№ ას-1173-2018 14 იანვარი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – დ.ქ–ძე, თ.მ–ძე (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ქ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 მაისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 1976 წლის 23 აპრილის N000811 გაცვლითი ორდერის საფუძველზე, დ.ქ–ძესა (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“, „აპელანტი“ ან „პირველი კასატორი“) და მასთან მცხოვრებ ადამიანს უფლება მიეცათ ჩასახლებულიყვნენ საცხოვრებელ ფართში, მდებარე: ...... ქუჩა (ამჟამად ...... ქუჩა) N54 (შემდგომში - „სადავო ბინა“ ან „სადავო უძრავი ქონება“), რომელიც შედგებოდა ერთი ოთახისგან, ფართით 15 კვ.მ.

2. 2002 წლის 11 იანვარს დადებული პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე, პირველ მოპასუხეს უსასყიდლოდ, საკუთრებაში გადაეცა სადავო ბინა.

3. პრივატიზაციის დროისათვის სადავო ბინაში პირველ მოპასუხესთან ერთად რეგისტრირებულები იყვნენ: შვილი - თ.მ–ძე (1977 წლიდან) (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“, „აპელანტი“ ან „მეორე კასატორი"); მეუღლე - ბ.მ–ძე (1978 წლიდან) (შემდგომში - „პირველი მოპასუხის მეუღლე“) და ძმა - გ.ქ–ძე (1988 წლიდან) (შემდგომში - „პირველი მოპასუხის ძმა“ ან „მოსარჩელის მამა“).

4. მეორე მოპასუხის, ასევე, პირველი მოპასუხის მეუღლისა და ძმის მიერ გაიცა თანხმობები სადავო ბინის პირველი მოპასუხის სახელზე პრივატიზების თაობაზე.

5. 25.01.2002წ. განცხადების საფუძველზე, ამავე პერიოდიდან, სადავო ბინა საჯარო რეესტრში აღირიცხა პირველი მოპასუხის საკუთრებად.

6. საჯარო რეესტრის 26.02.2016წ. მონაცემების თანახმად, სადავო ბინა, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, აღირიცხა მეორე მოპასუხის საკუთრებად.

7. პირველი მოპასუხის ძმა გარდაიცვალა 2014 წლის 06 იანვარს.

8. პირველი მოპასუხის ძმის პირველი რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეს წარმოადგენს შვილი - მ.ქ–ძე (შემდგომში - „მოსარჩელე“).

9. პირველი მოპასუხის ძმის სამკვიდრო ქონებაზე 2015 წლის 05 მაისს მოსარჩელის სახელზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა.

10. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების მიმართ და მოითხოვა პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის 2016 წლის 23 თებერვალს სადავო ბინაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა 2/3 ნაწილში და სადავო ბინის 2/3 წილის მესაკუთრედ ცნობა.

11. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და წარადგინეს როგორც მოთხოვნის გამომრიცხველი, ისე მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი (ხანდაზმულობა) შესაგებლები.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ¼ ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის 2016 წლის 23 თებერვალს სადავო უძრავ ქონებაზე დადებული ჩუქების ხელშეკრულება; მოსარჩელე ცნობილ იქნა სადავო უძრავი ქონების ¼ ნაწილის მესაკუთრედ.

13. მოპასუხეებმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინეს სააპელაციო საჩივარი. მათ მოითხოვეს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

15. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-9 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები. ამასთან, აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებისა და მოწმეთა ჩვენებების ერთობლიობაში შეფასების შედეგად, დამატებით დადგენილად მიიჩნია, რომ პირველი მოპასუხის ძმას მუდმივად არ მიუტოვებია სადავო უძრავი ქონება და პრივატიზაციის განხორციელების მომენტისათვის წარმოადგენდა ბინაში მცხოვრებ პირს.

16. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107 დადგენილების (შემდგომში - „107-ე დადგენილება“) პირველი, მე-4-5 მუხლებით და განმარტა, რომ ყველა პირი, ვინც პრივატიზაციის დროს ცხოვრობდა ბინაში, უნდა ჩათვლილიყო ბინის პოტენციურ თანამესაკუთრედ, იმის მიუხედავად, თუ ოჯახის რომელი წევრის სახელზე მოხდებოდა ბინის პრივატიზება. გარდა იმ შემთხვევისა, თუ პირი ამ ფართზე უფლებადაკარგულად იქნებოდა ცნობილი ან პრივატიზაციის პერიოდისათვის ამოწერილი იქნებოდა ბინიდან.

17. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოცემულ საქმეზე დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები მიუთითებდნენ, რომ პირველი მოპასუხის ძმა პრივატიზაციის მომენტისათვის წარმოადგენდა დამქირავებლის ოჯახის წევრს. აპელანტებს არ წარუდგენიათ საწინააღმდეგო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები.

18. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირველი მოპასუხის ძმის დამქირავებლის ოჯახის წევრობა და მასთან ერთად მუდმივად ცხოვრება უტყუარად დგინდებოდა იმ უდავო გარემოებითაც, რომ პირველი მოპასუხის ძმა თვითონ აქირავებდა ბინას და იღებდა ქირის საფასურს, თუნდაც პირველი მოპასუხის თანხმობით, რაც ბუნებრივიც იყო, რადგან სადავო ბინა წარმოადგენდა საერთო საკუთრებას. აღნიშნული, ასევე, დასტურდებოდა საბინაო პირობების შესახებ ცნობით.

19. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო ქონების ¼ ნაწილზე საკუთრების უფლება მოიპოვა პირველი მოპასუხის ძმამ, როგორც პრივატიზაციის მომენტისათვის იქ მცხოვრებმა და რეგისტრირებულმა პირმა.

20. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1319-1320-ე, 1328-ე, 1336-ე, 1421-1422-ე მუხლებით და მიუთითა, რომ ვინაიდან პირველი მოპასუხის ძმა წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების ¼ წილის მესაკუთრეს, ხოლო, მოსაჩელემ, როგორც მისმა პირველი რიგის მემკვიდრემ, მიიღო სამკვიდრო ქონება, საქალაქო სასამართლომ მოსარჩელე მართებულად ცნო სადავო უძრავი ქონების ¼ ნაწილის მესაკუთრედ.

21. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტების მითითება სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით. სასამართლომ მოიხმო 107-ე დადგენილების მე-5 პუნქტის დანაწესი და განმარტა, რომ მითითებული დანაწესის თანახმად, მესაკუთრეს უფლება ჰქონდა ნებისმიერ დროს მოეთხოვა საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ აღრიცხვა. შესაბამისად, მესაკუთრის აღნიშნული თავისუფლების ხანდაზმულობის შემზღუდავი დანაწესებისადმი დაქვემდებარება ეწინააღმდეგებოდა საკუთრების ფუნქციას, მის აბსოლუტურ ბუნებას, საქართველოს კონსტიტუციასა და სამოქალაქო კანონმდებლობას.

22. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, პირველმა მოპასუხემ ჩუქების ხელშეკრულებით განკარგა ქონება, რომლის განკარგვის უფლებაც მას არ გააჩნდა, ვინაიდან დადგინდა, რომ გამჩუქებელი - პირველი მოპასუხე არ წარმოადგენდა სადავო უძრავი ქონების ¼ ნაწილის მესაკუთრეს. შესაბამისად, დაირღვა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე და 524-ე მუხლების დანაწესი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხეთა შორის 23.02.2016წ. დადებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება, როგორც მართლსაწინააღმდეგო გარიგება (სსკ-ის 54-ე მუხლის შესაბამისად), ¼ ნაწილში მიიჩნია ბათილ გარიგებად.

23. სააპელაციო პალატამ დასაჩუქრებულის კეთილსინდისიერებასთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 312-ე და 185-ე მუხლების შესაბამისად, მესამე პირის კეთილსინდისიერება დაცულია სასყიდლიან გარიგებებში. მოცემულ შემთხვევაში კი, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სახეზე იყო ჩუქების ხელშეკრულება, მის მიმართ არ მოქმედებდა აღნიშნული მუხლით დადგენილი პრეზუმფცია.

24. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოპასუხეებმა წარადგინეს საკასაციო საჩივარი. მათ მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

25. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

25.1. სასამართლომ არასწორად განმარტა 107-ე დადგენილების მე-5 პუნქტი, რის შედეგადაც საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი. აღნიშნული დადგენილებით მინიჭებული უფლება ვრცელდება მხოლოდ დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის წევრებზე;

25.2. სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ პირველი მოპასუხის ძმა 2002 წლისთვის წარმოადგენდა სადავო ბინის დამქირავებლის (პირველი მოპასუხის) ოჯახის წევრს. კასატორებმა მოიხმეს საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლის მე-2 ნაწილი და მიუთითეს, რომ პირველი მოპასუხის ძმა არც მუდმივად ცხოვრობდა სადავო ბინაში და არც საერთო მეურნეობას ეწეოდა ბინის დამქირავებელთან - პირველ მოპასუხესთან ერთად. მართალია, იგი რეგისტრირებული იყო პირველი მოპასუხის ბინაში, თუმცა, როგორც მოწმეებმა აღნიშნეს, იგი ცხოვრობდა საჩხერეში და ცოლთან კონფლიქტის დროს, პერიოდულად ჩამოდიოდა თბილისში, რა დროსაც ხან პირველ მოპასუხესთან რჩებოდა და ხან სხვა ნათესავებთან;

25.3. აღნიშნულიდან გამომდინარე, იგი არ შეიძლება ჩაითვალოს ბინის დამქირავებლის ოჯახის წევრად და, აქედან გამომდინარე, სადავო ბინაზე უფლების მქონე პირად. შესაბამისად, არ არსებობდა ჩუქების ხელშეკრულების ¼ ნაწილში ბათილად ცნობისა და სადავო ბინის აღნიშნული ნაწილის მოსარჩელისათვის მიკუთვნების საფუძველი.

25.4. საბინაო პირობების შესახებ ცნობაში პირველი მოპასუხის ძმის მოხვედრა განაპირობა იმან, რომ პრივატიზაციისას ნოტარიუსები ითხოვდნენ წერილობით თანხმობას, მიუხედავად იმისა, რომ იგი ფორმალურად იყო ჩაწერილი ბინაში. სასამართლოს აღნიშნულ ცნობაში პირველი მოპასუხის ძმაზე არსებული ფორმალური ჩანაწერი არ უნდა გამოეყენებინა და არ უნდა მიეჩნია იგი ოჯახის წევრად;

25.5. ის გარემოება, რომ პირველი მოპასუხის ძმა მუდმივად არ ცხოვრობდა სადავო ბინაში დაადასტურეს მოწმეებმა.

26. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 17 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

27. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

28. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

29. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

30. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

31. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

32. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორების პრეტენზია ემყარება იმას, რომ სასამართლომ პირველი მოპასუხის ძმა არასწორად მიიჩნია სადავო ბინის დამქირავებლის ოჯახის წევრად (107-ე დადგენილების მიზნებისათვის). ისინი სადავოდ ხდიან პირველი მოპასუხის ძმის აღნიშნულ ბინაში მუდმივად ცხოვრების ფაქტს.

33. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს მხარეთა თანასწორობისა (სსსკ-ის მე-5 მუხლი) და შეჯიბრებითობის (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) ფუნდამენტურ პრინციპებზე დაყრდნობით. სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებულნი არიან სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებული მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტიდან გამომდინარე, მტკიცების ტვირთი უნდა განაწილდეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ვალდებულება, რომელთა მტკიცებაც მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია (იხ. სუსგ საქმე №ას-773-773-2018, 14 იანვარი, 2019 წელი; №ას-1814-2018, 05 ივლისი, 2019 წელი; №ას-462-2019, 31 ივლისი, 2019 წელი).

34. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ პრივატიზაციის დროისათვის (11.01.2002წ.) პირველი მოპასუხის ძმა რეგისტრირებული იყო სადავო ბინაში (1988 წლის 06 მაისიდან); მან გასცა თანხმობა აღნიშნული ბინის პირველი მოპასუხის სახელზე პრივატიზების თაობაზე; ეს უკანასკნელი თავად განმარტავს, რომ მისი ძმა პერიოდულად ჩადიოდა თბილისში და რჩებოდა სადავო ბინაში, ამ გარემოებას ადასტურებენ მოწმეებიც; პირველი მოპასუხის ძმა აქირავებდა სადავო ბინას და იღებდა ქირის საფასურს; საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობის თანახმად, იგი წარმოადგენდა დამქირავებელთან (პირველი მოპასუხე) ერთად მცხოვრებ პირს. ამასთან, მას კანონით დადგენილი წესით უარი არ განუცხადებია საკუთრებაზე.

35. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაადგინა პრივატიზაციის განხორციელების მომენტისათვის მოსარჩელის მამის სადავო ბინაში ცხოვრების ფაქტი. კასატორებს აღნიშნულთან დაკავშირებით არ წარმოუდგენიათ დასაბუთებული საკასაციო შედავება, ხოლო საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სასამართლოს სხვაგვარი შეფასების შესაძლებლობას არ აძლევს.

36. 107-ე დადგენილების პირველი მუხლის თანახმად, ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეებისათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი, შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. იმავე დადგენილების მე-5 მუხლის თანახმად, საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

37. დასახელებული ნორმების შესაბამისად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, რომლებიც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. აღნიშნული ნორმატიული აქტი არ აყენებს საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არცერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს პრივილეგირებულ მდგომარეობაში (იხ. სუსგ საქმე №ას-1108-1028-2017, 31 ივლისი, 2018 წელი).

38. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს სსრ სამოქალაქო კოდექსი, ასევე, საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი, ვინაიდან სადავო ურთიერთობა წარმოშობილია მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე (1988 წლიდან).

39. საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობა ხორციელდება საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელიც იდება გამქირავებელს - საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და დამქირავებელს - მოქალაქეს შორის, რომლის სახელზეც გაცემულია ორდერი. ანალოგიურ დანაწესს შეიცავდა სსრ საბინაო კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი აბზაცი. იმავე კოდექსის 57-ე მუხლის პირველი აბზაცის შესაბამისად, ორდერი მოცემულ საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთ საფუძველს წარმოადგენდა.

40. საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლის პირველი აბზაცის პირველი წინადადებით განსაზღვრულია იმ პირთა უფლება-მოვალეობები, რომლებიც დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან და მასთან ერთად ცხოვრობენ. კერძოდ, მიუხედავად იმისა, რომ მათ არა აქვთ დადებული საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულება, ისინი სარგებლობენ ყველა უფლებით და ეკისრებათ ყველა მოვალეობა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. იმავე მუხლის მე-2 წინადადების შესაბამისად, ოჯახის წევრებს მიეკუთვნებიან მასთან მუდმივად მცხოვრები დამქირავებლის მეუღლე, მათი შვილები და მშობლები, ასევე, სხვა ნათესავები თუ ისინი მუდმივად ცხოვრობენ დამქირავებელთან და ეწევიან საერთო მეურნეობას მასთან ერთად.

41. ამდენად, 107-ე დადგენილებით განისაზღვრა უფლება, რომლის რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი. ქირავნობის ურთიერთობის ნამდვილობისათვის განმსაზღვრელი იყო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი‚ რომელიც, ერთ შემთხვევაში, წარმოიშობოდა წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო, სხვა შემთხვევაში, დამქირავებელთან მცხოვრები ოჯახის წევრობის ინსტიტუტით და ამ უკანასკნელებს გააჩნდათ ყველა ის უფლება, რომლითაც სარგებლობდა დამქირავებელი. შესაბამისად, 107-ე დადგენილებით მინიჭებული უფლება ვრცელდება დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე და საერთო უფლებებთან ერთად, მათ ეკისრებათ სარგებლობიდან გამომდინარე მესაკუთრის ყველა ვალდებულება. ამასთან, პრივატიზაციის უფლების მქონე ერთ-ერთ პირზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა, არ ნიშნავს იმას, რომ მასთან მცხოვრებმა ოჯახის წევრებმა უარი განაცხადეს საკუთრების უფლების მოპოვებაზე. ამ შემთხვევაში გასათვალისწინებელია, რომ პრივატიზაციის განხორციელებაზე ოჯახის ყველა წევრის ნების არსებობა გულისხმობს საკუთრების უფლების მოპოვებას ოჯახის ყველა წევრის სასარგებლოდ, მიუხედავად იმისა, რომ საკუთრების უფლება შეიძლება რეგისტრირებულ იქნეს მხოლოდ ერთ-ერთ დამქირავებელზე. ამ შემთხვევაში არ შეიძლება საკუთრების ინსტიტუტი განიმარტოს მხოლოდ უძრავი ნივთების შეძენის იურიდიული დეფინიციის ფარგლებში. კონკრეტულ ვითარებაში ის სოციალური დანიშნულებისაა, რაც პოზიტიურ-სამართლებრივი სახით ვლინდება 107-ე დადგენილების პირველ აბზაცში (იხ. სუსგ საქმე №ას-934-877-2012, 24 დეკემბერი, 2012 წელი; №ას-1161-1107-2013, 29 მაისი, 2015 წელი; №ას-471-471-2018, 28 თებერვალი, 2019 წელი).

42. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაშია განვითარებული მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება მიეცემა ყველა იმ პირს, რომელსაც ბინის პრივატიზაციის დროისათვის საცხოვრებელ ფართობზე უფლება მოპოვებული ჰქონდა (ცხოვრობდა და ჩაწერილი იყო სადავო ბინაში) (იხ. სუსგ საქმე №ას-516-838-05, 14 ნოემბერი, 2005 წელი; №ას-284-610-05, 26 ივლისი, 2004 წელი). სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ბინის პრივატიზაციის უფლების რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი.

43. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ 1988 წლიდან - 2002 წლამდე მოსარჩელის მამა პირველ მოპასუხესთან, მის მეუღლესთან და შვილთან ერთად რეგისტრირებული იყო და ცხოვრობდა სადავო უძრავ ქონებაში, შესაბამისად, იგი 107-ე დადგენილების მიზნებისათვის, წარმოადგენდა დამქირავებლის (პირველი მოპასუხის) ოჯახის წევრს.

44. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელის მამამ, როგორც პრივატიზაციის განხორციელების მომენტისათვის სადავო ბინაში მცხოვრებმა და რეგისტრირებულმა პირმა (ოჯახის წევრმა), მოიპოვა აღნიშნული ბინის ¼ ნაწილზე საკუთრების უფლება.

45. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის შესაბამისად, პრივატიზაციის უფლებიდან ნაწარმოები საკუთრება წარმოადგენს სამემკვიდრეო გზით მიმოქცევად უფლებას.

46. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელის მამა გარდაიცვალა 2014 წლის 06 იანვარს. მოსარჩელემ, როგორც გარდაცვლილის პირველი რიგის მემკვიდრემ (შვილი), კანონით დადგენილი წესით მიიღო მამის დანაშთი სამკვიდრო ქონება. შესაბამისად, ვინაიდან სადავო ბინის ¼ ნაწილზე მოსარჩელის მამის საკუთრების უფლება დადგინდა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელე (სსკ-ის 1421-ე მუხლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად), მართებულად ცნო ამ ბინის ¼ ნაწილის მესაკუთრედ.

47. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხოლოდ მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს, სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით) ან/და განკარგოს იგი, პირველი მოპასუხე არ იყო უფლებამოსილი სრულად განეკარგა სადავო უძრავი ქონება. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა, რომ ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას პირველი მოპასუხე არ წარმოადგენდა სადავო ბინის ¼ ნაწილის მესაკუთრეს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე [ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს] და 62-ე [გარიგების ნაწილის ბათილობა არ იწვევს მისი სხვა ნაწილების ბათილობას, თუ სავარაუდოა, რომ გარიგება დაიდებოდა მისი ბათილი ნაწილის გარეშეც] მუხლების შესაბამისად, მოპასუხეთა შორის 23.02.2016წ. დადებული ჩუქების ხელშეკრულება ნაწილობრივ, ¼ ნაწილში, წარმოადგენს ბათილ გარიგებას.

48. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორებს არ წარმოუდგენიათ იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

49. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

50. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. მაგ. სუსგ №ას-934-877-2012, 24 დეკემბერი, 2012 წელი; №ას-724-692-2016, 24 თებერვალი, 2017 წელი; №ას-471-471-2018, 28 თებერვალი, 2019 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით. არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

51. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

52. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 903,42 ლარის 70% – 632,39 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. დ.ქ–ძისა და თ.მ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორებს დ.ქ–ძესა (პ/ნ: .......) და თ.მ–ძეს (პ/ნ: ........) დაუბრუნდეთ ამ უკანასკნელის მიერ 2018 წლის 8 ოქტომბრის №0 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 903,42 ლარის 70% - 632,39 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე