№ას-341-341-2018 28 აპრილი, 2021 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

I კასატორი (მოსარჩელე) – თ.ვ–ძე

მოწინაამდეგე მხარე (მოპასუხე) – თ.ბ–ძე

II კასატორი – თ.ბ–ძე

მოწინაამდეგე მხარე – თ.ვ–ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, ზიანის სრულად ანაზღაურება

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. 2010 წლის 29 ოქტომბერს, ნოტარიუსმა თ.ბ–ძემ (შემდეგში: მოპასუხე, ნოტარიუსი, მეორე კასატორი) დაამოწმა ორი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლებითაც თ.ვ–ძის (შემდეგში: მოსარჩელე, მსესხებელი, მოვალე, პირველი კასატორი) საკუთრება მსესხებლის სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა.

პირველ შემთხვევაში, ხელშეკრულება დაიდო მსესხებელსა და ე.წ–ძეს შორის. ამ ხელშეკრულებით მოვალემ 2011 წლის 1 მარტამდე 30 000 აშშ დოლარი ისესხა და სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დაიტვირთა ქ.თბილისში, ........ მდებარე უძრავი ქონება, კერძოდ, 810კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მასზე განლაგებული №1, №2, №3, №5, №6, №7, №8 შენობა-ნაგებობებით.

ამავე დღეს, მეორე ხელშეკრულება დაიდო მსესხებელსა და ბ.ვ–ძეს შორის, რომლითაც მოვალემ 1 წლის ვადით 10 000 აშშ დოლარი ისესხა. ხსენებული ხელშეკრულებით იპოთეკით დაიტვირთა ქ.თბილისში, ....... მდებარე უძრავი ქონება, კერძოდ, შენობა-ნაგებობა №4, საერთო ფართით 49კვ.მ.

2. 2011 წლის 3 მაისს, ნოტარიუსმა სააღსრულებო ფურცელი გასცა კრედიტორ ე.წ–ძის სასარგებლოდ, რომლითაც აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობა 30 000 აშშ დოლარს, ხოლო ვადის გადაცილებით მიყენებული ზიანი - ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე სესხის ძირითადი თანხის 0.3%-ს შეადგენდა.

დასახელებული სააღსრულებო ფურცლით დადგინდა იპოთეკით დატვირთული ქონების (ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე უძრავი ქონება, კერძოდ, 810კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განლაგებული №1, №2, №3, №4, №5, №6, №7, №8 შენობა-ნაგებობები) რეალიზაცია.

3. აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 12 ივლისის განკარგულების მიხედვით, ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე მსესხებლის კუთვნილი უძრავი ქონების, კერძოდ, 810კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული №1, №2, №3, №5, №6, №7, №8 შენობა-ნაგებობების მესაკუთრე (51 005 ლარის გადახდის სანაცვლოდ) გახდა თ.თ–ძე. აღსრულება მოხდა იპოთეკარ ე.წ–ძის სასარგებლოდ.

საჯარო რეესტრიდან 2011 წლის 11 ნოემბრის ამონაწერის თანახმად, თ.თ–ძის სახელზე ირიცხება ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე 810კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული №1 (37.88კვ.მ), №2 (7.38კვ.მ), №3 (6.20კვ.მ), №4 (18 კვ.მ), №5 (მშენებარე) შენობა-ნაგებობები.

4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით (საქმე Nბს-464-459(კ-12)) ირკვევა, რომ მსესხებელმა სადავოდ გახადა 2010 წლის 29 ოქტომბრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების, ასევე, სააღსრულებო ბიუროს 2011 წლის 12 ივლისის განკარგულებისა და 2011 წლის 15 აგვისტოს რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილების კანონიერება. მითითებული სარჩელი არცერთი ინსტანციის სასამართლომ არ დააკმაყოფილა.

უზენაესი სასამართლოს განმარტებით, N4 შენობა დადგენილი წესისა და პროცედურების დაცვით იქცა ცალკე უფლების ობიექტად, როგორც მიწის არსებითი შემადგენელი ნაწილი და გადაჰყვა 810კვ.მ მიწის ნაკვეთს; მას შემდეგ, რაც თ.თ–ძე დასახელებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ გამოცხადდა, მან ძველი მესაკუთრის ადგილი დაიკავა და ყველა იმ უფლების მქონე გახდა, რაც მიწას, როგორც უძრავ ნივთს უკავშირდება; ადმინისტრაციულ ორგანოებს, სადავო აქტების გამოცემის პროცესში, არ დაურღვევიათ მატერიალური სამართლის ნორმები და არ გამოკვეთილა აქტის ბათილობის საქართველოს ზოგადი ადმინისტრციული კოდექსის 60¹ მუხლით განსაზღვრული საფუძვლები.

5. თ.ბ–ძესთან დაკავშირებით შედგენილ დისციპლინური კომისიის 2013 წლის 21 ნოემბრის დასკვნაში აღნიშნულია, რომ ნოტარიუსის მიერ ჩადენილი გადაცდომა გამოიხატა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის N69 ბრძანებით დამტკიცებული ,,ნოტარიუსთა დისპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ დებულების“ მე-6 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენაში (,,არღვევს სანოტარო მოქმედების შესრულების (სანოტარო აქტების შედგენის) კანონმდებლობით დადგენილ წესებს.... რასაც მძიმე შედეგი მოჰყვა).

საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2013 წლის 5 დეკემბრის N1442 ბრძანებით, ნოტარიუსს დისციპლინური სახდელის სახით შეეფარდა უფლებამოსილების შეჩერება - 2013 წლის 6 დეკემბრიდან, ხუთი თვის ვადით.

6. მოსარჩელემ სესხი დადგენილ დროში ვერც 2010 წლის 29 ოქტომბრის სესხისა და იპოთეკის მეორე ხელშეკრულების კრედიტორს (ბ.ვ–ძე) ვერ გადაუხადა. ამასთან, ნოტარიუსის მიერ ხელშეკრულებებში აღწერილი ნების საფუძველზე, იპოთეკის საგნის აუქციონზე რეალიზაციისა და მისი შემდგომი რეგისტრაციის გამო, ბ.ვ–ძე მეორე რიგის იპთეკარის რეჟიმში მოხვდა.

7. სასამართლოში სარჩელი აღძრა მოვალემ ნოტარიუსის წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ ზიანის (30 000 აშშ დოლარის), მკურნალობის ხარჯის (3 000 ლარის), გადახდილი ქირისა (2013 წლის 1 მაისიდან, გადაწყვეტილების აღსრულებამდე) და მორალური ზიანის (5 000 ლარის) ანაზღაურების დაკისრება.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 5 სექტემბრის გადაწყვეტილებით: სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ასანაზღაურებლად 30 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა დაევალა; დანარჩენი მოთხოვნების ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

9. სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილებით: მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 10 290 აშშ დოლარის შესაბამისი ლარის გადახდა დაეკისრა.

10.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-5 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხის, როგორც ნოტარიუსის ქმედებამ, მსესხებლის მდგომარეობა დაამძიმა კრედიტორ ბ.ვ–ძის მიმართ, რადგან იპოთეკის საგნის მთლიანი რეალიზებით, მხოლოდ ე.წ–ძის მიმართ არსებული ვალდებულება და სააღსრულებო ხარჯები დაიფარა. ნოტარიუსის აღნიშნული ქმედება შემდეგში გამოიხატა: მართალია, ხელშეკრულებებში ნება მხარეთა მიერ გამოხატული შინაარსით აისახა, თუმცა ნოტარიუსმა პროფესიული წარმოების ჯეროვანი განხორციელების სტანდარტით არ იმოქმედა, მხარეებს არ განუმარტა ხელშეკრულების იურიდიული ძალით შესაძლო სამართლებრივი რეჟიმის შესახებ. უფრო მეტიც, სასამართლო სხდომაზე მოპასუხე თავად ასაბუთებდა, რომ სახელშეკრულებო მხარეთა მიმართ იურიდიული კონსულტაცია არ ევალებოდა.

სასამართლოს განმარტებით, ნოტარიუსის ვალდებულებაა, რომ მხარეებს სანოტარო მოქმედების შესრულებისას, სანოტარო მოქმედების შინაარსი და სამართლებრივი შედეგები განუმარტოს, რაც მისი მიუკერძოებლობის ერთგვარი გამოვლინებაცაა. ნოტარიუსს ევალება, სრული ინფორმაცია მიაწოდოს მხარეებს შესაბამისი ხელშეკრულების იურიდიული ძალით განვითარებული სამართლებრივი რეჟიმის შესახებ, მათთან ყველა სამართლებრივი შედეგი თუ წამოჭრილი პრობლემა განიხილოს („ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის 38.3, 38.4 და 49-ე მუხლები; «სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ» ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის N71 ბრძანების მე-15 მუხლი).

ამდენად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ნოტარიუსმა არ შეასრულა ხელშეკრულების მხარეთა სრულყოფილი ინფორმირებულობის შესახებ კანონით გაწერილი ვალდებულება. ამ ქმედებით კი, მოსარჩელეს ზიანი მიადგა, კერძოდ, ბ.ვ–ძის მიმართ ვალდებულების უზრუნველყოფისთვის, მოვალე მისთვის არახელსაყრელ სამართლებივ რეჟიმში აღმოჩნდა და მისი მდგომარეობა გაუარესდა. N4 ბინის იმ სახით ასახვამ, როგორც ხელშეკრულებებში გაიწერა, ბ.ვ–ძის სასარგებლოდ უზრუნველყოფილი ვალდებულება მეორეხარისხოვანი გახადა. მოსარჩელის მიზანი იყო, თავისი საკუთრებიდან გარკვეული წილის (N4 ბინა) ბ.ვ–ძის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთვა, რომელიც მოთხოვნის მომენტიდან მოვალის მიერ ვალის დაუფარაობის შემთხვევაში, კრედიტორის წინაშე ვალდებულებას უზრუნველყოფდა. ნოტარიუსმა მხარეთა ნება ხელშეკრულებაში მათი მითითებებით ასახა, ისე, როგორც მათ გამოხატეს და ნოტარიუსის წინაშე წარადგინეს. მიუხედავად ამისა, ნოტარიუსმა არ გამოიჩინა პროფესიული წინდახედულება, ხელშეკრულებების გამო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ) 149-150 მუხლის თანახმად განვითარებულ სამართლებივ რეჟიმზე მხარეებს არ განუმარტა. შესაბამისად, N4 ბინა (როგორც მიწის არსებითი შემადგენელი ნაწილის) ე.წ–ძის მიმართ არსებული ვალდებულების უზრუნველსაყოფად განკარგვაზე სააღსრულებო წარმოებისას არ დაფიქსირდა, თუმცა იგი საკუთრების რეგისტრაციის მიზნებისათვის შემძენის საკუთრებად აღირიცხა (როგორც მიწის არსებითი შემადგენელი ნაწილი).

10.2. რაც შეეხებოდა ასანაზღაურებელი ზიანის ოდენობას, სააპელაციო სასამართლომ ამ კუთხით მხედველობაში მიიღო: ა) სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 30 მარტის დასკვნა (რომლის მიხედვითაც, 2015 წლის 27 მარტის მდგომარეობით, ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე განთავსებული N1 შენობა-ნაგებობის 1კვ.მ-ის საბაზრო ღირებულება, საორიენტაციოდ, 420 აშშ დოლარია, რაც ეროვნული ვალუტის შესაბამისი გაცვლითი კურსით 934 ლარს შეადგენს; ბ) სსკ-ის 415.1 მუხლი, რომლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ამ მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში - თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი.

11. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საკასაციო წესით ასაჩივრებს ორივე მხარე.

12. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნაა, სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის იმგვარად დაკმაყოფილება, რომ მოპასუხეს მის სასარგებლოდ დაეკისროს N4 შენობა-ნაგებობის ღირებულების შესაბამისი ზიანის ანაზღაურების გადახდა. საკასაციო საჩივარი შემდეგ საფუძვლებს ემყარება:

12.1. მცდარია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ ზიანის დადგომა მხარეთა შერეული ბრალის არსებობამ გამოიწვია. გაურკვეველია, თუ რა მიიჩნია სასამართლომ მოსარჩელის ბრალეულ ქმედებად. მხარეებმა ნოტარიუსს მის მიმართ განსაკუთრებული ნდობის გამო მიმართეს, რათა სამართლებრივად გამართული ხელშეკრულება დადებულიყო. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელეს ზიანი მაინც მიადგა.

12.2. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ის გარემოება, რომ ნოტარიუსის მიერ ხელშეკრულების მსგავსი ფორმით დადება დაუშვებელი იყო, რაც სანოტარო მოქმედების შესრულების წესის დარღვევა და, შესაბამისად, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებაა.

12.3. ხელშეკრულებაში მითითებული ჩანაწერი - „გარდა №4 შენობა-ნაგებობისა“, კანონმდებლობას ეწინააღმდეგება, ასეთი ფორმით იგი ვერ აღსრულდა და შენობა-ნაგებობამ მიწის ნაკვეთის სამართლებრივი რეჟიმი გაიზიარა, რაც ნოტარიუსის უხეში გაუფრთხილებლობაა. ნოტარიუსს, როგორც იურისტსა და მნიშვნელოვანი ფუნქციის შემსრულებელს, ევალება, იცოდეს, რომ შენობა-ნაგებობაზე მიწის ნაკვეთის სამართლებრივი რეჟიმი ვრცელდება.

12.4. ხელშეკრულების გაუმართაობის შედეგი ისაა, რომ მის საფუძველზე გაცემული სააღსრულებო ფურცლის აღსრულება პრობლემური გახდა როგორც აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის, ასევე - საჯარო რეესტრისათვის. საბოლოოდ კი, მიწის ნაკვეთი სრულად გასხვისდა ყველა შენობა-ნაგებობით. აღნიშნულ საქმეზე გამოცემული აქტები გასაჩივრდა და, საბოლოოდ, საქმე საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ განიხილა. საკასაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ დაადგინა, რომ №4 შენობა-ნაგებობა სწორად გასხვისდა, რადგან ის მიწის ნაკვეთს გადაჰყვა. საყურადღებოა, რომ, საკასაციო პალატის შეფასებით, სამართლებრივი შეუსაბამობა დაშვებულია, არა - აუქციონის გამოცხადებისა და შემდგომ ქონების ახალი მესაკუთრეზე რეგისტრაციის პროცესში, არამედ - იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებისა და ამ ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისას. დისციპლინურმა კომისიამ ნოტარიუსის ქმედებები შეაფასა, როგორც მძიმე გადაცდომა, რასაც მძიმე შედეგი მოჰყვა. აქედან გამომდინარე, ცალსახაა, რომ იპოთეკის ხელშეკრულება სამართლებრივად ხარვეზიანია, ხოლო მისი სამართლებრივი გამართულობა მხოლოდ ნოტარიუსის პასუხისმგებლობა იყო.

13. მოპასუხე საკასაციო საჩივრით მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, რასაც შემდეგნაირად ასაბუთებს:

13.1. გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში არასწორი დასკვნებია გამოტანილი. ნოტარიუსმა მხარეებს სამართლებრივი დახმარება გაუწია. მან მიუკერძოებლად იურიდიული რჩევა მისცა, ნების თავისუფალი გამოვლინების ნამდვილობა დაადგინა, მხარეებს თავიანთი უფლებები და ვალდებულებები განუმარტა და სანოტარო მოქმედების იურიდიული შედეგების შესახებ გააფრთხილა. ნოტარიუსს მართლსაწინააღმდეგოდ არ უმოქმედია.

13.2. ნოტარიუსმა, მოსალოდნელი იურიდიული შედეგების შესახებ ხელშეკრულების ორივე მხარეს განუმარტა. მოსარჩელემ, სასამართლოში საქმის განხილვისას თავისი რეალური მიზანი მიჩქმალა და თავი ისე წარმოაჩინა, რომ, თითქოს მისი მიზანი იყო, N4 შენობა-ნაგებობის სხვა ნაგებობებისგან გამიჯვნა. მსესხებელმა არსებული ვითარებით ისარგებლა და ნოტარიუსის ბრალეულ მოქმედებაზე მიუთითა, რაც სასამართლოებმა არასწორად გაიზიარეს. ნოტარიუსი მხარეთა ნების თავისუფალი გამოვლენის წინააღმდეგ ვერ იმოქმედებდა. მოპასუხე ვალდებული იყო, რომ მის მიერ დამოწმებული ხელშეკრულება კანონთან და კანონქვემდებარე აქტებთან შესაბამისი ყოფილიყო, რაც მან ზედმიწევნით შეასრულა.

13.3. N4 შენობა-ნაგებობის ღირებულების განსაზღვრისას სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა, აღსრულების ეროვნული ბიუროს დაყადაღებული ქონების შეფასების სამსახურის 2011 წლის 13 ივნისისა და 2011 წლის 27 ივნისის დასკვნებით და არა - სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 30 მარტის დასკვნით, რომელიც ოთხი წლის შემდეგაა გაცემული.

13.4. სასამართლოს ყურადღება უნდა მიექცია იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა, უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე ედავა ახალ შემძენთან, თ.თოდრაძესთან, თუმცა მას ასე არ უმოქმედია. მოსარჩელემ იმით ისარგებლა, რომ ნოტარიუსის მიერ გაფორმებულ ხელშეკრულებაში შეცდომა გაიპარა, კერძოდ, N4 შენობა-ნაგებობა 810კვ.მ მიწის ნაკვეთის შემადგენელი ნაწილია. მიუხედავად ამისა, ეს შეცდომა არსებითად არაფერს ცვლიდა. ამ გარემოებაზე დაყრდნობით მსესხებელი ცდილობს, სასამართლოს წინაშე ისე წარმოაჩინოს, თითქოს, N4 შენობა-ნაგებობის გამიჯვნა მისი მიზანი იყო, რაც არასწორია.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 23 მარტისა და 25 აპრილის განჩინებებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად. 2018 წლის 31 ოქტომბრის განჩინებით, სსსკ-ის 391.5 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საკასაციო პალატამ საკასაციო საჩივრები დასაშვებად ცნო და დაადგინა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

15. საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანია, აქვს თუ არა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნას სამართლებრივი საფუძველი და, თუკი ეს ასეა, მაშინ რა ოდენობით ზიანის ანაზღაურება უნდა დაეკისროს მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ.

16. სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადებით დადგენილია, რომ საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 409-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, შეცვალოს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მხოლოდ იმ ფარგლებში, რასაც მხარეები მოითხოვენ.

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე საკასაციო საჩივრით მოითხოვს, სარჩელის დაუკმაყოფილებელ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და, ახალი გადაწყვეტილებით, მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ ზიანის - ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე N4 შენობა-ნაგებობის ღირებულების დაკისრებას. აქედან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოსათვის ამოსავალი სწორედ კასატორის აღნიშნული მოთხოვნაა.

17. მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი უნდა ვეძიოთ სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებში.

სსკ-ის 992-ე მუხლი ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას. დელიქტური პასუხისმგებლობის არსი ისაა, რომ იგი არასახელშეკრულებო ზიანის საფუძველზე წარმოიშობა, განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. ამ მუხლის გამოყენების წინაპირობები შემდეგია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი (ე.წ. „გენერალური დელიქტი“). პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (სუსგ №ას-769-737-2016; 20.06.2018წ.; სუსგ №ას-176-163-2015, 04.10.2016; სუსგ Nას-1426-2018 , 11.04.2019).

როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესების წონასწორობის აღდგენაზე (სუსგ №ას-1322-2018, 4.04.2019).

18. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ მოპასუხის მიერ მისთვის ზიანის მიყენების ფაქტი სათანადოდ დაასაბუთა. ასეთი დასკვნის საფუძველს ქმნის მოსარჩელის მიერ სასამართლოსათვის წარმოდგენილი მტკიცებულებები და სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად მიჩნეული შემდეგი გარემოებები:

1) 2010 წლის 29 ოქტომბერს ნოტარიუსმა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება დაამოწმა, რომლითაც მოსარჩელემ ე.წ–ძისგან 30 000 აშშ დოლარი ისესხა და რომლის უზრუნველსაყოფადაც იპოთეკით დაიტვირთა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული შემდეგი ქონება: ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე 810კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მასზე განლაგებული №1, №2, №3, №5, №6, №7, №8 შენობა-ნაგებობებით.

2) 2010 წლის 29 ოქტომბერს ნოტარიუსმა დაამოწმა მოსარჩელესა და ბ.ვ–ძეს შორის დადებული სესხისა და იპოთეკის მეორე ხელშეკრულება, რომლითაც მოვალემ 10 000 აშშ დოლარი ისესხა და რომლის უზრუნველსაყოფადაც იპოთეკით დაიტვირთა ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებული შემდეგი ქონება: ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე №4 შენობა-ნაგებობა, საერთო ფართით 49კვ.მ.

3) 2011 წლის 3 მაისს ნოტარიუსმა სააღსრულებო ფურცელი გასცა კრედიტორ ე.წ–ძის სასარგებლოდ, რომლითაც აღსასრულებელი ვალდებულების მოცულობა 30 000 აშშ დოლარით, ხოლო ვადის გადაცილებით მიყენებული ზიანი - ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე სესხის ძირითადი თანხის 0.3%-ით განისაზღვრა.

ამ სააღსრულებო ფურცლის მიხედვით, იპოთეკარ ე.წ–ძის სასარგებლოდ რეალიზაციას დაექვემდებარა იპოთეკით დატვირთული შემდეგი ქონება: ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე 810კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მასზე განლაგებული №1, №2, №3, №5, №6, №7, №8 შენობა-ნაგებობებით.

აღსრულების ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 12 ივლისის განკარგულების თანახმად, აღსრულება ამავე ქონებაზე განხორციელდა და შემძენ თ.თ–ძის საკუთრებაში გადავიდა ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე 810კვ.მ მიწის ნაკვეთი მასზე განლაგებული №1, №2, №3, №5, №6, №7, №8 შენობა-ნაგებობებით.

5) საჯარო რეესტრიდან 2011 წლის 11 ნოემბრის ამონაწერის შესაბამისად, თ.თ–ძის სახელზე ირიცხება ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე 810კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული №1, №2, №3, №4, №5 შენობა-ნაგებობები.

6) მოსარჩელემ ვერც 2010 წლის 29 ოქტომბერს დადებული სესხისა და იპოთეკის მეორე ხელშეკრულება ვერ შეასრულა, რომელიც მასა და ბ.ვ–ძეს შორის დაიდო. ვინაიდან ხსენებული ხელშეკრულების საგანი ახალი მესაკუთრის (თ.თ–ძე) საკუთრებაში მოექცა, ამიტომ ბ.ვ–ძის, როგორც კრედიტორის მიმართ, მეორე რიგის იპოთეკარის სამართლებრივი რეჟიმი ამოქმედდა.

7) წინამდებარე სარჩელის აღძვრამდე, მსესხებელმა სასამართლოში ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით იდავა, კერძოდ, ე. წ–თან 2010 წლის 29 ოქტომბერს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების, სააღსრულებო ბიუროს 2011 წლის 12 ივლისის განკარგულებისა და 2011 წლის 15 აგვისტოს რეგისტრაციის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვა. სასამართლოებმა დასახელებული სარჩელი არ დააკმაყოფილეს.

საბოლოოდ, ხსენებული საქმე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატამ განიხილა, რომელმაც განმარტა შემდეგი: საქმეში წარმოდგენილი მასალების ერთობლივი ანალიზის საფუძველზე არ გამოირიცხება ის სავარაუდო მიზანი, რის გამოც შენობა-ნაგებობა №4 არ არის დაკონკრეტებული ე.წ–ძესთან 2010 წლის 29 ოქტომბერს გაფორმებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში. კასატორის მიზანს შესაძლოა მართლაც წარმოადგენდა მითითებული ფართის ამორიცხვა, მაგრამ აქ ყურადღება უნდა მიექცეს იმ გარემოებას, რომ ასეთ პირობებში სამართლებრივი შეუსაბამობა დაშვებულია არა აუქციონის გამოცხადებისა და შემდგომ ქონების ახალ მესაკუთრეზე რეგისტრაციის პროცესში, არამედ იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების და ამ ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისას. იპოთეკის ხელშეკრულება შეიცავს ცალსახა მითითებას იპოთეკის საგნის - 810 ვ.მ მიწის ნაკვეთის თაობაზე. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ე.წ–ძის სახელზე რეგისტრირებულ იპოთეკის საგანს წარმოადგენს 810 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რაც შეეხება ბ.ვ–ძეს, ამავე ამონაწერის საფუძველზე რეგისტრირებულია მხოლოდ შენობა-ნაგებობა №4, მიწის ნაკვეთის გარეშე. რამდენადაც №4 შენობა დადგენილი წესისა და პროცედურების დაცვით არ იქცა ცალკე უფლების ობიექტად ის, როგორც მიწის არსებითი შემადგენელი ნაწილი, გადაჰყვა 810 კვ/მ მიწის ნაკვეთს; მას შემდეგ, რაც თ.თ–ძე დასახელებული მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ გამოცხადდა, მან ძველი მესაკუთრის ადგილი დაიკავა და ყველა იმ უფლების მატარებელი გახდა, რაც მიწას, როგორც უძრავ ნივთს უკავშირდება; ადმინისტრაციულ ორგანოებს, სადავო აქტების გამოცემის პროცესში, არ დაურღვევიათ მატერიალური სამართლის ნორმები და არ გამოკვეთილა აქტის ბათილობის საქართველოს ზოგადი ადმინისტრციული კოდექსის 60¹ მუხლით განსაზღვრული საფუძვლები (იხ. სუსგ №ბს-464-459(კ-12), 12.12.2012).

8. საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის #69 ბრძანებით დამტკიცებული "ნოტარიუსთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის" შესახებ დებულების საფუძველზე შექმნილი დისციპლინური კომისიის 2013 წლის 21 ნოემბრის დასკვნის მიხედვით, ნოტარიუსის მიერ ჩადენილი გადაცდომა გამოიხატა ამავე დებულების მე-6 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ქმედებაში (,,არღვევს სანოტარო მოქმედების შერულების (სანოტარო აქტების შედგენის) კანონმდებლობით დადგენილ წესებს.... რასაც მძიმე შედეგი მოჰყვა).

საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2013 წლის 5 დეკემბრის N1442 ბრძანებით, ნოტარიუსს დისციპლინური სახდელის სახით შეეფარდა ნოტარიუსის უფლებამოსილების შეჩერება - 2013 წლის 6 დეკემბრიდან ხუთი თვის ვადით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ზემომითითებული გარემოებები კასატორებს დასაბუთებული შედავების (პრეტენზია) გზით არ გაუქარწყლებიათ, ამიტომ სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 407.2 მუხლი).

პალატის შეფასებით, ჩამოთვლილი გარემოებების ერთობლიობა საფუძველს ქმნის შემდეგი დასკვნისათვის:

მოსარჩელის (მსესხებელი) მიერ ბ.ვ–ძესთან (გამსესხებელი) 2010 წლის 29 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულების ფარგლებში უძრავი ნივთის დატვირთვის მიზანი ის იყო, რომ, თუკი მსესხებელი კრედიტორისათვის სესხის დაბრუნებას ვერ შეძლებდა, ვალდებულების შესრულება უზრუნველყოფილიყო ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე №4 შენობა-ნაგებობის რეალიზაციიდან მიღებული სახსრებით.

ამ მიზნიდან გამომდინარეობს ის ფაქტი, რომ №4 შენობა-ნაგებობა სწორედ ბ.ვ–ძესთან დადებულ ხელშეკრულებაში დასახელდა მსესხებლის მიერ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის საგნად, განსხვავებით ე.წ–ძესთან დადებული ხელშეკრულებისგან. რაც შეეხებოდა ე.წ–ძესთან მოვალის მიერ ამავე თარიღში დადებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებას, მასში მოსარჩელეს №4 შენობა-ნაგებობაზე არ მიუთითებია.

მიუხედავად მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნებისა, მსესხებლის ზემოაღნიშნული მიზნის შესრულება შეუძლებელი აღმოჩნდა, რაც იმან განაპირობა, რომ მსესხებელსა და ე.წ–ძეს შორის დადებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში (რომელიც ნოტარიუსმა დაამოწმა) იპოთეკის საგნად 810 კვ.მ მიწის ნაკვეთია აღნიშნული. ამავე გარემოებიდან გამომდინარე, მითითებულ ნაკვეთზე არსებული №4 შენობა-ნაგებობა (როგორც მიწის არსებითი შემადგენელი ნაწილი) იპოთეკის საგნის რეალიზაციისას (ე.წ–ძესთან ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო) გასხვისდა.

შესაბამისად, მოსარჩელე მეორე ხელშეკრულების კრედიტორის (ბ.ვ–ძე) წინაშე არახელსაყრელ სამართლებრივ მდგომარეობაში აღმოჩნდა ვინაიდან ის ნივთი, რომელსაც კრედიტორის მიმართ არსებული სასესხო ვალდებულება უნდა უზრუნველყო გადავიდა მესამე პირის საკუთრებაში.

ამდენად, მითითებული გარემოება იმის დასტურია, რომ კრედიტორ ე.წ–ძესთან დადებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში იპოთეკის საგნის მხარეთა ნების საწინააღმდეგოდ ასახვის შედეგად, მოსარჩელეს ზიანი მიადგა.

საქმეში არსებული მასალების საფუძველზე კი, ზიანი ნოტარიუსის ბრალეული მოქმედებითაა გამოწვეული. ამ მხრივ განსაკუთრებით საყურადღებოა, დისციპლინური კომისიის 2013 წლის 21 ნოემბრის დასკვნა, სადაც საუბარია ნოტარიუსის მხრიდან გადაცდომის ჩადენის ფაქტზე და აღნიშნულია, რომ ნოტარიუსის მიერ ჩადენილი გადაცდომა გამოიხატა საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის N69 ბრძანებით დამტკიცებული ,,ნოტარიუსთა დისპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ დებულების“ მე-6 მუხლის ,,ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ ქმედებაში (,,არღვევს სანოტარო მოქმედების შესრულების (სანოტარო აქტების შედგენის) კანონმდებლობით დადგენილ წესებს.... რასაც მძიმე შედეგი მოჰყვა).

ასევე, ყურადსაღებია, საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2013 წლის 5 დეკემბრის N1442 ბრძანება, რომლითაც თ.ბ–ძეს დისციპლინური სახდელის სახით შეეფარდა ნოტარიუსის უფლებამოსილების შეჩერება - 2013 წლის 6 დეკემბრიდან, ხუთი თვის ვადით. ასევე საგულისხმოა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2012 წლის 12 დეკემბრის განჩინების ის ნაწილი, სადაც აღნიშნულია, რომ სამართლებრივი შეუსაბამობა დაშვებულია არა აუქციონის გამოცხადებისა და შემდგომ ქონების ახალ მესაკუთრეზე რეგისტრაციის პროცესში, არამედ იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების და ამ ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისას.

ზიანის დადგომაში ნოტარიუსის ბრალეულად მიჩნევის დამატებით საფუძველს კიდევ ერთი გარემოება ქმნის, კერძოდ, მოპასუხემ (ნოტარიუსი) თავის საკასაციო საჩივარში ფაქტობრივად აღიარა სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ცდომილების „გაპარვის“ ფაქტი (რაზეც ზემოთ მიეთითა), თუმცა იქვე განმარტა, რომ ეს „შეცდომა“ არსებითად არაფერს ცვლიდა (იხ. საკასაციო საჩივარი, ტომი 2, ს.ფ. 195).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმის მასალებით სრულადაა გამოიკვეთილი მოპასუხის ბრალეული ქმედებით მოსარჩელისთვის ზიანის მიყენების ფაქტობრივი შემადგენლობა. ნოტარიუსი, თავისი პროფესიული საქმიანობიდან გამომდინარე, ვალდებული იყო, მხარეთათვის განემარტა, შესრულებული სანოტარო მოქმედების შინაარსი და სამართლებრივი შედეგები. ამ შემთხვევაში, „სამართლებრივი შედეგები“ გულისხმობს სწორედ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შედეგებს. საუბარი იმაზეა, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში იპოთეკის საგნად ხსენებულ 810კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მითითება განაპირობებს აღნიშნულ ნაკვეთზე მდებარე ყველა შენობა-ნაგებობის იპოთეკით დატვირთვას (სსკ-ის 149-150-ე მუხლები). მიუხედავად ამისა, ნოტარიუსმა აღნიშნულის თაობაზე მხარეებს ბრალეულად არ განუმარტა, რაც კანონშეუსაბამო მოქმედებად უნდა დაკვალიფიცირდეს. ნოტარიუსის მოქმედების პირდაპირი შედეგია ის, რომ ე.წ–ძის მიმართ არსებული მოსარჩელის ვალდებულების გასტუმრებისთვის ქონების რეალიზაციის შედეგად საჯარო რეესტრში შემძენის (თ.თ–ძე) საკუთრებად აღირიცხა ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე 810კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული №4 შენობა-ნაგებობაც, სხვა შენობა-ნაგებობეთან ერთად.

საკასაციო პალატა განმარტავს, თუ რატომაა ნოტარიუსის მოქმედება კანონთან შეუსაბამო, კერძოდ:

„ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის 38.3, 38.4 და 49-ე მუხლებით დადგენილია, რომ: სანოტარო მოქმედებებთან დაკავშირებით ნოტარიუსი სამართლებრივ კონსულტაციას უწევს პირებს და მათი თხოვნით ადგენს დოკუმენტების პროექტებს; ნოტარიუსი უფლებამოსილია, დაინტერესებულ პირებს გაუწიოს სამართლებრივი კონსულტაცია, რომელიც არ არის დაკავშირებული სანოტარო მოქმედების შესრულებასთან; ნოტარიუსი ვალდებულია, სანოტარო მოქმედების შესრულებისას სანოტარო მოქმედების შინაარსი და სამართლებრივი შედეგები განუმარტოს იმ პირებს, რომლებიც ითხოვენ სანოტარო მოქმედების შესრულებას. ამასთანავე, ნოტარიუსი ვალდებულია იზრუნოს იმაზე, რომ არ შეილახოს იმ პირთა ინტერესები, რომლებიც არ იცნობენ საქართველოს კანონმდებლობას და საჭიროებენ სამართლებრივ კონსულტაციას.

«სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ» ინსტრუქციის დამტკიცების თაობაზე საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2010 წლის 31 მარტის N71 ბრძანების მე-15 მუხლის პირველი და მე-5 პუნქტების შესაბამისად, იმ აქტის (გარიგება, მოწმობა და სხვა) დასამოწმებლად, რომლის ნამდვილობისათვის საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილია სანოტარო ფორმის დაცვა, ნოტარიუსი ვალდებულია შეამოწმოს მხარეთა (წარმომადგენელთა) ვინაობა, უფლებამოსილება, ქმედუნარიანობა, ნების გამოვლენის ნამდვილობა და უზრუნველყოს გარიგების კანონმდებლობასთან შესაბამისობა, მხარეთა ნების ადეკვატური ასახვა გარიგებაში, მხარეთათვის გარიგების შინაარსის და სამართლებრივი შედეგების განმარტება, რჩევის მიცემა; ნოტარიუსი ვალდებულია, საჯარო აქტის ფორმით დოკუმენტის დამოწმებისას სანოტარო მოქმედების მონაწილეს განუმარტოს სანოტარო აქტის შინაარსი და მისი სამართლებრივი შედეგები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმის მასალებითა და ნოტარიუსის უფლება-მოვალეობების განმსაზღვრელი ნორმატიული აქტებით ნათელია, რომ მოპასუხის ქმედებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა, რაც მისი ანაზღაურების საფუძველს ქმნის.

19. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას ზიანის შერეული ბრალით წარმოშობის თაობაზე და განმარტავს შემდეგს:

მოცემულ შემთხვევაში, შერეული ბრალის საკითხის შეფასებისას ყურადღება უნდა მიექცეს იმ გარემოებას, რომ ერთ მხარეს, წარმოდგენილია იურიდიული განათლების მქონე პირი - ნოტარიუსი, რომლის პირდაპირი მოვალეობაა, განუმარტოს სანოტარო მოქმედების შემსრულებელ პირს არა მარტო სანოტარო მოქმედების შინაარსი, არამედ ამ მოქმედებიდან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგებიც.

ამასთან, მეორე მხარესაა დაინტერესებული პირი, რომლის მიზანია კონკრეტული სანოტარო მოქმედების შესრულება, რომელსაც იურიდიული განათლება არ გააჩნია და, რომელმაც მისთვის მნიშვნელოვანი საკითხის გადაწყვეტა ნოტარიუსს მიანდო.

როგორც ზემოთ აღინიშნა, ეს მნიშვნელოვანი საკითხი იმაში გამოიხატა, რომ მოსარჩელეს სურდა მის მიერ შერჩეულ კრედიტორებთან სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებები ნოტარიუსს გაეფორმებინა და დაემოწმებინა. ამ მიზნით, მოსარჩელემ, ორ სხვადასხვა შემთხვევაში, ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფა სხვადასხვა უძრავი ქონებით განიზრახა. აქედან გამომდინარეობს, რომ კრედიტორ ე.წ–ძესთან 2010 წლის 29 ოქტომბერს გაფორმებულ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში არაა მითითებული ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე №4 შენობა-ნაგებობაზე, მაგრამ აღნიშნულია №2, №3, №5, №5, №6, №7, №8 შენობა-ნაგებობების დატვირთვის შესახებ. №4 შენობა-ნაგებობა კი, იპოთეკის საგნად დასახელებულია მეორე, 2010 წლის 29 ოქტომბერს ბ.ვ–ძესთან დადებულ ხელშეკრულებაში.

როგორც ზემოთ განიმარტა, კანონი ნოტარიუსს სხვა მოვალეობებთან ერთად პროფესიული გულისხმიერების ვალდებულებასაც აკისრებს. ერთ-ერთი ასეთი ვალდებულებაა - იმ პირთა ინტერესებზე ზრუნვა, რომლებიც საქართველოს კანონმდებლობას არ იცნობენ და სამართლებრივ კონსულტაციას საჭიროებენ („ნოტარიატის შესახებ“ საქართველოს კანონის 38.3 და 38.4 მუხლები, ამავე კანონის 49-ე მუხლი).

კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება იმაზე მიუთითებს, რომ ნოტარიუსის მიერ პროფესიული მოქმედების შესრულებისას ამ უკანასკნელის პასუხისმგებლობის ხარისხი გაცილებით მაღალია იმ პირთან შედარებით, რომელიც საქართველოს კანონმდებლობას არ იცნობს და რომლის მოთხოვნის საფუძველზეც ის შესაბამის სანოტარო მოქმედებას ასრულებს.

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნის საფუძველზე, ნოტარიუსმა ერთსა და იმავე დღეს ორი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება გააფორმა, რომლებშიც იპოთეკის საგნად ერთსა და იმავე მიწის ნაკვეთზე მდებარე სხვადასხვა შენობა-ნაგებობაზე მიუთითა. ასეთ პირობებში, ნოტარიუსს პროფესიული მოვალეობის განმსაზღვრელი ზემომითითებული ნორმები და წესები ავალდებულებდა, რომ მსესხებლისათვის დეტალურად განემარტა, თუ რა სამართლებრივი შედეგი შეიძლებოდა, გამოეწვია, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში იპოთეკის საგნად 810კვ.მ მიწის ნაკვეთზე მითითებას (სსკ-ის 149-150-ე მუხლები). მიუხედავად ამისა, მოპასუხეს ასე არ უმოქმედია (იხ. საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინების მე-18 პუნქტში ასახული დასაბუთება) რაც თ.ბ–ძის სამოქალაქოსამართლებრივ ბრალეულობაზე მიუთითებს. ამავე დასაბუთებიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა ვერ ხედავს შერეული ბრალის საფუძვლით ზიანის მოცულობის შემცირების პირობებს და მიაჩნია, რომ თ.ვ–ძის მოქმედებაში მართლსწინააღმდეგობის ნიშნები გამოკვეთილი არაა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოცემულ შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურებაზე ერთადერთი ვალდებული პირი ნოტარიუსია, რადგან ზიანის დადგომაში ბრალი სწორედ მისი მოქმედების შედეგადაა გამოკვეთილი. შესაბამისად, მოპასუხეს ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს მითითებული №4 შენობა-ნაგებობის ღირებულების ანაზღაურება.

ვინაიდან სააპელაციო სასამართლომ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2015 წლის 30 მარტის დასკვნით დაადგინა, რომ ქ.თბილისში, ...... ქ.N30-32-ში მდებარე №4 შენობა-ნაგებობის ღირებულება 20 580 აშშ დოლარია, ამ ფაქტს დადგენილად მიიჩნევს საკასაციო სასამართლოც (სსსკ-ის 407.2 მუხლი). ზემოთ მოყვანილი მსჯელობიდან გამომდინარე, პალატას მიაჩნია, რომ პირველი კასატორის (მოსარჩელე) მოთხოვნა სრულად უნდა დაკმაყოფილდეს და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ზიანის - 20 580 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

20. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

სსსკ-ის 53.1 მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში - განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

პირველი კასატორი (მოსარჩელე) „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 5.1 მუხლის მ¹ მუხლის თანახმად, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან. შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარეს (მოპასუხე, მეორე კასატორი) სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს საკასაციო საჩივარზე მოსარჩელის მიერ გადასახდელი სახელმწიფო ბაჟის - 1 029 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე, 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 404-ე, 408.3-ე, 409-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. თ.ვ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. თ.ბ–ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 13 ნოემბრის გადაწყვეტილების პირველი, მე-2, მე-3, მე-4 და მე-5 პუნქტები და ამ ნაწილებში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

4. თ.ვ–ძის სარჩელი ზიანის ანაზღაურების შესახებ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

5. თ.ბ–ძეს თ.ვ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს ზიანის - 20 580 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება;

6. თ.ბ–ძეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დაეკისროს 1 029 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა (გადახდის დროს არსებული კურსით). სახელმწიფო ბაჟი განთავსებულ იქნეს შემდეგ ანგარიშზე: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე