საქმე №ას-1223-1143-2017 15 ოქტომბერი, 2018 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – მ.დ–ი, ო.ს–ძე, დ.ჩ–ი, ნ.მ–ო, თ.დ–ი, მ.კ–ძე (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარეები – საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო; სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხეები)

მესამე პირი - შპს „ვ–ო“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 მაისის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულებისა და სამეწარმეო რეესტრის ჩანაწერის ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2005 წლის 16 მაისს ბორჯომის რაიონული სასამართლოს დადგენილების საფუძველზე დარეგისტრირდა შპს „ბ.ს.ც–ი ...“ (შემდგომში - „კომპანია“). კომპანიის იურიდიულ მისამართად განისაზღვრა ქ. ბორჯომი, ....... №5.

2. 2006 წლის 10 აგვისტოს მდგომარეობით კომპანიის პარტნიორები იყვნენ: დ.ჩ–ი - 11.5%, ო.ს–ძე - 25%, მ.კ–ძე - 22.5%, მ.დ–ი - 26%, ნ.მ–ო - 10 %, თ.დ–ი - 5% (შემდგომში ერთობლივად - „მოსარჩელეები“, „კასატორები“ ან „საკასაციო საჩივრის ავტორები“). კომპანიის საკუთრებას წარმოადგენდა ქ. ბორჯომში, ...... მდებარე უძრავი ქონება (ს/კ: .......).

3. 2006 წლის 25 ივნისს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ფინანსური პოლიციის დეპარტამენტის სამცხე-ჯავახეთის სამმართველოში დაიწყო წინასწარი გამოძიება სისხლის სამართლის №92060838 საქმეზე, ბორჯომის ცენტრალური აგრარული ბაზრის ხელმძღვანელების მიერ განზრახ დიდი ოდენობით გადასახადებისაგან თავის არიდების ფაქტზე (დანაშაული, გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 218-ე მუხლის პირველი ნაწილით). გამოძიების დაწყებას საფუძვლად დაედო ცნობები, რომ შპს „ს–ის“ (ბორჯომის აგრარული ბაზარი) ხელმძღვანელები სხვადასხვა საფინანსო მაქინაციების გზით სახელმწიფო ბიუჯეტს უმალავდნენ დიდი ოდენობით გადასახადს.

4. „ბორჯომის აგრარული ბაზრის პრივატიზების კანონიერების არაგეგმიური თემატური შემოწმების შესახებ“ საქართველოს კონტროლის პალატის 2006 წლის 3 აგვისტოს №326/47 აქტის საფუძველზე გამოვლინდა მთელი რიგი დარღვევები, რომლებიც უკავშირდებოდა ბორჯომის აგრარული ბაზრის პრივატიზების საკითხს, ასევე ამ ობიექტის მესაკუთრეთა ქმედებებს პრივატიზაციის პროცესში, რის შედეგადაც 1999-2000 წლებში ბიუჯეტმა არასაგადასახადო შემოსავლების სახით ვერ მიიღო სათანადო შემოსავალი.

5. 2006 წლის 8 აგვისტოს მიღებულ იქნა დადგენილება კომპანიის პარტნიორების, დ.ჩ–ისა და ო.ს–ძის, ასევე კომპანიის ერთ-ერთი პარტნიორის, კომპანიის 26%-იანი წილის მფლობელის, მ.დ–ის მეუღლის - ა. (ვ.) ბ–სა და გ.ღ–ძის ბრალდებულების სახით პასუხისგებაში მიცემის შესახებ, მათ მიერ კომპანიის ტერიტორიისა და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობის თაღლითურად მისაკუთრების ფაქტზე.

6. 2006 წლის 9 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიას შუამდგომლობით მიმართა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ფინანსური პოლიციის საგამოძიებო დეპარტამენტის გამომძიებელმა ა. ჯ–ამ და მოითხოვა დ.ჩ–ის, ო.ს–ძის, ა. (ვ.) ბ–სა და გ.ღ–ძის მიმართ აღკვეთის ღონისძიების სახით პატიმრობის შეფარდება.

7. 2006 წლის 10 აგვისტოს ნოტარიუს ც. ბ–ს სანოტარო ბიუროში შედგა კომპანიის პარტნიორთა კრება. კრებას ესწრებოდა კომპანიის ყველა პარტნიორი. კრების დღის წესრიგად განისაზღვრა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსათვის კომპანიის პარტნიორთა მიერ უსასყიდლოდ (საჩუქრად) წილების გადაცემა. კრებაზე პარტნიორებმა ერთხმად მიიღეს გადაწყვეტილება კომპანიის 100% წილის საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსათვის გადაცემის თაობაზე.

8. 2006 წლის 10 აგვისტოს, ერთი მხრივ, მოსარჩელეებსა და, მეორე მხრივ, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის დაიდო წილის უსასყიდლოდ (საჩუქრად) გადაცემის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც კომპანიის პარტნიორებმა თავიანთი წილები, კერძოდ, დ.ჩ–ი - 11.5%, ო.ს–ძე - 25%, მ.კ–ძე - 22.5%, მ.დ–ი - 26%, ნ.მ–ო - 10%, თ.დ–ი 5%, უსასყიდლოდ დაუთმეს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს. შედეგად, კომპანიის 100% წილის მფლობელად დარეგისტრირდა სსიპ „საწარმოთა მართვის სააგენტო“.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა კოლეგიის 2006 წლის 10 აგვისტოს ბრძანებით დ.ჩ–ს, ო.ს–ძეს, ა. (ვ.) ბ–სა და გ.ღ–ძეს აღკვეთის ღონისძიებად შეეფარდათ გირაო, თითოეულს 5000 ლარის ოდენობით. იმავე დადგენილებით ოთხივე მათგანი დაუყოვნებლივ გათავისუფლდა სხდომის დარბაზიდან.

10. 2006 წლის 10 აგვისტოს, საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 679¹ მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, ერთი მხრივ, პროკურორ ნ. ს–სა და, მეორე მხრივ, ბრალდებულ ო.ს–ძესა და ადვოკატ დ.ნ–ძეს, ასევე, იმავე პროკურორსა და ბრალდებულ გ.ღ–ძეს, ა. (ვ.) ბ–სა და დ.ჩ–ს, მათთან ერთად ადვოკატ ზ. დ–ძეს შორის, დაიდო საპროცესო შეთანხმებები ბრალზე, რომლის მიხედვით, ბრალდებულები - გ. ღ–ძე, ა. ბ–, ო. ს–ძე და დ. ჩ–ი თავს ცნობენ დამნაშავედ წარდგენილ ბრალდებაში და ეთანხმებიან პროკურორს, რათა მათი ბრალდების საქმის არსებითად განხილვის გარეშე იქნან ცნობილნი დამნაშავედ, რა კვალიფიკაციითაც დაკვალიფიცირდა მათი ქმედება.

11. 2006 წლის 15 აგვისტოს ბორჯომის რაიონული სასამართლოს განაჩენით გ.ღ–ძე, დ.ჩ–ი, ა. (ვ.) ბ. და ო.ს–ძე ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 332-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და მე-18 მუხლის მეორე ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით, ხოლო სასჯელის ზომად განესაზღვრათ პირობითი მსჯავრი 4 წლით. დამატებითი სასჯელის სახით კი სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ თითოეულს 5000 ლარის ოდენობით ჯარიმის გადახდა დაეკისრა.

12. 2007 წლის 4 ოქტომბერს საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს სააუქციონო კომისიის მიერ მოწყობილ აუქციონზე გამარჯვებულად გამოცხადდა შპს „ვ–ო“, რის შედეგადაც მას საკუთრებაში გადაეცა კომპანიის 100%-იანი წილი.

13. 2011 წლის 20 სექტემბერს კომპანიასა და ბორჯომის მუნიციპალიტეტს შორის დაიდო ჩუქების ხელშეკრულება, რომლითაც განიკარგა კომპანიის ქონების ნაწილი.

14. მოსარჩელეებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“) და სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) (შემდგომში ერთობლივად - „მოპასუხეები“) მიმართ და მოითხოვეს:

14.1. მოსარჩელეებსა და ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს შორის 2006 წლის 10 აგვისტოს დადებული, წილების უსასყიდლოდ გადაცემის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

14.2. 2006 წლის 18 ოქტომბერს საწარმოთა მართვის სააგენტოს სახელზე კომპანიის 100% წილის აღრიცხვის ბათილად ცნობა.

15. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

15.1. დ.ჩ–სა და ო.ს–ძეს გამოძიებამ ბრალი წაუყენა იმაზე მითითებით, რომ მათ გ.ღ–ძის დახმარებით თაღლითურად მიისაკუთრეს კომპანიის ტერიტორია, მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობით. გამოძიების პროცესში მიმდინარეობდა ინტენსიური ზეწოლა. დ.ჩ–ისა და ო.ს–ძის მიმართ განხორციელდა იძულება. კერძოდ, თუ კომპანიის მესაკუთრეები თავიანთ წილებს საჩუქრად არ გადასცემდნენ სახელმწიფოს, მათ მიმართ ხანგრძლივი საპატიმრო აღკვეთის ღონისძიება იქნებოდა გამოყენებული და საპროცესო შეთანხმებას არ გაუფორმებდნენ. კომპანიის იმ პარტნიორებზე, რომლებიც დაკავებულნი არ იყვნენ, პარალელურად მიმდინარეობდა ზეწოლა. ჩვენების მისაცემად, 2006 წლის 9 აგვისტოს ფინანსთა სამინისტროს ახალციხის რაიონის საგამოძიებო სამსახურის უფროსის მოადგილის, ნ.კ–ძის ბრძანებით თბილისში ჩამოყვანილი მ.დ–ის, ნ.მ–ოს, თ.დ–ისა და მ.კ–ძის მიმართ განხორციელდა იძულება. ისინი საგამოძიებო დეპარტამენტის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა მთავარი სამმართველოს გამომძიებელმა აკაკი ჯ–ამ დაკითხა. ამ უკანასკნელმა მათ განუმარტა, რომ თუ ისინი თავიანთ წილებს არ დათმობდნენ, იგივე მდგომარეობაში აღმოჩნდებოდნენ, როგორშიც დ.ჩ–ი და ო.ს–ძე იმყოფებოდნენ. ამდენად, ო.ს–ძისა და დ.ჩ–ის თავისუფლების სანაცვლოდ და თავიანთი თავისუფლების უზრუნველსაყოფად კომპანიის პარტნიორებმა უარი თქვეს თავიანთ წილებზე;

15.2. 2006 წლის 10 აგვისტოს, დილის 10:00 საათზე ო.ს–ძე და დ.ჩ–ი, ოთხი ბადრაგის თანხლებით, ქ. თბილისის მთავარი სამმართველოს წინასწარი დაკავების ოზოლატორიდან ხელბორკილებით მიიყვანეს ნოტარიუს ც. ბ–ს სანოტარო ბიუროში, სადაც მივიდნენ კომპანიის დანარჩენი პარტნიორებიც და შედგა კომპანიის პარტნიორთა საერთო კრება. თუმცა, რეალურად, დამსწრე პირებს მხოლოდ ხელი მოაწერინეს ოქმზე. საგამოძიებო დეპარტამენტის იძულების შედეგად, საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს, ო.ს–ძესა და დ.ჩ–ს შორის საპროცესო შეთანხმების სანაცვლოდ დაიდო საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროსთვის კომპანიის წილის უსასყიდლოდ გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება. ჩუქების ხელშეკრულების დადების შემდეგ ო.ს–ძესა და დ.ჩ–ს აღკვეთის ღონისძიება - დაპატიმრება - შეუცვალეს გირაოთი და გაათავისუფლეს პატიმრობიდან;

15.3. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, სადავო გარიგება არის მართლსაწინააღმდეგო და ამორალური. დაკავების შემდეგ, ბადრაგის თანხლებით პირის ნოტარიუსთან მიყვანა, საერთო კრების ჩატარება და ოქმის შედგენა არის ამორალური და ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს;

15.4. 2012 წლის 28 დეკემბერს ო.ს–ძემ და დ.ჩ–მა განცხადებით მიმართეს საქართველოს მთავარ პროკურორს და სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების დაწყება მოითხოვეს. გამოძიება დაიწყო და მას სამცხე-ჯავახეთის საოლქო პროკურატურა აწარმოებს.

16. პირველმა მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ:

16.1. სადავო ხელშეკრულება 2006 წლის 10 აგვისტოს დაიდო, ხოლო სარჩელი აღძრულია 2015 წლის 8 აპრილს, ანუ მოსარჩელეთა მიერ მითითებული იძულების მომენტიდან 9 წლის შემდეგ. შესაბამისად, სარჩელი ხანდაზმულია;

16.2. პროკურატურის თანამშრომლების მიერ განხორციელებული იძულების დამადასტურებელი მტკიცებულებები საქმეში წარდგენილი არ არის. პროკურატურაში დაწყებული გამოძიება სამართალდამცავი ორგანოების კომპეტენციიდან გამომდინარეობდა და მართლსაწინააღმდეგო ხასიათის მოქმედებებად მათი კვალიფიკაცია სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია.

17. სარჩელი არ ცნო არც მეორე მოპასუხემ და მიუთითა, რომ სადავო გარიგების დადების მომენტში, გარიგების დადების მიზნით მოსარჩელეებზე რაიმე სახის ზეწოლის განხორციელების ფაქტი სარჩელითა და თანდართული მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა.

18. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

19. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოსარჩელეებმა წარადგინეს სააპელაციო საჩივარი.

20. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 10 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 29 ივნისის გადაწყვეტილება.

21. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-13 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

22. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ ფაქტზე, რომ მოსარჩელეებს: დ.ჩ–სა და ო.ს–ძეს, ასევე კომპანიის ერთ-ერთი პარტნიორის, კომპანიის 26%-იანი წილის მფლობელის, მ.დ–ის მეუღლეს - ა. (ვ.) ბ–ს ბრალი დაედოთ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონების, კერძოდ, ბორჯომში, ....... ქ. №5-ში მდებარე, ბორჯომის სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტების რეალიზაციის ბაზრისა და მის ბალანსზე არსებული ქონების თაღლითურად მისაკუთრებაში. სააპელაციო პალატის მითითებით, სწორედ ამ წარდგენილი ბრალის აღიარებით მოხდა მათთან საპროცესო შეთანხმების გაფორმება.

23. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელეების პრეტენზია, რომ ზემოაღნიშნული პირების მიმართ თავდაპირველად სისხლის სამართლის საქმე აღძრული იყო გადასახადების გადახდისაგან თავის არიდების ფაქტზე და რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მათ მიმართ წარდგენილი ბრალის შინაარსი არასწორად შეაფასა. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით ამ პირებისთვის წარდგენილი ბრალის შინაარსი უტყუარად დასტურდებოდა. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ გ.ღ–ძეს, ა. ბ–ს, დ.ჩ–სა და ო.ს–ძეს ბრალი წარედგინათ სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული, ბორჯომში, ....... ქ. №5-ში მდებარე, ბორჯომის სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტების რეალიზაციის ბაზრისა და მის ბალანსზე არსებული ქონების მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრებაში.

24. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმეში წარდგენილი ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 15 აგვისტოს განაჩენით ირკვეოდა, რომ წარდგენილი ბრალი - სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული დიდი ოდენობის ღირებულების ობიექტის თაღლითურად მისაკუთრება, რითაც სახელმწიფო ბიუჯეტს მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგა, ბრალდებულებმა აღიარეს. სააპელაციო პალატის მითითებით, ის ფაქტი, რომ აღნიშნული უძრავი ქონების პრივატიზაციისას ადგილი ჰქონდა გარკვეულ დარღვევებს, საქმეში წარდგენილი საქართველოს კონტროლის პალატის 2006 წლის 3 აგვისტოს (№326/47) აქტითაც იყო დადასტურებული.

25. სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ კომპანიის პარტნიორებმა სადავო გარიგებით თავიანთი წილების უსასყიდლოდ დათმობის გზით სახელმწიფოს გადასცეს (ნატურით უკან დაუბრუნეს) ის ქონება, რომლის მართლსაწინააღმდეგო გზით მისაკუთრებაშიც ბრალი დაედო კომპანიის რამდენიმე პარტნიორს. შესაბამისად, სადავო გარიგება ფაქტობრივად საპროცესო შეთანხმების ნაწილს წარმოადგენდა და თავისი არსითა და ჩადენილი დანაშაულის სპეციფიკის გათვალისწინებით, სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას ემსახურებოდა.

26. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელეების პრეტენზია, რომ საპროცესო შეთანხმება სადავო გარიგების სანაცვლოდ გაფორმდა და რომ აღნიშნულით სახელმწიფომ (პროკურატურამ) სინამდვილეში „სამართლიანობის სახელით ვაჭრობა“ განახორციელა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, იმ პირობებში, როდესაც კანონიერ ძალაში იყო ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 15 აგვისტოს განაჩენი და საპროცესო შეთანხმება, რომლის ფარგლებშიც, კომპანიის რამდენიმე პარტნიორმა ბრალდება (სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული დიდი ოდენობის ღირებულების ქონების თაღლითურად მისაკუთრება, რითაც სახელმწიფო ბიუჯეტს მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგა) აღიარა, სადავო გარიგების ბათილობის საფუძველი არ არსებობდა.

27. სააპელაციო პალატის მითითებით, კომპანიის პარტნიორების მიერ კუთვნილი წილების სახელმწიფოსათვის უსასყიდლოდ გადაცემა ფაქტობრივად კომპანიის რამდენიმე პარტნიორის მიერ ჩადენილი დანაშაულით სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას ემსახურებოდა. შესაბამისად, საპროცესო შეთანხმებისა და სადავო გარიგების დროის ერთ მონაკვეთში გაფორმება მოსარჩელეთა მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის გამორიცხვისათვის საკმარის საფუძველს არ წარმოადგენდა.

28. სააპელაციო პალატის მითითებით, ის ფაქტი, რომ დანაშაულის ჩადენაში კომპანიის მხოლოდ რამდენიმე პარტნიორი და კომპანიის ერთ-ერთი პარტნიორის მეუღლე მონაწილეობდა, კომპანიის დანარჩენი პარტნიორების მიერ სადავო გარიგების დადებისას გამოვლენილი ნების ნამდვილობაზე გავლენას ვერ მოახდენდა, ვინაიდან დანაშაულებრივი გზით მიღებული სახელმწიფო ქონების სახელმწიფოსათვის უკან დაბრუნების თაობაზე ფაქტობრივად კომპანიის ყველა პარტნიორმა გამოავლინა ნება.

29. სააპელაციო პალატის მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო გარიგების დადებისას სახელმწიფოს მხრიდან მოსარჩელეების იძულების ფაქტი მართებულად გამორიცხა. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამართალდამცავი ორგანოს წარმომადგენლების მხრიდან მოსარჩელეებზე ზეწოლის განხორციელება უნდა დადასტურებულიყო სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ თუ მოსარჩელეთა მიმართ მუქარის შინაარსი საპროცესო შეთანხმებაზე უარს გულისხმობდა, ამგვარი ქმედება მართლსაწინააღმდეგოდ ვერ ჩაითვლებოდა, რადგან სახელმწიფო ამ ინსტიტუტის გამოყენებაზე უარის თქმის ლეგიტიმური უფლებით ისედაც სარგებლობდა. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელეები სისხლის სამართლის დანაშაულის ჩადენის ბრალდებით იყვნენ დაკავებულნი და „საფრთხე“, რომელიც მათ ემუქრებოდათ, იყო ის, რომ სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის შესაბამისად წარსდგებოდნენ სასამართლოს წინაშე.

30. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივარი, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

31. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

31.1. პირველი და მეორე ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობა, რომ მოსარჩელეებმა მათზე იძულების განხორციელების ფაქტი ვერ დაადასტურეს, არასწორია. სამოქალაქო სამართალში არსებობს პრეზუმფციების, ანუ პრეზუმირებული ფაქტების დამტკიცების შემთხვევაში მტკიცების ტვირთის განსხვავებულად განაწილების პრინციპი. პრეზუმფცია ცვლის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით დადგენილ პრინციპს და მტკიცების ტვირთს აკისრებს მხარეს, რომლის წინააღმდეგაც მიმართულია სარჩელი;

31.2. კომპანიის პარტნიორები საკუთარი თავის, ოჯახისა და მეგობრების გადასარჩენად იძულებულნი გახდნენ მათ საკუთრებაში არსებული ქონება უსასყიდლოდ გადაეცათ სახელმწიფოსათვის. ამასთან, სასამართლომ დაადგინა, რომ მ.დ–მა სახელმწიფოს საკუთარი წილი თავისი მეუღლის სასარგებლოდ აჩუქა, რაც ფსიქოლოგიური იძულების კლასიკურ მაგალითად შეიძლება მივიჩნიოთ. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ სახელმწიფომ მოსარჩელეებს არ დაუტოვა სხვა გონივრული ალტერნატივა, გარდა იმისა, რომ კომპანიის 100% წილი სახელმწიფოსათვის ეჩუქებინათ, რათა დაკავებულები პატიმრობიდან დაეხსნათ;

31.3. მოსარჩელეებმა თავიანთი ქონება სახელმწიფოს იმ მიზნით აჩუქეს, რომ საპროცესო შეთანხმება გაფორმებულიყო. სახელმწიფომ მიიღო საჩუქარი და საპროცესო შეთანხმებაც გააფორმა. ასეთი ჩუქება ვერ იქნება ზნეობრივი და საზოგადოების მორალური ფასეულობების შესატყვისი. მით უმეტეს, ეს ქონება არც საპროცესო შეთანხმებაში ასახულა და არც ზიანის ანაზღაურებას მომსახურებია;

31.4. უსაფუძვლოა სასამართლოს მიერ ჩუქების ხელშეკრულების საპროცესო შეთანხმების შემადგენელ ნაწილად განხილვა. სასამართლომ დაადასტურა, რომ პროკურატურამ განახორციელა „სამართლიანობის სახელით ვაჭრობა“ - მოსარჩელეებს სახელმწიფოსათვის აჩუქებინა კომპანიის წილი, შემდეგ კი სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 210-ე მუხლის მე-2 ნაწილით მისთვის მინიჭებული უფლება გამოიყენა და მათ საპროცესო შეთანხმებით შედარებით მსუბუქი სასჯელი განუსაზღვრა. თუ აღნიშნული საპროცესო შეთანხმების ნაწილს წარმოადგენდა, მაშინ დაცული უნდა ყოფილიყო სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 210-ე მუხლის მე-6 ნაწილის მოთხოვნა და საპროცესო შეთანხმებაში ბრალდებულსა და პროკურორს შორის მიღწეული შეთანხმების ყველა პირობა ასახულიყო;

31.5. განაჩენის თანახმად, სახელმწიფოსათვის მიყენებული ზიანი დაახლოებით 32 000 ლარს შეადგენს. განაჩენით არ არის დადგენილი, რომ ზიანი ანაზღაურებულია. უფრო მეტიც, განაჩენი ადგენს, რომ მსჯავრდებულები სამოქალაქო პასუხისმგებლობისაგან არ თავისუფლდებიან. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ სასამართლომ სახელმწიფოს სამოქალაქო სარჩელის წარდგენის შესაძლებლობა დაუტოვა. თუ ზიანი ანაზღაურებული იყო, რატომ მიეცა სახელმწიფოს ეს უფლება. პასუხი ცალსახაა - წილის დათმობა არ ემსახურებოდა არც ზიანის ანაზღაურებას და არც საპროცესო შეთანხმების ნაწილი იყო, იგი საპროცესო შეთანხმების გაფორმების სასყიდელს წარმოადგენდა. ამავე დროს, სადავო გარიგებით სახელმწიფოს გადაეცა სულ სხვა ქონება - კომპანიის წილი - და არა ის უძრავი ნივთი, რომლის დაუფლებასაც გამოძიება ედავებოდა კომპანიის ორ პარტნიორს;

31.6. ქონების გადაცემა საპროცესო შეთანხმების ნაწილად მხოლოდ მაშინ ჩაითვლებოდა, თუ კომპანიის პარტნიორები ქონების დაბრუნებასა და ამ პირობით სასჯელზე შეღავათის მიღებას თავად შესთავაზებდნენ სახელმწიფოს. მოცემულ შემთხვევაში წილის დასათმობად კომპანიის პარტნიორებზე ზემოქმედების ფაქტი უდავოდ დგინდება, რასაც ადასტურებს მოწმე ჯ–ას ჩვენება;

31.7. სასამართლო არასწორად უთითებს, რომ ზეწოლის არსებობის შესახებ მტკიცება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დადასტურებას საჭიროებდა. იძულება შესაძლებელია სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით დადგინდეს და ამისათვის განაჩენი სავალდებულო არ არის. ის შეიძლება იყოს ერთ-ერთი და არა ერთადერთი მტკიცებულება;

31.8. სასამართლო ასკვნის, რომ მოსარჩელეებს არ ემუქრებოდათ „საფრთხე“, მათ მიმართ დამდგარი ნებისმიერი შედეგი კანონიერი იქნებოდა და ამიტომ იძულებას ადგილი არ ჰქონია. სწორედ ის გარემოება, რომ სახელმწიფომ შეიძლება ბრალდებულთან საპროცესო შეთანხმება გააფორმოს ან უარი თქვას მასზე, აძლევს მას იმის შესაძლებლობას, რომ „ივაჭროს“. ბრალდებულებმა (მოსარჩელეებმა) თავისუფლება იყიდეს, ანუ სახელმწიფოს ქონება აჩუქეს, რათა ამ უკანასკნელს თავისი „ლეგიტიმური უფლებიდან“ მოსარჩელეებისათვის მისაღები, არასაპატიმრო სასჯელი აერჩია;

31.9. თუ კომპანიის წილი დანაშაულებრივად მითვისებული ქონება იყო, სახელმწიფო სრულიად ლეგიტიმურად, სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში ჩამოართმევდა მათ ამ ქონებას, რასაც ადგილი არ ჰქონია.

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 25 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

33. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

34. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

35. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

36. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

37. მოსარჩელეები 2006 წლის 10 აგვისტოს ხელშეკრულების ნამდვილობას სადავოდ ხდიან შემდეგი საფუძვლებით: ა) გარიგება დადებულია მოსარჩელეებზე განხორციელებული იძულების შედეგად; ბ) მხარეთა შორის დადებული გარიგება ამორალურია სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად.

38. სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლის (გარიგების დადების მიზნით იმ პირის იძულება (ძალადობა ან მუქარა), რომელმაც დადო გარიგება, ანიჭებს ამ პირს გარიგების ბათილობის მოთხოვნის უფლებას მაშინაც, როცა იძულება მომდინარეობს მესამე პირისაგან) მიხედვით, საცილო გარიგება ბათილია დადების მომენტიდან, თუ იგი დადებულია მხოლოდ იძულების წყალობით. იძულება კი გულისხმობს, როგორც ფიზიკურ, ისე ფსიქიკურ ძალადობასა და მუქარას. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეები სწორედ ფსიქიკურ ძალადობასა და მუქარაზე მიუთითებენ. კერძოდ, მოსარჩელეთა განმარტებით, თუ ისინი კომპანიაში თავიანთ წილებს საჩუქრად არ გადასცემდნენ სახელმწიფოს, დ.ჩ–ისა და ო.ს–ძის მიმართ ხანგრძლივი საპატიმრო აღკვეთის ღონისძიება იქნებოდა გამოყენებული, საპროცესო შეთანხმებას არ გაუფორმებდნენ და კომპანიის დანარჩენი პარტნიორებიც მათ მდგომარეობაში აღმოჩნდებოდნენ.

39. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საცილო გარიგებებში შეცილება იწვევს გარიგების გაბათილებას, მაგრამ დაინტერესებულ პირს შეუძლია არ გამოიყენოს შეცილების უფლება და ამით გარიგება ძალაში დატოვოს (იხ. სუსგ №ას-245-580-05, 2005 წლის 23 დეკემბერი). იურიდიულ დოქტრინაში გამოთქმული მოსაზრებების თანახმად: „შეცილების უფლება არა მხოლოდ გარიგების გაუქმების უფლებაა, არამედ მისთვის ნამდვილობის მინიჭების უფლებაც. ამდენად, შეცილების უფლება მეტად ძლიერი საშუალებაა სამართლებრივ ურთიერთობაზე ზემოქმედებისათვის. ამიტომ ის არ შეიძლება იყოს შეუზღუდავი. წინააღმდეგ შემთხვევაში სამართლებრივი ურთიერთობების არასტაბილურობის საფრთხე ძალიან დიდი იქნებოდა. ამ საფრთხეს ითვალისწინებს კანონი და შეცილების უფლებას განსაზღვრულ ჩარჩოებში აქცევს“ [იხ. ლ. ჭანტურია., „სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი“, თბილისი, 2011 წ., გვ. 397]. უცილო (არარა) გარიგებების „ბათილობისაგან განსხვავებით, რაც კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში ავტომატურად დგება და არ საჭიროებს შესაბამის შედეგზე მიმართულ არანაირ დამატებით მოქმედებას (მაგალითად, რაიმე ფორმით ბათილად გამოცხადებას), საცილო გარიგება „დადების მომენტიდან“ ბათილი იქნება მხოლოდ ნამდვილი შეცილების შემთხვევაში. შესაბამისად, დადების მომენტში საცილო გარიგება ნამდვილია, თუმცა არსებობს გარემოებანი, რომელთა გამოც ის შეიძლება შემდგომში გახდეს ბათილი. შეცილება ცვლის არსებულ სამართლებრივ მდგომარეობას, ვინაიდან იგი მიმართულია არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის გაქარწყლებაზე. ამდენად, შეცილება სამართლებრივი ურთიერთობის ცალმხრივად „განმსაზღვრელი“ ნების გამოვლენა თუ გარიგებაა“ [დ. კერესელიძე., „კერძო სამართლის უზოგადესი სისტემები“, თბილისი, 2009 წ., გვ. 269-270] (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ., §212).

40. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ შეცილების კანონით დადგენილ ვადაში განხორციელება სასამართლოს მხრიდან სავალდებულო შემოწმებას დაქვემდებარებული საკითხია და სამართლის თეორიაში ე.წ. სასამართლო შესაგებლის სახელითაა ცნობილი. შეცილების სამართლებრივი ბუნება კარგად ჩანს მისი ხანდაზმულობის სამართლებრივ ინსტიტუტთან შედარებისას. შეცილება და ხანდაზმულობა განსხვავებული სამართლებრივი ინსტიტუტებია, სხვადასხვა სამართლებრივი შედეგებით. ხანდაზმულობა სამართალში ფაქტის საკითხია და მასზე მითითება მოპასუხის ვალდებულებაა, განსხვავებით შეცილების ინსტიტუტისგან. საცილო გარიგებებში, შეცილების ვადა სარჩელის მატერიალური დაკმაყოფილება-არდაკმაყოფილების წინაპირობაა, რომლის შეცილების განხორციელება ვადაში მუხლის ნორმატიული შემადგენლობის კომპონენტია. არ აქვს მნიშვნელობა, მოპასუხე უთითებს თუ არა მოსარჩელის მიერ გამოყენებულ გარიგების შეცილების ვადაზე, მოსამართლემ თავად უნდა გამოარკვიოს, თუ როდის და რა მეთოდით გახადა საცილო მოსარჩელემ სადავო გარიგება. თუკი სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ არ გამოიყენა შეცილების ვადა, იმისდა მიუხედავად, მოპასუხე უთითებს თუ არა ამ გარემოებაზე, სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, განსხვავებით ხანდაზმულობის ინსტიტუტისგან, როცა ხანდაზმული სარჩელის დაკმაყოფილებაცაა შესაძლებელი, თუკი მოპასუხე არ უთითებს ხანდაზმულობასთან დაკავშირებულ ფაქტებზე (იხ. სუსგ №ას-15-15-2016, 2016 წლის 1 მარტი).

41. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 89-ე მუხლის თანახმად, იძულებით დადებული გარიგება შეიძლება სადავო გახდეს ერთი წლის განმავლობაში იძულების დამთავრების მომენტიდან.

42. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ იძულება უფლების განგრძობადი დარღვევაა, რადგან კანონი შეცილების ვადის ათვლის საკითხს უკავშირებს იძულების დამთავრების მომენტს. იმავე ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, კანონი უშვებს, რომ ხელშეკრულების მხარის იძულება შეიძლება ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგაც გაგრძელდეს, რადგან შეცილების ვადის ათვლა დამოკიდებული არ არის ხელშეკრულების დადების მომენტზე. ცხადია, აქ არსებობს განსხვავება გარიგების დადებისათვის განხორციელებულ იძულებასა და მას შემდეგ არსებულ მდგომარეობას შორის, რადგან შედეგის მიღწევის შემდეგ ის პირი, რომელმაც განახორციელა ხელშეკრულების დადებაზე იძულებითი სახით ზემოქმედება, შეიძლება აღარ ახორციელებდეს აქტიურ მოქმედებებს, მაგრამ, ამასთან ერთად, კვლავ არსებობდეს ზემოქმედების საფრთხე. ამიტომ, შეცილების ვადის ათვლა უნდა განხორციელდეს მხარის პიროვნული გათავისუფლების მომენტიდან, როდესაც იგი ფიქრობს, რომ მის მიმართ აღარ არსებობს რეალური საფრთხე, რომელსაც მის მოქმედებებზე ზემოქმედება შეუძლია (იხ. სუსგ №ას-15-15-2016, 2016 წლის 1 მარტი).

43. მაშასადამე, გარიგების დადების მომენტი, შესაძლოა, არ ემთხვეოდეს იძულების დამთავრების მომენტს, თუმცა, სამართლის თეორიაში განვითარებული მსჯელობის თანახმად, იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგების დადებიდან ერთ წელზე მეტია გასული და შემცილებელი აპელირებს იმ ფაქტზე, რომ იძულება გარიგების დადების შემდეგაც გრძელდებოდა, ოღონდ არა თავდაპირველი, არამედ მოდიფიცირებული ფორმით, მაშინ ამ მოდიფიცირებული მუქარის მტკიცების ტვირთი ისევ შემცილებელზე გადადის (სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ავტორთა კოლექტივი, თბილისი, 2017 წელი, გვ. 528).

44. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სადავო გარიგება გაფორმებულია 2006 წლის 10 აგვისტოს. მოსარჩელეებმა სადავო გარიგების ბათილობის მოთხოვნით სასამართლოს 2015 წელს მიმართეს. მოსარჩელეებს სარჩელში არ მიუთითებიათ თუ რატომ არ განახორციელეს შეცილება სადავო გარიგების დადებიდან 1 წლის განმავლობაში. მათ არც იმ მტკიცებულებებზე მიუთითებიათ, რომლებიც იძულების განგრძობად ხასიათს და, შესაბამისად, იმ გარემოებას დაადასტურებდა, რომ სადავო გარიგების დადების მომენტი იძულების დამთავრების მომენტს არ ემთხვეოდა.

45. მოსარჩელეები სარჩელში მიუთითებენ, რომ 2012 წლის 28 დეკემბერს ო.ს–ძემ და დ.ჩ–მა განცხადებით მიმართეს საქართველოს მთავარ პროკურორს და სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების დაწყება მოითხოვეს. თუმცა შეცილების ერთწლიანი ვადა აღნიშნული გარემოების დადგენილად მიჩნევის შემთხვევაშიც დარღვეულია.

46. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ შეცილების ვადის დაუცველობის გამო სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას სამოქალაქო კოდექსის 85-ე მუხლის საფუძველზე პერსპექტივა არ აქვს.

47. კასატორები ასევე მიიჩნევენ, რომ სადავო გარიგება ამორალურია სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, რასაც საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს.

48. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორების პრეტენზია სადავო გარიგების უცილოდ ბათილობის შესახებ დაუსაბუთებელია.

49. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს.

50. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძო სამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-15-15-2016, 1 მარტი, 2016 წელი).

51. ერთ-ერთ საქმეში საკასაციო სასამართლოს განმარტების თანახმად, სახელმწიფოს მონაწილეობით დადებული ხელშეკრულებების მიმართ იმთავითვე ნავარაუდევია კანონშესაბამისობის ანუ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით დადგენილი სამი დამოუკიდებელი წინაპირობის დაცვის მოლოდინი იმ მხარის მიერ, რომელიც ძლიერ მხარესთან შედის სახელშეკრულებო ბოჭვაში. მიუხედავად იმისა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლი ადგენს სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპს, რაც იმას ნიშნავს, რომ კერძოსამართლებრივი გარიგების მონაწილეები კანონის ფარგლებში უფლებამოსილი არიან თავისუფლად დადონ ისეთი ხელშეკრულებები, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას ანუ მოქმედებს პრინციპი – „ნებადართულია, რაც აკრძალული არ არის“, დასახელებული ნორმის დეფინიციის შესაბამისად სახელშეკრულებო თავისუფლებაც კანონისმიერ ჩარჩოშია მოქცეული და, აქედან გამომდინარე, როდესაც სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მხარეა სახელმწიფო, განსაკუთრებით მაღალი სტანდარტით უნდა შემოწმდეს და შეფასდეს გარიგების „ძლიერი“ კონტრაჰენტის ქცევა/ქმედება რამდენად შეესაბამება სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის წინაპირობათაგან ისეთ სპეციფიკურ დანაწესს, როგორიცაა ზნეობის ნორმები. ასეთ ვითარებაში სასამართლოს კვლევისა და შეფასების საგანია, თუ რამდენად მორალურად შეიძლება იქნეს მიჩნეული ისეთი გარიგება, როდესაც სახელმწიფო უსასყიდლოდ იღებს გარკვეულ მომსახურებას, ქონებას საკუთრებაში და ა.შ. ანუ პრაქტიკულად რატომ შეიძლება კერძო სამართლის პირმა „დაასაჩუქროს“ სახელმწიფო, რამდენად შეესაბამება აღნიშნული იმ ზოგად მორალურ კატეგორიას, რომ სახელმწიფოს, რომელსაც აქვს ვალდებულება საკუთარი რესურსებით თითოეული პირის უფლება და ინტერესი დაიცვას, ფიზიკურმა ან იურიდიულმა პირმა აჩუქოს რაიმე ქონება (იხ. სუსგ საქმე №ას-212-201-2017, 15 მაისი, 2017 წელი).

52. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თაობაზე მსჯელობისას, დოქტრინაში გამოთქმული არაერთი მოსაზრებისა და სასამართლო პრაქტიკის გათვალისწინებით, უნდა აღინიშნოს, რომ დასახელებული ნორმა ზოგადდეფინიც. ხასიათისაა, ბლანკეტურია, მითითებით მოწესრიგებას წარმოადგენს და მარტოოდენ 54-ე მუხლი სხვა ნორმების მითითების გარეშე, რომლებიც მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს შეიცავენ, არ უნდა იქნეს გამოყენებული, ხოლო ზნეობის ნორმების საწინააღმდეგოდ გარიგების შინაარსის შესაფასებლად შესაძლებელია დამოუკიდებლად იქნეს გამოყენებული დასახელებული მუხლი, როდესაც გარიგების ამორალურობას უკავშირდება სადავო საკითხი, თუმცა, ასეთ ვითარებაში, დამატებით შესაძლოა კონტრაჰენტთა ქმედებების შეფასება მოხდეს სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მესამე ნაწილით განმტკიცებული კეთილსინდისიერების მასშტაბითაც, რათა დადგინდეს არა მხარეების სუბიექტური დამოკიდებულება გარიგებისდმი (მისი კონკრეტული პირობისადმი), არამედ ობიექტური გარემოებების შეფასების საფუძველზე, რაც გარიგების შინაარსის ზნეობის ნორმებთან შესატყვისობას ეხება, გაირკვეს ამორალურია თუ არა მხარეთა შეთანხმება. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე გარიგების ზნეობის საწინააღმდეგოდ მიჩნევის შემთხვევაში, გარიგებით მიღებული სარგებლის დაბრუნება კრედიტორმა მოვალეს შესაძლებელია მოსთხოვოს უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-212-201-2017, 15 მაისი, 2017 წელი; №ას-761-729-2016, 31 იანვარი, 2017 წელი).

53. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორების პრეტენზიას, რომ არასწორია სააპელაციო პალატის მსჯელობა სადავო გარიგების საპროცესო შეთანხმების ნაწილად მიჩნევის თაობაზე და მიუთითებს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ სადავო გარიგება საპროცესო შეთანხმების ნაწილს წარმოადგენდა, აღნიშნულის შესახებ თავად საპროცესო შეთანხმებაში უნდა ყოფილიყო მითითებული (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1197-1117-2017, 18 სექტემბერი, 2018 წელი). თუმცა, მიუხედავად აღნიშნულისა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული განჩინების შედეგი არსებითად სწორია და არ არსებობს სადავო გარიგების ბათილობის ისეთი სამართლებრივი წინაპირობა, როგორიცაა გარიგების შინაარსის ამორალურობა, შემდეგი გარემოებების გამო.

54. დადგენილია, რომ 2006 წლის 8 აგვისტოს მიღებულ იქნა დადგენილება კომპანიის პარტნიორების, დ.ჩ–ისა და ო.ს–ძის, ასევე კომპანიის ერთ-ერთი პარტნიორის, კომპანიის 26%-იანი წილის მფლობელის, მ.დ–ის მეუღლის - ა. (ვ.) ბ–სა და გ.ღ–ძის ბრალდებულების სახით პასუხისგებაში მიცემის შესახებ, მათ მიერ კომპანიის ტერიტორიისა და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობის თაღლითურად მისაკუთრების ფაქტზე. საკასაციო პალატა, ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სისხლის სამართლის საქმე ბრალდებულების მიმართ სწორედ იმ ქონების უკანონო მისაკუთრების ფაქტზე აღიძრა, რომელსაც კომპანია ფლობდა. დადგენილია ასევე, რომ ბრალდებულებმა ბრალი აღიარეს და პროკურატურასთან საპროცესო შეთანხმება გააფორმეს. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საპროცესო შეთანხმების დადება მხარის უფლება იყო. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ის გარემოება, რომ საპროცესო შეთანხმების გაფორმების მიზნით ბრალდებულებზე იძულების განხორციელების ფაქტი დადგენილი არ არის და არც მოსარჩელეები მიუთითებენ აღნიშნულზე.

55. სადავო არ არის, რომ საპროცესო შეთანხმება დამტკიცდა ბორჯომის რაიონული სასამართლოს 2006 წლის 15 აგვისტოს განაჩენით, რომელიც კანონიერ ძალაშია შესული. აღნიშნული განაჩენით დადგინდა, რომ სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ქონება, კერძოდ, ქ. ბორჯომში, ....... ქ. №5-ში მდებარე, ბორჯომის სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტების რეალიზაციის ბაზარი და მის ბალანსზე არსებული ქონება, უკანონოდ გადავიდა კომპანიის საკუთრებაში. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორების პრეტენზიას, რომ აღნიშნული, კომპანიის მიერ დანაშაულებრივი გზით მოპოვებული ქონების სახელმწიფოსათვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემა და სახელმწიფოს მიერ მისი მიღება ამორალურ გარიგებას წარმოადგენს.

56. სხვა არაერთი შემთხვევისაგან განსხვავებით, როდესაც სახელმწიფომ ვერ დაძლია საკუთარი მტკიცების ტვირთი მსგავს ვითარებებში დადებული გარიგებების ამორალურობის პრეზუმფციის გასაქარწყლებლად, მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სახელმწიფომ ეს შეძლო.

57. კასატორების პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომ სადავო გარიგების საგანია კომპანიის წილი და არა მის საკუთრებაში უკანონოდ არსებული ქონება, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ამ ფაქტს არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნია შემდეგი გარემოების გამო - კასატორებს/მოსარჩელეებს არ მიუთითებიათ და დაუდასტურებიათ, რომ კომპანია ფლობდა სხვა ქონებასაც ან მისი წილის ღირებულება აღემატებოდა უკანონოდ საკუთრებაში არსებული ქონების ღირებულებას. შესაბამისად, აღნიშნულ ნაწილში არაკვალიფიც. კასაციაა წარმოდგენილი.

58. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორებს არ წარმოუდგენიათ იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

59. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

60. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. მაგ. სუსგ საქმე № ას-548-511-2017, 31 ივლისი, 2017 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

61. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

62. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6 000 ლარის 70% – 4 200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ.დ–ის, ო.ს–ძის, დ.ჩ–ის, ნ.მ–ოს, თ.დ–ისა და მ.კ–ძის საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორებს მ.დ–ს (პ/ნ: .......), ო.ს–ძეს (პ/ნ: ......), დ.ჩ–ს (პ/ნ: ........), ნ.მ–ოს (პ/ნ: ......), თ.დ–სა (პ/ნ: ......) და მ.კ–ძეს (პ/ნ: .......) დაუბრუნდეთ ი.მ–ძის (პ/ნ: ......) მიერ 2017 წლის 18 ოქტომბერს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6000 (ექვსი ათასი) ლარის 70% – 4200 (ოთხი ათას ორასი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

პ. ქათამაძე