საქმე №ას-1399-2020 8 აპრილი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორები - რ. ს–ძე, ნ. ს–ძე, ნ. ს–ძე, ს. ს–ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.კ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ......., I სად. მე-8 სართ. ბ.23 (ს/კ: ......) (შემდგომში „სადავო ქონება“ ან „სადავო უძრავი „ქონება“) საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია ა.კ–ძის (შემდგომში „მოსარჩელე“, „კასატორი“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორი“) სახელზე.

2. სადავო უძრავ ქონებას სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობენ რ. ს–ძე, ს. ს–ძე, ნ. ს–ძე და ნ. ს–ძე (შემდგომში „მოპასუხეები“)

3. სარჩელის საფუძვლები

3.1. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების მიმართ და მოითხოვა სადავო უძრავი ქონების მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა, ასევე 2014 წლის 1 იანვრიდან ქონების გამოთავისუფლებამდე მოპასუხეებისთვის მიუღებელი შემოსავლის, ყოველთვიურად 200 ლარის დაკისრება.

3.2. მოსარჩელის განცხადებით, იგი სადავო ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებულია გლდანი-ნაძალადევის რაიონის გამგეობის მიერ გაცემული საკუთრების უფლების მოწმობის საფუძველზე. 2009 წლიდან მის საკუთრებას ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე დაეუფლნენ მოპასუხეები და არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად არ ათავისუფლებენ მას.

4. მოპასუხის შესაგებელი

4.1. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სასარჩელო მოთხოვნა არ ცნეს და განმარტეს, რომ მათი ოჯახი სადავო ბინაში შესახლდა 2005 წელს, როდესაც აღნიშნული ქონება იყო კარკასულ მდგომარეობაში, ბინას არ ჰქონდა იატაკი და კარ-ფანჯარა, ელექტრო და წყალმომარაგება. მოპასუხეებმა ბინა მოიყვანეს საცხოვრებლად ვარგის მდგომარეობაში, რაზეც გაწიეს საკმაოდ სოლიდური ხარჯი. 2014 წელს კი შეიტყვეს, რომ სადავო ქონება რეგისტრირებული იყო მოსარჩელის სახელზე. მოპასუხეთა მოსაზრებით, მოსარჩელის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ უსაფუძვლოა, ვინაიდან მოსარჩელეს არათუ ზიანი მიადგა მოპასუხეთა ბინაში ცხოვრებით, არამედ იგი უსაფუძვლოდ გამდიდრდა, რადგან მის საკუთრებაშია კეთილმოწყობილი და გარემონტებული ბინა, რისი გაუმჯობესების ხარჯიც მოპასუხეებმა გაიღეს.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

5.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 5 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნა სადავო უძრავი ქონება და დადგინდა მისი გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში მოსარჩელისთვის გადაცემა. სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა.

6. სააპელაციო საჩივარი

6.1. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

6.2. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

6.3. მოპასუხეებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

7.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფლდა, ხოლო მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა სრულად; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ 2014 წლის 1 იანვრიდან სადავო უძრავი ქონების მოსარჩელისთვის დაბრუნებამდე დაეკისრათ ყოველთვიურად 200 ლარის გადახდა.

7.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-2 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები, ასევე დაადგინა, რომ სადავო ქონების მსგავსი მონაცემების მქონე ბინის ქირავნობისთვის მოპასუხეებს ყოველთვიურად უნდა გადაეხადათ 200 ლარი.

7.3. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიიჩნია, რომ სადავო ქონების მოპასუხეების მიერ უკანონო ფლობა მართებულად დაადგინა საქალაქო სასამართლომ. შესაბამისად, ისინი ვალდებულნი იყვნენ დაებრუნებინათ მესაკუთრისთის კუთვნილი ნივთი. ის გარემოება, რომ მოპასუხეებს სხვა საცხოვრისი არ გააჩნიათ და ოჯახის ერთ-ერთი წევრი არასწრულწლოვანია, პალატის მოსაზრებით, ბინის ფლობის უფლებას არ ანიჭებდა მათ.

7.4. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ყოველთვიური ქირის გადახდის დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი.

7.5. სასამართლომ აღნიშნა, რომ თავად მოპასუხეები ადასტურებენ სადავო ბინის თვითნებურად, მესაკუთრის თანხმობის გარეშე, დაუფლების ფაქტს და მიუთითებენ 2014 წლიდან მათ მიერ საკუთრების ხელყოფაზე. მათ არც ის გარემოება გაუხდიათ სადავოდ, რომ მსგავსი მონაცემების მქონე ბინის ქირაობისთვის ყოველთვიურად 200 ლარის გადახდა იქნებოდა აუცილებელი.

7.6. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლით და დაასკვნა, რომ ვინაიდან მოპასუხეები მოსარჩელის თანხმობის გარეშე უსაფუძვლოდ სარგებლობდნენ სადავო ქონებით, მათ ევალებოდათ უფლებამოსილი პირისთვის აენაზღაურებინათ ამით მიყენებული ზიანი. ამასთან, აღნიშნული ზიანი წარმოადგენდა არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან (რაც ხელყოფის კონდიქციისთვისაა დამახასიათებელი), რაც მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურებას გულისხმობს.

7.7. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ვინაიდან მოპასუხეებმა მოსარჩელის უფლების ხელყოფის ფაქტზე 2014 წლიდან (მას შემდეგ, რაც შეიტყვეს სადავო ქონების მესაკუთრის (ვინაობის) შესახებ) დაზოგეს ყოველთვიური ქირა, 200 ლარი, მათ ეს ზიანი უნდა აენაზღაურებინათ მოსარჩელისთვის.

8. საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

8.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

8.2. კასატორების განმარტებით, სასამართლომ ისე დააკისრა მოპასუხეებს ყოველთვიური ქირის თანხა, რომ არ შეუფასებია, რამდენად ჰქონდა მოსარჩელეს მისი რეალურად მიღების შესაძლებლობა. სასამართლო ქირის განსაზღვრისას დაეყრდნო მოწმის ჩვენებას და უძრავი ქონების პორტალიდან მოძიებულ ინფორმაციას, რაც არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელ უტყუარ მტკიცებულებად.

8.3. სასამართლომ მოპასუხეთა სადავო ქონებიდან გამოსახლების საკითხის შეფასებისას არ გაითვალისწინა ის გარემოებაც, რომ მოპასუხეებს მოსარჩელის მიმართ წარდგენილი აქვთ დამოუკიდებელი სარჩელი, რომლითაც ქონებაზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას ითხოვენ. ამ საქმეზე საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება გასაჩივრებულია მოპასუხეთა მიერ და იგი ჯერჯერობით კანონიერ ძალაში არაა შესული. შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუ მითითებული საქმეზე დაკმაყოფილდება სარჩელი (ქონების გაუმჯობესებისთვის გაწეული ხარჯები აუნაზღაურდებათ მოპასუხეებს), მოპასუხეებს შესაძლებლობა ექნებათ მოიძიონ სხვა, ალტერნატიული ფართი თავიანთი მრავალსულიანი ოჯახისთვის. შესაბამისად, სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა მოპასუხეთა თხოვნა და მითითებულ საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე მოპასუხეთა მფლობელობაში დაეტოვებინა სადავოო ბინა.

9. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

9.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 იანვრის განჩინებით მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად, მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნას დაუშვებლად.

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არცერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეში სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა.

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

16. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

17. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საქმეში წარდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან (იხ. ტ. 1. ს.ფ 85), რომლის მიმართაც, სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ასევე დადგენილია, რომ კასატორები წარმოადგენენ სადავო უძრავი ქონების მფლობელებს.

18. საკასაციო პალატა მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

19. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხეებმა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლეს თავიანთი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსთვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლებიც სადავო ნივთზე მათი მფლობელობის მართლზომიერებას დაადასტურებდა.

20. საკასაციო სასამართლო მხარეს განუმარტავს, რომ მართლზომიერ მფლობელად მიიჩნევა პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას, რისი დამადასტურებელი მტკიცებულებაც კასატორებს სასამართლოში საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე არ წარუდგენიათ. უფრო მეტიც, მოპასუხეები თავადვე ადასტურებენ, რომ ისინი ქონებას თვითნებურად, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე დაეუფლნენ (იხ. სარჩელზე წარდგენილი შესაგებელი - ტ. 1. ს.ფ 32-41; სააპელაციო საჩივარი - ტ. 1. ს.ფ 192-200).

21. სამოქალაქო კოდექსის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, რადგანაც განხორციელებულია სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა, მოსარჩელეს უფლება აქვს, მფლობელობის შეწყვეტა და ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს.

22. საკასაციო სასამართლო დასაბუთებულ საკასაციო შედავებად ვერ მიიჩნევს კასატორთა მითითებას, რომ სადავო ქონებიდან მათი გამოსახლების საკითხის გადაწყვეტისას სასამართლოს უნდა გაეთვალისწინებინა მოპასუხეთა მიერ მოსარჩელის მიმართ აღძრული დამოუკიდებელი სარჩელის არსებობა (რომლითაც მოპასუხეები ითხოვენ სადავო ქონების გაუმჯობესებისთვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურებას) და მოპასუხეთა მფლობელობაში უნდა დაეტოვებინა ბინა ამ საქმის დასრულებამდე. მითითებული სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში კი, მოპასუხეებს ექნებოდათ ალტერნატიული ფართის მოძიების შესაძლებლობა.

23. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოპასუხეთა მიერ მითითებული საფუძველი არ წარმოადგენს მესაკუთრისთვის საკუთრების უფლების შეზღუდვის მატერიალურ-სამართლებრივ წინაპირობას და იგი ვერ შეაფერხებს სასარჩელო მოთხოვნის წარმატებულობას. ამგვარი ბოჭვა არც სასამართლო პრაქტიკითაა დადგენილი. პირიქით, საკასაციო საჩივრის ავტორთა ზემოაღნიშნული პრეტენზია კიდევ უფრო ამყარებს ქვედა ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას იმის შესახებ, რომ მოცემულ შემთხვევაში არსებობდა არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის სსკ 172-ე მუხლით გათვალისწინებული მართლზომიერი საფუძველი (ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება). შესაბამისად, მართებულად დაკმაყოფილდა მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეთა უკანონო მფლობელობიდან სადავო უძრავი ქონების გამოთხოვისა და მისი მოსარჩელისთვის გადაცემის შესახებ.

24. რაც შეეხება კასატორთა პრეტენზიას მათთვის თანხის არამართლზომიერად დაკისრების შესახებ, საკასაციო სასამართლო ვერც აღნიშნულს გაიზიარებს და მიიჩნევს, რომ მითითებული საკითხის შეფასებისას ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად გამოიყენა და განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლი (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი). იმ ვითარებაში, როდესაც მხარეები სამართლებრივ ურთიერთობაში არმყოფი პირები არიან და მოპასუხე ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე ფლობს მოსარჩელის კუთვნილ უძრავ ქონებას, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების კონკურენცია კონდიქციური ვალდებულების სასარგებლოდ უნდა გადაწყდეს, კერძოდ კი, ხელყოფის კონდიქციის ნორმების შესაბამისად. სასამართლოსთვის უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენებას (მითითებას) სუბსიდიური ხასიათი გააჩნია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო საფუძველი.

25. სხვადასხვა საქმეებზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კონდიქციური დანაწესების (სსკ-ის 976-ე-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო, მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით, დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება და იკვეთება უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის გამოყენების უპირატესობა (იხ. სუსგ #ას-774-723-2017, # ას-664-635-2016წ; # ას-1671-2018).

26. კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას, თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია, რომ დადგინდეს ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს იმას, რომ ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე. ხელყოფის კონდიქციისთვის გადამწყვეტია ის გარემოება, რომ მოპოვებული ქონებრივი შეღავათი სხვას (კონდიქციის კრედიტორს) ეკუთვნოდა (იხ. სუსგ 1507-1427-2017, 03.04.2017წ.). საგულისხმოა, რომ ხელყოფის კონდიქციიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წინაპირობად არ აყენებს ბრალეულობას. მართალია, დოქტრინაში განვითარებულია მოსაზრება, რომ ხელყოფის კონდიქცია დელიქტური სამართლის განვრცობას წარმოადგენს, თუმცა, ხელყოფის კონდიქციას დელიქტისგან არსებითად განასხვავებს ის, რომ მისგან (ხელყოფის კონდიქციისგან) წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებისთვის აუცილებელ წინაპირობას არ წარმოადგენს ბრალეულობა.

27. სსკ-ის 982-ე მუხლის სამართლებრივი ბუნება და მისგან გამომდინარე შედეგები კავშირშია სსკ-ის 164-ე მუხლთან და მასში განმტკიცებულ სანივთო უფლებასთან: ნივთის მფლობელობისას მხოლოდ არაკეთილსინდისიერი მფლობელობა წარმოშობს უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის გამოყენების აუცილებლობას სსკ-ის 982-ე მუხლის საფუძველზე. „არაკეთილსინდისიერმა მფლობელმა უფლებამოსილ პირს უნდა დაუბრუნოს როგორც ნივთი, ასევე მიღებული სარგებელი, ნივთის ან უფლების ნაყოფი. მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს ის ნაყოფი, რომელიც მან ბრალეულად არ მიიღო. ნივთზე გაწეული ხარჯები და გაუმჯობესებანი მას შეუძლია მხოლოდ მაშინ მოითხოვოს, თუ მათ ნივთის უკან დაბრუნების მომენტისათვის უფლებამოსილი პირის გამდიდრება მოჰყვა შედეგად“. სსკ-ის 979-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, „უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით“... ხსენებული ნორმის მე-2 ნაწილის თანახმად, „თუ უკან დაბრუნება შეუძლებელია გადაცემული საგნის მდგომარეობის გამო ან, თუ მიმღებს რაიმე მიზეზით არ შეუძლია საგნის უკან დაბრუნება, მაშინ მან უნდა აანაზღაუროს მისი საერთო ღირებულება. ღირებულება განისაზღვრება ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროის მიხედვით.“ ვინაიდან განსახილველ საქმეში სწორედ მიღებულის უკან დაბრუნების ობიექტური შეუძლებლობა იკვეთება, ქონებრივი წონასწორობის აღდგენის მიზნით ხელმყოფს (მოპასუხეს) ეკისრება, რომ მის მიერ დაზოგილი სიკეთე - მოცემულ შემთხვევაში დაზოგილი ქირა (რომელსაც იგი გადაიხდიდა, თუკი მესაკუთრესთან, ან სხვასთან, სამართალურთიერთობაში იქნებოდა) აუნაზღაუროს მესაკუთრეს, რომელმაც ვერ მიიღო შესაბამისი სარგებელი და განიცადა ქონებრივი დანაკლისი (იხ. სუსგ საქმე Nას-852-796-2017, 22.09.2017წ; საქმე Nას-472-448-2013,05.12.2013წ; Nას-308-293-2013, 30.05.2017წ; საქმე Nას-197-186-2017, 30.05.2017წ.).

28. საკასაციო სასამართლო აქვე განმარტავს, რომ განცდილი ზიანის, ანუ დაზოგილი სიმდიდრის (გამდიდრების) ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს. ზიანის ანაზღაურება, ანუ გამდიდრების გათანაბრება, უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით ისე, რომ ამას მოჰყვეს დარღვეული ქონებრივი ბალანსის აღდგენა (იხ. სუსგ საქმე Nას-307-291-2011, 24.10.2011წ.).

29. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ უძრავი ქონების პორტალიდან (Myhome.ge-დან) საქმეში წარდგენილი მონაცემების, ასევე საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე დაკითხული მოწმის ჩვენების შესაბამისად დაადგინა, რომ სადავო ქონების ერთი თვის საიჯარო ქირის ღირებულება შეადგენს 200 ლარს. აღნიშნული მტკიცებულებების საპირისპიროდ, სსსკ 102-ე მუხლის შესაბამისად, მოპასუხეებს რაიმე მტკიცებულება სასამართლოსთვის არ წარუდგენიათ. კასატორთა მხოლოდ ზეპირი სახის განმარტება კი, რომ ქირის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო არ უნდა დაყრდნობოდა მხოლოდ მოსარჩელის მიერ მითითებულ ინფორმაციას, ვერ მიიჩნევა იმგვარ დასაშვებ და დასაბუთებულ პრეტენზიად, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს. ამრიგად, საპირისპირო მტკიცებულების არარსებობის პირობებში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად იხელმძღვანელა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი დოკუმენტით და მოწმის ჩვენებით.

30. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

31. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-638-2020, 28 ოქტომბერი, 2020 წელი), არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს.

33. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ მათ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 860 ლარის 70% - 602 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. რ. ს–ძის, ნ. ს–ძის, ნ. ს–ძისა და ს. ს–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;

2. რ. ს–ძეს (.....), ნ. ს–ძეს (......), ნ. ს–ძესა (.....) და ს. ს–ძეს (.....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ს.ა–ძის (.....) მიერ გადახდილი 460 ლარისა (საგადახდო დავალება N1, გადახდის თარიღი 2020 წლის 2 ნოემბერი) და რ. ს–ძის (.....) მიერ გადახდილი 400 ლარის (საგადახდო დავალება N10321246994, გადახდის თარიღი 2021 წლის 6 იანვარი), ჯამში 860 ლარის 70% - 602 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე