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული ხარჯები.

73. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იურიდიულ ლიტერატურაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, ხელშეკრულების დადების მომენტიდან მხარეები ვალდებულნი არიან შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. მათ არ შეუძლიათ ცალმხრივად თქვან უარი ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. მაგრამ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ხელშეკრულების მხარეს უფლება აქვს გავიდეს ხელშეკრულებიდან და უარი თქვას ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე (შდრ. სუსგ №ას1166-2019, 06 აპრილი, 2020). ხელშეკრულების ერთ-ერთი მონაწილის შესაძლებლობას კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში უარი თქვას ხელშეკრულების გაგრძელებაზე, ხელშეკრულებიდან გასვლა ეწოდება. იგი გერმანიის სამოქალაქო კოდექსიდანაა გადმოღებული და ბევრად ეხმაურება ევროგაერთიანების სამართალს (იხ. დამატებით: ბ. ზოიძე, ევროპული სამართლის რეცეფცია საქართველოში, თბილისი, 2009, 266).

74. საკასაციო პალატა დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით აგრეთვე, სამოქალაქო კოდექსის 405-ე და 352-ე მუხლების გაანალიზების საფუძველზე განმარტავს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება კანონმდებლის მიერ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარისათვის მინიჭებული უფლებაა და მისი თავისებურება იმაშია, რომ ამისთვის არ არის აუცილებელი მეორე მხარის თანხმობა. ეს თავისებურება განაპირობებს იმასაც, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება არის აღმჭურველი უფლება და მოთხოვნის უფლებებისაგან განსხვავებით მასზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობა. იგი შეიძლება ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის მიერ ნებისმიერ დროს იქნეს გამოყენებული, თუკი, არსებობს კანონით ამომწურავად განსაზღვრული ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლები და წესები (სამოქალაქო კოდექსის 405-ე, 352-359-ე მუხლები). (იხ: დამატებით: ლ. ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი 3, მუხლი 352-ე, თბილისი, 2001 წელი, 233; მ.თოდუა, ჰ. ვილემსი, ვალდებულებითი სამართ, თბილისი, 2006 წელი, 41; შდრ: სუსგ №ას- 1361-2020, 11 მარტი, 2021; №ას-1565-2018, 30 აპრილი, 2020; №ას-38-38-2018, 08 ივნისი, 2018; №ას-1189-1119-2015, 23 მარტი, 2016.). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი და სხვა კერძოსამართლებრივი კანონმდებლობა შეიცავს აგრეთვე ისეთ ნორმებს, რომლებიც გამოიყენება მოთხოვნის საფუძვლით გათვალისწინებული წინაპირობების შემოწმებისას და ამდენად, ასრულებს დამხმარე ფუნქციას. დამხმარე ხასიათის ნორმებს განეკუთვნება ასევე უშუალოდ სამართლებრივი შედეგის დამფუძნებელი უფლების მომწესრიგებელი ნორმები, ისინი პირს სამართლებრივი შედეგის მოდიფიცირების უფლებას ანიჭებს ხელშეკრულების მეორე მხარის თანხმობის არსებობის მიუხედავად. დამფუძნებელია უშუალო სამართლებრივი შედეგის წარმომშობი უფლება, რომელიც პირს ანიჭებს უფლებამოსილებას, ცალმხრივი ნების გამოვლენით წარმოშვას, შეცვალოს ან გააუქმოს სამართლებრივი შედეგი. დამფუძნებელი უფლების მარეგულირებელი ნორმების ძირითადი თავისებურება ისაა, რომ უფლებამოსილი პირის მიერ უფლება ხორციელდება ნამდვილი, მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენით. ასეთ დამფუძნებელ უფლებათა რიცხვს მიეკუთვნება ხელშეკრულებიდან გასვლა, რომელიც სკ-ის 355-ე მუხლის თანახმად, ხდება ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის შეტყობინებით. დამფუძნებელი უფლება განხორციელებულია ანუ შესაბამისი ნების გამოვლენა ნამდვილია იმ მომენტიდან, როდესაც იგი ხელშეკრულების მეორე მხარეს მიუვა, კერძოდ, მოხვდება მიმღების ძალაუფლების სფეროში და ამ უკანასკნელს ექნება მისი შინაარსის რეალურად განხორციელების შესაძლებლობა ( იხ. დამატებით: დ. კერესელიძე, კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები, 2009, 246.). ამ უფლებათა განსხვავებული სტატუსი, ცხადია, არ გამორიცხავს მათ განხორციელებას სასამართლოსათვის მიმართვის გზით.

75. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დამფუძნებელი უფლების განხორციელება პირდაპირ ზეგავლენას ახდენს ცალკეული მოთხოვნის წარმოშობასა და გაუქმებაზე. მაგალითისათვის, უფლებამოსილი პირის მიერ კანონით დადგენილი წესებისა და პირობების შესაბამისად განხორციელებული ხელშეკრულებიდან გასვლა სსკ-ის 352-ე მუხლით წარმოშობს ე.წ. რესტიტუციის მოთხოვნის უფლებას, ანუ ხელშეკრულების ორივე მხარემ ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ მიღებული შესრულება და სარგებელი. საკასაციო პალატა განმარტავს, მიუხედავად იმისა რომ ხელშეკრულებიდან გასვლაზე, როგორც აღმჭურველ უფლებაზე, არ ვრცელდება ხანდაზმულობა, მისი თანმდევი შედეგი - რესტიტუცია ექვემდებარებოდა ხანდაზმულობას. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამ დროს თავდაპირველი ვალდებულებითი ურთიერთობის ადგილს იკავებს უკუქცევის შედეგად წარმოშობილ შესრულებათა უკან დაბრუნების ურთიერთობა, რაც ხელშეკრულების დადების შემდეგ შესრულებათა გაცვლამდე არსებული ვითარების აღდგენას გულისხმობს, ანუ ხელშეკრულებიდან გასვლით წარმოიშობა ახალი ვალდებულება (პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულება). ნატურით დაბრუნების მოთხოვნაზე კი, სსკ-ის 128.3 მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადა ვრცელდება (შდრ. სუსგ №ას-1209-1169-2016, 12 ივლისი, 2017 წელი), რომელიც იწყება ხელშეკრულებიდან გასვლის მომენტიდან. ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება კანონით გათვალისწინებული უფლებაა. ამიტომ კანონი ამომწურავად განსაზღვრავს ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებსა და წესს, კერძოდ, იმას, თუ როდის შეუძლია ხელშეკრულების მხარეს მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა (სსკ-ის 405-ე, 352-359-ე მუხლები). თუმცა, ეს არ გამორიცხავს, რომ მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულებიდან გასვლის დამატებით პირობებზე. ხელშეკრულებიდან გასვლის, როგორც მეორადი მოთხოვნის უფლების საფუძვლები შეიძლება დაიყოს მატერიალურ და ფორმალურ ნაწილებად. მატერიალურში იგულისხმება ვალდებულების დარღვევა, ხოლო ფორმალურში - დამატებითი ვადის დაწესება( გაფრთხილება) და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შეტყობინება.

76. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის კანონისმიერი წინაპირობებია: ა) ხელშეკრულების ნამდვილობა (უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის ზოგად პირობებს); ბ) ზოგადი წესის მიხედვით, მოვალის მხრიდან ხელშეკრულების მნიშვნელოვანი (არსებითი) დარღვევა (დარღვევა არსებითი ხასიათისაა, თუ მოვალის მხრიდან ძირითადი ვალდებულების დარღვევის გამო, ფაქტობრივი შესრულების დანიშნულებისამებრ გამოყენება შეუძლებელი ხდება ან იკარგება მომავალში მისი შესრულების იმედი ანდა კრედიტორს ეკარგება შესრულებისადმი ინტერესი; გ) ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ განცხადების გაკეთებით მონაწილე მთლიანად გადის ხელშეკრულებიდან, რადგანაც კანონით დაუშვებელია ხელშეკრულებიდან ნაწილობრივი გასვლა; დ) მიუხედავად ვალდებულების მნიშვნელოვანი დარღვევისა, მოვალეს არ შეუძლია კრედიტორს მოსთხოვოს ხელშეკრულების ძალაში დატოვება; ე) ვალდებულების დარღვევისათვის კრედიტორი მთლიანად ან უმთავრესად არ არის პასუხისმგებელი; ვ) მოთხოვნას არ უპირისპირდება შესაგებელი, რომელიც უკვე წარმოდგენილია ან წარდგენილი იქნება დაუყოვნებლივ მოვალის მიერ, თუკი კრედიტორი უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე (მაგალითად, შესაგებელი ვალდებულების გაქვითვაზე); ზ) სახეზეა კრედიტორის მიერ შესაგებელი იურიდიული მოქმედება – ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის მიცემული გონივრული ვადა, თუ ხელშეკრულებით ასეთი ვადა არ ყოფილა დადგენილი, ანდა, თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა – გაფრთხილება (იხ. დამატებით: მ.თოდუა /ჰ. ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 56; ჰ.ბიოლინგი/პ.ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ.39; შდრ: სუსგ №ას-1003-924-2017, 01 დეკემბერი, 2017.პ.34).

^77. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა თავისთავად არ აფუძნებს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას. ვალდებულების დარღვევა ობიექტური მაშტაბით უნდა გაიზომოს. ზოგადად, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება წარმოიშობა, მიუხედავად იმისა, თუ რა ტიპის ვალდებულება დაირღვა. ვალდებულება, რომლის დარღვევაც ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველს წარმოადგენს, უნდა იყოს ნამდვილი, ვადამოსული და უპრეტენზიო. თუ ვალდებულება ჯერ კიდევ არ არის შესასრულებელი, მხარე ვერ გავა ხელშეკრულებიდან, რადგან მას არ ექნება ამის საფუძველი. გამონაკლისის სახით, სსკ-ის 405-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მხარეს შეუძლია შესრულების ვადის დადგომამდე განაცხადოს უარი ხელშეკრულებაზე. ხელშეკრულებიდან გასვლის პირობა ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულებაა. თუ მოვალემ ვალდებულება შეასრულა ან კრედიტორმა შეთანხმებულის ნაცვლად სხვა შესრულება მიიღო (datio pro solutio), კრედიტორი ხელშეკრულებიდან ვერ გავა. კრედიტორს ასევე ეზღუდება ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება, თუ მოვალემ წარადგინა ან დაუყოვნებლივ წარმოადგენს პრეტენზიას (შესაგებელს). ანალოგიური წესი გამოიყენება მაშინაც, როდესაც მოვალეს შეუძლია ვალდებულების გაქვითვა და იგი ამ უფლებას კრედიტორის მხრიდან ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის დაყენებისთანავე გამოიყენებს (dolo agit, qui petit, quod statim redditurus est).

78. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება ქარწყლდება იმ შემთხვევაში, თუ იგი სხვა მოთხოვნებთან ერთად ალტერნატიულ კონკურენციაში იმყოფება, უფლებამოსილი პირი კი ახორციელებს სხვა ალტერნატულ მოთხოვნას, როგორიცაა, მაგალითად, მყიდველის მიერ ფასის შემცირება. ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება ქარწყლდება იმ შემთხვევაშიც, თუკი ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის მეორე მხარემ დააწესა ვადა, ხოლო უფლებამოსილმა პირმა აღნიშნულ ვადაში არ განახორციელა ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ შეტყობინება სსკ-ის 405-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით.

79. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ცალკეული მოთხოვნის განხორციელებისათვის აუცილებელია ადეკვატური მოთხოვნის საფუძვლის შერჩევა. ამასთან, შესაბამისი მოთხოვნის რეალიზებისათვის შეიძლება არ იყოს საკმარისი ერთი კონკრეტული მოთხოვნის საფუძვლის გამოყენება და აუცილებელი გახდეს რამდენიმე მოთხოვნის საფუძვლის ერთობლივი გამოყენება. წინააღმდეგ შემთხვევში, მოთხოვნის მფლობელის ინტერესების რეალიზება შეუძლებელი იქნება. კონკრეტული მოთხოვნის საფუძვლის შერჩევისას, შესაძლებელია არსებობდეს მისი ფორმირების რამდენიმე ალტერნატივა ანუ რამდენიმე მოთხოვნის საფუძვლის სხვადასხვა კომბინაცია. ამ მოთხოვნის საფუძვლების ურთიერთმიმართება წარმოშობს კონკურენციის სხვადასხვა სახეს. ამასთან, მოთხოვნის მფლობელისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის მიღწევა შეიძლება დამოკიდებული იყოს სხვადასხვა მოთხოვნის ერთობლივ გამოყენებაზე ანუ კუმულაციაზე.

80. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მყიდველის მეორადი მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლის სახით მხოლოდ სსკ-ის 491-ე მუხლზე დაყრდნობით ვერ განხორციელდება, ვინაიდან ამ ნორმაში უშუალოდ არის მითითებული სსკ-ის 405-ე მუხლის ზოგადი მოთხოვნის საფუძველზე, რომელიც თავის მხრივ სსკ-ის 352-359-ე მუხლებს უთითებს. ეს ცხადყოფს, რომ სსკ-ის 491-ე მუხლი არ არის მოთხოვნის დამოუკიდებელი საფუძველი. შესაბამისად, მყიდველის მიერ ნივთის ნაკლის გამო ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი იქნება სსკ-ის 491-ე მუხლი სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლებთან ურთიერთკავშირში.

81. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „ექსპერტიზის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. იმის მიხედვით, თუ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე რა გარემოებაა დასადგენი, შესაძლებელია ჩატარდეს ტრადიციული და არატრადიციული ექსპერტიზა, მათ შორის: სასაქონლო და ფინანსური, კვების პროდუქტების, თამბაქოს ნაწარმის, ალკოჰოლური და უალკოჰოლო სასმელების, დოკუმენტების ტექნიკური და ხელწერის, ავტო-ტექნიკური, კომპიუტერული, ვიდეო, ფონოსკოპიური და ჰაბიტოსკოპიური, ასევე, ქიმიურ-ტოკსიკოლოგიური, ბიურონარკოლოგიური, ნავთობპროდუქტების, ბიოლოგიური (დნმ), სასამართლო სამედიცინო, ფსიქიატრიული და ფსიქოლოგიური, სამშენებლო და საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზები და ა.შ. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე დამხმარე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას მეცნიერების, ტექნიკის, მედიცინის, ხელოვნების ან ხელობის დარგში. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეიცავდეს მონაცემებს, რომელიც ახასიათებს ექსპერტიზის ჩატარების პირობებს, კონკრეტულ დროს, ადგილს, ექსპერტიზის საფუძველს და პირებს, რომლებიც უშუალოდ იღებენ მონაწილეობას კვლევაში. იმ ნიმუშების, მასალებისა და აქტების მონაცემებს, რომლებიც საჭიროებენ ექსპერტიზის ჩატარებას და აქვთ ექსპერტის მიმართ დავალებები; გამოსაკვლევ ობიექტთან მიმართებით გამოყენებულ სამეცნიერო და კვლევითი მეთოდების მონაცემებს; იმ გარემოებებს, რომლის დადგენაც შეადგენს ექსპერტის საბოლოო მიზანს. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. ექსპერტის დასკვნის ძირითადი, ანუ, კვლევითი ნაწილი უნდა შეიცავდეს კვლევითი პროცესის დროს გამოყენებულ მეთოდებს, მეცნიერულ-ტექნიკურ საშუალებებს, ნორმატიულ მასალებს, გამოკვლევის აღწერას, დასაბუთებას და შედეგებს, რაც საბოლოოდ, სასამართლოს შეფასების საგანია. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს. დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, ექსპერტიზის ჩატარება და დასკვნის სასამართლოში წარდგენა მხარის საპროცესო უფლებაა. კერძო დავებზე წარმატების მისაღწევად მხარეებმა ჯეროვნად უნდა განკარგონ თავიანთი საპროცესო უფლებები, რაც დავის ფაქტობრივ გარემოებებზე მითითებისა და მათი რელევანტური მტკიცებულებებით დამტკიცების ტვირთის რეალიზებაში მდგომარეობს. ამ უფლებით თანაბრად სარგებლობს როგორც მოსარჩელე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება), ასევე, მოპასუხე (სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების გაქარწყლება). საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. რაც შეეხება ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას, იგი თანაბარი იურიდიული ძალისმქონეა საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან მიმართებით. ამ შემთხვევაშიც სსსკ-ის 105-ე მუხლის მიხედვით, მოქმედებს მტკიცებულებათა სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების პრინციპი. სსსკ-ის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ სასამართლოსათვის არც ერთი მტკიცებულება არ არის წინასწარ სავალდებულო. აღნიშნული ნორმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ექსპერტის დასკვნასთან მიმართებით. სსსკ-ის 172-ე მუხლის მიხედვით, მოსამართლე არ არის დამოკიდებული ექსპერტის აზრზე. მან კრიტიკული განხილვის შედეგად უნდა ჩამოაყალიბოს თავისი აზრი ექსპერტის დასკვნის საფუძველზე. უფრო მეტიც, თუ ექსპერტის დასკვნა უპირისპირდება საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებს, საკითხი უნდა გაირკვეს სწორედ ექსპერტის ზეპირი განმარტებების მიღების, საკუთრივ დასკვნის და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებების ურთიერთშეჯრებისა და დეტალური შესწავლის საფუძველზე. ექსპერტის დასკვნისათვის, როგორც მტკიცებულების წყაროსათვის, მნიშვნელოვანია, რომ ის წარმოადგენდეს საპროცესო კოდექსით ნორმატიულად დადგენილ წესებს დაქვემდებარებულ დოკუმენტს, ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევი მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტლებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. სასამართლო მტკიცებულებებს დასაშვებობისა და განკუთვნებადობის პრინციპის დაცვით იღებს და შემდეგ თავისი შინაგანი რწმენის საფუძველზე აფასებს. ამ მხრივ, გამონაკლისი არც ექსპერტის დასკვნაა. მისი შეფასება ემყარებოდეს ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის, ან არარსებობის შესახებ. ექსპერტის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი. ამასთან, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე“ (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

82. საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს აღნიშნოს, რომ სსკ-ის 491-ე მუხლში მითითებული „ხელშეკრულების მოშლა“ თავისი შინაარსით წარმოადგენს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას, ვინაიდან უკავშირდება სსკ-ის 352-ე მუხლით გათვალისწინებულ შედეგებს. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ სსკ-ის 352-ე მუხლთან მიმართებით ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტა შემდეგი: სსკ-ის 352-ე მუხლი არის გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის (გსკ) 346-ე პარაგრაფის ანალოგი, რომელიც ადგენს ხელშეკრულებიდან გასვლის (ხელშეკრულებაზე უარის თქმის) წინაპირობებს, რაც მოიცავს ხელშეკრულებიდან გასვლის როგორც კანონისმიერ, ისე - სახელშეკრულებო დათქმის საფუძველს და განიმარტება, როგორც ცალმხრივი მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენით ვალდებულებითი ურთიერთობის უკუქცევა (იხ. იან კროპჰოლერი, გსკ-ის კომენტარი, 2014 წ. გამოცემა, ს.ფ. 242-243). დოქტრინაში არაერთი მოსაზრებაა გამოთქმული სსკ-ის 352-ე მუხლში მითითებულ ხელშეკრულებაზე უარის თქმისა (გასვლის) და ხელშეკრულების მოშლის ტერმინოლოგიური უზუსტობის შესახებ (იხ. www.gccc.ge – 352-ე მუხლის კომენტარი). საგულისხმოა ისიც, რომ ზოგადად ხელშეკრულებიდან გასვლის შემდეგ, მხარეები თავისუფლდებიან ხელშეკრულებით ნაკისრი პირველადი ვალდებულების შესრულებისაგან და გარდაიქმნებიან რესტიტუციის კრედიტორად, რომელიც ამ შემთხვევაში, მოსარჩელეა, და რესტიტუციის მოვალედ (მოპასუხეები) (იხ. სუსგ №ას-1209-1169-2016, 12 ივლისი, 2017 წელი).

83. იმ შემთხვევაში, როდესაც მოსარჩელე ითხოვს ხელშეკრულებიდან გასვლასა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას (რესტიტუცია), სასამართლო ვალდებულია შეამოწმოს გასვლის გამომრიცხველი გარემოებები. სსკ-ის 495-ე მუხლის თანახმად, თუ მყიდველი მეწარმეა, ის ვალდებულია დაუყოვნებლივ შეამოწმოს ნივთი; თუკი იგი ნაკლის აღმოჩენიდან შესაბამის ვადაში ან იმ ვადაში, რომლის განმავლობაშიც ცნობილი უნდა ყოფილიყო მისთვის ნაკლის არსებობა, არ წარუდგენს გამყიდველს პრეტენზიას, მას ერთმევა ნივთის ნაკლის გამო მოთხოვნის უფლება; თუ გამყიდველი შეგნებულად დუმდა ნივთის ნაკლზე, მაშინ მას არ შეუძლია დაეყრდნოს ამ მუხლით გათვალისწინებულ უფლებას. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ნაკლიანი შესრულებიდან გამომდინარე მეორად მოთხოვნებთან მიმართებით განსხვავებულ მოწესრიგებას გვთავაზობს მეწარმე სუბიექტების შემთხვევაში. ამასთან, აღნიშნული ნორმის გამოყენება შესაძლებელია არამხოლოდ მაშინ, როდესაც გარიგების ერთ-ერთი ან ორივე მხარე „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული სუბიექტია, არამედ - მაშინაც, როდესაც ნივთის შეძენას სამეწარმეო მიზანი გააჩნია. საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 495-ე მუხლის განმარტებისას მხარის სტატუსს განსაზღვრავს სწორედ მის მიერ დადებული ხელშეკრულების მიზანი (იხ. სუსგ №ას-486-467-2016, 8 ივნისი, 2017 წელი).

84. მეწარმე სუბიექტის მიერ ნივთის დაუყოვნებლივ შემოწმებისა და ნაკლის აღმოჩენიდან გონივრულ ვადაში გამყიდველისთვის პრეტენზიის წარუდგენლობა ართმევს მას ნივთის ნაკლის გამო მოთხოვნის უფლებას. კანონმდებლის მიერ საკითხის მსგავსი მოწესრიგება განპირობებულია იმით, რომ მეწარმე კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობებისათვის დამახასიათებელ რისკებს უკეთ აღიქვამს. ის ფაქტი, რომ სამოქალაქო ბრუნვაში მეწარმის მიერ განხორციელებული ქმედება გონივრული და კონსტრუქციული უნდა იყოს, წარმოადგენს პრეზუმფციას, რომელიც თავისი ბუნებით იურიდიული ფიქციაა და ამ ვარაუდს არ აუქმებს შემდგომში მეწარმე პირის მიერ გამოჩენილი წინდაუხედაობა. სტატუსი - „სამეწარმეო საზოგადოება“ მოსარჩელეს, როგორც შემძენ მეწარმეს, კანონის ძალით წარმოუშობს ჩვეულებრივ მყიდველთან შედარებით მეტ წინდახედულებას და ნასყიდობის საგნის მახასიათებლების შემოწმებას (იხ. სუსგ №ას-560-519-2017, 16 ივნისი, 2017 წელი). საკასაციო პალატა იზიარებს წინამდებარე განჩინების პ.41-ში განვითარებულ მსჯელობას, რომ სსკ–ის 495–ე მუხლის მიხედვით კანონმდებლობა მეწარმეს ავალებს ნივთის ყიდვისას დაუყოვნებლივ შეამოწმოს იგი ან უზრუნველყოს მისი შემოწმება სიტუაციის შესაბამისად მაქსიმალურად მოკლე დროში. ბუნებრივია, გათბობა–გაგრილების სისტემის მონტაჟის დასრულებისთანავე, მოსარჩელეს გააჩნდა შესაძლებლობა შეემოწმებინა ცენტრალური მართვის პულტის ვარგისიანობა, რესტორნის გათბობა-გაგრილების სისტემის ფუნქციონირების საკითხი და იმთავითვე წარედგინა შესაბამისი პრეტენზია მოპასუხე მხარისათვის, რაც არ განუხორციელებია.

85. ხელშეკრულებიდან გასვლასთან ერთად, ზიანის ანაზღაურების საფუძველი გამომდინარეობს სსკ-ის 491-ე, 407-ე, 405(5)-ე, 394-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 395-ე მუხლის პირველი ნაწილის კუმულაციის საფუძველზე. ასეთ შემთხვევაში ადგილი აქვს ე.წ. კომბინირებადი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლებს. (იხ. დამატებით: ჰ. ბიოლინგი/ პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი,თბილისი, 2009, 20.).

86. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ერთმანეთისაგან უნდა იქნეს გამიჯნული ერთის მხრივ, შესრულების ნაცვლად, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება, რომელიც, როგორც წესი, ალტერნატიული მოთხოვნაა ხელშეკრულებიდან გასვლასა და ფასის შემცირების მოთხოვნასთან მიმართებით და, მეორეს მხრივ, ე.წ. ჩვეულებრივი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, რომლის განხორციელებაც შესაძლებელია სახელშეკრულებო ვალდებულების შესრულების მიმართ არსებული ინტერესის მიუხედავად. ეს უკანასკნელი შესაძლებელია განხორციელდეს მათ შორის დამატებითი შესრულების მოთხოვნის პარალელურად. შესრულების ნაცვლად ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისაგან განსხვავებით, ხელშეკრულებიდან გასვლასთან ერთად ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, როგორც წესი, წარმოიშობა მხოლოდ კრედიტორის მიერ მოვალისათვის დამატებით განსზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. შესაბამისად, მისი გამოყენების წინაპირობაა მეორად მოთხოვნათაგან უპირატესად გამოსაყენებელი, ნაკლის გამოსწორების ან ნაკლიანი ნივთის უნაკლოთი შეცვლის მოთხოვნის უშედეგოდ განხორციელება. ( იხ. დამატებით: ს.ჩაჩავა, მოთხოვნების და მოთხოვნის საფუძვლების კონკურენცია კერძო სამართალში, თბილისი, 2010, გვ.60).

87. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

88. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

89. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

90. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამრთლოს უფლება მოიცავს ისეთ მნიშვნელოვან კომპონენტს, რომლის მიხედვითაც, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა იყოს მხარისათვის განჭვრეტადი. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21).

91. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

92. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

93. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე- 4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს.

94. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. დასახელებული ნორმების თანახმად, სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

95. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლის უფლებამოსილებაა. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ., ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64). კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

96. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი (მოსარჩელე) სადავოდ ხდის რა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების მნიშვნელოვან დარღვევას, მიუთითებს ნასყიდობისა და ნარდობის ვალდებულებით სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში ნივთობრივად ნაკლიანი პროდუქციის მიწოდება/შესრულებას. ამ ფაქტობრივი გარემოების დადასტურების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება, რომელმაც თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზების მიზნით სასამართლოს წარმოუდგინა შპს „ვ–ის“ მიერ გაცემული ექსპერტის დასკვნა (ტომი 1. 415-430), ასევე, შიდა სამსახურებრივი მიმოწერა, სასტუმროს მომხმარებლების მხრიდან გამოხატული უკმაყოფილების შესახებ, სასტუმროში არსებულ ტემპერატურასთან მიმართებით (ტომი1, ს.ფ.434-436). მოსარჩელის პრეტენზია მდგომარეობდა იმაში, რომ მოპასუხეებმა მიყიდეს სასტუმროს გათბობისათვის გამოუსადეგარი ნაკლიანი პროდუქცია, ასევე, არ განახორციელეს მისი ჯეროვანი მონტაჟი, რის გამოც, სისტემა ვერ უზრუნველყოფს გონივრულ ვადაში შენობის გათბობას იმ კონდიციამდე, რომ სასტუმროს მომხმარებლებმა თავი იგრძნონ კომფორტულად ანუ სასტუმრო „ი–ში“ დამონტაჟებული გათბობა/გაგრილების სისტემა უვარგისია ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნით ჩვეულებრივი სარგებლობისათვის. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი, შპს „ვ–ის“ მიერ გაცემული ექსპერტიზის N03/03/-04/01 დასკვნის მიხედვით „გათბობა-გაგრილების სისტემა არ მუშაობს დამაკმაყოფილებლად. Haier-ის მარკის სისტემის ცენტრალური პულტი ემსახურება მხოლოდ სამ სართულს. რესტორნის გათბობა-გაგრილების სისტემა არ მუშაობს." ამავე დასკვნის მიხედვით, საკვლევ პერიოდში (29.01.2018წ) სასტუმროს სხვადასხვა ნომერში 20-დან 22C-მდე ტემპერატურა მიღწეული იქნა სისტემის ამუშავებიდან 3.5-დან 5 საათის პერიოდში, რაც „არ აკმაყოფილებს, ზამთრის სეზონში, სასტუმროს დატვირთულობიდან გამომდინარე ნორმებში - 22C-მდე გათბობის ვადებს. მკაცრი ზამთრის პირობებში (-1C; -10C) არსებული გათბობა-გაგრილების (ცენტრალური კონდიცირების) სისტემა ვერ უზრუნველყოფს გათბობას“ (ტემპერატურა ვერ მიაღწევს 22C 24 საათში).”

97. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო პალატის შეფასებას იმის თაობაზე, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის კვლევით ნაწილში მითითებული გარემოებები არ ქმნის საკმარის საფუძველს წარმოდგენილი დასკვნისათვის, ამასთან, ექსპერტიზის დასკვნა, გარკვეულწილად, წინააღმდეგობაში მოდის კვლევით ნაწილში მითითებულ გარემოებებთან. კერძოდ: საექსპერტო კვლევის შედეგად დადგინდა და ამ გარემოებას სადავოდ არ ხდიან მხარეები, რომ შენობის პირველადი გათბობისას, +8.5C გარე ტემპერატურის პირობებში, საკვლევად შერჩეულ სასტუმროს ნომრებში ტემპერატურამ +20-22 გრადუსამდე მიაღწია 3,5-დან 5 საათში. მხარეთა შორის სადავო არ არის ის გარემოება, რომ არ არსებობს რაიმე სტანდარტი (ნორმა), რომელიც განსაზღვრავდა ცივი შენობის კომფორტულ ტემპერატურამდე გასათბობად (პირველადი თბობა) საჭირო ვადებს. ამ კონკრეტულ კომპონენტზე შეთანხმებას არ შეიცავდა არც მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებები. შესაბამისად, ის გარემოება, რომ 20–22 გრადუსამდე პირველადი თბობა მიღწეული იქნა 5 საათამდე პერიოდში ვერ ჩაითვლება სისტემის წუნდებულად მიჩნევის წინაპირობად და ამ მხრივ, მიჩნეული იქნა, რომ ცივი შენობის პირველადი გათბობის პერიოდის ნორმატიულად განსაზღვრული შეზღუდვის არარსებობის პირობებში, 3.5 საათიდან 5 საათის პერიოდი წარმოადგენს შენობის თბობის გონივრულ დროის მონაკვეთს, რის გამოც, არ არსებობს შესრულების ნაკლიანად მიჩნევისა და ამ მოტივით ხელშეკრულებიდან გასვლის მართლზომიერი საფუძველი.

98. ამასთან, დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული, რომ ექსპერტის დასკვნის მიხედვით „ცენტრალური კონდიცირების სისტემა არ მუშაობს დამაკმაყოფილებად და ზამთრის პერიოდში -1C - 10C-მდე კლიმატის პირობებში, სისტემა ვერ უზრუნველყოფს შენობის გათბობას“. საგულისხმოა, რომ ამ მხრივ, რაიმე კვლევა ნაწარმოები არ არის. დასკვნა არ შეიცავს რაიმე გაანგარიშებას ან მითითებას გამოყენებულ მეთოდოლოგიაზე. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ გამოყენებული იქნა კორელაციის მეთოდი, აუცილებელი იყო მითითებული ყოფილიყო ყველა მახასიათებელი, რომელთა შორის სტატისტიკური კავშირი უზრუნველყოფდა ამგვარი დასკვნის გამოტნის შესაძლებლობას. განსახილველ შემთხვევაში კი, არ ირკვევა კონკრეტულად რა გარემოებებმა მისცა ექსპერტს იმის მტკიცების საშუალება, რომ ზამთრის პერიოდში, -1-დან -10 გრადუსამდე კლიმატის პირობებში, სისტემა ვერ უზრუნველყოფდა გამართულად ფუნქციონირებას. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას, არ უნდა იქნეს გაზიარებული მოსარჩელის პოზიცია, რომ სახეზე იყო მიწოდებული პროდუქციის ნივთობრივი ნაკლი და ვალდებულებების ნაკლიანი შესრულება.

99. უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ საქმეში წარმოდგენილი დამატებითი მტკიცებულებებით ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა შპს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერიზის ცენტრის „ვ–ის“ მიერ გაცემული ექსპერტიზის დასკვნა N03/03/-04/01 (29.01.2018წ) იმ მოსაზრებითაც არ გაიზიარეს, რომ ექსპერტიზა ვერ იძლეოდა პასუხს შენობის თბოდანაკარგების შესახებ. მოპასუხეთა მოსაზრების მიხედვით კი, გათბობის სისტემის ვარგისიანობის დასადგენად აუცილებელი იყო გაანგარიშებულიყო, როგორი იყო მაქსიმალური თბური კარგვები ამ შენობიდან გარემოში, საინჟინრო მეთოდიკის საშუალებით მოპოვებული მონაცემებზე დაყრდნობით. უნდა დადგენილიყო შენობის თბოდანაკარგების კოეფიციენტები, შესაბამისად, სისტემის ტექნიკური მაჩვენებლები და შენობის თბოდანაკარგების კოეფიციენტი შესაბამისობაში უნდა ყოფილიყო ერთმანეთთან. მოცემულ შემთხვევაში, წარმოდგენილი ექსპერტული დასკვნა არ ასახავდა შესრულებული სამუშაოს ხარისხის მაჩვენებელ მონაცემებს, იგი ვერ გახდებოდა გათბობის სისტემის გაუმართავობის დასადგენი უტყუარი მტკიცებულება (საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მაღალტემპერატურული თბოფიზიკური პროცესების ცენტრის ხელმძღვანელის, ენერგეტიკისა და ტელეკომუნიკაციის ფაკულტეტის თბოენერგეტიკისა და ენერგოეფექტურობის დეპარტამენტის პროფესორის ნოდარ ქ–ის შეფასება, მოწმის ჩვენება).

100. საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრებას მოცემულ საქმეზე დაკითხული ნ.ქ–ის ჩვენების შეფასებასთან დაკავშირებით. შესაბამისად, უსაფუძვლობის გამო, არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ მტკიცებულებების არასწორ შეფასებასთან დაკავშირებით (იხ., ნ. ქ–ის დაკითხვის ოქმი - ს.ფ. 179-192. ტ.3).

101. ამდენად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო პალატის მიერ საქმეზე დადგენილ გარემოებას, რომ სახეზე არ არის მოპასუხეთა მიერ მიწოდებული პროდუქციის ნივთობრივი ნაკლი, აგრეთვე, ვალდებულების ნაკლიანი შესრულება.

102. რაც შეეხება კასატორის მიერ საკასაციო საჩივართან ერთად მტკიცებულების სახით წარმოდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას (13.5.2021წ-ის), საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა, როგორც მტკიცებულება საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებულ ვადებში უნდა იქნეს სასამართლოსათვის წარდგენილი. სასამართლო არ მიიღებს მტკიცებულებებს, თუ ისინი, თავის დროზე, საპატიო მიზეზის გარეშე, არ იყო წარდგენილი. ამდენად, მხარის დისპოზიციური ნების არსებობისას ექსპერტიზის დასკვნა სასამართლოს უნდა წარედგინოს საქმის განხილვის მკაცრად განსაზღვრულ სტადიაზე. ესაა საქმის აღძვრის ან საქმის მომზადების სტადია. სსსკ-ის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის, სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სსსკ-ის 407.1 მუხლის საფუძველზე კასატორის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულება - ექსპერტიზის დასკვნა (13.5.2021წ-ის) უკან უნდა დაუბრუნდეს კასატორს (7 ფურცლად).

103. რაც შეეხება კასატორის მითითებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ შესთავაზა მხარეებს საქმეზე ჭეშმარიტების დადგენის მიზნით ლ.სამხარაულის ექსპერტიზის ბიუროს ექსპერტიზის დანიშვნა და ისე მიიღო საქმეზე გადაწყვეტილება (იხ., კასატორის წერილობითი მოსაზრება) საკასაციო პალატა არ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ მართალია ზოგიერთ შემთხვევებში, სასამართლო თავადაც არის უფლებამოსილი დანიშნოს ექსპერტიზა, თუმცა, ეს ის შემთხვევაა, როდესაც საქმეზე იურიდიული შედეგი მხოლოდ ექსპერტიზის დასკვნის არსებობის შემთხვევაშია იდენტიფიცირებადი. სსსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის დიპოზიციურ შინაარსის მიხედვით სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა თუ საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ცხადია, აქ მოიზარება ობიექტური საჭიროება და არა პროცესის რომელიმე მხარის (მოსარჩელე, მოპასუხე, მე-3 პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით) მხარდაჭერა მათთვის განკუთვნილ მტკიცებით საქმიანობაში. ექსპერტიზის დანიშვნის აუცილებლობა უშუალოდ გამომდინარეობს დავის მომწესრიგებელი მატერიალურსამართლებრივი დანაწესებიდან, ხოლო, ზოგიერთ შემთხვევაში, ექსპერტიზის დანიშვნა განპირობებულია საქმის პროცედურული ასპექტებით (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 114-116. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

104. რაც შეეხება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში წარმოდგენილ კასატორის პრეტენზიას, საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, მოთხოვნის საფუძველია სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს. (იხ. ჰ.ბოელინგი/ ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, 2004, 39). ხელშეკრულება არ წარმოადგენს მოთხოვნის საფუძველს. მოთხოვნის საფუძველი მხოლოდ კანონშია, ხელშეკრულება კი მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობაა. მოთხოვნის საფუძველი შესაძლოა მიმართული იყოს შესრულების უფლების მინიჭებაზე. ასევე, მაგალითად, სსკ-ის 629-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ეს ნორმა ნარდობის მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმების ცენტრალური მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს. იგი ერთის მხრივ მიუთითებს ნარდობის ხელშეკრულების აუცილებელ ნიშნებზე, რომელიც მას სხვა ხელშეკრულებებისაგან განასხვავებს, ხოლო მეორეს მხრივ ადგენს ვალდებულებათა საბაზისო სისტემას, რომელიც ნარდობას თვისობრივად ახასიათებს: შეკვეთილი სამუშაოს შესრულება და შეთანხმებული საზღაურის გადახდა. რადგან ნარდობის ხელშეკრულება სწორედ აღნიშნული მიზნით იდება და ხელშეკრულების მხარეებს უპირველეს ყოვლისა ამ ვალდებულებების შესრულების მოთხოვნის უფლება აქვთ, ამ სამართლებრივი ნორმის საფუძველზე აღმოცენებულ მოთხოვნას პირველადი მოთხოვნის უფლება ეწოდება.

105. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ნარდობის ხელშეკრულებასთან მიმართებით აღსანიშნავია შემკვეთის შემდეგი მეორადი უფლებები, რომლებიც მას წარმოეშვება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი მენარდემ დაარღვია სამუშაოს უნაკლოდ შესრულების ვალდებულება: 1) დამატებითი შესრულების მოთხოვნა; 2) ნაკეთობის ნაკლის გამოსწორება შემკვეთის მიერ; 3)ხელშეკრულებაზე უარის თქმის უფლება ნაკეთობის ნაკლის გამო; 4) საზღაურის შემცირება ნაკეთობის ნაკლის გამო; 5) მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.

106. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 642-ე მუხლის თანახმად, დამატებითი შესრულება მეორად მოთხოვნათა შორის უპირატესად გამოსაყენებელი მოთხოვნაა. იგი მენარდისათვის (მოვალისათვის) დამატებითი შანსია „გადაარჩინოს“ ხელშეკრულება და დააკმაყოფილოს შესრულების ინტერესი. (იხ. დამატებით: ზ. ძლიერიშვილი, ნარდობის ხელშეკრულება - თეორია და პრაქტიკა, თბილისი, 2016, გვ. 343). ამ მოთხოვნის გამოყენების უპირატესობა განპირობებულია უშუალოდ ხელშეკრულების მხარეთა ინტერესებით. კერძოდ, მენარდე და შემკვეთი ნარდობის ხელშეკრულებას შესრულების მიღების და არა მეორადი მოთხოვნების რეალიზების მიზნით დებენ. ნივთის ნაკლის გამოსწორება ან მისი ახლით შეცვლა განხილულ უნდა იქნეს დამატებითი შესრულების მოთხოვნად, რომელიც პრიორიტეტული, უპირატესად გამოსაყენებელია სხვა დანარჩენ მეორადი მოთხოვნის უფლებებს შორის. კერძოდ, სანამ მხარე ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის უფლებას აამოქმედებდეს, ის ვალდებულია მიმართოს დამატებითი შესრულების მოთხოვნის უფლებას იმ პირობით, თუ სახეზე არ არის დამატებითი შესრულების გამომრიცხავი საფუძვლები. აღნიშნული მოტივირებულია კონტინენტური სამართლის სისტემის კონცეფტუალური მიდგომით, რომელიც ორიენტირებულია ხელშეკრულების შესრულებაზე, მოწოდებულია გადაარჩინოს შეთანხმება და უზრუნველყოს მხარეთა ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესის განხორციელება თვით მეორადი მოთხოვნის უფლებების სამართლებრივ რეჟიმში.

107. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დამატებითი შესრულების მოთხოვნა გამორიცხავს სხვა მეორად მოთხოვნას. ამ დროს ადგილი აქვს ე.წ. „მოთხოვნათა გამომრიცხავ“ კონკურენციას. მოთხოვნათა გამომრიცხავი კონკურენცია სახეზეა, როდესაც ერთი და იმავე ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად რამდენიმე მოთხოვნა არსებობს, თუმცა ერთი მოთხოვნის განხორციელება უპირატესია. უპირატესობა ვლინდება ერთი მოთხოვნის განხორციელების ვალდებულებაში სხვა ნებისმიერთან მიმართებით. სანამ არ განხორციელდება ეს მოთხოვნა, უფლებამოსილი პირი ვერ გამოიყენებს სხვა მოთხოვნებს. ნარდობის ხელშეკრულებაში დამატებითი შესრულების მოთხოვნა სხვა მეორად მოთხოვნებთან მიმართებაში, როგორც წესი, უპირატესად გამოსაყენებელი მოთხოვნაა და გამორიცხავს სხვა მეორად მოთხოვნებს.

108. ნაკლიანი შესრულების შემთხვევაში, დამატებითი შესრულების მოთხოვნის უპირატესი გამოყენება, უდავოდ გამომდინარეობს სკ-ის 642-ე და 405-ე მუხლების დანაწესებიდან. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დამატებითი შესრულებისათვის განსაზღვრული ვადა უშედეგოდ გაივლის, შემკვეთს ეძლევა შესაძლებლობა განახორციელოს სხვა მეორადი მოთხოვნები, როგორიცაა ხელშეკრულებიდან გასვლა, საზღაურის შემცირება თუ შესრულების ნაცვლად ზიანის ანაზღაურება. დამატებითი შესრულების მოთხოვნის უფლება შემკვეთს ანიჭებს შესაძლებლობას, უარი განაცხადოს თავისი ვალდებულების შესრულებაზე - სამუშაოს შედეგის მიღებასა და შეთანხმებული საზღაურის გადახდაზე, რაც არ გამოიწვევს კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილებას.

109. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ნარდობასთან მიმართებით, შემკვეთის დამატებითი შესრულების მოთხოვნა მენარდის მიმართ ვლინდება ან ნაკლის გამოსწორების, ან ნაკლიანი ნაკეთობის უნაკლო შეცვლის მოთხოვნით. მათი სამართლებრივი შედეგი იდენტურია - შემკვეთი ღებულობს უფლებრივად და ნივთობრივად უნაკლო ნივთს ანუ ნარდობის ხელშეკრულების შესაბამის შესრულებას. ამ გზით ხელშეკრულების მიზანი, თუმცა დამატებითი შესრულების მეორადი მოთხოვნის რეალიზების შემდეგ, მაინც მიღწეულია. სსკ-ის 644-ე მუხლის თანახმად, ნაკეთობის ნაკლის გამო შემკვეთს შეუძლია 405-ე მუხლის მიხედვით უარი თქვას ხელშეკრულებაზე. ამ შემთხვევაში მენარდე ვალდებულია აუნაზღაუროს შემკვეთს ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული ხარჯები. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ნარდობის ხელშეკრულების ფარგლებში, მენარდის მიერ შემკვეთისათვის უნაკლო შესრულების გადაცემის ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, შემკვეთის მეორადი მოთხოვნების წარმოშობის სამართლებრივი საფუძვლებია სსკ-ის 642-645-ე მუხლების დანაწესები. შესაბამისად, შემკვეთს შეუძლია, პირველ ეტაპზე მოითხოვოს დამატებითი შესრულება (ნაკლის გამოსწორება ან ახალი ნაკეთობის დამზადება), ხოლო შემდგომ დამატებითი წინაპირობების არსებობისას, მას წარმოეშობა ხელშეკრულებიდან გასვლის ან საზღაურის შემცირების მოთხოვნის უფლება. გარდა ამისა, შემკვეთს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა შესრულებასთან ერთად ან მისგან დამოუკიდებლად.

110. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ შემკვეთის მეორადი მოთხოვნა ხელშეკრულებიდან გასვლის სახით მხოლოდ სსკ-ის 644-ე მუხლზე დაყრდნობით ვერ განხორციელდება, ვინაიდან ამ ნორმაში უშუალოდ არის მითითებული სსკ-ის 405-ე მუხლის ზოგადი მოთხოვნის საფუძველზე, რომელიც თავის მხრივ სსკ-ის 352-359-ე მუხლებს უთითებს. ეს ცხადყოფს, რომ სსკ-ის 644-ე მუხლი არ არის მოთხოვნის დამოუკიდებელი საფუძველი. შესაბამისად, შემკვეთის მიერ ნარდობის ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი იქნება სსკ-ის 644-ე მუხლი სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლებთან ურთიერთკავშირში. ხელშეკრულებიდან გასვლასთან ერთად, ზიანის ანაზღაურების საფუძველი გამომდინარეობს სსკ-ის 644-ე, 407-ე, 405(5)-ე, 394-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 395-ე მუხლის პირველი ნაწილის კუმულაციის საფუძველზე.

111. საკასაციო პალატა დასკვნის სახით აღინიშნავს, რომ შესრულებული სამუშაოს ნაკლის გამო, შემკვეთისათვის სსკ-ის 644-ე მუხლით მინიჭებული ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება, ყოველთვის განხილული უნდა იქნეს სსკ-ის 405-ე და 352-ე მუხლებთან ერთობლიობაში. სსკ-ის 405-ე მუხლი დეტალურად აწესრიგებს ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის უფლების წარმოშობის წინაპირობებსა და გამონაკლისებს, ისევე, როგორც აღნიშნული უფლების წარმოშობის დამაბრკოლებელ გარემოებებს. სსკ-ის 644-ე მუხლი ამ შემთხვევაში, სპეციალური და ამავე დროს, ერთგვარი დამხმარე მოთხოვნის საფუძველია, რომელსაც მითითებით მოთხოვნის საფუძველს უწოდებენ, ვინაიდან იგი შემკვეთისათვის ნაკლიანი შესრულების გადაცემის შემთხვევაში სსკ-ის 405-ე მუხლზე მიუთითებს. ეს უკანასკნელი კი თავის მხრივ, სსკ-ის 352-ე და 644-ე მუხლების წარმოშობის წინაპირობების არსებობისას წარმოშობს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნის უფლებას.

112. საკასაციო პალატა აღნშნავს, რომ ვინიდან დადგენილი იქნა, რომ სს ,,ე–ამ“ შეასრულა მის მიერ ნაკისრი სახელშეკრულებო ვალდებულებები, რის გამოც, სსკ-ის 361-ე, 477.2, 629.1.მუხლი და 417-418-ე მუხლების თანახმად, გააჩნია ნასყიდობის საგნის საფასურისა და ნარდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საზღაურის, ასევე მისი გადახდის დაყოვნებისათვის პირგასამტეხლოს (რომელთა მოცულობაც აპელანტს, მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია) მოთხოვნის უფლება. შესაბამისად, სს ,,ე–ის“ შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა შპს ,,ბ–ი 2007“-ისათვის ვალდებულების ძირი თანხის - 24592 აშშ დოლარისა და 2469 ლარის, ასევე სასამართლოს მიერ გონივრულ ოდენობამდე შემცირებული პირგასამტეხლოს - 3663 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანია და სწორად იქნა დაკმაყოფილებული.

113. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

114. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების წარმოშობის საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

115. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

116. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს ,,ბ–ი-....”-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. შპს ,,ბ–ი-....”-ს უკან დაუბრუნდეს საკასაციო სასამართლოში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა (13.5.2021წ.) (7 ფურცლად).

3. კასატორ შპს ,,ბ–ი-....”-ს (ს.ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 3.11.2020-ში №1604400931 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი