საქმე №ას-997-2020 10 თებერვალი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე)

მირანდა ერემაძე (მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახური (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.ძ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა,სამსახურში აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. მ.ძ–ი (შემდეგში: მოსარჩელე, დასაქმებული) 2005 წლიდან მუშაობდა სსიპ ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურში (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი, დამსაქმებელი ან კასატორი) სხვადასხვა თანამდებობაზე. 2012 წლის 21 დეკემბერს, დასაქმებულთან გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც, დაინიშნა მოსარჩელის სანებართვო დეპარტამენტის I და II კლასის შენობა-ნაგებობების სანებართვო განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე 2013 წლის 31 დეკემბრამდე. 2013 წლის 31 დეკემბრის N484 ბრძანებით, მოსარჩელეს გაუგრძელდა შრომითი ხელშეკრულების ვადა 2014 წლამდე. 2005-2014 წლებში გამოყენებული არ ყოფილა დისციპლინური სახდელის რომელიმე ზომა.

2. მოპასუხის 2014 წლის 28 ოქტომბრის N335 ბრძანებით, მოსარჩელეს სამსახურში დროულად გამოუცხადებლობის გამო, დაეკისრა დისციპლინური სახდელი - გაფრთხილება, რომელიც მას არ გაუსაჩივრებია.

3. 2014 წლის 8 დეკემბრის N377 ბრძანებით, სამსახურებრივ მოვალეობათა ბრალეული შეუსრულებლობის, არაჯეროვანი შესრულებისა და დაუდევარი დამოკიდებულების გამო, დისციპლინური სახდელის სახით ათი სამუშაო დღის შრომის ანაზღაურება დაუკავდა.

3.1. ბრძანების გამოცემას საფუძვლად დაედო, დამსაქმებლის სანებართვო დეპარტამენტის უფროსის 2014 წლის 8 დეკემბრის N181 მოხსენებითი ბარათი. მოხსენებითი ბარათის თანახმად, სანებართვო დეპარტამენტის I და II კლასების შენობა-ნაგებობების სანებართვო განყოფილების უფროსმა, 29.08.2012წ. N327509 გადაწყვეტილებით დაადასტურა ქ. თბილისში, სექტორი - საბურთალო, ......, მ.მ–ის კუთვნილი ფართის ფასადზე კარისა და კიბის საფეხურის მოწყობის შესაძლებლობა. იმავე განყოფილების უფროსმა, 09.09.2013 წლის N888129 გადაწყვეტილებით დაადასტურა ქ. თბილისში, სექტორი-საბურთალო, .......... ქუჩა N8-ში, შპს „ლ–ას“ კუთვნილი ფართის ფასადზე სარეკონსტრუქციო სამუშაოების განხორციელების შესაძლებლობა. საკითხის განხილვისას წარმოდგენილი იყო ფოტომონტაჟი, რომელიც შპს „ლ–ას“ კუთვნილ ფართთან ერთად, ასევე მოიცავდა მ.მ–ის კუთვნილ ფართსაც. ამ გადაწყვეტილების გამოტანისას არ შესწავლილა სარეკონსტრუქციო ფართზე განმცხადებლის საკუთრების უფლება. არქიტექტურის სამსახურის უფროსის თქმით, საქმე ობიექტურად რომ გამოკვლეულიყო, მათთვის ცნობილი გახდებოდა, რომ წარმოდგენილი ფოტომონტაჟით გათვალისწინებული სამუშაოები არ მოიცავდა მხოლოდ შპს „ლ–ას“ ფართს და გადადიოდა მ.მ–ის კუთვნილ ფართზე, რომელზეც უკვე ჰქონდათ გამოცემული დადებითი გადაწყვეტილება. შპს „ლ–ას“ მოთხოვნა იყო აბრის მოწყობა, რომელიც მოიცავდა სართულშუა გადახურვას და გადადიოდა მ.მ–ისა და ზედა სართულის აივნებზე (ამ სართულის ფართის მფლობელთა თანხმობები საქმეში არ იყო წარდგენილი). ამის შემდეგ, სამსახურს მიმართა მ.მ–ის ფართის ახალმა მესაკუთრემ - ვ.კ–მა და მოითხოვა ფასადის რეკონსტრუქცია და სარეკლამო აბრის განთავსება. გარემოებების გამოკვლევის გარეშე, სამსახურმა, ახალი გადაწყვეტილებებით გასცა წერილობითი თანხმობები ახალ სარეკლამო აბრაზე, რომელიც ფარავდა მომიჯნავე ფასადზე მანამდე გაცემული თანხმობით უკვე მოწყობილ სარეკლამო აბრას. მოხსენებითი ბარათის მიხედვით, სამსახურის მიერ 2014 წელს გამოცემული გადაწყვეტილებებით შეთანხმებული ფოტომონტაჟი წინააღმდეგობაში მოდიოდა 2013 წლის გადაწყვეტილებით შეთანხმებულ ფოტომონტაჟთან. სანებართვო დეპარტამენტმა მიიჩნია, რომ მოსარჩელე სათანადოდ ვერ ასრულებდა დაკისრებულ მოვალეობას და სახეზე იყო დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობა მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან (იხ. ლევან ძაგნიძის მოხსენებითი ბარათი, ტ.1,ს.ფ. 36-37; მხარეთა ახსნა-განმარტება; გადაწყვეტილება, ტ.1, ს.ფ. 71).

4. მოსარჩელე, 2014 წლის 18 დეკემბრის #189 მოხსენებით ბარათში, ყურადღებას ამახვილებს, რომ მ.მ–ის სასარგებლოდ 29.08.12წ. გადაწყვეტილების მიღებისას, არქიტექტურის სამსახური წარმოდგენილ მტკიცებულებებს დაეყრდნო, მათ შორის - საჯარო რეესტრის ამონაწერს. შპს „ლ–ას“ სასარგებლოდ 09.09.13წ. გადაწყვეტილების მიღებისას, სამსახური წარმოდგენილი მტკიცებულებების სანდოობას დაეყრდნო, მომიჯნავე ფართის შესაძლო შესყიდვის საკითხს და 2013 წლის 9 სექტემბერს გასცა დადებითი გადაწყვეტილება ფასადის რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებით და ამასთან, სამსახურის მიერ გადაწყვეტილების მიღებისას, ის იმყოფებოდა დეკრეტულ შვებულებაში. სასამართლო მიუთითებს, რომ აღნიშნულ საქმეზე, სასამართლომ განიხილა შპს „ლ–ას“ სარჩელი და მას დაკმაყოფილებაზე ეთქვა უარი (ტ.1,ს.ფ.39-41).

5. დამსაქმებლის სამსახურის უფროსის დროებითი მოვალეობის შემსრულებლის 2015 წლის 8 იანვრის #3 ბრძანებით, მოსარჩელეს შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება 2015 წლის 8 იანვრიდან (ტ.1,ს.ფ.42-43).

5.1. ბრძანების გამოცემას საფუძვლად დაედო, სამსახურში 2014 წლის 23 დეკემბერს შესული, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის შიდა აუდიტისა და მონიტორინგის საქალაქო სამსახურის უფროსის N07/12582-13 წერილი თანდართული დოკუმენტაციით, მათ შორის, 2014 წლის 18 და 19 დეკემბრის დასკვნებით (ტ.1,ს.ფ.44-50). აღნიშნული დასკვნებით, გადაწყვეტილების მიმღები უფლებამოსილი მოსამსახურეების მიერ განხორციელდა სამსახურებრივი მოვალეობების უხეში დარღვევა. მოპასუხის 2015 წლის 8 იანვრის N3 ბრძანების საფუძვლად მითითებულია 2014 წლის 18 დეკემბრის დასკვნა, რომლის თანახმადაც, 2014 წლის 19 ივნისს, მოქალაქე ა.გ–ძემ მიიღო თანხმობა ქ. თბილისში,........ ქ. N86-ში არსებული ფართის ფასადზე სარეკონსტრუქციო სამუშაოების (ფასადის მოპირკეთება და დეკორატიული ლესვა, ვიტრაჟების მოწყობა) შესაძლებლობაზე. დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის სამსახურმა ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ სამუშაოს წარმოების დადასტურებით დაირღვეოდა სხვა პირის (სარდაფის მესაკუთრის) უფლებები. სარდაფი წარმოადგენდა მოქალაქე ნ. კ–ის კუთვნილებას. 2014 წლის 8 იანვრის ბრძანების საფუძვლად ასევე, მითითებულია 2014 წლის 19 დეკემბრის დასკვნა, რომლის მომზადებას, თავის მხრივ, საფუძვლად დაედო მოქალაქე რ.ქ–ძის 2014 წლის 26 აგვისტოს განცხადება, რომელშიც მოქალაქე პრეტენზიას გამოთქვამდა არქიტექტურის სამსახურის მიმართ, მის საკუთრებაში არსებულ ფართზე (მდებარე მისამართზე: თბილისი, .....), შენობა-ნაგებობის რეკონსტრუქციაზე მიღებული არაერთი უარყოფითი გადაწყვეტილების გამო.

6. მოსარჩელის მოთხოვნა

6.1. დასაქმებულმა, 2015 წლის 16 იანვარს, სარჩელით მიმართა სასამართლოს, დამსაქმებლის წინააღმდეგ, მოითხოვა:

6.1.1. მოპასუხის უფროსის მოვალეობის შემსრულებლის 2014 წლის 8 დეკემბრის #377 ბრძანების, მოსარჩელისთვის 10 სამუშაო დღის შრომის ანაზღაურების დაკავების შესახებ, ბათილად ცნობა, ამავე ბრძანებით დაკავებული ხელფასის მოპასუხისთვის დაკისრება;

6.1.2. მოპასუხის უფროსის დროებით მოვალეობის შემსრულებლის 2015 წლის 8 იანვრის #3 ბრძანების, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ, ბათილად ცნობა;

6.1.3. მოსარჩელის აღდგენა პირვანდელ სამუშაო ადგილზე, მოსარჩელის სანებართვო დეპარტამენტის I და II კლასის შენობა-ნაგებობების სანებართვო განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე;

6.1.4. მოპასუხისთვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ, იძულებითი განაცდურის - 2 280 ლარის, ანაზღაურების დაკისრება, 2015 წლის 8 იანვრიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

7. მოპასუხის პოზიცია

7.1. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

8.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

8.1.1. ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის უფროსის მოვალეობის შემსრულებლის 2014 წლის 8 დეკემბრის #377 ბრძანება, მოსარჩელისთვის 10 სამუშაო დღის შრომის ანაზღაურების დაკავების შესახებ;

8.1.2. ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის უფროსის დროებით მოვალეობის შემსრულებლის 2015 წლის 8 იანვრის #3 ბრძანება, მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ;

8.1.3. მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა, კომპენსაციის სახით 35 000 ლარისა და შრომის ანაზღაურების დაკავების გამო 991.3 ლარის გადახდა;

9. დამსაქმებლის სააპელაციო საჩივარი

9.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 სექტემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

10. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

10.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებლი გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

10.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში: სსსკ, 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) და მიუთითა მათზე.

10.3. სააპელაციო სასამართლო არ იზიარებს, აპელანტის ძირითად პრეტენზიას, რომ სადავო ბრძანების გამოცემისათვის საკმარისი წინაპირობები არსებობდა, რაც სასამართლომ არასწორად გამოიკვლია და განმარტავს, დასაქმებულთა შრომითი უფლებების დაცვის კუთხით ძალიან მნიშვნელოვანია დამსაქმებლის მიერ მისთვის მინიჭებული უფლებებით კეთილსინდისიერად სარგებლობა. დამსაქმებელი კანონით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობისას უფლებამოსილია შეწყვიტოს დასაქმებულთან შრომის სამართლებრივი ურთიერთობა, თუმცა, აღნიშნული უფლება უნდა განხორციელდეს ჯეროვნად, კანონით გათვალისწინებული დანაწესის ზუსტი დაცვით და თანაც ისე, რომ ადგილი არ ჰქონდეს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამ თვალსაზრისით განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება შრომის სამართალში მოქმედ Ultima Ratio-ს პრინციპის დაცვას, რაც იმას ნიშნავს, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება მხოლოდ იმ შემთხვევაშია დასაშვები, როდესაც დასაქმებულის მიმართ, მის მიერ ჩადენილი გადაცდომის (დარღვევის) ხასიათიდან და სიმძიმიდან გამომდინარე, უფრო მსუბუქი სანქციის შეფარდებას აზრი აქვს დაკარგული. აღნიშნული დასკვნა ეფუძნება პრინციპს, რომლის შესაბამისადაც, შრომით სამართლებრივი ურთიერთობის შენარჩუნებას აქვს პრიორიტეტი მის რღვევასთან შედარებით. სწორედ აღნიშნული არგუმენტაცია დაედო საფუძვლად შრომის კოდექსის 37-ე მუხლში 2013 წლის 12 ივნისს განხორციელებულ ცვლილებას, რომლის მიხედვითაც, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია არა მხარის მიერ შრომითი ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებათა „დარღვევა“, არამედ, მითითებულ ვალდებულებათა „უხეში დარღვევა“. სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ნებისმიერი დარღვევა, პირის სამსახურიდან დათხოვნის საფუძველი არ უნდა გახდეს. აღნიშნული ეწინააღმდეგება დასაქმებულთა შრომის უფლებების დაცვის კონსტიტუციურ პრინციპს. შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ ჩადენილი ყოველი დარღვევა უნდა შეფასდეს მისი ჩადენის სიხშირის, სიმძიმის და რაც მთავარია, შედეგობრივი თვალსაზრისით. შესაბამისად, შრომის სამართალში Ultima Ratio-ს პრინციპი ითხოვს დამსაქმებლის მხრიდან დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნამდე მისი ქმედების შეფასებას მიზეზ-შედეგობრივი თვალსაზრისით, რა დროსაც, პასუხი უნდა გაეცეს შეკითხვას – არის თუ არა გათავისუფლება დარღვევის (გადაცდომის) ადეკვატური. ნიშანდობლივია, რომ ამავე პრინციპის შესაბამისად, დამსაქმებლის მიერ დარღვევის (გადაცდომის) ჩადენისას გამოყენებულ უნდა იქნეს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. შესაბამისად, მიზანშეწონილობის კუთხით, გადაცდომის დროს არჩეულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც, შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება №ას-483-457-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი); ამდენად, იმისათვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, სახეზე იყოს ისეთი მძიმე დარღვევა, რომელიც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენებას მიზანშეუწონელს ხდის.

10.4. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხის მიერ მისთვის კანონით მინიჭებული უფლებამოსილება კეთილსინდისიერად არ გამოიყენა.

10.5. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, საქმეში არსებული მტკიცებულებების, შეფასება, რომლის მიხედვითაც:

10.5.1. 2014 წლის 3 ივლისს, ნ. კ–მა ქ. თბილისის მერიაში შეიტანა ადმინისტრაციული საჩივარი 2014 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თაობაზე. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერის მოადგილის 2014 წლის 15 სექტემბრის N30-ე ბრძანებით არ დაკმაყოფილდა ნ. კ–ის საჩივარი. საქმის არსებითი მნიშვნელობის გარემოებათა გამოკვლევის შედეგად, საქმის განმხილველმა ადმინისტრაციულმა ორგანომ დაადგინა, რომ 2014 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილება წარმოადგენს აღმჭურველ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს, რომლის შესაბამისადაც, მხარემ განახორციელა იურიდიული მნიშვნელობის ქმედება, ხოლო ნ.კ–ის მხრიდან საქმეში არ იყო წარმოდგენილი შესაბამისი მტკიცებულებები და არგუმენტაცია, რაც დაადასტურებდა სადავო აქტის გამოცემით მისი კანონიერი ინტერესებისთვის პირდაპირი და უშუალო ზიანის მიყენების ფაქტს (იხ. ბრძანება ტ.1, ს.ფ. 103-109);

10.5.2. რ.ქ–ძეს, ავტოფარეხის კომერციულ ფართად მოწყობის თაობაზე 2009 წლის 11 მარტის N384 ბრძანებით, ეთქვა უარი. აღნიშნულ ბრძანებას საფუძვლად დაედო სამსახურის პოლიტიკა, რომლის მიხედვითაც, მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის საკადასტრო საზღვრებში არსებულ ავტოფარეხებს ფუნქცია არ უნდა შეცვლოდათ. რ.ქ–ძემ არქიტექტურის სამსახურს 11-ჯერ მიმართა განცხადებებით იმავე მოთხოვნით, რაზეც ის იღებდა უარს. რ.ქ–ძემ 2013 წლის 21 ნოემბრის N1007441 გადაწყვეტილება გაასაჩივრა ქ. თბილისის მერიაში. მერიამ არ დააკმაყოფილა მისი მოთხოვნა და აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გამოცემისას დარღვეული არ არის მისი მომზადების ან გამოცემის წესი, აქტის გამოცემისას ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებდა მისთვის მინიჭებული დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლებში, აგრეთვე, იგი სრულ შესაბამისობაშია საქართველოს მოქმედ კანონმდებლობასთან, რის გამოც არ არსებობს გამოცემულიადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობის ფაქტობრივი გარემოება და სამართლებრივი საფუძველი (იხ. გადაწყვეტილებები, ტ.1,ს.ფ. 51-61, განკარგულება ტ.1,ს.ფ. 64-68);

10.6. ამდენად, დასახელებული გარემოებების შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ არ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვალდებულებები უხეშად დაარღვია.

10.7. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილ პრაქტიკაზე და მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების შემდეგ გასულ დიდ დროზე, აგრეთვე, მოსარჩელის გათავისუფლებამდე არსებულ მის თანამდებობაზე, კონკურსის წესით დანიშნულ სხვა პირზე მიუთითა და განმარტა, რომ სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის პირობებში, იმავე/ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის შეუძლებლობის გამო, მიზანშეწონილი და მართებული იყო მოპასუხისთვის, მოსარჩელის სასარგებლოდ უფლებრივი რესტიტუციის მიზნით, კომპენსაციის დაკისრება.

11. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი

11.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11.2. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება დაუსაბუთებელია, ვინაიდან, ის ეყრდნობა მტკიცებულებების არასათანადო და არასაკმარის შეფასებას. კერძოდ, სადავო ნებართვები, რომლებიც გაცემულია მოსარჩელის მიერ ჩატარებული წარმოების შედეგად, გასაჩივრების მიუხედავად არ გაუქმდა, ვინაიდან, აღმჭურველი აქტები იყო, რომლის შედეგადაც ადრესატებს შესაბამისი ქმედება ჰქონდათ განხორციელებული, თუმცა, აღნიშნული არ ნიშნავს, რომ სადავო აქტები კანონის სრული დაცვით იყო გამოცემული.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2020 წლის 5 ოქტომბრის განჩინებით დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ დამსაქმებლის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით

16. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო:

ა) განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა (უფლებრივი რესტიტუცია) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძველია სშკ-ის 38.8 (იხ. შრომის კოდექსის მოქმედი რედაქციის 48.8 მუხლი) „სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება“(დამატ. იხ. სშკ-ის 2.1, 2.2 მუხლი), 44-ე (იხ. შრომის კოდექსის მოქმედი რედაქციის 58-ე მუხლი) „შრომითი ურთიერთობისას მხარის მიერ მეორე მხარისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით“, ასევე, სსკ-ის 394.1 „მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება“. 408.1-ე „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება“ და 409-ე „თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება, მიეცეს ფულადი ანაზღაურება“ მუხლები.

19. განსახილველ შემთხვევაში შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველია სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ზ“ „დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების უხეში დარღვევა“ და „თ“ „დასაქმებულის მიერ მისთვის ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა, თუ მის მიმართ ბოლო 1 წლის განმავლობაში უკვე გამოყენებული იყო ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებით ან კოლექტიური ხელშეკრულებით ან/და შრომის შინაგანაწესით გათვალისწინებული დისციპლინური პასუხისმგებლობის რომელიმე ზომა“ ქვეპუნქტები (მოქმედი რედაქციით 47.1 „თ“ და „ზ“ ქვეპუნქტები).

20. შრომითი ურთიერთობა არის, შრომის ორგანიზაციული მოწესრიგების პირობებში, დასაქმებულის მიერ დამსაქმებლისათვის სამუშაოს შესრულება, ანაზღაურების სანაცვლოდ. შრომითი ურთიერთობა წარმოიშობა მხარეთა თანასწორუფლებიანობის საფუძველზე, ნების თავისუფალი გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებით. შრომითი ხელშეკრულება მხარეებს შორის იდება წერილობითი ან ზეპირი ფორმით, განსაზღვრული, განუსაზღვრელი ან სამუშაოს შესრულების ვადით (შდრ. სუსგ-ები Nას-619-202, 2.12.2020; №ას-921-871-2015, 26.11.2015).

21. საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლი, ადგენს, რომ შრომა თავისუფალია. შრომის თავისუფლება კი, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, ნიშნავს, რომ ადამიანს მინიჭებული აქვს უფლება თავად განკარგოს საკუთარი შესაძლებლობები შრომით საქმიანობაში და თავად აირჩიოს საქმიანობის სფერო (საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება N2/4-24, 28.02.1997 საქმეზე: ლეონარდო დევდარიანი საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ).

22. შრომის თავისუფლებაში იგულისხმება სახელმწიფოს (მათ შორის, რა თქმა უნდა სახელისუფლებო ძალაუფლების ერთ-ერთი შტოს - სასამართლო ხელისუფლების) ვალდებულება დაიცვას მოქალაქეთა შრომითი უფლებები (საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება N2/2-389, 26.10.2007, საქმეზე საქართველოს მოქალაქე მაია ნათაძე და სხვები საქართველოს პარლამენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის წინააღმდეგ).

23. აღსანიშნავია, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის ხელშემკვრელ სახელმწიფოს (მათ შორის, საქართველო) გარდა ნეგატიური ვალდებულებისა - თვითონ არ ჩაერიოს და უკანონოდ შეზღუდოს ადამიანი მის კონვენციით გარანტირებულ უფლებებში, ასევე, აკისრია პოზიტიური ვალდებულება, რომ მესამე პირთა ჩარევისაგან დაიცვას ეს უფლებები. მრავალ პრეცედენტულ საქმეში (მათ შორის, PALOMO SANCHEZ AND OTHERS v. SPAIN, MARCKX v. BELGIUM და სხვა), ადამიანის უფლებათა სტრასბურგის სასამართლომ აღნიშნა, რომ ევროპული კონვენციის პირველი მუხლის მიხედვით, ხელმომწერმა მხარეებმა „უნდა უზრუნველყონ მათი იურისდიქციის ფარგლებში ის უფლებები და თავისუფლებები, რომლებიც განსაზღვრულია კონვენციაში“, სხვა საქმეში PALOMO SANCHEZ AND OTHERS v. SPAIN, სტრასბურგის სასამართლომ მიიჩნია, რომ ესპანეთის ეროვნული სასამართლოს უარი აღადგინოს დათხოვნილი პირი დაკავებულ თანამდებობაზე, სწორედ სახელმწიფოს პოზიტიური ვალდებულების დარღვევა შეიძლება რომ გახდეს (თუმცა, ამ კონკრეტულ საქმეში ასეთი დარღვევა არ დადგინდა).

24. მუშაკის სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, სასამართლო ამოწმებს დამსაქმებლის უფლების გამოყენების მართლზომიერების საკითხს, რის საფუძველზეც აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. ამისათვის კი, აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელი გარემოებების მართლზომიერების საკითხის შესწავლა. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერების შეფასების მიზნით, დადგინდეს დასაქმებულის მიერ მისთვის დაკისრებული ვალდებულებების უხეში დარღვევის ფაქტი, რაც შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე ადმინისტრაციის ბრძანებაში მითითებული დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (შდრ. სუსგ-ები N ას-416-399-16, 2016 წლის 29 ივნისის განჩინება; Nას-812-779-2016, 2016 წლის 19 ოქტომბრის განჩინება; Nას-1276-1216-2014, 2015 წლის 18 მარტის განჩინება; Nას-483-457-2015, 2015 წლის 7 ოქტომბრის განჩინება).

25. საკასაციო სასამართლოს არაერთი განმარტებით, დასაქმებულის მიერ ვალდებულების დარღვევისას დამსაქმებელმა უნდა გამოიყენოს ისეთი ზომები, რომელიც არსებულ ვითარებას გამოასწორებს, გააუმჯობესებს, დასაქმებულ მუშაკს უკეთესს გახდის, კვალიფიკაციას აუმაღლებს, უფრო წინდახედულად და გულისხმიერად მოქცევას აიძულებს. გადაცდომის (დარღვევის) დროს გამოყენებულ უნდა იქნეს პროპორციული დასჯის მექანიზმი, რაც შედეგობრივად, გარდა იმისა, რომ დამრღვევს დასჯის, მას და სხვა დასაქმებულებს უფრო ეფექტური შრომის მოტივაციას შეუქმნის. იმისთვის, რომ დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება, დამსაქმებლის მხრიდან ადეკვატურ, საჭირო და პროპორციულ ღონისძიებად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, არსებობდეს ისეთი მძიმე დარღვევა, რომელიც სხვა უფრო მსუბუქი სანქციის გამოყენებას არამიზანშეწონილს ხდის (იხ. სუსგ. ას-793-2019, 29.04.2021).

26. დასახელებული საერთაშორისო პრაქტიკიდან, შრომითსამართლებრივ დავებზე, კარგად ჩანს ის სტანდარტი, რომელიც ერთის მხრივ დამსაქმებელს ავალდებულებს, ყველა შემთხვევაში პირველ რიგში ეცადოს შეინარჩუნოს დასაქმებული, ხოლო, ამასთანავე სახელმწიფოს ავალდებულებს, შესაძლო არამართლზომიერი მოქმედებების სათანადო გამოკვლევას და პირის უფლებრივ რესტიტუციას. ამდენად, განსახილველ შემთხვევაში, დამსაქმებელს მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი არ გააჩნდა და მან დაუსაბუთებლად გამოიყენა დისციპლინური პასუხისმგებლობის ყველაზე მკაცრი ზომა - გათავისუფლება.

27. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც, ამახვილებს კასატორის ყურადღებას იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას. დასკვნა გამომდინარეობს შემდეგი ძირეული პრინციპიდან, კერძოდ, დამსაქმებელს აქვს მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა შრომითი მოვალეობები დაარღვია, რაც კონკრეტული ქმედებით გამოიხატა, ვიდრე დასაქმებული,რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას მასზე, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა. ამდენად სასამართლო, ყოველი კონკრეტული შემთხვევისას, შრომით დავებში, მეტწილად დამსაქმებელს აკისრებს მტკიცების ტვირთს მისივე დომინანტური მდგომარეობიდან გამომდინარე, ამასთან, კასატორი თავადვე განმარტავს, რომ შესაგებელში დამატებითი გარემოებები წარმოადგინა, რაზედაც, სწორედ თვითონ იყო ვალდებული შესაბამისი მტკიცებულებებით დაედასტურებინა სასამართლოსთვის. ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ინდივიდუალურ შემთხვევაში, სასამართლო იკვლევს, დასაქმებულის მიერ დამსაქმებელთან დადებული ხელშეკრულებისა თუ შინაგანწესის შესაძლო დარღვევას, და ამ დარღვევის გამო გამოყენებული, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლად მითითბული ნორმის შესაბამისობას, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში, როგორც ზემოთ აღინიშნა არ არის დასაბუთებული, და შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის, როგორც მიზნის, მიღწევის ადეკვატური საშუალება.

28. საკასაციო პალატამ არაერთხელ განმარტა, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა არის უკიდურესი ღონისძიება, რომელიც გამოიყენება გამონაკლის და მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში, მყარი საფუძვლის არსებობის პირობებში. საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. “favor prestatoris” პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტით (შდრ. სუსგ № ას-941-891-2015, 2016 წლის 29 იანვრის განჩინება).

29. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლო, ისევე, როგორც საქალაქო სასამართლო, დასაქმებულის მიერ სამსახურებრივ მოვალეობათა შესაძლო უხეში დარღვევის კვლევისას, საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს დაეყრდნო, რომელთა შორისაც, წინამდებარე განჩინების 10.5, 10.5.1-10.5.2 ქვეპუნქტებში ასახული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებებიცაა და რომელი ფაქტებიც დაედო საფუძვლად მუშაკის განთავისუფლებას. აღნიშნულს ეხება კასატორის ძირითადი პრეტენზიაც. კასატორის განმარტებით, ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს შემთხვევა, როდესაც, კანონსაწინააღმდეგო მაგრამ აღმჭურველი აქტი ბათილად ვერ იქნება ცნობილი, რის გამოც არ ხდება აქტის გაუქმება, თუმცა, აქტის მიღების კანონსაწინააღმდეგოობის გამო, შესაბამისი სანქცია უნდა დაეკისროს მის მიღებაზე პასუხისმგებელ პირს, რომელიც განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეა.

30. საკასაციო სასამართლო საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის (შემდეგში: სზაკ) 60¹-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე მიუთითებს, რომლის მიხედვითაც „დაუშვებელია კანონსაწინააღმდეგო აღმჭურველი ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ბათილად ცნობა, თუ დაინტერესებულ მხარეს კანონიერი ნდობა აქვს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის მიმართ, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი არსებითად არღვევს სახელმწიფო, საზოგადოებრივ ან სხვა პირის კანონიერ უფლებებს ან ინტერესებს“.

31. საკასაციო სასამართლო მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანების დასაბუთებას მიაქცევს ყურადღებას და განმარტავს, რომ ძირითადად მოსარჩელის მიერ ვალდებულებათა ბრალეულ დარღვევაზეა საუბარი, რომლის შედეგადაც კონკრეტულ ფიზიკურ პირებს მიადგათ ზიანი. ამასთანავე, კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ წინამდებარე განჩინების 10.5, 10.5.1-10.5.2 ქვეპუნქტებში ასახული გარემოებების მიხედვით, თავად სამსახურმა თქვა უარი სადავო აქტების ბათილად ცნობაზე ორი საფუძვლით, ერთი, რომ სადავო აქტები კანონის სრული დაცვით იყო მიღებული და ამასთან, აღმჭურველი სახის იყო, მეორე, თავად განმცხადებლებმა ვერ დაადასტურეს მათი კანონიერი ინტერესების მიმართ პირდაპირი და უშუალო ზიანის ფაქტი.

32. ამდენად, ზემოაღნიშნული მტკიცებულებებისა და სზაკ-ის ნორმის გათვალისწინებით, განსახილველ შემთხვევაში თავად დამსაქმებლის პოზიციებია ურთიერთწინააღმდეგობრივი და დაუსაბუთებელი, ერთის მხრივ შესაბამის გადაწყვეტილებებში უთითებს, რომ განმცხადებლებმა სადავო აქტი ვერ გააბათილეს, ვერც პირდაპირი და უშუალო ზიანის ფაქტების დამტკიცებით, და არც ამავე აქტების გამოცემის პროცედურის დარღვევაა სახეზე, მეორეს მხრივ, აღნიშნული აქტების გამოცემისას, კანონის მოთხოვნათა დარღვევისთვის მოსარჩელეს დაეკისრა პასუხისმგებლობა, რაც ეწინააღმდეგება, არათუ კონკრეტული ნორმის, არამედ ზოგადადაც, სამართლის პრინციპებს. ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ თუ მოსარჩელემ კანონის მოთხოვნათა დარღვევით ჩაატარა წარმოება, რის შედეგადაც მიღებულია სადავო აქტები, სზაკ-ის მოხმობილი ნორმა ითვალისწინებს ასეთი შემთხვევისთვის აქტის, მათ შორის აღმჭურველი აქტის გაუქმების შესაძლებლობას და აგრეთვე მის შემდეგ პროცედურებსაც (დამატებით იხ. სზაკ-ის 60¹-ე მუხლის მე-4 ნაწილის ბოლო წინადადება, მე-6, მე-7 ნაწილები).

33. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კასატორის მიერ მოსარჩელისთვის დისციპლინური პასუხისმგებლობის ზომად 10 სამუშაო დღის ანაზღაურების დაქვითვა, იმავე საფუძვლებით მოხდა, რაც მისი გათავისუფლებისას, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო, ხელახლა აღარ შეაფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებს, რომელიც დადგენილია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ და რომელსაც იზიარებს საკასაციო სასამართლო.

34. საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის თანახმად, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (შდრ. სუსგ №ას-951-901-2015, 29.01.2016). განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენის შეუძლებლობის გამო (დამატ. საფუძვლები იხ. წინამდებარე განჩინების 10.7 ქვეპუნქტში) დასაქმებულს მიეცა კომპენსაცია, რაც მართებული გადაწყვეტილებაა, შრომის კანონმდებლობისა და ამგვარ დავებზე დამკვიდრებული პრაქტიკის შესაბამისად, საგულისხმოა, ფაქტი, რომ პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება, დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენის ნაცვლად, მისთვის კომპენსაციის მიცემის შესახებ, თავად დასაქმებულსაც არ გაუსაჩივრებია სააპელაციო წესით.

35. ამდენად, როდესაც უკანონოდ დათხოვნილი პირი შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, ბრძანების ბათილად ცნობასა და უფლებებში აღდგენას ითხოვს, სასამართლომ თავად უნდა შეაფასოს მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა შემდეგი პრიორიტეტული თანმიმდევრობით, კერძოდ, თუ მოსარჩელის ინტერესი პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაა, სასამართლომ დასაქმებულისა და დამსაქმებლის ორმხრივი პატივსადები ინტერესების დაცვით უნდა შეამოწმოს მითითებული მოთხოვნის საფუძვლიანობა და დაკმაყოფილების მიზანშეწონილობა. პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის მოთხოვნა საფუძვლიანია, თუ ხელშეკრულების შეწყვეტა უკანონოა, თუმცა აღნიშნული ავტომატურად არ იწვევს დასაქმებულის პირვანდელ მდგომარეობის აღდგენას, ვინაიდან, აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და მხარეთა კანონიერი ინტერესების გათვალისწინებით, მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და ეფექტიანობაზე. შესაბამისად, თუ სასამართლომ დაადგინა, რომ გათავისუფლების ბრძანება უკანონოა, თუმცა უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა შეუძლებელია ან მიზანშეუწონელია, ასეთ შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ხომ არ არის შესაძლებელი უფლებადარღვეული დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა. ამ მიზნით, მან უნდა გამოიკვლიოს რა ადამიანურ რესურსს ფლობს დამსაქმებელი, რა ტოლფასი ვაკანტური პოზიციები აქვს მას, რა ფუნქციური მსგავსებაა პირვანდელ და ტოლფას თანამდებობებს შორის. იმავდროულად, სასამართლომ კვლევის შედეგები უნდა შეუსაბამოს უკანონოდ დათხოვნილი პირის ნებას, ინტერესსა და შესაძლებლობას, დაიკავოს კონკრეტული ტოლფასი თანამდებობა (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 270-272).

36. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

37. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1 800 (საგადახდო დავალება N00694, გადახდის თარიღი 2020 წლის 16 ივნისი), 70% – 1 260 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. მიქაუტაძე

მოსამართლეები: მ. ერემაძე

ვ. კაკაბაძე