საქმე №ას-467-2020 25 ივნისი, 2021 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორები – თ.ჯ–ძე და ს.ნ–ა (მოპასუხეები, შეგებებული სარჩელის ავტორები)
შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი/მოწინააღმდეგე მხარე – მ.უ–ძე (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელში – მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება
კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, აგრეთვე სასამართლო გარეშე ხარჯების ანაზღაურება;
შეგებებული საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ხელშეკრულებზე ნაწილობრივ უარის თქმა, ფულადი ვალდებულების შესრულება (ძირითად სარჩელში), დავალიანების გადახდა (შეგებებულ სარჩელში)
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
სასარჩელო მოთხოვნა:
1. მ.უ–ძემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში თ.ჯ–ძისა (შემდგომ – მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი) და ს.ნ–ას (შემდგომ – მეორე მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა ხელშეკრულებაზე უარის თქმა იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეებს ეკისრებოდათ ვალდებულება, იტალიიდან მოსარჩელისათვის ჩამოეტანათ ავეჯი, კერძოდ: 12 030 ევროს ღირებულების სამზარეულო, 6 476 ევროს ღირებულების სამი საწოლი, 6 507 ევროს ღირებულების ორი კარადა, 1230 ევროს ღირებულების კომოდი, 299 ევროს ღირებულების სარკე, 2 584 ევროს ღირებულების ექვსი ტუმბო, 1258 ევროს ღირებულების სასადილო მაგიდა, 1230 ევროს ღირებულების კომოდი, 299 ევროს ღირებულების სარკე, 2 584 ევროს ღირებულების ექვსი ტუმბო, 1258 ევროს სასადილო მაგიდა, 636 ევროს ოთხი სამზარეულოს სკამი, საერთო ღირებულებით – 31 280 ევრო, ასევე, მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისროთ ავეჯის შესაძენად გადახდილი 31280 ევროს ანაზღაურება.
სარჩელის საფუძვლები:
2. მოსარჩელის განმარტებით, მეგობრის რჩევით, იტალიიდან ავეჯის ჩამოსატანად დაუკავშირდა მოპასუხეს, რაც უნდა უზრუნველეყო შპს „ა.დ–ს“. შპს-ს დირექტორსა და ასპროცენტიანი წილის მფლობელ პარტნიორს წარმოადგენდა ნ.თ–ძე – მოპასუხის და. ავეჯის შესაძენად მოპასუხემ მოითხოვა 42 360 ევრო. აღნიშნული თანხის სანაცვლოდ, მას უნდა ჩამოეტანა და დაემონტაჟებინა უმაღლესი ხარისხის ავეჯი.
3. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ავეჯი მიეწოდა, თუმცა მისთვის მისაღები ხარისხის აღმოჩნდა ცხრა ცალი შიდა კარი ფურნიტურით და ერთი აბაზანა, რომელთა ჯამურმა ღირებულებამ შეადგინა 8 970 ევრო, დარჩენილი საქონელი აღმოჩნდა დაზიანებული, დაუკომპლექტებელი, დაბალი ხარისხის და შეუთანხმებელი ფერის, რის გამოც მოსარჩელემ ავეჯის მიღებაზე უარი განაცხადა.
4. მოსარჩელემ გადაიხადა სულ 40 250 ევრო, დარჩენილი 2 110 ევრო უნდა გადაეხადა მიწოდებული ავეჯის მონტაჟის შემდეგ. აღნიშნული თანხის ნაწილი, კერძოდ – 19 880 ევრო ჩაირიცხა მეორე მოპასუხის ანგარიშზე, ხოლო, 20 370 ევრო გადაეცა მოპასუხეს ხელზე. არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, ავეჯის ხარისხთან, კომპლექტაციასთან, ფერთან და შეუსაბამო ფასებთან დაკავშირებით, ასევე, თანხის დაბრუნების მოთხოვნასა ან ავეჯის შეცვლაზე მოპასუხემ უარი განაცხადა.
მოპასუხისა და შეგებებული სარჩელის ავტორის პოზიცია:
5. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მხარეთა შორის არსებული გარიგება შესრულდა სრულად, მეორე მოპასუხე ამ გარიგებაში არ მონაწილეობდა. ამასთან, მიწოდებული ავეჯი შეესაბამება გარიგებით განსაზღვრულ ხარისხს, კომპლექტაციასა და ფერს. მიწოდებული საქონელი მთლიანად დამზადდა იტალიაში, რაც დასტურდება საქონლის გამოგზავნისა და განბაჟების დოკუმენტაციით.
6. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოსარჩელის წინააღმდეგ და მოითხოვა 2118 ევროს გადახდის დაკისრება.
7. შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით, მოსარჩელე არ უარყოფს, რომ შეთანხმებით განსაზღვრული ავეჯი რაოდენობრივი თვალსაზრისით მიიღო, თუმცა, პრეტენზია გამოთქვა მის ხარისხზე პროდუქციის წარმოშობასთან დაკავშირებით. მოპასუხემ მოსარჩელისგან პირველი ეტაპზე მიიღო 19 880 ევრო, შემდეგ – 6 510 ევრო, მესამედ – 2 160 ევრო, სულ – 28 550 ევრო. დავალიანება შეადგენდა 13 810 ევროს, საიდანაც ტვირთის საბაჟოზე შემოსვლისას მოსარჩელეს უნდა გადაეხადა 11 692 ევრო, ხოლო დარჩენილ 5%-ს – 2 118 ევროს გადაიხდიდა ტვირთის მიღებიდან 3 დღეში. იმის მიუხედავად, რომ მოსარჩელემ შეპირებული ტვირთი მიიღო, დარჩენილი 2 118 ევრო არ გადაიხადა.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:
8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით როგორც ძირითადი, ისე შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:
9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარს ეთქვა უარი, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ 11 768 ევროს გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ, შეგებებული სარჩელი კი არ დაკმაყოფილდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
10. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შედგა შეთანხმება იტალიური ავეჯის შეძენის, მოსარჩელისათვის გადაცემისა და მონტაჟის შესახებ. შეთანხმების მიხედვით, ტვირთი მიღებისთანავე უნდა შემოწმებულიყო. დაზიანების შემთხვევაში, ხარვეზის აღმოფხვრის პასუხისმგებლობას მოპასუხე იღებდა. მოსარჩელეს უნდა გადაეხადა 42 360 ევრო, საიდანაც მან მოპასუხეს 40 250 ევრო გადაუხადა. დარჩენილი ნაწილი კი ავეჯის მონტაჟის შემდეგ უნდა დაეფარა.
11. ავეჯი მოსარჩელემ კატალოგში მითითებული კოდების შესაბამისად, სხვადასხვა ქარხნიდან შეარჩია. ამასთან, კატალოგის მიხედვით, შეკვეთილი და მიღებული ავეჯის საიდენტიფიკაციო მონაცემები ერთმანეთს დაემთხვა.
12. ავეჯი მოსარჩელემ სრულად მიიღო, თუმცა მხოლოდ ცხრა ცალი ოთახის შიდა კარი ფურნიტურით და ერთი აბაზანა მოიწონა, რომელთა ჯამური ღირებულება 8 970 ევროს შეადგენს, დარჩენილი ავეჯის მიმართ მან ხარისხსა და წარმომავლობასთან დაკავშირებით პრეტენზია განაცხადა.
13. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სააპელაციო საჩივარში მოწინააღმდეგე მხარედ დასახელებული მეორე მოპასუხე სათანადო მხარეს წარმოადგენდა და სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში სოლიდარულ მოვალედ უნდა ყოფილიყო მიჩნეული.
14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) მე-3 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე დაყრდნობით, სარჩელს სასამართლოში აღძრავს მოსარჩელე, რომელიც თავად განსაზღვრავს მოპასუხეთა წრეს.
15. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 327-ე, 709-ე მუხლების თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, მართალია, საქმის მასალებში წარმოდგენილ შეთანხმებას ხელს მხოლოდ მოსარჩელე და მოპასუხე აწერენ, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი არაერთი მტკიცებულებით, მათ შორის მხარეთა მიმოწერით, დგინდება, რომ მეორე მოპასუხე ჩართული იყო მხარეთა შორის წარმოშობილ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში, ეხმარებოდა მოსარჩელეს ავეჯის არჩევასა და სხვადასხვა საორგანიზაციო საკითხებში, რაც ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ ის მოსარჩელესთან ზეპირი დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე სოლიდარულ მოვალედ უნდა იქნეს განხილული.
16. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად უნდა დაეკისროს 2099 ევროს გადახდა.
17. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ დავალება იმ ხელშეკრულებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელიც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან, მისი საგანია რწმუნებული პირის მიერ ერთი ან რამდენიმე იმგვარი მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ შედეგის დადგომას და, როგორც წესი, ეფუძნება ურთიერთნდობას, რწმუნებულის ვალდებულებას წარმოადგენს დავალებული მოქმედების მმართველის გულისხმიერებით წარმოება და მიღწეული შედეგის ადრესატი ხდება წარმოდგენილი პირი (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილება საქმეზე Nას-1203-2018).
18. დავალების ხელშეკრულება ის სამართლებრივი საშუალებაა, რომლის მეშვეობითაც პირს შეუძლია მიანდოს თავის რწმუნებულს სხვადასხვა ოპერაციების წარმოება, ამ ხელშეკრულების საგანია რწმუნებულის მიერ ერთი ან რამდენიმე მოქმედების შესრულება. მარწმუნებელმა შეიძლება დაავალოს რწმუნებულს როგორც იურიდიული, ისე ფაქტობრივი მოქმედების შესრულება, ვინაიდან თავად დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელ მუხლში არ არის დაკონკრეტებული რწმუნებულის მიერ შესასრულებელი მოქმედების ხასიათი, ამიტომ ასეთი ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს ყველა იმ მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ სამართლებრივ შედეგს. დავალების ხელშეკრულების ფარგლებში, მარწმუნებელი ვალდებულია, გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკა, Nას-655-611-2017, 11.07.2017წ.; Nას-895-845-2015, 29.01.2016 წ.; Nას-560-535-2016, 02.09.2016წ.; Nას-918-884-2016, 10.07.2017წ.).
19. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილისა და 488-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით სააპელაციო პალატამ მხარეთა ახსნა-განმარტებისა და საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე დაადგინა, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს დაავალა იტალიური საიტიდან ავეჯის ყიდვა, ჩამოტანა და მონტაჟი, რომელიც ვალდებულების შესრულებას მეორე მოპასუხესთან ერთად შეუდგა. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით მხარეთა მიერ ავეჯის კონკრეტულ ხარისხზე შეთანხმების წერილობითი ფორმის არსებობა არ დგინდება. აღნიშნული საკითხი ელექტრონულად, კატალოგში განთავსებული სურათების მიხედვით შეთანხმდა. წერილობითი მტკიცებულების სახით წარდგენილი მხარეთა მიმოწერით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხე ავეჯს ვიზუალურად, მოსარჩელის მიერ მიცემული მითითებების გათვალისწინებით არჩევდა, მასვე უგზავნიდა კატალოგიდან არჩეულ ავეჯს, რომლის შეკვეთასაც მხოლოდ მოსარჩელის მიერ მოწონების შემთხვევაში აკეთებდა.
20. ამასთან, სააპელაციო პალატამ განსაკუთრებული ყურადღება მიაქცია იმ შეუდავებელ გარემოებაზე, რომ კატალოგში მითითებული ავეჯის კოდები და ტრანსპორტირების დოკუმენტაციაში მითითებული მონაცემები ერთმანეთს ემთხვევა, ანუ უდავოა ის გარემოება, რომ მოპასუხეებმა სწორედ მოსარჩელის მიერ არჩეული ავეჯი იყიდეს და ჩამოიტანეს. აღნიშნული ასევე დასტურდება საქმის მასალებში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნებითაც, სადაც მითითებულია, რომ ავეჯის საიდენტიფიკაციო საბუთებზე და მათ შეფუთვაზე, ასევე, კატალოგში არსებული მონაცემები თანხვედრაშია. მიუხედავად სხვადასხვა სახის მცირე ხარვეზებისა, ავეჯი, რომელიც გაიხსნა და ექსპერტიზას წარედგინა დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად ვარგისია, ამასთან, დაზიანებების უმეტესი ნაწილი ფიქსირდება მათ დაფარულ, უკანა ნაწილებზე და ხელს ვერ შეუშლის წარდგენილი ავეჯის დანიშნულებისამებრ გამოყენებას.
21. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მოთხოვნა ხელშეკრულებით გამოწვეული არაჯეროვანი შესრულების გამო, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნასთან დაკავშირებით თავისთავად დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა, თუმცა მოპასუხეების მიერ ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების, ანუ მოსარჩელის მიერ შეკვეთილი ავეჯისგან განსხვავებული ნივთის ჩამოტანის ფაქტი დადგინდა LT 62C16A08LBK საწოლის მიმართ. უპირველესად სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სადავოდ გამხდარი ყავისფერი საწოლის კოდები კატალოგში და სატრანსპორტო დოკუმენტაციაში ერთმანეთს არ დაემთხვა, ვინაიდან, კატალოგში მითითებული კოდის ნაცვლად, სატრანსპორტო დოკუმენტაციაში LT 62C1606.AAAA (N9403500) კოდი იყო მითითბული. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება მიაპყრო IMAB ჯგუფის მიერ გაცემულ საექსპორტო დოკუმენტაციას, სადაც ხსენებული საწოლის მიმართ მითითებულია, რომ საწოლი „ულისე“ 160*190, არის სუფთა ხის მასალის, რომლის ზედაპირიც ტყავგადაკრულია. ყველა სხვა ავეჯის შემთხვევაში დოკუმენტში აღნიშნულია, რომ დამზადებულია ხის შემცვლელით და ზედაპირზე გადაკრული აქვს ტყავის შემცვლელი გადასაკრავი. აგრეთვე, შემოსავლების სამსახურის საგადასახადო დეკლარაციაშიც, ყავისფერ საწოლთან დაკავშირებით, მითითებულია, რომ N9403500 ავეჯი ხის მასალისგანაა დამზადეული. ასევე, შპს „აუდიტ-ექსპერტი 96-ის“ მიერ შედგენილ დასკვნაში ცალსახად და არაორაზროვნადაა მითითებული, რომ შესამოწმებლად წარდგენილი საწოლი ჩვეულებრივი ხისგან იყო დამზადებული, რომელსაც ზედაპირი ტყავის შემცვლელით ჰქონდა დაფარული. გარდა ამისა, სსიპ „ლევან სამხარაულის სასამართლოს ეროვნული ბიუროს“ N003850716 დასკვნის თანახმად, ექსპერტიზაზე წარმოდგენილ იქნა საწოლის თავი ყავისფერი ტყავის მაგვარი მასალის გადაკრულობით. ამასთანავე, ვინაიდან ავეჯი სათითაოდ იყო არჩეული და შეძენილი და ისინი ე.წ კომპლექტს არ წარმოადგენდნენ, საპალატა კარადები და ტუმბოები საძინებლის არსებით შემადგენელ ნაწილად სააპელაციო სასამართლომ არ ჩათვალა. აღნიშნული მსჯელობა საქმეზე მტკიცებულების სახით წარდგენილი კატალოგიდან, ელექტრონული მიმოწერიდან, და სატრანსპორტო დოკუმენტაციიდან დადგინდა.
22. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, ვინაიდან კატალოგში და ტრანსპორტირების დოკუმენტაციაში ყავისფერი საწოლის მახასიათებლები ტყავის გადასაკრავითა და ხის მასალით განისაზღვრა, ხოლო რეალურად მიღებული ავეჯი შეკვეთილი ნივთის იდენტური არ იყო, სააპელაციო პალატამ ამ ნაწილში დაადგინა, რომ ადგილი ჰქონდა ნაკლიან შესრულებას, რომლის მიმართ მოსარჩელეს ინტერესი არ გააჩნდა, ამიტომ ყავისფერი ხის საწოლის LT 62C1606.AAAA (N9403500) ღირებულება – 2099 ევრო, მოწინააღმდეგე მხარეებს სოლიდარულად აპელანტისთვის გადასახდელად უნდა დაეკისროთ.
23. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოპასუხეებს მოსარჩელის მიმართ სოლიდარულად უნდა გადაეხადათ, აგრეთვე, 9669 ევრო.
24. საქმის მასალებში წარდგენილი მხარეთა შეთანხმების თანახმად, მოპასუხემ ვალდებულება იკისრა, მიღებისთანავე ტვირთი შეემოწმებინა და დაზიანების აღმოჩენის შემთხვევაში, ყველა ხარვეზი აღმოეფხვრა.
25. საქმის მასალებში წარმოდგენილი ფაქტების კონსტატაციის ვიდეოჩანაწერიდან სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ტვირთის გახსნას, მოპასუხეები არ დასწრებიან. მტკიცებულების სახით წარდგენილ კომპაქტდისკზე, რომელზეც ფაქტების კონსტატაციის მსვლელობაა ჩაწერილი, ნათლად ჩანს, რომ ექსპერტი დალუქულ ყუთებს ხსნის, საიდანაც სამზარეულოს სხვადასხვა შემადგენელ ნაწილს იღებს. სამზარეულოს კაბინეტის კარებები ხელის მიდებით არ ფუნქციონირებს და არც სახელური აქვს, რამდენიმე კაბინეტის უკანა მხარეს მიმაგრებული საყრდენი გატეხილია, დაზიანებულია, ასევე, კაბინეტის რამდენიმე კიდე, რომელთაც ლამინატის საფარი ატეხილი აქვს. სამზარეულოზე აღმოჩენილი დაზიანებები გამოკვლეულია 2016 წლის 6 სექტემბრის ექსპერტიზის №003850716 და №003891216 დასკვნებშიც, სადაც ექსპერტი მიუთითებს, რომ დაზიანებების წარმოშობის მექანიზმზე ვერ იმსჯელებს, რადგანაც აღნიშნული შესაძლოა მომხდარიყო, როგორც წარმოების პროცესში, ასევე, ტრანსპორტირებისა და დასაწყობების დროსაც.
26. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სამზარეულოს ცალკეულ კაბინეტებზე აღმოჩენილი დაზიანებები შეძენილი ნივთების ხარისხის კვლევას არ მიემართება, ისინი მექანიკურ დაზიანებას წარმოადგენს, რომლის გამოსწორების ვალდებულებაც მოპასუხე მხარემ იკისრა, თუმცა სადავოდ არ გამხდარა ის გარემოება, რომ ხსენებული დაზიანება მას არ გამოუსწორებია.
27. სსკ-ის150-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სამზარეულოს კაბინეტები, როგორც ერთი მთლიანობა არ შეიძლება გამოცალკევდეს ისე, რომ მას დანიშნულება არ მოესპოს, შესაბამისად, მოპასუხეებმა დაზიანებული სამზარეულოს ღირებულება – 9669 ევრო მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაურონ.
28. რაც შეეხება ფაქტების კონსტატაციის ვიდეოში ნაჩვენებ სხვა ნივთებს, მათზე მექანიკური დაზიანებების არსებობა სააპელაციო პალატამ დადგენილად არ ჩათვალა, ამ მიმართებით საუბარი შესაძლოა ყოფილიყო მხოლოდ ნივთების ხარისხზე, რაც, როგორც უკვე აღინიშნა, მხარეთა მიერ შეთანხმებული არ ყოფილა, შესაბამისად, მათთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისთვის საჭირო წინაპირობების არსებობა დადასტურებუილად არ მიიჩნია. იგივე შეიძლება ითქვას იმ ნივთებზე, რომელთა გახსნაც ფაქტების კონსტატაცის დროს არ მოხდა იმ მოტივით, რომ მოსარჩელეს საკმარისი წარმოდგენა შეექმნა მიღებული ნივთების ხარისხზე და დაუშვა პრეზუმფცია, რომ დანარჩენი ავეჯიც ამგვარი ხარისხის იქნებოდა, რის მიღებასაც იგი არ აპირებდა. სააპელაციო პალატამ განმეორებით აღნიშნა, რომ დავალების ხელშეკრულების სპეციფიკიდან გამომდინარე, მით უფრო ისეთ პირობებში, როდესაც კონკრეტულ ხარისხობრივ მაჩვენებელზე შეთანხმება არ ყოფილა, სასამართლოს კვლევის საგანს მექანიკური დაზიანებების არსებობის გამოკვეთა და ამ კონტექსტში ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის მიმართ შესაბამისი პასუხისმგებლობის დაკისრება გახდა. იმ პირობებში, როდესაც ფაქტების კონსტატაციის ვიდეომსვლელობისას ავეჯი სრულად არ გახსნილა, სასამართლომ გაუხსნელი ან/და მომავალში გაურკვეველ დროს გახსნილი ავეჯის დაზიანებებზე არ იმსჯელა, ვინაიდან ასეთ დროს, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დადგენა მოპასუხის ქმედებასთან მიმართებით თითქმის შეუძლებელია.
29. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და განმარტა, რომ საქმის მასალებით უდავოდ დგინდება მოპასუხის მიერ მიწოდებული ავეჯის მონტაჟის ვალდებულების აღების თაობაზე დათქმა, რასაც, თავის მხრივ, დავალების გამცემის მიერ საბოლოო ანგარიშსწორება უნდა მოჰყოლოდა.
30. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ავეჯის მონტაჟი არ განხორციელებულა, მეტიც ავეჯის ნაწილი საერთოდ არ გახსნილა და დასაწყობებული დარჩა შეფუთულ მდგომარეობაში. შესაბამისად, ნათელია, რომ ნაკისრი ვალდებულების განუხორციელებლობის გამო, მოპასუხის შეგებებული სარჩელი უსაფუძვლოა და მართებულად არ დაკმაყოფილდა.
31. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 102-ე, 105-ე მუხლებით და განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ვალდებული იყო, შეძენილ ავეჯთან მიმართებით კონკრეტული ხარისხის თაობაზე შეთანხმება და მოპასუხე დასახელებული პირების მიერ ამ შეთანხმებისგან განსხვავებული ხარისხის ავეჯის მიღება დაედასტურებინა. საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებებით ამგვარი შეთანხმების ფაქტი არ დგინდება. აღნიშნულის საპირისპიროდ, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ ყავისფერი საწოლი, რომელიც კატალოგში LT 62C16A08LBK კოდით არის დაფიქსირებული, განსხვავდება მოპასუხისთვის გადაცემული საწოლიდან, რომლის კოდიც შემოსავლების სამსახურის დოკუმენტაციაში არის – 62C1606.AAAA (N9403500). გარდა აღნიშნული ცდომილებისა, ავეჯის ტრანსპორტირების დოკუმენტაციაში მითითებულია, რომ იგი ხისგან უნდა ყოფილიყო დამზადებული და ტყავის ზედაპირი უნდა ჰქონოდა, თუმცა N003850716 ექსპერტიზის დასკვნით დგინდება, რომ ექსპერტიზაზე წარმოდგენილი ყავისფერი საწოლი არ იყო ხის მასალისგან დამზადებული და მას ტყავის მაგვარი დაარა, ტყავის გადასაკრავი ჰქონდა. შესაბამისად დგინდება, რომ მოსარჩელის მიერ კატალოგიდან შეკვეთილი და მიღებული საწოლის მახასიათებლები ერთმანეთს არ ემთხვეოდა, რაც იმგვარ არაჯეროვან შესრულებად უნდა ყოფილიყო მიჩნეული, რომლის მიმართ შემკვეთს ინტერესი არ გააჩნდა.
32. რაც შეეხება ავეჯის, მექანიკური დაზიანებების გარეშე, გადაცემის ფაქტს, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული მოპასუხეების მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა ვინაიდან გაფორმებულ შეთანხმებაში მათ არსებული დაზიანებების გამოსწორების ტვირთი იკისრეს. მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ფაქტების კონსტანტაციის ვიდეომასალით, რომელიც პროდუქციის მიღების დღესაა შექმნილი, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ავეჯის გახსნის პროცედურას მოპასუხედ დასახელებული პირები არ ესწრებოდნენ, ასევე დადგინდა, რომ სამზარეულოს რამდენიმე კაბინეტს მექანიკური დაზიანება აღენიშნებოდა, რომელთა გამოსწორებაც, მოპასუხეებს არ მოუხდენიათ. ამდენად, მოპასუხეებმა მათზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი ვერ დაძლიეს, რის გამოც, მათ მოსარჩელის მიერ სამზარეულოს კომპლექტისათვის გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების ვალდებულება უნდა დაკისრებოდათ.
33. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ შეგებებული სარჩელის ავტორს მართებულად არ დაუკმაყოფილდა სამართლებრივი დახმარებისთვის გაწეული ხარჯების ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნა. სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ არც ძირითადი და არც შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, დავას არ ჰყავდა მხარე, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გადაწყვეტილება გამოტანილი, რაც მოსარჩელისთვის შეგებებული სარჩელის ავტორის მიერ გაღებული სასამართლოს გარეშე ხარჯის ანაზღაურების დაკისრებას გამორიცხავდა.
34. რაც შეეხება მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნას იურიდიული ხარჯებს ანაზღაურების შესახებ, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ზემოთ განვითარებული მსჯელობა განსაკუთრებით რელევანტურია, ვინაიდან სააპელაციო პალატამ გააუქმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ დააკმაყოფილა, შესაბამისად, ამ პირობებშიც, არ არსებობს მათთვის იურიდიული მომსახურების გაწეული ხარჯების ანაზღაურების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები.
35. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეთა აპელირება, რომ სადავო ხარჯის ანაზღაურების ვალდებულება შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებასთან კავშირში არაა და მათ ის ხარჯი უნდა აუნაზღაურდეთ, რომელიც ძირითადი სარჩელისგან თავდასაცავად გაიღეს. ყოველი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა უფლების დარღვევის და, შესაბამისად, სასამართლოში საქმის წარმოების რისკს შეიცავს. სამართლიანი სასამართლოსა და სასამართლოს ხელმისაწვდომობის უფლების უზრუნველსაყოფად, მნიშვნელოვანია პირს არ ჰქონდეს იმის შიში, რომ სასარჩელო მოთხოვნის წარუმატებლობის შემთხვევაში მას მოპასუხეს მიერ გაწეული სასამართლო და არასასამართლო ხარჯები დაეკისრება. სარჩელისგან თავდასაცავად იურიდიული მომსახურების მიღება კონტრაჰენტის საზიდი რისკია, შესაბამისად, ამ ნაწილშიც მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელობის გამო არ იქნა დაკმაყოფილებული.
კასატორების მოთხოვნები და საფუძვლები:
36. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, აგრეთვე სასამართლო გარეშე ხარჯების ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლებით:
37. კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ საქმეში მოპასუხედ და სადავო ფულადი ვალდებულების შესრულებაზე სოლიდარულად პასუხიმგებელ პირად მეორე მოპასუხე არასწორად მიიჩნია, რაც ეწინაარმდეგება სსკ-ის 463-ე და 464-ე მუხლის შინაარსს. სასამართლოს არ დაუდგენია, თუ კონკრეტულად რაში გამოიხატებოდა მეორე მოპასუხის მონაწილეობა მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებაში. იგი მოპასუხის შვილია და მოპასუხემ ერთჯერადად, 2013 წელის სექტემბერში ისარგებლა მისი ელექტრონული ფოსტით, თუმცა არ ირკვევა, თუ რა გაიგაზვნა ამ ფოსტის მეშვეობით და აღნიშნული გზით შედგა თუ არა შეთანხმება. ამასთან, მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის მიმოწერა შემდეგ თვეებში გაგრძელდა.
38. კასატორებმა განმარტეს, რომ მეორე მოპასუხეს სსკ-ის 317-ე მუხლით დასახელებული არცერთი საფუძვლით მოსარჩელის მიმართ რაიმე ვალდებულება არ უკისრია. სსკ-ის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება კი წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით.
39. კასატორები აღნიშნავენ, რომ სააპელაციო სასამართლომ მეორე მოპასუხის მიმართ განსახილველი შემთხვევა არასწორად დააკვალიფიცირა დავალების ხელშეკრულებად (სსკ-ის 709-ე მუხლი), რათა არგუმენტი მოეძებნა დავალების ხელშეკრულების ზეპირად დადების შესაძლებლობისთვის. იმ პირობებში, როდესაც არანაირი ხელშეკრულება მხარეთა შორის არ დადებულა, ზეპირი გარიგების დადასტურებისთვის მეორე მოპასუხის თანხმობა აუცილებელი წინაპირობა იყო. მას კი საქმის წარმოების არცერთ სტადიაზე მსგავსი პოზიცია არ დაუფიქსირებია. განსახილველ საქმეზე ზეპირი გარიგების დადების არცერთი მტკიცებულება არ მოიპოვებოდა. სსკ-ის 464-ე მუხლის დანაწესი სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად ხელშეკრულებას ასახელებს. მეორე მოპასუხეს არცერთ გარიგებაზე ხელმოწერით არ უკისრია პასუხისმებლობა მოპასუხის მიერ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებაზე. სოლიდარული ვალდებულება კი ყველა შემთხვევაში ფორმადაცული გარიგებით უნდა დადასტურდეს. არსად ჩანს ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმება, რაც განსახილველ შემთხვევაში იყო ავეჯის შერჩევა და მომსახურების ფასი. ამდენად, არ დადგენილა სსკ-ის 327-ე მუხლით განსაზღვრული ორი წინაპირობა: 1. შეთანხმება არსებით პირობებზე; და 2. შეთანხმების შესატყვისი გარიგების ფორმით დადება.
40. კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო პალატას უნდა განესაზღვრა, რომელ სუბიექტად მიიჩნევდა მეორე მოპასუხეს, – პირად, რომელმაც ინდივიდუალური გარიგება დადო, თუ პირად, რომელმაც მოპასუხესთან ერთად დადო გარიგება და იკისრა სოლიდარული პასუხისმგებლობა შეკვეთის შესრულებაზე. დავის სწორად გადაწყვეტისთვის სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსსკ-ის მე-4 კარით დადგენილი წესებით, რომელიც განსაზღვრავს ზიანის ანაზღაურების მოვალეობის წესებს.
41. კასატორებმა მიიჩნიეს, რომ საწოლის დაბრუნების ნაწილში ნივთი შეთანხმებული მონაცემების იყო და არ არსებობს ამ ნაწილში ხელშეკრულებიდან გასვლის წინაპირობა. რაც შეეხება სამზარეულოს, პირველადი დათვალიერებით ცალკეულ დეტალებზე არსებული დაზიანებები, რომც დავუშვათ, რომ კასატორი მხარის აღმოსაფხვრელ ხარვეზს წარმოადგენდა, ზიანის ანაზღაურება მაინც სწორი ფორმით უნდა მომხდარიყო და არა იმგვარად, როგორც სააპელაციო სასამართლომ განსაზღვრა.
42. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეეძლო მოპასუხე მხარისათვის გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება, თუ ის დაზიანებები რაც სამზარეულოზე შეინიშნებოდა, იყო გამოუსწორებელი ან გამოსწორება არათანაზომიერად დიდ დანახარჯებს მოითხოვდა. სსკ-ის 409-ე მუხლი პირდაპირ განსაზღვრავს, რომ ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნის წინაპირობა არის პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შეუძლებლობა. მოცემულ საქმეზე სამზარეულოს უმნიშვნელო დაზიანებები, რომლებიც შეიმჩნეოდა მხოლოდ 2 მაქსიმუმ 3 დეტალზე, უამრავი ჩამონათვალი დეტალიდან, ნამდვილად აღმოფხვრადი იყო. სასამართლომ კი ყოველგვარი კვლევის გარეშე მიიღო უკიდურესი გადაწყვეტილება. სააპელაციო პალატა ისე გადავიდა ზიანის სრული ანაზღაურების პიობებზე, რომ ჯერ არ შეაფასა პირველადი მდგომარეობის აღდგენის შესაძლებლობა, რითაც არსებითად დაარღვია კანონით განსაზღვრული რიგითობა და მანამდე არსებული პრაქტიკა (სუსგ 2013 წლის 01 ივლისის №ას-166-169-2013, ას-834-780-2017 23.10.2017წ, 29.09.2015 საქმე №ას-708-674-2015).
43. კასატორების განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სსკ-ის 488-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მხარეთა შორის არ ყოფილა შეთანხმება ხარისხზე, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს ამ კუთხით საკითხი არ უკვლევია და დაასკვნა, რომ მიმღებისათვს გადაცემული ავეჯი შეკვეთის შესატყვისი იყო, ამაზე საქმეში არსებული ექსპერტიზაც მიუთითებდა. სასამართლომ აქვე დასძინა, რომ საწოლის ნაწილში შემკვეთს არ ჰქონდა ისეთი ნივთი მიღების მოლოდინი. თუ საქმეში არსებული მტკიცებულებით, ექსპერტიზის დასკვნით დადასტურებულია, რომ ნივთები გამოსადეგია დანიშნულებისამებრ გამოყენებისთვის, მაშინ გაუგებარია რა საფუძვლით ჩათვალა ისინი სასამართლომ ნაკლის მქონედ. ამავდროულად, სააპელაციო პალატამ შეკვეთასა და ინვოისში არსებული კოდების დამთხვევის ფაქტი სწორად ვერ დაადგინა.
44. მცდარია სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რადგან სამზარეულოს 2-3 დეტალზე არსებული დაზიანება, არ უნდა გამხდარიყო კომპლექტის სრული ღირებულების ანაზღაურების საფუძველი.
45. კასატორთა მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სსკ-ის 488-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. ფაქტების კონსტატაციის სამსახურის ოქმში მითითებულია იმ დაზიანებაზე, რომელიც სამზარეულო დეტალებს აღენიშნება. სამზარეულო კომპლექტზე არსებული რამოდენიმე ხარვეზი გავლენას ვერ მოახდენდა მთლიან შესრულებაზე. სააპელაციო პალატას მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეეძლო საკითხის ამგვარად გადაწყვეტა, თუ დარწმუნდებოდა, რომ დაზიანება ისეთი მასშტაბის იყო, რომ არსებით გავლენას ახდენს შესრულებაზე. სამხარეულის სახელობის სასამართლო ექსპეტიზის ეროვული ბიუროს დასკვნაშიც კი, რომელიც ჩატარდა ავეჯის გადაცემიდან წელიწადნახევრის შემდგომ, აღნიშნულია, რომ დაზიანების ძირითადი ნაწილი განთავსებულია დაფარულ მხარეს, აწყობის შემთხვევაში იქნება შეუმჩნეველი და ნივთი ვარგისია დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად.
46. საქმის წარმოების არცერთ სტადიაზე მოსარჩელის მოთხოვნა არ ყოფილა ნაკლის აღმოფხვრა. მიმწოდებელ მხარეს მოესპო შესაძლებლობა, საკუთარი პოზიცია დაეფიქსირებინა ნაკლის აღმოფხვრის მიმართ, რომელიც დადასტურებული უნდა ყოფილიყო შესაბამისი სპეციალისტების დასკვნებით. ანუ სასამართლომ დაარღვია ზიანის ანაზღაურების კანონით განსაზღვრული მკაცრად განსაზღვრული სისტემა, კერძოდ: 1. ზიანის მიმღები მხარე ჯერ უნდა ითხოვდეს ნაკლის გამოსწორებას; 2. მხოლოდ შესრულებისთვის განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდგომ შეუძლია მხარეს ხელშეკრულებიდან გასვლა. განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ არ გამოიკვლია, რამდენად იყო დაცული პირველადი მოთხოვნის გამოყენების შესაძლებლობა იმ პირობებში, როდესაც არცერთი ექსპერტზის დასკვნით არ ირკვევა, რომ ნივთი უვარგისი იყო გამოყენებისთვის, მეტიც ექსპერტიზით გადაწყვეტილია, რომ დაზიანებები უხილავ მხარესაა და დაკომპლექტების შემდომ იქნება შეუმჩნეველი. მიმღებ მხარეს არ ჰქონდა უფლება, პირდაპირ უარი ეთქვა ხელშეკრულებაზე.
47. სსკ-ის 490-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნივთის ნაკლის შემთხვევაში კანონი მიმღებ მხარეს ზიანის ანაზღაურების რამოდენიმე შესაძლებლობას ანიჭებს. მყიდველს შეუძლია მოითხოვოს გვაროვნული ნივთით ჩანაცვლება, თუ გადაცემულია გვაროვნული ნივთი. ასევე, შეუძლია მოითხოვოს ფასის შემცირება და ხელშეკრულებიდან გასვლა, მაგრამ მას შემდგომ, რაც ამოწურავს ნაკლის აღმოფხვრის შესაძლებლობას, ხოლო ნაკლის აღმოფხვრისას იმ შემთხვევაში შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე, თუ მან შესრულების მიმართ ინტერესი დაკარგა. რადგან მიმღებმა მხარემ აირჩია ზიანის ანაზღაურების ხელშეკრულების მოშლის გზა, იგი ვალდებული იყო, ემოქმედა სსკ-ის 352-ე, 405-ე მუხლების დანაწესით.
48. კასატორებმა აღნიშნეს, რომ მოსარჩელის მიერ გარიგების დასადასტურებლად წარდგენილ იქნა ელექტონული ფოსტიდან ამონაბეჭდი დოკუმენტის ასლი იმ მოტივით, რომ იგი მეორე მოპასუხის მიერ მოსარჩელისადმი გაკეთებული შეთავაზებაა, რაც, ბუნებრივია, არ წარმოადგენს ვალდებულების წარმომშობ გარემოებას.
49. კასატორთა მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ არცერთ სტადიაზე არ ყოფილა მითითება ინვოისში არსებულ კოდსა და კატალოგში არსებულ კოდების სხვაობის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლო გასცდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ფაქტებს და საკუთარი ინიციატივით დაადგინა ისეთი გარემოება, რომელიც კვლევის საგანი არ ყოფილა სასამართლო განხილვის არცერთ სტადიაზე.
50. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ შეკვეთილი საწოლის მახასიათებლები არ ემთხვეოდა სატრანსპორტო დოკუმენტაციაში არსებულ მახასიათებლებს. სასამართლომ არ შეადარა ერთმანეთს კატალოგში მითითებული კოდი, შეფუთვის ფურცელში არსებულ კოდს.
51. კასატორები აღნიშნავენ, სასამართლო ხარჯების დაკისრებაზე უარის თქმის დასასაბუთებლად სააპელაციო პალატამ მოიხმო არგუმენტი, რომ ვინაიდან შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ასევე არ დაკმაყოფილდა კასატორი მხარის მიერ გაწეული ხარჯების მეორე მხარისთვის დაკისრების მოთხოვნა, რაც არასწორია, რადგან მოპასუხე მხარე მოითხოვდა იმ ხარჯის მხარისთვის დაკისრებას, რაც მის მიერ იქნა გაწეული ძირითადი სარჩელისაგან თავდასაცავად. ამ ხარჯს საერთოდ არა აქვს კავშირი შეგებებულ სარჩელთან.
52. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე შეგებებული საკასაციო საჩივარი შეიტანა მოსარჩელემაც, მოითხოვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:
53. მოსარჩელე კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, ვინაიდან სადავო შემთხვევაში მხარეები ერთმანეთის მიმართ ურთიერთკრედიტორები და მოვალეები არიან, შესაბამისად, თითოეულს უნდა დაედასტურებინა ის გარემოება, რაზეც მოთხოვნას აფუძნებდა. მოსარჩელეს უნდა ემტკიცებინა ავეჯის ღირებულების გადახდის ფაქტი, მოპასუხეებს კი – ავეჯის სათანადო მდგომარეობაში გადაცემა. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მოთხოვის დარღვევით, მოვალეს შესრულების ფაქტის დამადასტურებელი სათანადო დოკუმენტი არ წარუდგენია. მოსარჩელემ კი წარადგინა მტკიცებულებები, მათ შორის, მოწმეთა ჩვენებები, რომ მოპასუხე შეგნებულად ცდილობდა, თავი აერიდებინა ავეჯის გადაცემისათვის, რათა შეექმნა სურათი, რომ დამკვეთმა ავეჯი ჩაიბარა.
54. მოსარჩელე კასატორმა განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად უარყო სარჩელი იმ მოტივით, რომ საძინებლის ავეჯი არ წარმოადგენდა კომპლექტს. რეალურად კომოდი და ტუმბოები შერჩეულ იქნა საწოლთან შეხამებით. საწოლების შეუსაბამობის გამო, მოსარჩელემ ინტერესი დაკარგა სხვა ერთი სივრცისათვის განკუთვნილი ავეჯის მიმართაც. სააპელაციო პალატამ ასევე უგულებელყო სამხარაულის ბიუროს ექსპერტიზის დასკვნები, რომლებიც ადასტურებნენ სადავო ავეჯის ხარვეზების არსებობას.
55. მოსარჩელე კასატორმა მიუთითა, რომ დავის დასარეგულირებლად შესაძლოა, გამოყენებულ იქნას ნასყიდობის ხელშეკრულების ნორმები, კერძოდ, სსკ-ის 487-ე, 352-ე და 405-ე მუხლები. მოცემულ შემთხვევაში ავეჯის ნაკლი არსებითი ხასიათისაა, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს სრულად უნდა დაეკმაყოფილებინა სასარჩელო მოთხოვნა.
56. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 21 ივლისის განჩინებით – მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2020 წლის 15 ოქტომბერის განჩინებით – მოსარჩელის შეგებებული საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
57. საკასაციო სასამართლოს 2021 წლის 31 მაისის განჩინებით როგორც ძირითადი, ასევე შეგებებული საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
58. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორების შედავებების საფუძვლიანობა, კერძოდ, კასატორების მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ემყარება კანონდარღვევას, მან არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი მატერიალური და პროცესუალური ნორმების დარღვევით;
59. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; არასწორად განმარტა კანონი. საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება, გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.
60. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.
61. სასამართლო კი, ზემოთაღნიშნული ნეიტრალიტეტის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X). სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no26986/0-).
62. საკასაციო სასამართლო ძირითადი საკასაციო საჩივრის პრეტენზიების გაცნობის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხეები ( კასატორები) საკასაციო საჩივრით სადავოდ ხდიან გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას, როგორც მატერიალურ სამართლებრივი, ასევე პროცესულაურ სამართლებრივი თვალსაზრისით. ( იხ. საკასაციო საჩივარი).
63. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს მოსარჩელისათვის მოპასუხეების მიმართ სოლიდარული პასუხისმგებლობის დაკისრებისა და ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).
64. მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში სასამართლომ უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.
65. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.
66. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს. ( იხ. ჰ.ბოელინგი , ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).
67. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.
68. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.
69. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელემ ( შეგებებული საკასაციო საჩივრის ავტორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების (კასატორები) მიმართ და მოითხოვა ხელშეკრულებაზე უარის თქმა იმ ნაწილში, რომლითაც მოპასუხეებს ეკისრებოდათ ვალდებულება, იტალიიდან მოსარჩელისათვის ჩამოეტანათ ავეჯი, კერძოდ: 12 030 ევროს ღირებულების სამზარეულო, 6 476 ევროს ღირებულების სამი საწოლი, 6 507 ევროს ღირებულების ორი კარადა, 1230 ევროს ღირებულების კომოდი, 299 ევროს ღირებულების სარკე, 2 584 ევროს ღირებულების ექვსი ტუმბო, 1258 ევროს ღირებულების სასადილო მაგიდა, 1230 ევროს ღირებულების კომოდი, 299 ევროს ღირებულების სარკე, 2 584 ევროს ღირებულების ექვსი ტუმბო, 1258 ევროს სასადილო მაგიდა, 636 ევროს ოთხი სამზარეულოს სკამი, საერთო ღირებულებით – 31 280 ევრო, ასევე, მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისროთ ავეჯის შესაძენად გადახდილი 31280 ევროს ანაზღაურება. მოსარჩელის განმარტებით, მეგობრის რჩევით, იტალიიდან ავეჯის ჩამოსატანად დაუკავშირდა მოპასუხეს, რაც უნდა უზრუნველეყო შპს „ა.დ–ს“. შპს-ს დირექტორსა და ასპროცენტიანი წილის მფლობელ პარტნიორს წარმოადგენდა ნ.თ–ძე – მოპასუხის და. ავეჯის შესაძენად მოპასუხემ მოითხოვა 42 360 ევრო. აღნიშნული თანხის სანაცვლოდ, მას უნდა ჩამოეტანა და დაემონტაჟებინა უმაღლესი ხარისხის ავეჯი. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ ავეჯი მიეწოდა, თუმცა მისთვის მისაღები ხარისხის აღმოჩნდა ცხრა ცალი შიდა კარი ფურნიტურით და ერთი აბაზანა, რომელთა ჯამურმა ღირებულებამ შეადგინა 8 970 ევრო, დარჩენილი საქონელი აღმოჩნდა დაზიანებული, დაუკომპლექტებელი, დაბალი ხარისხის და შეუთანხმებელი ფერის, რის გამოც მოსარჩელემ ავეჯის მიღებაზე უარი განაცხადა. მოსარჩელემ გადაიხადა სულ 40 250 ევრო, დარჩენილი 2 110 ევრო უნდა გადაეხადა მიწოდებული ავეჯის მონტაჟის შემდეგ. აღნიშნული თანხის ნაწილი, კერძოდ – 19 880 ევრო ჩაირიცხა მეორე მოპასუხის ანგარიშზე, ხოლო, 20 370 ევრო გადაეცა მოპასუხეს ხელზე. არაერთი მოთხოვნის მიუხედავად, ავეჯის ხარისხთან, კომპლექტაციასთან, ფერთან და შეუსაბამო ფასებთან დაკავშირებით, ასევე, თანხის დაბრუნების მოთხოვნასა ან ავეჯის შეცვლაზე, მოპასუხემ უარი განაცხადა. (იხ.წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.2-4).
70. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მიუთითეს, რომ მხარეთა შორის არსებული გარიგება შესრულდა სრულად, მეორე მოპასუხე ამ გარიგებაში არ მონაწილეობდა. ამასთან, მიწოდებული ავეჯი შეესაბამება გარიგებით განსაზღვრულ ხარისხს, კომპლექტაციასა და ფერს. მიწოდებული საქონელი მთლიანად დამზადდა იტალიაში, რაც დასტურდება საქონლის გამოგზავნისა და განბაჟების დოკუმენტაციით. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელით მიმართა სასამართლოს მოსარჩელის წინააღმდეგ და მოითხოვა 2118 ევროს გადახდის დაკისრება. შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით, მოსარჩელე არ უარყოფს, რომ შეთანხმებით განსაზღვრული ავეჯი რაოდენობრივი თვალსაზრისით მიიღო, თუმცა, პრეტენზია გამოთქვა მის ხარისხზე პროდუქციის წარმოშობასთან დაკავშირებით. მოპასუხემ მოსარჩელისგან პირველი ეტაპზე მიიღო 19 880 ევრო, შემდეგ – 6 510 ევრო, მესამედ – 2 160 ევრო, სულ – 28 550 ევრო. დავალიანება შეადგენდა 13 810 ევროს, საიდანაც ტვირთის საბაჟოზე შემოსვლისას მოსარჩელეს უნდა გადაეხადა 11 692 ევრო, ხოლო დარჩენილ 5%-ს – 2 118 ევროს გადაიხდიდა ტვირთის მიღებიდან 3 დღეში. იმის მიუხედავად, რომ მოსარჩელემ შეპირებული ტვირთი მიიღო, დარჩენილი 2 118 ევრო არ გადაიხადა. ( იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების პ.5-7).
71. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 23 აპრილის გადაწყვეტილებით როგორც ძირითადი, ისე შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
72. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეთა სააპელაციო საჩივარს ეთქვა უარი, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს სოლიდარულად დაეკისრათ 11 768 ევროს გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ, შეგებებული სარჩელი კი არ დაკმაყოფილდა.
73. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი: მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შედგა შეთანხმება იტალიური ავეჯის შეძენის, მოსარჩელისათვის გადაცემისა და მონტაჟის შესახებ. შეთანხმების მიხედვით, ტვირთი მიღებისთანავე უნდა შემოწმებულიყო. დაზიანების შემთხვევაში, ხარვეზის აღმოფხვრის პასუხისმგებლობას მოპასუხე იღებდა. მოსარჩელეს უნდა გადაეხადა 42 360 ევრო, საიდანაც მან მოპასუხეს 40 250 ევრო გადაუხადა. დარჩენილი ნაწილი კი ავეჯის მონტაჟის შემდეგ უნდა დაეფარა. ავეჯი მოსარჩელემ კატალოგში მითითებული კოდების შესაბამისად, სხვადასხვა ქარხნიდან შეარჩია. ამასთან, კატალოგის მიხედვით, შეკვეთილი და მიღებული ავეჯის საიდენტიფიკაციო მონაცემები ერთმანეთს დაემთხვა. ავეჯი მოსარჩელემ სრულად მიიღო, თუმცა მხოლოდ ცხრა ცალი ოთახის შიდა კარი ფურნიტურით და ერთი აბაზანა მოიწონა, რომელთა ჯამური ღირებულება 8 970 ევროს შეადგენს, დარჩენილი ავეჯის მიმართ მან ხარისხსა და წარმომავლობასთან დაკავშირებით პრეტენზია განაცხადა. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სააპელაციო საჩივარში მოწინააღმდეგე მხარედ დასახელებული მეორე მოპასუხე სათანადო მხარეს წარმოადგენდა და სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში სოლიდარულ მოვალედ უნდა ყოფილიყო მიჩნეული.
74. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი).
75. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.
76. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ამ განჩინების პ:2-3 აღნიშნულ სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებაზე და მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას სსკ-ის 709, 405-ე, 352-ე, 464-ე მუხლების საფუძველზე.
77. საკასაციო სასამართლო მისთვის მინიჭებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების უმნიშვნელოვანესი ფუნქციიდან და საქმის სამართლებრივი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს ხელშეკრულების დადების საკითხზე.
78. ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთ საფუძველს ხელშეკრულება წარმოადგენს. ხელშეკრულება - ორი ან მეტი პირის შეთანხმებაა, რომელიც კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას ისახავს მიზნად. ამ მიზნის მისაღწევად ხელშემკვრელი მხარეები მზადყოფნას გამოთქვამენ დათმონ საკუთარი თავისუფლების ან ქონების ნაწილი, ე.ი. ორმხრივად შეიბოჭონ თავი.
79. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო სამართლით განმტკიცებული მხარეთა ავტონომიურობის პრინციპი ყველაზე ნათლად ხელშეკრულების თავისუფლებაში გამოიხატება. ხელშეკრულების თავისუფლება ეფუძნება მხარეთა სურვილს, დაამყარონ კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობა. ხელშეკრულების თავისუფლება ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ხელშეკრულების დადების თავისუფლება; ბ) ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლება.
80. ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფალი განსაზღვრა გულისხმობს იმასაც, რომ სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების მიხედვით, „კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას“. ( შდრ: ირმა გელაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III მუხლი 319, ველი 8, თბილისი, 2019); ეს კი იმას ნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსით განმტკიცებული ხელშეკრულების სახეები არ არის ამომწურავი. ხელშეკრულების მხარეებს, როგორც წესი უფლება აქვთ, უფლება აქვთ დამოუკიდებლად აირჩიონ ხელშეკრულების ტიპიც და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულების შინაარსი. (იხ: სერგი ჯორბენაძე, ხელშეკრულების თავისუფლება სამოქალაქო სამართალში, თბილისი, 2017, გვ. 103).
81. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულება მხარეთა შეთანხმების შედეგია. შეთანხმება გულისხმობს მხარეთა თანმხვედრი ნების გამოვლენას, რომელიც მიმართულია ერთი და იმავე სამართლებრივი მიზნის მიღწევისაკენ. სახელშეკრულებო სამართალში უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების დადების მომენტის განსაზღვრას, რადგან სწორედ ამ მომენტიდან წარმოეშვებათ მხარეებს სახელშეკრულებო უფლებები და იბოჭებიან ნაკისრი ვალდებულებებით. (შდრ: ეკატერინე ბაღიშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III მუხლი 327, ველი 3, თბილისი, 2019).
82. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ნამდვილი ხელშეკრულება მაშინ არსებობს, თუ სახეზეა კანონით გათვალისწინებული ფორმის დაცვით განხორციელებული ნამდვილი ოფერტი და ნამდვილი აქცეპტი. გამომდინარე იქიდან, რომ ხელშეკრულება წარმოადგენს სულ ცოტა, ორი მხარის ნებათა თანხვედრის (კონსესუსს) ლოგიკურ შედეგს, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები ურთიერთმბოჭავ შეთანხმებას მიაღწევენ. აღნიშნული სახელშეკრულებო კონსესუსი მიიღწევა ერთი მხარის მიერ მეორე მხარისათვის ხელშეკრულების დადების შეთავაზებით და შეთავაზებაზე თანხმობის მიღებით; თეორიულად, აღნიშნულ შემთხვევაში მიზანშეწონილია ე.წ. ოფერტისა (ხელშეკრულების დადების შესახებ წინადადების) და აქცეპტის (ხელშეკრულების დადების შესახებ წინადადების მიღების) გამოყოფა.
83. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ოფერტი თავისი სამართლებრივი ბუნებით წარმოადგენს მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენას. ეს არის შეთავაზება, რომელიც მიმართულია ერთი ან რამდენიმე პირისადმი ხელშეკრულების დადების მიზნით. ოფერტს მოჰყვება ხელშეკრულების დადება იმ შემთხვევაში, თუ ოფერტის მიმღები მხარე აღნიშნულ ოფერტზე აქცეპტს (თანხმობა) განაცხადებს. იმისათვის, რომ ოფერტი ჩაითვალოს ნამდვილად, იგი უნდა პასუხობდეს გარკვეულ წინაპირობებს: ა) ოფერტის განსაზღვრულობა. ოფერტი იმდენად მკაფიოდ უნდა იყოს ჩამოყალიბებული, რომ მის საფუძველზე ხელშეკრულების დადებისათვის წინადადების მიმღების თანხმობაღა იყოს საჭირო. როგორც წესი, განსაზღვრულობის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ოფერტი მომავალი ხელშეკრულების არსებით პირობებს უნდა შეიცავდეს. ოფერტიდან ასევე მარტივად უნდა ირკვეოდეს ის პირი ან პირთა წრე, რომელთა მისამართითაც ხორციელდება შეთავაზება ანუ - პოტენციური აქცეპტანტი ან აქცეპტანტები. ბ) ოფერენტის ბოჭვის ნება. ოფერტის ნამდვილობისათვის ასევე საჭიროა, რომ წინადადების მიმცემი (ოფერენტი), თანხმობის (აქცეპტის) შემთხვევაში, მზად იყოს შეასრულოს თავისი წინადადება. აღნიშნული გულისხმობს იმას, რომ წინადადების მიმცემს ამოძრავებს სახელშეკრულებო ბოჭვის სურვილი. იგი მზად არის, სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში იკისროს შესაბამისი ვალდებულებები. ხელშეკრულების დადების ფაქტი მოწმობს მხარეების სურვილს, სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში მოაქციონ თავიანთი თავი. აქედან გამომდინარე შეიძლება ითქვას, რომ, თუ ხელშეკრულების დადება ოფერტისა და აქცეპტის მეშვეობით მოხდა, მაშინ ოფერტში აუცილებლად უნდა ყოფილიყო განსაზღვრული ოფერენტის ნება და მზაობა, რომ მისი წინადადებით შებოჭილიყო. ამასთანავე, აუცილებელია, რომ ოფერენტის მხრიდან ჩანდეს თანხმობა იმის შესახებ, რომ, თუ მისივე ოფერტის საფუძველზე შესაბამისი ხელშეკრულება დაიდება, ოფერენტი შეასრულებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს. როდესაც სავარაუდო ოფერტიდან არ ჩანს ოფერენტის ნება - შებოჭოს ოფერტის წინადადებით საკუთარი თავი, იგი ოფერტად ვერ ჩაითვლება. ასეთი შეთავაზება შეიძლება შეფასდეს მოწვევად ოფერტზე. გ) ოფერტის ნამდვილობის მომენტი. პრაქტიკული მნიშვნელობის არის საკითხი, თუ რა მომენტიდან შეიძლება ჩაითვალოს ოფერტი ნამდვილად, შესაბამისად, იურიდიული, მბოჭავი ძალის მქონედ.
84. როგორც წესი, თუ მხარეთა შორის რაიმე განსაკუთრებული პირობები შეთანხმებული არ არის, ოფერტის ნამდვილობის მომენტის განსასაზღვრად გამოიყენება სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილის ის წესები, რომლებსაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი განსაზღვრავს ცალმხრივი ნების გამოვლენის ნამდვილობის დასადგენად, ესაა სსკ-ის 51.1 მუხლი. ნორმის დანაწესით, ნების გამოვლენა, რომელიც მოითხოვს მეორე მხარის მიერ მის მიღებას, ნამდვილად ჩაითვლება იმ მომენტიდან, როცა იგი მეორე მხარეს მიუვა. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია ორი მომენტის განსაზღვრა: თუ როდის მოხდა ოფერტის შეთავაზება (გაკეთება) და როდის მიიღო ადრესატმა (აქცეპტანტმა) აღნიშნული ოფერტი.
85. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ოფერტი მაშინ უნდა ჩაითვალოს შეთავაზებულად (გაკეთებულად), როდესაც იგი ოფერენტის სურვილის შესაბამისად აქცეპტანტის მისამართით უკვე იმ ფორმით არის გაკეთებული, შეთავაზებული ან გაგზავნილი, რომ მას მხოლოდ აქცეპტანტის თანხმობა სჭირდება; სსკ-ის 51.1 მუხლი ეყრდნობა ე.წ. ნების გამოვლენის მისვლის თეორიას, რომლის თანახმადაც, ნების ნამდვილობისათვის საჭიროა, რომ იგი მიუვიდეს ადრესატს. შესაბამისად, ოფერტის ნამდვილობისთვის საჭიროა, რომ იგი აქცეპტანტს მიუვიდეს (აქცეპტანტმა მიიღოს). მიღებად კი, ბუნებრივია, ის მომენტი უნდა ჩაითვალოს, როდესაც აქცეპტანტმა ნახა და გაეცნო მას. ოფერტის აქცეპტანტთან მისვლასა და ოფერტის შინაარსის გაცნობას შორის შეიძლება იყოს დროის გარკვეული შუალედი. თუ ეს შუალედი გონივრულ დროზე მეტია, ხელშეკრულების დადება-არდადების რისკი აქცეპტანტზე გადადის. აქ მოქმედებს წესი - ოფერტი იმ მომენტიდან ითვლება აქცეპტანტის მიერ მიღებულად, თუ ოფერტი მოექცევა აქცეპტანტის გავლენის სფეროში ისე, რომ აქცეპტანტს მიეცემა მისი გაცნობის რეალური შესაძლებლობა.
86. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ თავისთავად მხოლოდ ოფერტი არაა საკმარისი ხელშეკრულების დასადებად; საჭიროა აგრეთვე ოფერტის აქცეპტიც. აქცეპტი მიღება სავალდებულო ნების გამოვლენას წარმოადგენს. იგი უნდა მიუვიდეს ოფერენტს იმ ფორმით, რომელიც უზრუნველყოფს ხელშეკრულების დადებას. აქცეპტი შეიძლება გამოიხატოს უბრალო თანხმობაში. ამისათვის კი საჭიროა, რომ ოფერტი შეიცავდეს მისი ნამდვილობისათვის ყველა საჭირო კომპონენტს. თუ აქცეპტის შინაარსი ოფერტში განსაზღვრულ პირობებს სრულად შეესაბამება და არაფერს არ ცვლის, მაშინ აქცეპტის მეშვეობით მოხდება ხელშეკრულების დადება. აქცეპტზე, როგორც მიღება სავალდებულო ნების გამოვლენაზე, მოქმედებს ასევე სსკ-ის 51.2 მუხლი, რომლის სიტყვასიტყვითი გამოყენების შემთხვევაში აქცეპტი „...არ ჩაითვლება ნამდვილად თუ [ოფერენტი] წინასწარ ან მაშინვე განაცხადებს უარს“. თუ აქცეპტის შინაარსი სრულად შეესაბამება ოფერტში ჩამოყალიბებულ ხელშეკრულების არსებით პირობებს და იგი ოფერტის მოქმედების პერიოდში მიიღო ოფერენტმა, შესაბამისი ხელშეკრულება დადებულად ჩაითვლება. შესაბამისად, ოფერტის ადრესატის მიერ გაცხადებული ნების ნამდვილ აქცეპტად მისაჩნევად საჭიროა, რომ ადრესატის ქმედებიდან (მისი ზეპირი თუ წერილობითი ნების გამოვლენიდან, ჟესტიკულაციებიდან თუ სხვა ქმედებიდან) ირკვეოდეს მისი სურვილი, რომ მას ამოძრავებს ხელშეკრულების დადების განზრახვა. აგრეთვე, უნდა დგინდებოდეს, რომ იგი მზად არის დადოს ხელშეკრულება იმ პირობებით, რა პირობებიც შემოთავაზებულია ოფერტში. ეს ყოველივე კი იმის გათვალისწინებით, რომ არანაირი ცვლილება, გადახვევა ან რაიმე სახის შეზღუდვა ოფერტში განსაზღვრული პირობებისა მას არ სურს.
87. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესზეც, რომლის თანახმადაც, ხელშეკრულების დასადებად საკმარისი არ არის მხოლოდ მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობებზე, არამედ საჭიროა ასევე, რომ ეს შეთანხმება მოხდეს საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით.
88. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს იმსჯელოს ხელშეკრულების არსებითი პირობების შესახებ. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 327 I მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები ყველა მის არსებით პირობებზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. პრაქტიკული მნიშვნელობის საკითხია, თუ რას მოიზრებს ხელშეკრულების არსებითი პირობა (essentialia negotii). სსკ-ის 327 II მუხლის მიხედვით, „არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ“. ხელშეკრულების არსებითი პირობების ჩამონათვალს კანონი იშვიათი გამონაკლისის გარდა, (რადგან თითოეული ტიპის ხელშეკრულებას აქვს კანონით გაწერილი „მინიმალური შინაარსი“, რომლესაც ქმნიან ის პირობები, რომლებზეც შეთანხმების გარეშე ხელშეკრულება არ დაიდება), არ განსაზღვრავს. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების მხოლოდ ის პირობები, რომელზეც მხარეთა შეთანხმების მიღწევის გარეშე, ხელშეკრულება დადებულად არ ჩაითვლება. (შდრ: ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 327, გვ.90, თბილისი, 2001).
89. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ კანონით ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილია განსაზღვრული ფორმა, ან მხარეებმა ხელშეკრულებით გაითვალისწინეს ასეთი ფორმა, მაშინ ხელშეკრულება ძალაში შედის მხოლოდ ამ ფორმის შესახებ მოთხოვნის შესრულების შემდეგ. სსკ-ის 69-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ გარიგება შეიძლება დაიდოს ზეპირად ან წერილობითი ფორმით. გარიგების ფორმასთან დაკავშირებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი ნაწილით დადგენილი წესები ხელშეკრულების ფორმაზეც ვრცელდება.
90. როგორც წესი, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა, ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის რაიმე განსაკუთრებული ფორმის დაცვა საჭირო არ არის. ხელშეკრულება ძალაში მას შემდეგ შედის, როდესაც მხარეები შესაბამის პირობებზე თუნდაც ზეპირი მოლაპარაკებების გზით შეთანხმდებიან. ხელშეკრულების დასადებად, ცალკეულ შემთხვევაში, ზეპირი მოლაპარაკებებით შესაბამისი პირობების განსაზღვრაც არ არის აუცილებელი. შესაძლოა, მხარეთა კონკლუდენტური ქმედებებიდანაც ირკვეოდეს, რომ მათ შორის ხელშეკრულება დაიდო. ამდენად, ხელშეკრულების ფორმასთან დაკავშირებითაც მოქმედებს სახელშეკრულებო ფორმის თავისუფლების პრინციპი. თუმცა ეს პრინციპი შეუზღუდავი არ არის. ცალკეულ შემთხვევებში კანონი ადგენს ფორმას, რომლის დაცვაც კონკრეტული ტიპის ხელშეკრულებების ნამდვილობისათვის აუცილებელია. მხარეებსაც შეუძლიათ გაითვალისწინონ ხელშეკრულების რაიმე ფორმა, როგორც მისი ძალაში შესვლის აუცილებელი წინაპირობა. კანონმდებელი გარკვეულ წესებს ხელშეკრულების ფორმასთან დაკავშირებით ისეთ შემთხვევებში განსაზღვრავს, როდესაც თავად სახელშეკრულებო სამართლებრივი ურთიერთობის სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად არის ამის საჭიროება და ფორმის დაწესებას შესაბამისი მიზანი გააჩნია. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი განსაზღვრავს ხელშეკრულების ტიპებს, რომელთა ნამდვილობისათვის საჭიროა, რომ ისინი დაიდოს წერილობითი ფორმით. თავის მხრივ, წერილობითი ფორმა იყოფა რთულ (სანოტარო) წერილობით და მარტივ წერილობით ფორმებად.
91. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ამ გადაწყვეტილების პ: 2-3 მითითებულ თითოეული სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებზე, აგრეთვე საქმეში განთავსებულ წერილობით შეთანხმებაზე (იხ. ტ.1.ს.ფ. 4; 52) და მიაჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი შემადგენლობა (აღწერილობა) განაპირობებს მის სამართლებრივ მოწესრიგებას დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმათა დანაწესის - სსკ-ის 709-ე მუხლი საფუძველზე.
92. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე საკასაციო პალატა საჭიროდ მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს დავალების ხელშეკრულების სამართალურთიერთობის თავისებურებებზე: „დავალების ხელშეკრულება ის სამართლებრივი საშუალებაა, რომლის მეშვეობითაც პირს შეუძლია მიანდოს თავის რწმუნებულს იურიდიული მომსახურების გაწევა, პარტნიორთა კრებაზე მონაწილეობის მიღება, ფასიან ქაღალდებთან დაკავშირებული ოპერაციების წარმოება და ა.შ., ამ ხელშეკრულების საგანია რწმუნებულის მიერ ერთი ან რამდენიმე მოქმედების შესრულება. მარწმუნებელმა შეიძლება დაავალოს რწმუნებულს როგორც იურიდიული, ისე ფაქტობრივი მოქმედების შესრულება, ვინაიდან, თავად დავალების ხელშეკრულების მომწესრიგებელ მუხლში არ არის დაკონკრეტებული რწმუნებულის მიერ შესასრულებელი მოქმედების ხასიათი, ამიტომ ასეთი ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს ყველა იმ მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ სამართლებრივ შედეგს. (შდრ. სუსგ №ას-895-845-2015, 2016 წლის 29 იანვრი; №ას-655-611-2017, 11.07.2017წ.).
93. დავალება იმ ხელშეკრულებათა რიცხვს მიეკუთვნება, რომელიც დაკავშირებულია სამუშაოს შესრულებასთან, მისი საგანია რწმუნებული პირის მიერ ერთი ან რამდენიმე იმგვარი მოქმედების შესრულება, რომელიც იწვევს ამა თუ იმ შედეგის დადგომას და, როგორც წესი, ეფუძნება ურთიერთნდობას, რწმუნებულის ვალდებულებას წარმოადგენს დავალებული მოქმედების მმართველის გულისხმიერებით წარმოება და მიღწეული შედეგის ადრესატი ხდება წარმოდგენილი პირი (შდრ: სუსგ №ას-1203-2018, 25 აპრილი, 2019).
94. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საკანონმდებლო მოწესრიგებას საფუძვლად უდევს კონკრეტული სოციალური პროცესების მართვის სამართლებრივ-პოლიტიკური მოდელი ანუ, როდესაც კანონმდებელი განსაზღვრულ ქცევას სავალდებულოდ ადგენს, ამით მას სურს განსაზღვრული მიზნების მიღწევა. ასეთ შემთხვევაში კანონმდებელს მინიჭებული აქვს უფლებამოსილებები ერთის მხრივ, დასახული მიზნის მიღწევასთან, ხოლო მეორეს მხრივ, ამ მიზნის მისაღწევად გამოსაყენებელი სამართლებრივი საშუალებების მიზანშეწონილობასთან დაკავშირებით. კანონის ინტერპრეტაცია უნდა ემსახურებოდეს ამ კანონის მიზანს. კანონის ცალკეული დებულებები გააზრებული უნდა იქნას სხვადასხვა დებულებათა ურთიერთდამოკიდებულებაში.
95. კანონის ინტერპრეტაცია მთლიანობაში წარმოადგენს არგუმენტების შერჩევისა და გადაწყვეტილებების მიღების პროცესს, რომელიც ხშირად სხვადასხვა, ერთმანეთთან კონკურენციაში მყოფ მიზნებზე არის ორიენტირებული. სამართლებრივი გადაწყვეტილებები დამოკიდებულია კონკრეტულ სიტუაციებზე, რადგან განსხვავებულ, თუნდაც ტიპიურ სიტუაციებში, მიზნები და მათთან დაკავშირებული ინტერესები სხვადასხვა მოცულობითა და კონსტელაციაში გარკვეულ როლს თამაშობენ.
96. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამართლიანობის მიღწევის გარდა, სამართლის ამოცანაა, უზრუნველყოს სამართლებრივი უსაფრთხოება და ინტერესთა ოპტიმალური და მიზანშეწონილი დაკმაყოფილება. ყოველივე ეს მიზანი გათვალისწინებულ უნდა იქნას კანონის ინტერპრეტაციისა და განვრცობის პროცესში. სამართლის ფუნქცია, რომ პრობლემები სამართლიანად გადაწყვიტოს, არა მხოლოდ ინტერპრეტაციის გზით ხორციელდება, არამედ, ამავე დროს, წარმოადგენს კანონის განვრცობის საჭიროების შემოწმებას.
97. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კანონის ინტერპრეტაციის მიზნის მისაღწევად ანუ კანონის აზრის გასაგებად, გამოიყენება განმარტების გრამატიკული, ლოგიკური, ისტორიული და სისტემური ხერხები. „გრამატიკული“ ინტერპრეტანციის მიზანია, დაადგინოს, ენობრივი თვალსაზრისით, რა მნიშვნელობით იხმარება კანონის სიტყვები ამ ენის მატარებელთა საზოგადოებაში და რა მნიშვნელობით იყენებს მათ კანონმდებელი. (რაინჰოლდ ციპელიუსი, იურიდიული მეთოდების მოძღვრება, 10-ე გადამუშავებული გამოცემა, GIZ 2009, 53).
98. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კანონის ინტერპრეტაცია სამართლიან მოწესრიგებასა და ოპტიმალურ დაკმაყოფილებას უნდა იწვევდეს. კანონის ინტერპრეტაცია არ ნიშნავს მხოლოდ სიტყვების მიღმა მდგომი აზრის ახსნას, არამედ იგი ნიშნავს სხვადასხვა მნიშვნელობებიდან ყველაზე სწორი და გადამწყვეტი მნიშვნელობის შერჩევას. „ინტერპრეტაციას აქვს მსჯელობითი ხასიათი, როდესაც არგუმენტებისა და კონტრარგუმენტების წარმოდგენა ხდება, რომელთაგან უკეთეს მოტივაციას უპირატესი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს. (რაინჰოლდ ციპელიუსი, იურიდიული მეთოდების მოძღვრება, 10-ე გადამუშავებული გამოცემა, GIZ 2009, 59). გარდა ამისა, კანონის ინტერპრეტაცია უნდა იცავდეს „სამართლის ერთიანობის“ პრინციპს, ე.ი. ინტერპრეტაციის შედეგად მიღებული გადაწყვეტილება არ უნდა მოდიოდეს წინააღმდეგობაში სამართლის სხვა ნორმებთან. სამართლის ნორმა ისე უნდა იქნეს ინტერპრეტირებული, რომ იგი ყოველგვარი წინააღმდეგობის გარეშე ლოგიკურად თავსებადი იყოს უფრო მაღალი ან იგივე რანგის ნორმათა კონტექსტში.
99. საკასაციო საჩივრით სადავოდ არის გამხდარი ის გარემოება, რომ ს.ნ–ა არ წარმოადგენს დავალების ხელშეკრულების მხარეს, ამიტომაც უსაფუძვლოა მისი სოლიდარულ მოვალედ მიჩნევა, კერძოდ, კასატორები აღნიშნავენ, რომ სააპელაციო პალატამ საქმეში მოპასუხედ და სადავო ფულადი ვალდებულების შესრულებაზე სოლიდარულად პასუხიმგებელ პირად მეორე მოპასუხე არასწორად მიიჩნია, რაც ეწინააღმდეგება სსკ-ის 463-ე და 464-ე მუხლის შინაარსს. სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია, თუ კონკრეტულად რაში გამოიხატებოდა მეორე მოპასუხის მონაწილეობა მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებაში. იგი მოპასუხის შვილია და მოპასუხემ ერთჯერადად, 2013 წელის სექტემბერში ისარგებლა მისი ელექტრონული ფოსტით, თუმცა არ ირკვევა, თუ რა გაიგაზვნა ამ ფოსტის მეშვეობით და აღნიშნული გზით შედგა თუ არა შეთანხმება. ამასთან, მოპასუხესა და მოსარჩელეს შორის მიმოწერა შემდეგ თვეებში გაგრძელდა. სსკ-ის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოლობით. სააპელაციო სასამართლომ მეორე მოპასუხის მიმართ განსახილველი შემთხვევა არასწორად დააკვალიფიცირა ზეპირ დავალების ხელშეკრულებად (სსკ-ის 709-ე მუხლი), რათა არგუმენტი მოეძებნა დავალების ხელშეკრულების ზეპირად დადების შესაძლებლობისთვის. იმ პირობებში, როდესაც არანაირი ხელშეკრულება მხარეთა შორის არ დადებულა, ზეპირი გარიგების დადასტურებისთვის მეორე მოპასუხის თანხმობა აუცილებელი წინაპირობა იყო. მას კი საქმის წარმოების არცერთ სტადიაზე მსგავსი პოზიცია არ დაუფიქსირებია. განსახილველ საქმეზე ზეპირი გარიგების დადების არცერთი მტკიცებულება არ მოიპოვებოდა. სსკ-ის 464-ე მუხლის დანაწესი სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის წინაპირობად ხელშეკრულებას ასახელებს. მეორე მოპასუხეს არცერთ გარიგებაზე ხელმოწერით არ უკისრია პასუხისმებლობა მოპასუხის მიერ ვალდებულების ჯეროვნად შესრულებაზე. არსად ჩანს ხელშეკრულების არსებით პირობებზე შეთანხმება, რაც განსახილველ შემთხვევაში იყო ავეჯის შერჩევა და მომსახურების ფასი. ამდენად, არ დადგენილა სსკ-ის 327-ე მუხლით განსაზღვრული ორი წინაპირობა: 1. შეთანხმება არსებით პირობებზე; და 2. შეთანხმების შესატყვისი გარიგების ფორმით დადება. სააპელაციო პალატას უნდა განესაზღვრა, რომელ სუბიექტად მიიჩნევდა მეორე მოპასუხეს, – პირად, რომელმაც ინდივიდუალური გარიგება დადო, თუ პირად, რომელმაც მოპასუხესთან ერთად დადო გარიგება და იკისრა სოლიდარული პასუხისმგებლობა შეკვეთის შესრულებაზე. დავის სწორად გადაწყვეტისთვის სააპელაციო სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსსკ-ის მე-4 კარით დადგენილი წესებით. ( იხ. საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე გადაწყვეტილების პ:37-41).
100. საკასაციო პალატა აღნიშნული საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში ყურადღებას გაამახვილებს სათანადო მხარისა და სოლიდარული ვალდებულების სამართლებრივ ბუნებაზე.
101. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სარჩელი წარმოადგენს სადავო ან დარღვეული უფლების დაცვის საპროცესო საშუალებას. სასამართლოს მხრიდან სარჩელის წარმატებულობის საკითხის კვლევისას, უპირველესად პასუხი უნდა გაეცეს მთავარ კითხვებს: ვინ, ვისგან, რას და რის საფუძველზე მოითხოვს? პირველი ორი კითხვა იძლევა პასუხს სათანადო მხარეზე, რომლის შემოწმებაც (ისევე, როგორც შემდგომი საკითხები: მოთხოვნა და მისი სამართლებრივი საფუძველი) სასამართლოს პრეროგატივაა და განპირობებულია მართლმსაჯულების ეფექტიანად განხორციელების მიზნით. აღნიშნული საკითხები ჯერ კიდევ საქმის მომზადების ეტაპზე უნდა დაისვას/გადაწყდეს, რათა სამართალწარმოების შემდგომი ეტაპი (სასამართლოს მთავარი სხდომა) სათანადო მხარეთა შორის შედავებული იმ იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტების სწორად დადგენას მიეძღვნას, რომლებიც მტკიცების საგანში შედის და მიღწეულ იქნას მართლმსაჯულების მიზანი - კანონიერი და დასაბუთებული გადაწყვეტილებით აღიკვეთოს მხარეთა სადავოდ ქცეული უფლების დარღვევა (იხ. სუსგ №ას-1085-1042-2016, 10 მაისი, 2017წ) .
102. სასამართლო სარჩელს იხილავს და გამოაქვს გადაწყვეტილება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში იმ პირის წინააღმდეგ, რომლის მიმართაცაა სარჩელი აღძრული. შესაბამისად, მოპასუხედ მითითებული პირი აუცილებელია, რომ იყოს ,,პასუხისმგებელი”. მას უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ თუ სრულად დაკმაყოფილების შემთხვევაში, აღადგინოს მოსარჩელის დარღვეული სამოქალაქო უფლება. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი იცნობს სათანადო მოპასუხის ინსტიტუტს და ადგენს ქცევის შემდეგ წესს: თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე (სსსკ-ის 85-ე მუხლი). ზემოაღნიშნული ნორმა სასამართლოს ავალდებულებს გამოარკვიოს სამართლებრივი თვალსაზრისით სწორად აირჩია თუ არა მოსარჩელემ ის პირი (მოპასუხე), რომელსაც თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა უნდა მოსთხოვოს, რათა დავაში ჩაბმული არ აღმოჩნდეს და მოპასუხის საპროცესო მოვალეობანი არ დაეკისროს ისეთ პირს, რომელსაც მოსარჩელის კანონიერ უფლებებთან კავშირი არ გააჩნია. (იხ. სუსგ საქმე №ას-1145-1065-2017, 31 ივლისი, 2018წ).
103. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს სოლიდარული ვალდებულების თავისებურებებზეც: საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობათა უმეტესობა მარტივი სახისაა და როგორც წესი, მასში მონაწილეობს ერთი კრედიტორი და ერთი მოვალე. როგორც სსკ-ის 316-ე მუხლის დანაწესიდან ჩანს, ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის საკანონმდებლო მოდელიც, ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობებში ერთი მოვალისა და ერთი კრედიტორის არსებობის პრეზუმფციიდან გამოდის. თუმცა თანამედროვე ეკონომიკურ-სამართლებრივ რეალობაში სულ უფრო მეტად შეიმჩნევა რთულ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობათა მატების ტენდენცია, რომელშიც ერთ ან მეორე მხარეზე, ან ორივეზე ერთდროულად რამდენიმე კრედიტორი ან მოვალე მონაწილეობს.
104. სოლიდარული ვალდებულება ვალდებულებით - სამართლებრივ ურთიერთობებში პირთა სიმრავლის ყველაზე გავრცელებული და რთული სახეა. სოლიდარული ვალდებულება მოვალეთა სიმრავლის ყველაზე უსაფრთხოა სახეა კრედიტორისათვის, რადგან მას თავისუფლად შეუძლია ამოირჩიოს ერთი ან რამდენიმე მოვალე და შეეცადოს მოთხოვნის მთლიანად ან ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას. სოლიდარული ვალდებულება კრედიტორს არა მარტო მოთხოვნის სწრაფი დაკმაყოფილების შესაძლებლობას ანიჭებს, არამედ მოთხოვნის უზრუნველყოფასაც გულისხმობს. (შდრ. ირ. რობაქიძე, სამოქალაქო კოდექსის ონლაინ კომენტარი, მუხლი 463, ველი2. www.gccc.ge).
105. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სოლიდარული ვალდებულების არსებობა (კრედიტორთა ან მოვალეთა სიმრავლე) რამდენიმე წინაპირობას უკავშირდება: უპირველეს ყოვლისა, აუცილებელია, ვალდებულების ერთ-ერთ მხარეზე რამდენიმე პირის მონაწილეობა. ამასთან, იმის მიხედვით, თუ ვალდებულების რომელ მხარეზე მონაწილეობს სოლიდარულად რამდენიმე პირი, თითეულს ერთი და იმავე მოვალის მიმართ შეიძლება გააჩნდეს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის უფლება, ანდა თითოეულ მათგანს ერთი და იმავე კრედიტორის მიმართ დაეკისროს ვალდებულების შესრულების ვალდებულება.
106. მოვალეთა სოლიდარულ მოვალეებად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ ისინი კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებაზე იყვნენ პასუხისმგებელი. აღნიშნული ურთიერთობიდან გამომდინარე, თითოეული სოლიდარული მოვალე კრედიტორის ერთი და იმავე შესრულების ინტერესის მთლიან დაკმაყოფილებაზე უნდა იყოს ვალდებული. მოვალეთა ეს ცალკეული ვალდებულებები, სწორედ ერთი საერთო მიზნით (კრედიტორის ერთი და იმავე შესრულების ინტერესის დაკმაყოფილებით) არიან დაკავშირებულნი და ერთ მთლიანობას ქმნიან.
107. სწორედ ის ფაქტი, რომ სოლიდარულ ვალდებულებაში მონაწილე რამდენიმე პირთაგან თითოეულს მთლიანი ვალდებულების შესრულება ეკისრება, ანდა თითოეული მთლიანი ვალდებულების შესრულების მოთხოვნაზეა უფლებამოსილი, განასხვავებს სოლიდარულ ვალდებულებას წილადი ვალდებულებისაგან. ვალდებულებაში წილობრივად მონაწილე ნებისმიერ პირს ვალდებულების შესრულება მხოლოდ კუთვნილი წილის ფარგლებში შეუძლია მოითხოვოს და შესაბამისად, მას მხოლოდ ამ წილის ოდენობით ეკისრება შესრულების ვალდებულებაც. შესაბამისად, წილადი ვალდებულებისაგან განსხვავებით, სოლიდარულ ვალდებულებაში კრედიტორი იმ შემთხვევაშიც შეძლებს მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, როდესაც მხოლოდ ერთი სოლიდარული მოვალე აღმოჩნდება გადახდისუნარიანი. შედეგად სოლიდარულ მოვალეს კრედიტორის წინაშე ვალდებულების მთლიანად შესრულების შემდეგ, სხვა სოლიდარული მოვალეების მიმართ, სსკ-ის 473-ე მუხლიდან გამომდინარე, რჩება მხოლოდ უკუმოთხოვნა. ეს მოთხოვნა კი სუსტი ვალდებულებით-სამართლებრივი მოთხოვნაა, რადგან მისი განხორციელება დანარჩენ სოლიდარულ მოვალეთა გადახდისუნარიანობაზეა დამოკიდებული.
108. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობებში მონაწილე პირთა უფლება-მოვალეობები შესაძლებელია ორ ნაწილად დავყოთ - „გარე“ და „შიდა“ ურთიერთობიდან გამომდინარე უფლებებად და მოვალეობებად. „გარე“ ურთიერთობა გულისხმობს იმ უფლება-მოვალეობებს, რომლებიც ვალდებულების ერთ-ერთ მხარეზე მონაწილე რამდენიმე პირს ვალდებულების მეორე მხარის მიმართ გააჩნია. რაც შეეხება შიდა ურთიერთობას, იგი ვალდებულების ერთ-ერთ მხარეზე მონაწილე პირთა უფლება-მოვალეობებს მოიცავს ერთმანეთთან მიმართებაში. როგორც წილადი, ასევე სოლიდარული ვალდებულების შემთხვევაში ვალდებულების არსიდან ნათლად გამომდინარეობს წილობრივად, ანდა სოლიდარულად მონაწილე თითოეული სუბიექტის უფლება-მოვალეობათა ოდენობა „გარე“ ურთიერთობაში. განსხვავებულ სურათთან გვაქვს საქმე ვალდებულებაში მონაწილე ამ რამდენიმე სუბიექტის „შიდა“ ურთიერთობასთან დაკავშირებით. „გარე“ ურთიერთობაში წილობრივი ან სოლიდარული უფლებამოსილება თუ ვალდებულება იმისგან დამოუკიდებლად არსებობს, თუ როგორ აქვთ მოწესრიგებული „შიდა“ ურთიერთობები ვალდებულების ერთ-ერთ მხარეზე მონაწილე რამდენიმე პირს. შესაბამისად, შესაძლებელია ვალდებულებაში სოლიდარულად, ანდა წილობრივად მონაწილე პირებს „შიდა“ ურთიერთობა სრულიად განსხვებულად ჰქონდეთ დარეგულირებული. „შიდა“ ურთიერთობა მხოლოდ „გარე“ ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგ ხდება აქტუალური. სწორედ „შიდა“ ურთიერთობებით დადგენილი წილი განსაზღვრავს იმას, თუ საბოლოოდ ვინ რა ოდენობითაა ვალდებულების შესრულებაზე ვალდებული ანდა მის მიღებაზე უფლებამოსილი.
109. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სოლიდარული ვალდებულება პრაქტიკაში პირთა სიმრავლის ყველაზე გავრცელებული სახეა. სოლიდარულ მოვალეთა ცნებას კანონმდებელი სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლში აყალიბებს. ნორმის დანაწესით, თუკი რამდენიმე მოვალემ ვალდებულება უნდა შეასრულოს ისე, რომ თითოეულმა მონაწილეობა უნდა მიიღოს მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში, ხოლო კრედიტორს ვალდებულების მხოლოდ ერთჯერადი შესრულების მოთხოვნის უფლება აქვს, მათ სოლიდარული მოვალეები ეწოდებათ.
110. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლი რამდენიმე წინაპირობას შეიცავს. უპირველეს ყოვლისა, საჭიროა არსებობდეს რამდენიმე მოვალე, რომლებიც კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებაზე არიან პასუხისმგებელი ( შდრ. სუსგ №ას- 164-158-2011, 01 აგვისტო, 2011). გარდა ამისა, აუცილებელია, ისინი ერთი და იმავე კრედიტორის წინაშე იყვნენ ვალდებულნი. კრედიტორს შეუძლია მოთხოვნა წაუყენოს ნებისმიერ სოლიდარულ მოვალეს.
111. მოვალეთა სოლიდარულ მოვალეებად მიჩნევისათვის აუცილებელია, რომ ისინი კრედიტორის წინაშე ვალდებულების შესრულებაზე იყვნენ პასუხისმგებელი. აღნიშნული ურთიერთობიდან გამომდინარე, თითოეული სოლიდარული მოვალე კრედიტორის ერთი და იმავე შესრულების ინტერესის მთლიან დაკმაყოფილებაზე უნდა იყოს ვალდებული, რაც იმაში გამოიხატება, რომ კრედიტორს საკუთარი შეხედულებისამებრ ნებისმიერი მოვალისაგან თანაბრად უნდა შეეძლოს ვალდებულების მთლიანი ანდა ნაწილობრივი შესრულების მოთხოვნა. (შდრ. Gebauer, in Sorgel, BGB Kommentar, Schuldrecht 3/3, 13. Aufl., 2010, §421, Rn.16). მოვალეთა ეს ცალკეული ვალდებულებები, სწორედ ერთი საერთო მიზნით (კრედიტორის ერთი და იმავე შესრულების ინტერესის დაკმაყოფილებით) არიან დაკავშირებულნი და ერთ მთლიანობას ქმნიან. ერთ-ერთი სოლიდარული მოვალის მიერ ვალდებულების მთლიანად შესრულება, ნიშნავს მთლიანი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის დასასრულსა და კრედიტორის ერთიანი ინტერესის დაკმაყოფილებას, რომელიც მას ვალდებულების შესრულების მიმართ გააჩნდა. სოლიდარული ვალდებულების შემთხვევაში თითოეულ სოლიდარულ მოვალეს ვალდებულების მთლიანი შესრულების ვალდებულება ეკისრება. მოვალეთა სოლიდარულ მოვალეებად მიჩნევისათვის მნიშვნელობა არ აქვს იმას, რომ მთლიანი ვალდებულების შესრულება, პრაქტიკულად, მხოლოდ ერთ-ერთ მათგანს შეუძლია. სამოქალაქო კოდექსის 463-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, ბოლო კრიტერიუმი იმაში მდგომარეობს, რომ კრედიტორს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა მხოლოდ ერთხელ შეუძლია.
112. სოლიდარულ მოვალეებად არ ჩაითვლებიან პირები იმ შემთხვევაში, როდესაც მათ, მართალია, მსგავსი შესრულების ვალდებულება აკისრიათ კრედიტორის წინაშე, თუმცა მათ მიერ განხორციელებული შესრულება კრედიტორის ერთი და იმავე ინტერესის დაკმაყოფილებისაკენ არ არის მიმართული.
113. კერძო სამართლის უნიფიკაციის საერთაშორისო ინსტიტუტის (UNIDROIT – International Institute for the Unification of Private Law) მიერ შემუშავებულმა პრინციპებმა ყურადღების მიღმა არ დატოვა სოლიდარული ვალდებულების განმარტების საკითხი. ეს ფაქტი მეტყველებს, სოლიდარული პასუხისმგებლობის ინსტიტუტის მნიშვნელობაზე საერთაშორისო კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებშიც. კერძოდ, სოლიდარული ვალდებულება სახეზეა, როცა რამდენიმე მოვალე კრედიტორთან დაკავშირებულია საერთო ვალდებულებით: ა) ვალდებულება საერთოა (სოლიდარულია), როდესაც რამდენიმე მოვალიდან თითოეული, მთლიანადაა პასუხისმგებელი ნაკისრ ვალდებულებაზე; ბ) ვალდებულება წილობრივია, როდესაც თითოეული მოვალე პასუხისმგებელია მხოლოდ მისი, წინასწარ განსაზღვრული წილის შესაბამისად (11; Art. 11.1.1). (შდრ. International Institute for the Unification of Private law. 2016. ROME. “The Unidroit Pnciples of International Commercial Contracts”.)
114. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება შესაძლებელია სამი საფუძვლით წარმოიშვას: ხელშეკრულება, კანონი და ვალდებულების საგნის განუყოფლობა (Numerus Clausus). კანონის საფუძველზე წარმოშობილი სოლიდარული ვალდებულების შემთხვევები სამოქალაქო კოდექსში საკმაოდ მრავლადაა. მაგალითად, სამოქალაქო კოდექსის 998-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც ზიანის დადგომაში მონაწილე პირების სოლიდარულ პასუხისმგებლობას აწესებს. განსაკუთრებით ხშირია კანონისმიერი საფუძვლები საკორპორაციო სამართალში. მაგალითად, სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოების (სპს) პარტნიორები და კომანდიტური საზოგადოების (კს) პერსონალურად პასუხისმგებელი პარტნიორები (კომპლემენტარები), მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონის თანახმად, კრედიტორების წინაშე პასუხს აგებენ საზოგადოების ვალდებულებისათვის სოლიდარულად. მესამე პირებთან ურთიერთობაში წარმოშობილი ამხანაგობის ვალდებულებებისათვის ამხანაგობის წევრები პასუხს აგებენ სოლიდარულად ( სსკ-ის 937 I-ლი მუხლი).
115. ვალდებულების საგნის განუყოფლობის გამო, სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობას შეიძლება ადგილი ჰქონდეს, როგორც სანივთო, ასევე ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობებში. ამისათვის აუცილებელია ვალდებულების საგნის განუყოფადობა. სწორედ ვალდებულების საგნის განუყოფადობა იმთავითვე გამორიცხავს წილადი ვალდებულების არსებობას. თუმცა თავისთავად ის გარემოება, რომ რამდენიმე პირი განუყოფადი ვალდებულების შესრულებაზეა ვალდებული, არ განაპირობებს ამ პირების ავტომატურად სოლიდარულ მოვალეებად მიჩნევას. ვალდებულების საგნის განუყოფლობის შემთხვევაში, რამდენიმე მოვალე მხოლოდ მაშინ ჩაითვლება სოლიდარულ მოვალეებად, როდესაც თითოეულ მოვალეს მთლიანი ვალდებულების შესრულება მარტომ შეუძლია რომ განახორციელოს (შდრ. Gehrlein, in Bamberger/Roth BGb Komm. 3. Aufl., Band 1, §431, Rn.1; Looschelders, in Staudinger, BGB Komm. 2012, Buch II, §431,Rn.2., Böttcher, in Ermann BGB Komm.,15-e Aufl., 2017, §431, Rn.3.). ვალდებულების საგნის განუყოფლობის მიუხედავად, სოლიდარული ვალდებულების არსებობა გამოირიცხება, თუ მოვალეებს ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარე, ვალდებულების შესრულების განხორციელება მხოლოდ ერთობლივი მოქმედებით შეუძლიათ (შდრ. Bydinski in MüKo.BGB, 6. Aufl., 2012, , §431, Rn.3.).
116. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობის ყველაზე გავრცელებული საფუძველია ხელშეკრულება. იმისათვის, რომ ხელშეკრულების საფუძველზე სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშვას, აუცილებელია, რომ რამდენიმე პირმა სოლიდარულად იკისროს პასუხისმგებლობა კრედიტორის წინაშე. სოლიდარულმა მოვალეებმა კრედიტორთან ხელშეკრულება შესაძლოა ერთდროულად ან ცალ-ცალკე გააფორმონ. შესაძლებელია სოლიდარული ვალდებულების შეთანხმების შემდეგ, კრედიტორთან გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე ერთ-ერთი მოვალე შემდეგ შევიდეს ვალდებულებაში სოლიდარულ მოვალედ (შდრ. Gebauer, in Sorgel, BGB Kommentar, Schuldrecht 3/3, 13. Aufl., 2010, §421, Rn.6). მთავარია კრედიტორთან გაფორმებული შეთანხმება ნათლად ადასტურებდეს თითოეული მოვალის სურვილს - სხვა მოვალეებთან ერთად სოლიდარულად აგონ კრედიტორის წინაშე პასუხი. (შდრ. Looschelders, in Staundinger, BGB Komm 2012, Buch II, §421, Rn.53). სოლიდარული ვალდებულების შესახებ შეთანხმებას იმ შემთხვევაშიც ექნება ადგილი, როდესაც ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ კრედიტორს საკუთარი სურვილისამებრ მთლიანად ანდა ნაწილობრივ შეუძლია ნებისმიერი მოვალისაგან მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება, ხოლო ერთ-ერთი მოვალის მიერ ვალდებულების მთლიანად შესრულება, დანარჩენებსაც ათავისუფლებს შესრულების ტვირთისაგან. (შდრ. K.Schreiber, Die Gesamtschuil, Jura 1989, s.354.). ( შდრ: სუსგ №ას- 599-2019, 04 დეკემბერი, 2019; №ა1158-1104-2014, 06 მაისი, 2015).
117. იმ საკითხის შესამოწმებლად, განსახილველ დავაში არის თუ არა ს.ნ–ა სოლიდარული მოვალე, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს ქვემდგომი სასამართლოს მიერ დადგენილ, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებზე: განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ განსაზღვრა მოპასუხეთა წრე (იხ. ტ.1.ს.ფ.32). პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, საქმეში არსებული მასალებიდან არ დგინდება, რომ ს.ნ–ა წარმოადგენს დავალების შემსრულებელ პირს (იხ. ტ.4.ს.ფ.91), სააპელაციო სასამართლომ კი მიიჩნია, რომ მართალია, საქმის მასალებში წარმოდგენილ შეთანხმებას ხელს მხოლოდ მოსარჩელე და მოპასუხე აწერენ, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი არაერთი მტკიცებულებით, მათ შორის მხარეთა მიმოწერით, დგინდება, რომ მეორე მოპასუხე ჩართული იყო მხარეთა შორის წარმოშობილ ვალდებულებით-სამართლებრივ ურთიერთობაში, ეხმარებოდა მოსარჩელეს ავეჯის არჩევასა და სხვადასხვა საორგანიზაციო საკითხებში, რაც ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ ის მოსარჩელესთან ზეპირი დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე სოლიდარულ მოვალედ უნდა იქნეს განხილული (იხ. ტ.4, ს.ფ.322).
118. საკასაციო პალატა საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე, იზიარებს კასატორების პრეტენზიას სააპელაციო სასამართლოს მიერ ს.ნ–ას სოლიდარულ მოვალედ არასწორად მიჩნევასთან დაკავშირებით, შემდეგი გარემოებების გამო:
119. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21;).
120. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.
121. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.
122. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე, სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.
123. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.
124. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. სამართლებრივი მნიშვნელობის საკითხია, თუ რა შინაარსის შეიძლება იყოს ეს ღონისძიებები.
125. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.
126. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას. სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება,ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.
127. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის განმსაზღვრელი ძირითადი ნიშნები და მიმართულებანი ჩამოყალიბებულია სსსკ-ის 4.1 მუხლში, რომლის თანახმად მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის პრინიციპითაა გამსჭვალული საპროცესო კანონმდებლობის თითქმის ყოველი ნორმა, დაწყებული საქმის მომზადების სტადიით და დამთავრებული გადაწყვეტილების გამოტანით და მისი გასაჩივრებით. მაგალითად, სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ მოპასუხეს ეგზავნება ამ სარჩელისა და მასზე დართული დოკუმენტების ასლები. მოპასუხეს, თავის მხრივ, შეუძლია ცნოს სარჩელი, ან არ ცნოს, მაგრამ თუ არ ცნობს – უნდა წარმოუდგინოს სასამართლოს წერილობითი ფორმით შედგენილი პასუხი სარჩელზე და მასზე თანდართულ საბუთებზე. ამ წერილობით პასუხში მანვე უნდა აცნობოს სასამართლოს, თუ რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს მოსარჩელისაგან თავის დაცვას.ისე, როგორც მოსარჩელეს, მოპასუხეს სრული უფლება აქვს არამარტო გამოთქვას თავისი მოსაზრებები მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფაქტების უარსაყოფად, არამედ, წარმოუდგინოს სასამართლოს ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც ამართლებენ მის შესაგებელს, აქარწყლებენ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, ადასტურებენ ამ მტკიცებულებების სიყალბეს ან არასარწმუნოობას და ა.შ. სასამართლო, ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად.
128. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში, გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).
129. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ ეფექტურ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. შესაგებელი, როგორც მოპასუხის საპროცესო თავდაცვის საშუალება მნიშვნელოვანი ინსტიტუტია სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, მასში ვლინდება წერილობითი შეჯიბრებითობის პრინციპი. იგი ასევე, ერთგვარი გამოხატულებაა დისპოზიციურობის (სსსკ-ის მე-3 მუხლი) პრინციპისა, რომელიც უზრუნველყოფს მხარეთა საპროცესო უფლებების ავტონომიურად განკარგვის შესაძლებლობას. საპროცესო ავტონომიის ფარგლებში მოპასუხის გადასაწყვეტია ცნობს თუ არა სარჩელს, დაასრულებს თუ არა საქმეს მორიგებით, ან რა სახის საპროცესო თავდაცვის საშუალებას გამოიყენებს, რაც გარკვეულწილად დავაში შესვლას და სარჩელში მითითებულ გარემოებებზე პასუხის გაცემას გულისხმობს. შესაბამისად, სარჩელის წარმატება იმაზე იქნება დამოკიდებული, თუ რამდენად კვალიფიციურად დაიცავს თავს მოპასუხე სარჩელისაგან.
130. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ვიდრე საქმის არსებითად განხილვა დაიწყება სასამართლოში, მოსამართლემ უნდა უზრუნველყოს საქმის მომზადება, რომელიც, მათ შორის, მხარეთა წერილობითი პოზიციების გაცვლას მოიცავს. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება, ერთი მხრივ, სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოპასუხისათვის, ხოლო მეორე მხრივ, შესაგებლისა და თანდართული დოკუმენტების ასლების მოსარჩელისთვის ჩაბარება. სასამართლომ მკაცრად უნდა გააკონტროლოს ამ კონტექსტში მხარეთა საპროცესო უფლებების დაცვა (წერილობითი დოკუმენტაციის სრულყოფილად მიღება და პასუხის გასაცემად გონივრული ვადის დადგენა), წინააღმდეგ შემთხვევაში, სახეზე იქნება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების დარღვევა. მოპასუხეს მისთვის გზავნილის (სარჩელისა და თანდართული დოკუმენტების ასლები) ჩაბარების შემდეგ წარმოეშობა შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება. შესაგებელი, ისევე როგორც სარჩელი, ყველა შემთხვევაში წერილობითი ფორმით (როგორც წესი ნაბეჭდი სახით) უნდა იყოს შედგენილი.
131. კანონმდებლის ამგვარი მოთხოვნა გამომდინარეობს წერილობითი სამართალწარმოების პრინციპიდან, რაც წინა ეტაპია ზეპირი სამართალწარმოებისა და რასაც ვერ ჩაანაცვლებს მხარეთა მოსმენის პრინციპი, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო პროცესი დაკარგავდა განსაზღვრულობის სახეს და მივიღებიდით საპროცესო მოქმედებების ქაოსს. მხარეს უფლება აქვს წინასწარ, საქმის არსებითად განხილვის დაწყებამდე იცოდეს, რაზე აფუძნებს მეორე მხარე თავის მოთხოვნას ან რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს თავის დაცვას. მხარეებს უნდა მიეცეთ ეფექტური სამართლებრივი დაცვის საშუალება, რათა დაიცვან საკუთარი სამოქალაქო უფლებები, რაც სამართლიანი სასამართლოს უფლების მოთხოვნაა.
132. ვინაიდან საქმის განხილვის და დავის გადაწყვეტის მთავარი ფიგურანტი მოსამართლეა, მას ჯერ კიდევ წერილობითი ფორმით წარდგენილი სარჩელიდან და შესაგებლიდან უნდა შეექმნას წარმოდგენა დავის სურათზე (ფაბულა), მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველზე (სარჩელით მოთხოვნილი შედეგის განმსაზღვრელი ნორმა), მოთხოვნის წინაპირობებზე (ნორმის შემადგენლობა), მტკიცების საგანსა (სადავო გარემოება, რომელიც უნდა დამტკიცდეს) თუ სარჩელის პერსპექტიულობაზე. იმის მიხედვით, რამდენად აკმაყოფილებს სარჩელი და შესაგებელი ფორმალური დასაბუთებულობის (გამართულობის) მოთხოვნებს, მოსამართლე ნიშნავს მოსამზადებელ ან მთავარ სხდომას. შესაბამისად, თუ მოსამართლე დანიშნავს მოსამზადებელ სხდომას, მან აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს მხარეთა საპროცესო უფლებები - დააზუსტონ/შეავსონ სარჩელში/შესაგებელში მითითებული გარემოებები (სსსკ-ის 83-ე მუხლი). დასაბუთებულობის მოთხოვნა გამოიყენება შესაგებელთან მიმართებაშიც, ამ დროს, მოწმდება როგორი შესაგებელი წარადგინა მოპასუხემ (მოთხოვნის შემწყვეტი, შემაფერხებელი, გამომრიცხავი). შესაგებლის შინაარსიდან უნდა მიხვდეს მოსამართლე, რომელია უდავო და რომელია სადავო მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტები. შესაგებლის ინსტიტუტი, სარჩელის ინსტიტუტთან ერთად ერთგვარი გზამკვლევია მტკიცების სტადიისა, რომელზე გადასვლაც არ ხდება, ვიდრე არ ამოიწურება მხარეთა პოზიციების (სარჩელი; შესაგებელი; მოპასუხის მხრიდან არსებითი შედავების შემთხვევაში მოსარჩელის პასუხი და ა.შ.) ურთიერთგაცვლა და უდავო გარემოებების იდენტიფიცირება. საქმის განმხილველი მოსამართლის გადასაწყვეტია, თუ რა ფაქტობრივი აღწერილობა (ფაბულა) უნდა დაუდოს საფუძვლად საკუთარ მსჯელობას, თავის მხრივ, მთავარ როლს ფაბულის შექმნაში მხარეები ასრულებენ, რაც სრულად პასუხობს შეჯიბრებითობის პრინციპის მოთხოვნებს. ერთი მხრივ, რელევანტური ფაქტების დახარისხება ხდება სამართლის ნორმის მიხედვით, ხოლო მეორე მხრივ, ფაქტები განსაზღვრავენ, რომელია მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა. აქედან გამომდინარე, დავის გადაწყვეტაში სარჩელთან ერთად შესაგებლის, როგორც საპროცესო ინსტიტუტის როლი, უაღრესად მნიშვნელოვანია.
133. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შესაგებლის ზოგადი კლასიფიკაცია შემდეგია: მატერიალური და საპროცესო შესაგებელი; აბსტრაქტული (ზოგადი) და კონკრეტული შესაგებელი; მარტივი და კვალიფიციური (არსებითი) შესაგებელი. რა ტიპის შესაგებელს წარადგენს მოპასუხე, სრულად თავსდება ამ უკანაკნელის ნების ავტონომის ფარგლებში. კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება გამომდინარეობს სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან (ივარაუდება, რომ შედავებული უნდა იყოს დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი ფაქტები და არა სამართლებრივი მოსაზრებები, ე.ი. ისეთი ფაქტები, რომელთა არსებობა წარმოშობენ მოთხოვნას), წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები, დამტკიცებულად ითვლება. მოსამართლემ განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიაქციოს პირველ რიგში საპროცესო შესაგებელს, ხოლო ამის შემდეგ მატერიალურ შესაგებელს.
134. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხეებმა წარადგინეს შესაგებელი, რომელშიც მიუთითეს, რომ ს.ნ–ა არ წარმოადგენს გარიგების მხარეს, ასევე მოითხოვეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (იხ. ტ.1.ს.ფ.126-127 ).
135. საკასაციო პალატა საქმეში არსებული მტკიცებულებების შეფასების საფუძველზე (იხ. ტ.1.ს.ფ.4; 52; ტ.2-ე, ს.ფ. 1-2;), მიუთითებს, რომ საეჭვოობისას ხელშეკრულებისა და ნების განმარტების შედეგად უნდა დადგინდეს, თუ რისი შეთანხმება სურდათ მხარეებს. ამ შემთხვევაში ხელშეკრულებისა და ნების გამოვლენის განმარტების (სსკ-ის 52-ე მუხლი) წესების გამოყენებით, აგრეთვე სოლიდარული ვალდებულების მომწესრიგებელ ნორმათა მოხმობით უნდა დადგინდეს, თუ რისი შეთანხმება სურდათ მხარეებს. მხოლოდ ის ფაქტი, თუნდაც რამდენიმე პირის მიერ ვალდებულების შესრულება იქნა შეთანხმებული, მოვალეთა სოლიდარულ მოვალეობად მიჩნევისათვის არაა საკმარისი და მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული სხვადასხვა გარემოებები. სოლიდარული ვალდებულების არსებობის განმარტების მნიშვნელოვანი წინაპირობაა მოვალეთა ნება, ვალდებულების შესრულებით სხვა მოვალეებიც გაათავისუფლოს ვალდებულების შესრულების ტვირთისაგან. (შდრ. Böttcher L , in Ermann BGB Komm.,15-e Aufl., 2017, §421, Rn.20).
136. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ ყურადღებას გაამახვილებს საქმეში განთავსებულ 2018 წლის 28 თებერვლით დათარიღებულ შეთანხმებაზე, რომელსაც ხელს აწერს თ.ჯ–ძე ( შემსრულებელი) და მ.უ–ძე (დამკვეთი) (იხ. ტ.1.ს.ფ.4; 52), რომლის შინაარსის საფუძველზეც, არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ ს.ნ–ა მოსარჩელესთან ზეპირი დავალების ხელშეკრულების საფუძველზე სოლიდარულ მოვალედ უნდა იქნეს განხილული. შესაბამისად გასაზიარებელია კასატორების პრეტენზია, რომ აღნიშნული შეთანხმებით ადგილი არ ჰქონდა სოლიდარული ვალდებულების წარმოშობას. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების, აგრეთვე საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელესა და მეორე მოპასუხეს შორის არ წარმოშობილა სსკ-ის 464-ე მუხლით გათვალისწინებული სოლიდარული ვალდებულება, რაც ამ ნაწილში სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია.
137. რაც შეეხება კასატორების სხვა მატერიალურ სამართლებრივ პრეტენზიას: კასატორები აღნიშნავენ, რომ განსახილველ შემთხვევაში საწოლის ნაწილში არ არსებობდა ხელშეკრულებიდან გასვლის წინაპირობები, ხოლო რაც შეეხება სამზარეულოს, პირველადი დათვალიერებით ცალკეულ დეტალებზე არსებული დაზიანებები იმ დაშვების შემთხვევაშიც კი, რომ კასატორი მხარის აღმოსაფხვრელ ხარვეზს წარმოადგენდა, ზიანის ანაზღაურება მაინც სწორი ფორმით უნდა მომხდარიყო და არა იმგვარად, როგორც სააპელაციო სასამართლომ განსაზღვრა. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეეძლო მოპასუხე მხარისათვის გადახდილი თანხის უკან დაბრუნება, თუ ის დაზიანებები რაც სამზარეულოზე შეინიშნებოდა, იყო გამოუსწორებელი ან გამოსწორება არათანაზომიერად დიდ დანახარჯებს მოითხოვდა. სსკ-ის 409-ე მუხლი პირდაპირ განსაზღვრავს, რომ ფულადი ანაზღაურების მოთხოვნის წინაპირობა არის პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის შეუძლებლობა. მოცემულ საქმეზე სამზარეულოს უმნიშვნელო დაზიანებები, რომლებიც შეიმჩნეოდა მხოლოდ 2 მაქსიმუმ 3 დეტალზე, უამრავი ჩამონათვალი დეტალიდან, ნამდვილად აღმოფხვრადი იყო. სააპელაციო პალატა ისე გადავიდა ზიანის სრული ანაზღაურების პიობებზე, რომ ჯერ არ შეაფასა პირველადი მდგომარეობის აღდგენის შესაძლებლობა, რითაც არსებითად დაარღვია კანონით განსაზღვრული რიგითობა და მანამდე არსებული პრაქტიკა (სუსგ 2013 წლის 01 ივლისის №ას-166-169-2013, ას-834-780-2017 23.10.2017წ, 29.09.2015 საქმე №ას-708-674-2015). კასატორების განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა სსკ-ის 488-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მხარეთა შორის არ ყოფილა შეთანხმება ხარისხზე, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს ამ კუთხით საკითხი არ უკვლევია და დაასკვნა, რომ მიმღებისათვს გადაცემული ავეჯი შეკვეთის შესატყვისი იყო, ამაზე საქმეში არსებული ექსპერტიზაც მიუთითებდა. სასამართლომ აქვე დასძინა, რომ საწოლის ნაწილში შემკვეთს არ ჰქონდა ისეთი ნივთი მიღების მოლოდინი. თუ საქმეში არსებული მტკიცებულებით, ექსპერტიზის დასკვნით დადასტურებულია, რომ ნივთები გამოსადეგია დანიშნულებისამებრ გამოყენებისთვის, მაშინ გაუგებარია რა საფუძვლით ჩათვალა ისინი სააპელაციო სასამართლომ ნაკლის მქონედ. ამავდროულად, სააპელაციო პალატამ შეკვეთასა და ინვოისში არსებული კოდების დამთხვევის ფაქტი სწორად ვერ დაადგინა. კასატორთა მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სსკ-ის 488-ე მუხლის მე-2 ნაწილი. ფაქტების კონსტატაციის სამსახურის ოქმში მითითებულია იმ დაზიანებაზე, რომელიც სამზარეულო დეტალებს აღენიშნება. სამზარეულო კომპლექტზე არსებული რამოდენიმე ხარვეზი, გავლენას ვერ მოახდენდა მთლიან შესრულებაზე. სააპელაციო პალატას მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეეძლო საკითხის ამგვარად გადაწყვეტა, თუ დარწმუნდებოდა, რომ დაზიანება ისეთი მასშტაბის იყო, რომ არსებით გავლენას ახდენს შესრულებაზე. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპეტიზის ეროვული ბიუროს დასკვნაშიც კი, რომელიც ჩატარდა ავეჯის გადაცემიდან წელიწადნახევრის შემდგომ, აღნიშნულია, რომ დაზიანების ძირითადი ნაწილი განთავსებულია დაფარულ მხარეს, აწყობის შემთხვევაში იქნება შეუმჩნეველი და ნივთი ვარგისია დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად. საქმის წარმოების არცერთ სტადიაზე მოსარჩელის მოთხოვნა არ ყოფილა ნაკლის აღმოფხვრა. მიმწოდებელ მხარეს მოესპო შესაძლებლობა, საკუთარი პოზიცია დაეფიქსირებინა ნაკლის აღმოფხვრის მიმართ, რომელიც დადასტურებული უნდა ყოფილიყო შესაბამისი სპეციალისტების დასკვნებით. ანუ სასამართლომ დაარღვია ზიანის ანაზღაურების კანონით განსაზღვრული მკაცრად განსაზღვრული სისტემა, კერძოდ: 1. ზიანის მიმღები მხარე ჯერ უნდა ითხოვდეს ნაკლის გამოსწორებას; 2. მხოლოდ შესრულებისთვის განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდგომ შეუძლია მხარეს ხელშეკრულებიდან გასვლა. განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ არ გამოიკვლია, რამდენად იყო დაცული პირველადი მოთხოვნის გამოყენების შესაძლებლობა იმ პირობებში, როდესაც არცერთი ექსპერტზის დასკვნით არ ირკვევა, რომ ნივთი უვარგისი იყო გამოყენებისთვის, მეტიც ექსპერტიზით გადაწყვეტილია, რომ დაზიანებები უხილავ მხარესაა და დაკომპლექტების შემდომ იქნება შეუმჩნეველი. მიმღებ მხარეს არ ჰქონდა უფლება, პირდაპირ უარი ეთქვა ხელშეკრულებაზე. სსკ-ის 490-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნივთის ნაკლის შემთხვევაში კანონი მიმღებ მხარეს ზიანის ანაზღაურების რამოდენიმე შესაძლებლობას ანიჭებს. მყიდველს შეუძლია მოითხოვოს გვაროვნული ნივთით ჩანაცვლება, თუ გადაცემულია გვაროვნული ნივთი. ასევე, შეუძლია მოითხოვოს ფასის შემცირება და ხელშეკრულებიდან გასვლა, მაგრამ მას შემდგომ, რაც ამოწურავს ნაკლის აღმოფხვრის შესაძლებლობას, ხოლო ნაკლის აღმოფხვრისას იმ შემთხვევაში შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე, თუ მან შესრულების მიმართ ინტერესი დაკარგა. რადგან მიმღებმა მხარემ აირჩია ზიანის ანაზღაურების ხელშეკრულების მოშლის გზა, იგი ვალდებული იყო, ემოქმედა სსკ-ის 352-ე, 405-ე მუხლების დანაწესით. კასატორთა მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ არცერთ სტადიაზე არ ყოფილა მითითება ინვოისში არსებულ კოდსა და კატალოგში არსებულ კოდების სხვაობის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლო გასცდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ფაქტებს და საკუთარი ინიციატივით დაადგინა ისეთი გარემოება, რომელიც კვლევის საგანი არ ყოფილა სასამართლო განხილვის არცერთ სტადიაზე. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ შეკვეთილი საწოლის მახასიათებლები არ ემთხვეოდა სატრანსპორტო დოკუმენტაციაში არსებულ მახასიათებლებს. სასამართლომ არ შეადარა ერთმანეთს კატალოგში მითითებული კოდი, შეფუთვის ფურცელში არსებულ კოდს. ( იხ. საკსაციო საჩივარი).
138. საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეიძლება იმგვარი სამართლებრივი დასკვნის გაკეთება, რომ მოთხოვნის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობა) არსებობა, გამორიცხავს მოსარცელისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.
139. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას, დავალების ხელშეკრულებიდან გასვლისთვის კანონით განსაზღვრული წინაპირობების არსებობის დადგენა წარმოადგენდა.
140. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, ხელშეკრულებიდან გასვლის, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისა და თანხის დაკისრების მოთხოვნა სსკ-ის 352.1 (თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება) და 405.1 და 405.2 „ა“ (თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, მაშინ კრედიტორს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი; არ არის აუცილებელი დამატებითი ვადის დაწესება ან გაფრთხილება, თუ: ა) აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება) მუხლებიდან გამომდინარეობს.
141. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ისევე, როგორც კონტინენტური სამართლის სისტემის ქვეყნებში, საქართველოს შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ნორმებს ძირითადად დისპოზიციური ხასიათი აქვთ. ქართული სამოქალაქო კოდექსის როგორც ზოგადი, ისე კერძო ნაწილი შესრულების მექანიზმებზეა აგებული. მთავარია შესრულება და არა პასუხისმგებლობა. ვალდებულების შესრულება დამოკიდებულია კონკრეტული სახის ვალდებულების შინაარსზე. ვალდებულების შესრულება ხორციელდება ვალდებულების მხარეების ნებელობითი მოქმედების შედეგად: მოვალე სთავაზობს შესრულებას, კრედიტორი ღებულობს შესრულებას.
142. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა. ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. დაზარალებულს უფლება აქვს მოითხოვოს დარღვეული უფლების დაცვა. (იხ. მ. თოდუა/ ჰ.ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 37.).
143. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იურიდიულ ლიტერატურაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, ხელშეკრულების დადების მომენტიდან მხარეები ვალდებულნი არიან შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. მათ არ შეუძლიათ ცალმხრივად თქვან უარი ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. მაგრამ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ხელშეკრულების მხარეს უფლება აქვს გავიდეს ხელშეკრულებიდან და უარი თქვას ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე (შდრ. სუსგ №ას1166-2019, 06 აპრილი, 2020). ხელშეკრულების ერთ-ერთი მონაწილის შესაძლებლობას კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში უარი თქვას ხელშეკრულების გაგრძელებაზე, ხელშეკრულებიდან გასვლა ეწოდება. იგი გერმანიის სამოქალაქო კოდექსიდანაა გადმოღებული და ბევრად ეხმაურება ევროგაერთიანების სამართალს (იხ. დამატებით: ბ. ზოიძე, ევროპული სამართლის რეცეფცია საქართველოში, თბილისი, 2009, 266).
144. ხელშეკრულებიდან გასვლის სამართლებრივი ფუნქცია მიღებული შესრულების უკან დაბრუნებაში გამოიხატება. უკუქცევის ვალდებულება ორივე მხარეს ეკისრება, რაც თავის მხრივ ხაზს უსვამს იმ გარემოებას, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის ინსტიტუტი ორმხრივი ხელშეკრულებისათვის არის დამახასიათებელი (იხ. დამატებით: გიორგი ვაშაკიძე, სამოქალაქო კოდექსის გართულებულ ვალდებულებატა სისტემა, თბილისი, 2010, გვ.159).
145. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოთხოვნის საფუძველია სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ. ბოელინგი/ ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, 2004, 39.). ხელშეკრულება არ წარმოადგენს მოთხოვნის საფუძველს. მოთხოვნის საფუძველი მხოლოდ კანონშია მოცემული, ხელშეკრულება კი მოთხოვნის წარმოშობის წინაპირობაა.
146. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნის საფუძველი შესაძლოა მიმართული იყოს შესრულების უფლების მინიჭებაზე. მაგალითად, სსკ-ის 477-ე მუხლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი, ხოლო მყიდველი კი მოვალეა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. ეს ნორმა ნასყიდობის მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმების ცენტრალური მოთხოვნის საფუძველს წარმოადგენს. ამ სამართლებრივი ნორმის საფუძველზე აღმოცენებულ მოთხოვნას პირველადი მოთხოვნის უფლება ეწოდება. პირველადი მოთხოვნა მეორადი მოთხოვნისაგან იმით განსხვავდება, რომ უშუალოდ ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობს და ხელშეკრულების მხარის მთავარი ინტერესია. ნასყიდობის ხელშეკრულებასთან მიმართებით აღსანიშნავია მყიდველის შემდეგი მეორადი მოთხოვნის უფლებები (იხ. დამატებით: ს.ჩაჩავა, მოთხოვნების და მოთხოვნის საფუძვლების კონკურენცია კერძო სამართალში, თბილისი, 2010, გვ.57), რომლებიც მას წარმოეშვება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი გამყიდველმა დაარღვია სსკ-ის 488-489-ე მუხლებით გათვალისწინებული ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნითის გადაცემის ვალდებულება: 1) ნივთის ნაკლის გამოსწორება; 2) ნაკლიანი გვაროვნული ნივთის შეცვლა; 3) ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასვლა; 4) ფასის შემცირება, თუკი მყიდველი არ ითხოვს ნაკლის გამოსწორებას, ან ახლით შეცვლას და არც ხელშეკრულებიდან გასვლას; 5) უარი საქონლის მიღებაზე, თუკი გამყიდველი მიაწვდის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულზე ნაკლები რაოდენობით; 6) მიყენებული ზიანის ანაზღაურება.
147. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ მეორადი მოთხოვნის უფლებათა კონკურენციის საკითხი თითქმის ყველა სამართლებრივ სივრცეში განსაზღვრულ იერარქიასა და ეტაპობრიობას ექვემდებარება, რაც გულისხმობს, რომ ვალდებულების დარღვევის ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შესაძლებელია კონკრეტული მეორადი მოთხოვნის უფლება იყოს პრიორიტეტული.
148. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ნაკლის გამოსწორება მეორად მოთხოვნათა შორის უპირატესად გამოსაყენებელი მოთხოვნაა. იგი მოვალისათვის დამატებითი შანსია „გადაარჩინოს“ ხელშეკრულება და დააკმაყოფილოს შესრულების ინტერესი (იხ. დამატებით: ჰ.ბოელინგი/ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბილისი, 2004, 40.). ამ მოთხოვნის გამოყენების უპირატესობა განპირობებულია უშუალოდ ხელშეკრულების მხარეთა ინტერესებით. ნივთის ნაკლის გამოსწორება განხილულ უნდა იქნეს იმგვარ მეორად მოთხოვნად, რომელიც პრიორიტეტული, უპირატესად გამოსაყენებელია სხვა დანარჩენ მეორადი მოთხოვნის უფლებებს შორის. კერძოდ, სანამ საგნის ნაკლის გამო, კრედიტორი ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის უფლებას აამოქმედებდეს, ის ვალდებულია მიმართოს ნაკლის გამოსწორების მოთხოვნის უფლებას იმ პირობით, თუ სახეზე არ არის გამომრიცხავი საფუძვლები. აღნიშნული მოტივირებულია კონტინენტური სამართლის სისტემის კონცეპტუალური მიდგომით, რომელიც ორიენტირებულია ხელშეკრულების შესრულებაზე, მოწოდებულია გადაარჩინოს შეთანხმება და უზრუნველყოს მხარეთა ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესის განხორციელება თვით მეორადი მოთხოვნის უფლებების სამართლებრივ რეჟიმში.
149. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ნაკლის გამოსწორების მოთხოვნა გამორიცხავს სხვა მეორად მოთხოვნას. ამ დროს ადგილი აქვს ე.წ. „მოთხოვნათა გამომრიცხავ“ კონკურენციას. მოთხოვნათა გამომრიცხავი კონკურენცია სახეზეა, როდესაც ერთი და იმავე ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად რამდენიმე მოთხოვნა არსებობს, თუმცა ერთი მოთხოვნის განხორციელება უპირატესია. უპირატესობა ვლინდება ერთი მოთხოვნის განხორციელების ვალდებულებაში სხვა ნებისმიერთან მიმართებით. სანამ არ განხორციელდება ეს მოთხოვნა, უფლებამოსილი პირი ვერ გამოიყენებს სხვა მოთხოვნებს. ნივთის ნაკლის გამოსწორების მოთხოვნა სხვა მეორად მოთხოვნებთან მიმართებაში, როგორც წესი, უპირატესად გამოსაყენებელი მოთხოვნაა და გამორიცხავს კრედიტორის სხვა მეორად მოთხოვნებს.
150. საკასაციო პალატა დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით, აგრეთვე, სამოქალაქო კოდექსის 405-ე და 352-ე მუხლების გაანალიზების საფუძველზე განმარტავს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება კანონმდებლის მიერ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარისათვის მინიჭებული უფლებაა და მისი თავისებურება იმაშია, რომ ამისთვის არ არის აუცილებელი მეორე მხარის თანხმობა. ეს თავისებურება განაპირობებს იმასაც, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება არის აღმჭურველი უფლება და მოთხოვნის უფლებებისაგან განსხვავებით მასზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობა. იგი შეიძლება ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარის მიერ ნებისმიერ დროს იქნეს გამოყენებული, თუკი, არსებობს კანონით ამომწურავად განსაზღვრული ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლები და წესები (სამოქალაქო კოდექსის 405-ე, 352-359-ე მუხლები) (იხ: დამატებით: ლ. ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი 3, მუხლი 352-ე, თბილისი, 2001 წელი, 233; მ.თოდუა, ჰ. ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006 წელი, 41; შდრ: სუსგ №ას- 1361-2020, 11 მარტი, 2021).
151. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი და სხვა კერძოსამართლებრივი კანონმდებლობა შეიცავს აგრეთვე ისეთ ნორმებს, რომლებიც გამოიყენება მოთხოვნის საფუძვლით გათვალისწინებული წინაპირობების შემოწმებისას და ამდენად, ასრულებს დამხმარე ფუნქციას. დამხმარე ხასიათის ნორმებს განეკუთვნება ასევე უშუალოდ სამართლებრივი შედეგის დამფუძნებელი უფლების მომწესრიგებელი ნორმები, ისინი პირს სამართლებრივი შედეგის მოდიფიცირების უფლებას ანიჭებს ხელშეკრულების მეორე მხარის თანხმობის არსებობის მიუხედავად. დამფუძნებელია უშუალო სამართლებრივი შედეგის წარმომშობი უფლება, რომელიც პირს ანიჭებს უფლებამოსილებას, ცალმხრივი ნების გამოვლენით წარმოშვას, შეცვალოს ან გააუქმოს სამართლებრივი შედეგი. დამფუძნებელი უფლების მარეგულირებელი ნორმების ძირითადი თავისებურება ისაა, რომ უფლებამოსილი პირის მიერ უფლება ხორციელდება ნამდვილი, მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენით. ასეთ დამფუძნებელ უფლებათა რიცხვს მიეკუთვნება ხელშეკრულებიდან გასვლა, რომელიც სსკ-ის 355-ე მუხლის თანახმად, ხდება ხელშეკრულების მეორე მხარისათვის შეტყობინებით. დამფუძნებელი უფლება განხორციელებულია ანუ შესაბამისი ნების გამოვლენა ნამდვილია იმ მომენტიდან, როდესაც იგი ხელშეკრულების მეორე მხარეს მიუვა, კერძოდ, მოხვდება მიმღების ძალაუფლების სფეროში და ამ უკანასკნელს ექნება მისი შინაარსის რეალურად განხორციელების შესაძლებლობა (იხ. დამატებით: დ. კერესელიძე, კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემური ცნებები, 2009, 246.). ამ უფლებათა განსხვავებული სტატუსი, ცხადია, არ გამორიცხავს მათ განხორციელებას სასამართლოსათვის მიმართვის გზით.
152. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დამფუძნებელი უფლების განხორციელება პირდაპირ ზეგავლენას ახდენს ცალკეული მოთხოვნის წარმოშობასა და გაუქმებაზე. მაგალითისათვის, უფლებამოსილი პირის მიერ კანონით დადგენილი წესებისა და პირობების შესაბამისად განხორციელებული ხელშეკრულებიდან გასვლა სსკ-ის 352-ე მუხლით წარმოშობს ე.წ. რესტიტუციის მოთხოვნის უფლებას, ანუ ხელშეკრულების ორივე მხარემ ერთმანეთს უნდა დაუბრუნონ მიღებული შესრულება და სარგებელი.
153. საკასაციო პალატა განმარტავს, მიუხედავად იმისა რომ ხელშეკრულებიდან გასვლაზე, როგორც აღმჭურველ უფლებაზე, არ ვრცელდება ხანდაზმულობა, მისი თანმდევი შედეგი - რესტიტუცია ექვემდებარებოდა ხანდაზმულობას. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამ დროს თავდაპირველი ვალდებულებითი ურთიერთობის ადგილს იკავებს უკუქცევის შედეგად წარმოშობილ შესრულებათა უკან დაბრუნების ურთიერთობა, რაც ხელშეკრულების დადების შემდეგ შესრულებათა გაცვლამდე არსებული ვითარების აღდგენას გულისხმობს, ანუ ხელშეკრულებიდან გასვლით წარმოიშობა ახალი ვალდებულება (პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულება). ნატურით დაბრუნების მოთხოვნაზე კი, სსკ-ის 128.3 მუხლით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის საერთო 10-წლიანი ვადა ვრცელდება (შდრ. სუსგ №ას-1209-1169-2016, 12 ივლისი, 2017 წელი), რომელიც იწყება ხელშეკრულებიდან გასვლის მომენტიდან.
154. ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება კანონით გათვალისწინებული უფლებაა. ამიტომ კანონი ამომწურავად განსაზღვრავს ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებსა და წესს, კერძოდ, იმას, თუ როდის შეუძლია ხელშეკრულების მხარეს მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა (სსკ-ის 405-ე, 352-359-ე მუხლები). თუმცა, ეს არ გამორიცხავს, რომ მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულებიდან გასვლის დამატებით პირობებზე. ხელშეკრულებიდან გასვლის, როგორც მეორადი მოთხოვნის უფლების საფუძვლები შეიძლება დაიყოს მატერიალურ და ფორმალურ ნაწილებად. მატერიალურში იგულისხმება ვალდებულების დარღვევა, ხოლო ფორმალურში - დამატებითი ვადის დაწესება (გაფრთხილება) და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შეტყობინება.
155. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის კანონისმიერი წინაპირობებია: ა) ხელშეკრულების ნამდვილობა (უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობის ზოგად პირობებს); ბ) ზოგადი წესის მიხედვით, მოვალის მხრიდან ხელშეკრულების მნიშვნელოვანი (არსებითი) დარღვევა (დარღვევა არსებითი ხასიათისაა, თუ მოვალის მხრიდან ძირითადი ვალდებულების დარღვევის გამო, ფაქტობრივი შესრულების დანიშნულებისამებრ გამოყენება შეუძლებელი ხდება ან იკარგება მომავალში მისი შესრულების იმედი ანდა კრედიტორს ეკარგება შესრულებისადმი ინტერესი; გ) ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ განცხადების გაკეთებით მონაწილე მთლიანად გადის ხელშეკრულებიდან, რადგანაც კანონით დაუშვებელია ხელშეკრულებიდან ნაწილობრივი გასვლა; დ) მიუხედავად ვალდებულების მნიშვნელოვანი დარღვევისა, მოვალეს არ შეუძლია კრედიტორს მოსთხოვოს ხელშეკრულების ძალაში დატოვება; ე) ვალდებულების დარღვევისათვის კრედიტორი მთლიანად ან უმთავრესად არ არის პასუხისმგებელი; ვ) მოთხოვნას არ უპირისპირდება შესაგებელი, რომელიც უკვე წარმოდგენილია ან წარდგენილი იქნება დაუყოვნებლივ მოვალის მიერ, თუკი კრედიტორი უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე (მაგალითად, შესაგებელი ვალდებულების გაქვითვაზე); ზ) სახეზეა კრედიტორის მიერ შესაგებელი იურიდიული მოქმედება – ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის მიცემული გონივრული ვადა, თუ ხელშეკრულებით ასეთი ვადა არ ყოფილა დადგენილი, ანდა, თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა – გაფრთხილება (იხ. დამატებით: მ.თოდუა/ჰ. ვილემსი, ვალდებულებითი სამართალი, თბილისი, 2006, 56; ჰ.ბიოლინგი/პ.ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ.39; შდრ: სუსგ №ას-1003-924-2017, 01 დეკემბერი, 2017.პ.34).
156. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევა თავისთავად არ აფუძნებს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლებას. ვალდებულების დარღვევა ობიექტური მაშტაბით უნდა გაიზომოს. ზოგადად, ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება წარმოიშობა, მიუხედავად იმისა, თუ რა ტიპის ვალდებულება დაირღვა. ვალდებულება, რომლის დარღვევაც ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძველს წარმოადგენს, უნდა იყოს ნამდვილი, ვადამოსული და უპრეტენზიო. თუ ვალდებულება ჯერ კიდევ არ არის შესასრულებელი, მხარე ვერ გავა ხელშეკრულებიდან, რადგან მას არ ექნება ამის საფუძველი. გამონაკლისის სახით, სსკ-ის 405-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, მხარეს შეუძლია შესრულების ვადის დადგომამდე განაცხადოს უარი ხელშეკრულებაზე. ხელშეკრულებიდან გასვლის პირობა ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულებაა. თუ მოვალემ ვალდებულება შეასრულა ან კრედიტორმა შეთანხმებულის ნაცვლად სხვა შესრულება მიიღო (datio pro solutio), კრედიტორი ხელშეკრულებიდან ვერ გავა. კრედიტორს ასევე ეზღუდება ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება, თუ მოვალემ წარადგინა ან დაუყოვნებლივ წარმოადგენს პრეტენზიას (შესაგებელს). ანალოგიური წესი გამოიყენება მაშინაც, როდესაც მოვალეს შეუძლია ვალდებულების გაქვითვა და იგი ამ უფლებას კრედიტორის მხრიდან ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის დაყენებისთანავე გამოიყენებს (dolo agit, qui petit, quod statim redditurus est).
157. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება ქარწყლდება იმ შემთხვევაში, თუ იგი სხვა მოთხოვნებთან ერთად ალტერნატიულ კონკურენციაში იმყოფება, უფლებამოსილი პირი კი ახორციელებს სხვა ალტერნატულ მოთხოვნას, როგორიცაა, მაგალითად, ფასის შემცირება. ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლება ქარწყლდება იმ შემთხვევაშიც, თუკი ხელშეკრულებიდან გასვლისათვის მეორე მხარემ დააწესა ვადა, ხოლო უფლებამოსილმა პირმა აღნიშნულ ვადაში არ განახორციელა ხელშეკრულებიდან გასვლის შესახებ შეტყობინება სსკ-ის 405-ე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით.
158. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ცალკეული მოთხოვნის განხორციელებისათვის აუცილებელია ადეკვატური მოთხოვნის საფუძვლის შერჩევა. ამასთან, შესაბამისი მოთხოვნის რეალიზებისათვის შეიძლება არ იყოს საკმარისი ერთი კონკრეტული მოთხოვნის საფუძვლის გამოყენება და აუცილებელი გახდეს რამდენიმე მოთხოვნის საფუძვლის ერთობლივი გამოყენება. წინააღმდეგ შემთხვევში, მოთხოვნის მფლობელის ინტერესების რეალიზება შეუძლებელი იქნება. კონკრეტული მოთხოვნის საფუძვლის შერჩევისას, შესაძლებელია არსებობდეს მისი ფორმირების რამდენიმე ალტერნატივა ანუ რამდენიმე მოთხოვნის საფუძვლის სხვადასხვა კომბინაცია. ამ მოთხოვნის საფუძვლების ურთიერთმიმართება წარმოშობს კონკურენციის სხვადასხვა სახეს. ამასთან, მოთხოვნის მფლობელისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის მიღწევა შეიძლება დამოკიდებული იყოს მოთხოვნის სხვადასხვა საფუძვლების ერთობლივ გამოყენებაზე ანუ კუმულაციაზე.
159. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დავალების ხელსეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების სესრულებისას, მარწმუნებლისათვის შეძენილი ნივთის ნაკლის გამო ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველს წარმოადგენს სსკ-ის 352-ე და 405-ე მუხლების დანაწესები.
160. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მოითხოვდა მოპასუხის მიერ მისთვის ნაკლის მქონე ნივთების გადაცემის გამო, დავალების ხელშეკრულებიდან ნაწილობრივ გასვლას და გასახდილი თანხის დაბრუნებას 31280 ევროს ოდენობით. (იხ. ტ.1. ს.ფ.6).
161. სააპელაციო სასამართლომ სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაუდო საქმის მასალებში წარმოდგენილი კომპაქტდისკი, რომელზეც ფაქტების კონსტატაციის მსვლელობაა ჩაწერილი, (რომლსაც მოპასუხეები არ დასწრებიან), აგრეთვე 2016 წლის 06 სექტემბრის ექსპერტიზის დასკვნა( იხ. ტ.3.ს.ფ.15-22), რომლის თანახმად, ექსპერტი მიუთითებს, რომ დაზიანების წარმოშობის მექანიზმზე ვერ იმსჯელეებს, რადგან აღნიშნული შესაძლოა მომხადიყო, როგორც წარმოების პროცესში, ასევე ტრანსპოტრირებისა და დასაწყოების დროსაც. სააპელაციო პალატამ კი მიიჩნია, რომ სამზარეულოს ცალკეულ ნაწილებზე აღმოჩენილი დაზიანებები შეძენილი ნივთების ხარისხის კვლევას არ მიემართება, ისინი მექანიკურ დაზიანებას წარმოადგენს, რომლის გამოსწორების ვალდებულებაც მხარემ იკისრა, თუმცა სადავოდ არ გამხდარა ის გარემოება, რომ აღნიშნული დაზიანება არ გამოუსწორებია. რადგან ამ ნაწილების გამოცალკევება შეუძლებელია მათი ფუნქციონალური დანიშნულების მოსპობის გარეშე, ამიტომაც მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ დაზიანებული სამზარეულოს ღირებულება - 9669 ევროს ანაზღაურება. ( იხ.ტ.4, ს.ფ.325).
162. კასატორები არ ეთანხმებიან სააპელაციო სასაამრთლოს აღნიშნულ დასკვნას იმ დასაბუთებით, რომ სამზარეულოს 2-3 დეტალზე არსებული დაზიანება არ უნდა გამხდარიყო კომპლექტის სრული ღირებულების ანაზღაურების საფუძველი. ფაქტების კონსტატაციის სამსახურის ოქმში მითითებულია იმ დაზიანებაზე, რომელიც სამზარეულო დეტალებს აღენიშნება. სამზარეულო კომპლეტზე არსებული რამოდენიმე ხარვეზი გავლენას ვერ მოახდენდა მთლიან შესრულებაზე. სააპელაციო პალატას მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეეძლო საკითხის ამგვარად გადაწყვეტა, თუ დარწმუნდებოდა, რომ დაზიანება ისეთი მასშტაბის იყო, რომ არსებით გავლენას ახდენს შესრულებაზე. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპეტიზის ეროვული ბიუროს დასკვნაშიც კი, რომელიც ჩატარდა ავეჯის გადაცემიდან წელიწადნახევრის შემდგომ, აღნიშნულია, რომ დაზიანების ძირითადი ნაწილი განთავსებულია დაფარულ მხარეს, აწყობის შემთხვევაში იქნება შეუმჩნეველი და ნივთი ვარგისია დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად. კასატორები იმასა მიუთითებენ, რომ საქმის წარმოების არცერთ სტადიაზე მოსარჩელის მოთხოვნა არ ყოფილა ნაკლის აღმოფხვრა. მიმწოდებელ მხარეს მოესპო შესაძლებლობა, საკუთარი პოზიცია დაეფიქსირებინა ნაკლის აღმოფხვრის მიმართ, რომელიც დადასტურებული უნდა ყოფილიყო შესაბამისი სპეციალისტების დასკვნებით. ანუ სასამართლომ დაარღვია ზიანის ანაზღაურების კანონით განსაზღვრული მკაცრად განსაზღვრული სისტემა, კერძოდ: 1. ზიანის მიმღები მხარე ჯერ უნდა ითხოვდეს ნაკლის გამოსწორებას; 2. მხოლოდ შესრულებისთვის განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდგომ შეუძლია მხარეს ხელშეკრულებიდან გასვლა. განსახილველ შემთხვევაში სასამართლომ არ გამოიკვლია, რამდენად იყო დაცული პირველადი მოთხოვნის გამოყენების შესაძლებლობა იმ პირობებში, როდესაც არცერთი ექსპერტზის დასკვნით არ ირკვევა, რომ ნივთი უვარგისი იყო გამოყენებისთვის, მეტიც ექსპერტიზით გადაწყვეტილია, რომ დაზიანებები უხილავ მხარესაა და დაკომპლექტების შემდომ იქნება შეუმჩნეველი. მიმღებ მხარეს არ ჰქონდა უფლება, პირდაპირ უარი ეთქვა ხელშეკრულებაზე.
163. საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორების პრეტენზიას, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს არა ნაკლის გამოსწორება, არამედ ხელშეკრულებიდან ნაწილობრივ გასვლა, შესაბამისად ამ ნაწილში წარმოდგენილია დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რაც სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს.
164. კასატორები სადავოდ ხდიან სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას მოპასუხეებისათვის 2099 ევროს გადახდის დაკისრების ნაწილშიც შემდეგი არგუმენტაციით: კასატორთა მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ არცერთ სტადიაზე არ ყოფილა მითითება ინვოისში არსებულ კოდსა და კატალოგში არსებულ კოდების სხვაობის თაობაზე. სააპელაციო სასამართლო გასცდა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ფაქტებს და საკუთარი ინიციატივით დაადგინა ისეთი გარემოება, რომელიც კვლევის საგანი არ ყოფილა სასამართლო განხილვის არცერთ სტადიაზე. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ შეკვეთილი საწოლის მახასიათებლები არ ემთხვეოდა სატრანსპორტო დოკუმენტაციაში არსებულ მახასიათებლებს. სასამართლომ არ შეადარა ერთმანეთს კატალოგში მითითებული კოდი, შეფუთვის ფურცელში არსებულ კოდს.
165. კასატორების აღნიშნულ პრეტენზიასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
166. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე- 4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.
167. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.
168. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. სამართლებრივი მნიშვნელობის საკითხია, თუ რა შინაარსის შეიძლება იყოს ეს ღონისძიებები.
169. პირველ რიგში მიზანშეწონილია განხილული იქნეს მტკიცების საგნის ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების წრის ზუსტად და სრულად განსაზღვრის შესახებ საკითხი.
170. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს. ამრიგად, სასამართლო ვერ გადაწყვეტს ვერცერთ სამოქალაქო საქმეს, თუ მან წინასწარ არ დაადგინა გარკვეული ფაქტები. ამ ფაქტების დადგენა ხორციელდება უმთავრესად დამტკიცების გზით, შესაბამისი მტკიცებულებების გამოყენებით.
171. ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ.
172. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.
173. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას? სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება,ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.
174. შესაძლებელია დასკვნის გაკეთება, რომ სასამართლომ კონკრეტულ საქმეზე მტკიცების საგნის განსაზღვრის დროს უნდა იხელმძღვანელოს მხარეთა მიერ სარჩელისა და შესაგებლის დასაბუთებისათვის მითითებული ფაქტებით, მაგრამ თუ ამ ფაქტებს შორის არიან ისეთებიც, რომლებსაც კანონის თანახმად არ აქვს მნიშვნელობა ამ მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის სამართლებრივი დასაბუთებისათვის, ე.ი. თუ ეს ფაქტები იურიდიულად ვერ ამართლებენ ამ მოთხოვნას (შესაგებელს) – სასამართლომ არ უნდა შეიტანოს ეს ფაქტები მტკიცების საგანში და არ უნდა მიიღოს მტკიცებულებები მათ დასადასტურებლად.
175. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა მიერ დაშვებული შეცომა ფაქტების მითითების დროს, შეიძლება გამოიხატოს იმით, რომ „მათ არ მიუთითეს ყველა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომელსაც აქვს მნიშვნელობა საქმეზე სწორი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის. მხარეთა მიერ დაშვებულ შეცდომას სასამართლო ვერ გამოაწორებს: სასამართლო ვერ „გაამდიდრებს“, ვერ შეავსებს მხარეთა მიერ მითითებულ ფაქტებს, რადგან მხოლოდ მხარეებს შეუძლიათ განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (სსსკ-ის მე–4 მუხლი)“ (იხ. თ.ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ. 215.).
176. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება გავაკეთოთ დასკვნა მტკიცების საგნის განსაზღვრის კრიტერიუმის შესახებ: მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.
177. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“. ( იხ. თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 200-, გვ.64). შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები, რომლებზეც მხარეები არ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია. (იხ.დამატებით: თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ.87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 200-, გვ.64).
178. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის დროს, რაც შეიძლება მოხდეს მოსამზადებელ სხდომაზე (სსსკ-ის 205-ე მუხლი) ან მთავარ სხდომაზე (სსსკ-ის 218-ე მუხლი), შეკითხვების მიცემის საშუალებით კიდევ ერთხელ დააზუსტოს ფაქტიური გარემოებები, რომლებსაც ემყარება მხარეთა მოთხოვნა (შესაგებელი). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ-ის 128-ე მუხლში, რომლის თანახმად სასამართლოს უფლება აქვს შეკითხვები მისცეს მხარეებს, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას. საგულისხმოა სსსკ-ის 219-ე მუხლის დანაწესი იმის შესახებ, რომ მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული. ამრიგად, ფაქტებზე თვითონ მხარეებმა უნდა მიუთითონ. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა გამოკითხვისა და შეკითხვების მიცემის გზით ხელი შეუწყოს გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.
179. სსსკ-ის 4.1 მუხლის მიხედვით, მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს, ამავე კოდექსის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომელზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს. მოხმობილი ნორმები განსაზღვრავენ მხარეთა ტვირთს ფაქტების მითითების თაობაზე. განსხვავებით მტკიცების ტვირთისაგან, რომელსაც მოსამართლე აქტიურად ხელმძღვანელობს და კარნახობს მხარეებს, თუ ვინ უნდა ამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტი, იგი პასიურია ფაქტების მითითებისას, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსამართლე ვერ დაეხმარება მხარეს სარჩელის/შესაგებლის ფაქტობრივი დასაბუთების შედგენაში. მოსამართლეს დავის გადასაწყვეტად სჭირდება რელევანტური ფაქტები, რომელთა წარდგენაზე სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება მხარეებს.
180. მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად მოსამართლე ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები.
181. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი მოდის მოპასუხეზე.
182. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შესაგებლის (გამომრიცხავი ნორმების) შემოწმება მიმდინარეობს შემდეგ ეტაპებად: ა) მოპასუხის მიერ ასეთი შესაგებლის განხორციელების შემთხვევაში უპირველესად უნდა იქნეს მოძიებული მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმა, რომელიც შესაძლოა უპირისპირდებოდეს მოსარჩელის (სამართლებრივ) მოთხოვნის უფლებას; აღნიშნული სამართლებრივი ნორმა, ისევე, როგორც მოსარჩელის სტადიაზე მოსაძიებელი მოთხოვნის საფუძველი, უნდა გამომდინარეობდეს კანონიდან. ბ) შემდეგ ეტაპზე მიმდინარეობს მოპასუხის ახსნა-განმარტებების შემოწმება ზუსტად ისე, როგორც მოსარჩელის განმარტებების შემოწმება ხდება მოსარჩელის სტადიაზე. კერძოდ, მოპასუხის შესაგებელი მოწმდება ზემოხსენებულ საპირისპირო ნორმასთან მიმართებით. ამრიგად, ამ ეტაპზე მოპასუხის განმარტებები უნდა ასაბუთებდეს ამ საპირისპირო ნორმის დისპოზიციის არსებობას და ამ კუთხით უნდა იყოს გამართული. გ) მესამე ეტაპზე უნდა შემოწმდეს უკვე მოსარჩელის პასუხი, რამდენად სათანადოდ (საკმარისად) ედავება იგი საპირისპირო ნორმის შედეგის დამფუძნებელ გარემოებებს.
183. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებას და ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს სამართლებრივი შესაგებლის დასაბუთებას და თუ მოსარჩელე არ ხდის სადავოს მის შესაგებელს, მაშინ სასამართლო მიდის დასკვნამდე, რომ უარი უნდა ეთქვას სარჩელს საპირისპირო (მოთხოვნის გამომრიცხავი) ნორმის არსებობის გამო; თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის არსებითი გარემოებების შედავებას და ასევე საპირისპირო ნორმის წინაპირობების საკმარისად დასაბუთებას, მაშინ მტკიცების სტადიაზე უნდა გაირკვეს, მტკიცდება თუ არა სადავო გარემოებები (მტკიცების ტვირთის გადანაწილების შესაბამისად). შემდეგ ეტაპზე უნდა შემოწმდეს, ახერხებს თუ არა მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების იმგვარ დასაბუთებას, რომელიც ასევე აქარწყლებს მოპასუხის მიერ დასაბუთებულ საპირისპირო მითითებებს (ნორმებს).
184. შესაბამისად, გასაზიარებელია კასატორების წინამდებარე გადაწყვეტილების პ. 164-ში მითითებული პრეტენზია, რაც ამ ნაწილშიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს.
185. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათავლისწინებით, ხელშეკრულებიდან გასვლის დაუშვებლობისა და სოლიდარული ვალდებულების ნაწილში, კასატორებმა წარმოადგინეს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რაც ამ ნაწილში სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს წარმოადგენს.
186. კასატორები ასაჩივრებენ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას სასამართლო ხარჯების დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილშიც. კასატორები მიუთითებენ, რომ ხარჯების ანაზღაურებაზე უარის თქმის დასასაბუთებლად სააპელაციო პალატამ მოიხმო არგუმენტი, რომ ვინაიდან შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ამიტომაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხე მხარის მიერ გაწეული ხარჯების მეორე მხარისთვის დაკისრების მოთხოვნა, რაც არასწორია, რადგან მოპასუხე მხარე მოითხოვდა იმ ხარჯის მოსარჩელე მხარისთვის დაკისრებას, რაც მის მიერ იქნა გაწეული ძირითადი სარჩელისაგან თავდასაცავად. ამ ხარჯს საერთოდ არა აქვს კავშირი შეგებებულ სარჩელთან, რადგან საუბარია წარმომადგენლის იურიდიული მომსახურებისათვის გადახდილ თანხაზე - 3000 ლარი; ფაქტების კონსტანტაციისათვის გადახდილ თანხაზე - 200 ლარი; ექსპერტიზის დასკვნის ხარჯებზე - 800 ლარი, სულ ჯამში - 4000 ლარი.
187. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კასატორების აღნიშნული მოთხოვნა არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი დასაბუთებით:
188. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის V-ე თავი ეძღვნება პროცესის ხარჯებს. სსსკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოსგარეშე ხარჯები. იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით განმარტებულია, თუ რას შეადგენს თითოეული მათგანი, კერძოდ, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები, ხოლო სასამართლოსგარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები.
189. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოგებული მხარის სასარგებლოდ წაგებული მხარისათვის პროცესის ხარჯების დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლები მოცემულია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე და 54-ე მუხლებში. ზოგადი პრინციპი ასეთია - იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.
190. განსახილველველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოპასუხეებსა და მათ რწმუნებულს შორის ურთიერთობის მატერიალურ საფუძველს წარმოადგენს დავალების ხელშეკრულება (სსკ-ის 709-ე მუხლი). სამოქალაქო კოდექსის 710-ე მულის პირველი ნაწილის თანახმად კი, მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. საქმის მასალებში (იხ. ტ.2. ს.ფ. 238) განთავსებულია იურიდიული/საადვოკატო მომსახურების გაწევის ხელშეკრულება, რომლითაც მომსახურების თანხა განსაზღვრულია თბილისის საქალაქო სასამართლოში 3000 ლარით.
191. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის მეორე მხარისათვის დაკისრების საკითხის გადაწყვეტის წესი მოცემულია სსსკ-ის 53-ე მუხლში. ნორმის პირველი ნაწილის დანაწესით, იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4%-ისა. ნორმის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვნ ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. კანონდებლის ამგვარი მიდგომა განპირობებულია იმ მოსაზრებით, რომ ადვოკატის მომსახურებაში გადახდილი ხარჯების სანაცვლო ანაზღაურებამ დაუსაბუთებლად არ უნდა შეზღუდოს პროცესის მონაწილე მხარის უფლება და არ უნდა შექმნას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობის ხელოვნურად გაზრდის პროცესუალური საფუძველი; ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთბელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. გონივრულეობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. აღსანიშნავია, რომ დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება წარმომადგენლის ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები იქნა განხორციელებული ადვოკატის მიერ, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვ. (შდრ: სუსგ №ას-818-784-2016, 02 ნოემბერი, 2016 წელი). გაწეული საადვოკატო ხარჯის დაკისრებისას სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმის სირთულით, სასამართლო სხდომებში მონაწილეობისათვის დახარჯული დროის, წარმოდგენილი მოსაზრებებისა თუ მტკიცებულებების სიმრავლით და სხვა ამგვარი გარემოებებით, რაც მეორე მხარისათვის დასაკისრებელი საადვოკატო ხარჯის გონივრულობას განაპირობებს (შდრ: სუსგ №ას-1125-2019, 31 ოქტომბერი, 2019).
192. კასატორები ითხოვენ აგრეთვე ისეთი სასამართლო გარეშე ხარჯების მოწინააღმდეგე მხარისათვის ანაზღაურების დაკისრებას, როგორიცაა პირველ ინსტანციის სასამართლოში ფაქტების კონსტანტაციის ხარჯი 200 ლარის ოდენობით (იხ. ტ.2.ს.ფ.241-2420), აგრეთვე პირველი ინსტანციის სასამრთლოში წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის ხარჯი - 800 ლარი( იხ. ტ.3. ს.ფ.120-121).
193. საკასაციო სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, „საპროცესო კანონმდებლობა პროცესის ხარჯების საკითხის განხილვის თაობაზე რაიმე სპეციალური წარმოების სახეს არ იცნობს, გარდა კოდექსის 261-ე მუხლით დადგენილი შემთხვევებისა. სასამართლოს ყოველთვის შეუძლია გამოიტანოს გადაწყვეტილება პროცესის ხარჯების თაობაზე, თუკი ამას მხარეები მოითხოვენ და დაადასტურებენ სათანადო მტკიცებულებებით. სასამართლოსთვის მინიჭებული ამგვარი ლეგიტიმური უფლება გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-5 ნაწილის დებულებიდან. საპროცესო ხარჯების განაწილება მხარეთა შორის ხდება თითოეულ ინსტანციის სასამართლოში ცალ-ცალკე და იმის მიხედვით, თუ როგორ შეცვლის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილებას, ამას მოჰყვება პროცესის ხარჯების განაწილების ცვლილებაც. საკასაციო პალატის შეფასებით, ვინაიდან არსებობს დავის გადაწყვეტასთან ერთად იმავე დავაზე გაწეული ხარჯების დაბრუნების სამართლებრივი მექანიზმი, ხოლო საპროცესო კანონი სპეციალურ რეგულაციას არ იცნობს, მხარეებმა პროცესის ხარჯების დაბრუნების (მეორე მხარისათვის მათ სასარგებლოდ დაკისრება) შესახებ უნდა მიუთითონ ძირითად სასარჩელო (შესაგებლის) მოთხოვნასთან ერთად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ივარაუდება, რომ მათ პრეტენზია პროცესის ხარჯებთან დაკავშირებით არ გააჩნიათ. ამასთან, მხარეებს არ უნდა შეეზღუდოთ პროცესის ხარჯების მოთხოვნის უფლება საქმის მომზადების დასრულების შემდგომ, ან საქმის ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში განხილვის ეტაპზე, თუკი ხარჯების საკითხი სწორედ საქმის განხილვის ამ სტადიაზე წარმოიშვა და მანამდე მხარისთვის ამ ფაქტის შესახებ ობიექტურად ცნობილი ვერ იქნებოდა“ (იხ. სუსგ №ას-165-158-2013, 27 იანვარი, 2014 წელი).
194. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოწესრიგება, რომელიც იმპერატიულად ადგენს ფორმალურ წესებსა და ვადებს, სავალდებულოა არა მხოლოდ მხარეებისათვის, არამედ სასამართლოსათვისაც და ამ რეგულაციების შეცვლა ან განსხვავებული ინტერპრეტაცია ვერც სასამართლოს და ვერც მხარეთა ნებაზე დამოკიდებული ვერ იქნება.
195. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, იმის გათვალისწინებით, რომ ყველა ზემოთაღნიშნული სასამართლო გარეშე ხარჯი წარმოშობილია პირველი ინსტანციის სასამართლოში სამართალწარმოების ეტაპზე, ხოლო მოპასუხეებს კი ამ ხარჯების მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრება მოთხოვნილი აქვთ მხოლოდ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე (იხ. ტ.3.ს.ფ.126), ამიტომაც საკასაციო პალატა მოკლებულია სამართლებრივ შესაძლებლობას, დააკმაყოფილოს კასატორების აღნიშნული მოთხოვნა.
196. მოსარჩელის შეგებებული საკასაციო საჩივრის პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, ვინაიდან სადავო შემთხვევაში მხარეები ერთმანეთის მიმართ ურთიერთკრედიტორები და მოვალეები არიან, შესაბამისად, თითოეულს უნდა დაედასტურებინა ის გარემოება, რაზეც მოთხოვნას აფუძნებდა. მოსარჩელეს უნდა ემტკიცებინა ავეჯის ღირებულების გადახდის ფაქტი, მოპასუხეებს კი – ავეჯის სათანადო მდგომარეობაში გადაცემა. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მოთხოვის დარღვევით, მოვალეს შესრულების ფაქტის დამადასტურებელი სათანადო დოკუმენტი არ წარუდგენია. მოსარჩელემ კი წარადგინა მტკიცებულებები, მათ შორის, მოწმეთა ჩვენებები, რომ მოპასუხე შეგნებულად ცდილობდა, თავი აერიდებინა ავეჯის გადაცემისათვის, რათა შეექმნა სურათი, რომ დამკვეთმა ავეჯი ჩაიბარა. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად უარყო სარჩელი იმ მოტივით, რომ საძინებლის ავეჯი არ წარმოადგენდა კომპლექტს. რეალურად კომოდი და ტუმბოები შერჩეულ იქნა საწოლთან შეხამებით. საწოლების შეუსაბამობის გამო, მოსარჩელემ ინტერესი დაკარგა სხვა ერთი სივრცისათვის განკუთვნილი ავეჯის მიმართაც. სააპელაციო პალატამ ასევე უგულებელყო სამხარაულის ბიუროს ექსპერტიზის დასკვნები, რომლებიც ადასტურებნენ სადავო ავეჯის ხარვეზების არსებობას. დავის დასარეგულირებლად შესაძლოა, გამოყენებულ იქნას ნასყიდობის ხელშეკრულების ნორმები, კერძოდ, სსკ-ის 487-ე, 352-ე და 405-ე მუხლები. მოცემულ შემთხვევაში ავეჯის ნაკლი არსებითი ხასიათისაა, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს სრულად უნდა დაეკმაყოფილებინა სასარჩელო მოთხოვნა (იხ. შეგებებული საკასციო საჩივარი, წინამდებარე გადაწყვეტილების პ:54-56).
197. საკასაციო პალატა წინამდებარე გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობის გათვალისწინებით, დამატებით მიუთითებს, რომ „ხელშეკრულებიდან გასვლა აღმჭურველი უფლებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ განსაზღვრული წინაპირობების არსებობისას მხარეს აქვს შესაძლებლობა, მიაღწიოს გარკვეულ სამართლებრივ შედეგს – დაასრულოს სახელშეკრულებო ურთიერთობა კონკრეტული უფლებებითა და მოვალეობებით და განსხვავებულ სამართლებრივ რეჟიმში გადაიყვანოს იგი. პირველადი მოთხოვნის, ანუ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებებისა და შესაბამისად, ხელშეკრულების შეუსრულებლობა ხელშეკრულებიდან გასვლის მეორადი მოთხოვნის უფლების აღმოცენების სამართლებრივი საფუძველია. ამდენად, დაუშვებელია ერთდროულად მოთხოვნილ იქნეს ხელშეკრულების შესრულებაც და ხელშეკრულებიდან გასვლის მეორადი უფლების გამოყენებაც. ამგვარ მოთხოვნათა კუმულაციურად განხორციელება დაარღვევდა ხელშეკრულების მხარეების ინტერესთა ბალანსს, სწორედ რასაც უზრუნველყოფს მეორადი მოთხოვნის, ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების გამოყენება“ ( შდრ: სუსგ №ას ას-12-12-2012, 04.06.2012წ.).
198. საკასაციო პალატა დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაზე დაყრდნობით, ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი არ ითვალისწინებს ხელშეკრულებიდან ნაწილობრივ გასვლის უფლებას. თუ ამას დავუშვებდით, ეს იქნებოდა არა ხელშეკრულებიდან გასვლა, არამედ ხელშეკრულების შეცვლა, რადგან მისი ნაწილი კვლავ ძალაში დარჩებოდა და მხარეები ვალდებულნი იქნებოდნენ შეესრულებინათ იგი. ამიტომაც კანონმდებლობა უშვებს ხეშეკრულებიდან მხოლოდ სრულად ( მთლიანად) გასვლას. გამონაკლისია გრძელვადიანი ვალდებულებითი ურთიერთობები, ისიც მხოლოდ მომავალში მისაწოდებელ საქონელთან მიმართებაში ( შდრ. ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მესამე, მუხლი 352-ე, თბილისი, 2001, გვ. 233). თუ ვალდებულების ნაწილი შესრულდა, ხელშეკრულებიდან სრულად გასვლა კრედიტორს მხოლოდ იმ პირობით შეუძლია, თუ მან შესასრულებელი ნაწილის მიმართ ინტერესი დაკარგა. (შდრ: გიორგი ვაშაკიძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 405, ველი 54. თბილისი, 2019).
199. შესაბამისად, არ არსებობს შეგებებული საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების სამართლებღივი საფუძვლები, ამიტომაც ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა დარჩეს უცვლელად.
200. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ პუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, რაც მისი გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია, თუ გადაწყვეტილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს სსსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი, შესაბამისად, საკასაციო პალატა უფლებამოსილია, თავად მიიღოს საქმეზე ახალი გადაწყვეტილება. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებელია და უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო რაც შეეხება შეგებებულ საკასაციო საჩივარს, იგი დაუსაბუთებულია და არ უნდა დაკამყოფილდეს, შესაბამისად, მიღებული უნდა იქნას ახალი გადაწყვტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ.
201. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ (11768 ევროს ნაწილში), სსსკ-ის 53-ე მუხლის საფუძველზე, მოსარჩელეს უნდა დაეკისროს კასატორების სასარგებლოდ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის სახით 2433, 46 ლარი. რადგან შეგებებული საკასაციო საჩივარი უარყოფილია, მოსარჩელე კასატორის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი 2884 ლარი, სსსკ-ის 55-ე მუხლის საფუძველზე, უნდა ჩაითვალოს სახელმწიფო ბიუჯეტისათვის გადახდილად.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 53-ე, 55-ე, 411-ე მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. თ.ჯ–ძის და ს.ნ–ას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. მ.უ–ძის შეგებებული საკასაციო საჩივრი არ დაკმაყოფილდეს;
3. ნაწილობრივ გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 27 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
4. მ.უ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
5. მ.უ–ძეს თ.ჯ–ძისა და ს.ნ–ას სასარგებლოდ დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 2433, 46 ლარი (2020 წლის 13 აპრილს გადახდილი 800 ლარი და 2020 წლის 16 ივლისს გადახდილი 1633,46 ლარი).
6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი
მოსამართლეები: ბ. ალავიძე
ე. გასიტაშვილი
