საქმე №ას-429-2021 29 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „გ. L. G–A“(მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ნ–ა“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა და ხელშეშლის აღკვეთა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „ნ–ამ“ (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა შპს „გ. L. G–A“-ს (შემდეგში: მოპასუხე ან კასატორი) მიმართ, რომლითაც მოითხოვა მოასუხეს აეკრძალოს მოსარჩელისათვის საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლა და მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნეს და მოსარჩელეს გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცეს სასტუმრო „ტ.პ–ის“ ძირითადი შენობის ქვეშ დაკავებული მოსარჩელის კუთვნილი 27 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და მიშენების ქვეშ დაკავებული 43 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (იხ:, დაზუსტებული სასარჩელო მოთხოვნა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 07.03.2019წ. სხდომის ოქმი, 11:27:35).

2. მოსარჩელემ განმარტა, რომ მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთს საკადასტრო კოდით #......, ესაზღვრება მოპასუხის საკუთრებაში არსებული სასტუმრო „ტ.პ–ის“ შენობა. აღნიშნულ შენობაზე მოპასუხემ 2012-2013წწ. აწარმოა სარემონტო-სარეკონსტრუქციო (მიშენება) სამუშაოები, რომლითაც მთლიანად დაიფარა მე-18 საუკუნის არქიტექტურული ძეგლის მნიშვნელოვანი ფრაგმენტი - გოგირდის აბანოს ორი გუმბათი. გუმბათის თავზე გადმოფარებული სასტუმროს მიშენებული აივნის ძირი. ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2012 წლის 30 იანვრის მიმართვის საფუძველზე, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის მიერ 2012 წლის 01 თებერვლის გადაწყვეტილებით ქ. თბილისში, ....... ქუჩა #3-ში მდებარე 98.00 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობა, საიდანაც 67 კვ.მ.-ზე შპს „ნ–ას“ კუთვნილი აბანო #5-ის გუმბათი იყო განთავსებული, თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებად დარეგისტრირდა. 2012 წლის 12 მარტის ხელშეკრულების საფუძველზე ხსენებული მიწის ნაკვეთი ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტომ მიყიდა შპს „ე.დ.ი“-ს. თბილისის მერიის 2012 წლის 30 იანვრის მიმართვა ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 05.05.2016წ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რის შემდეგაც, სადავო მიწის ნაკვეთი 67 კვ.მ., ადრე რეგისტრირებულ 1020 კვ.მ.-თან ერთად, 27.04.2018წ. საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხა შპს „ნ–ას“ სახელზე. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.07.2018წ. დასკვნის თანახმად, სასტუმრო „ტ.პ–ის“ შენობა-ნაგებობის ნაწილი, ფართით 30 კვ.მ. იჭრება შპს „ნ–ას“ კუთვნილ მიწის ნაკვეთის საზღვრებში, ხოლო მიშენების ნაწილი გადადის 67კვ.მ. ფართით. აღნიშნული ფართებიდან საერთო ჯამში 27კვ.მ. ხვდება აღნაგობის უფლებით გაცემულ მიწის ნაკვეთში, მათ შორის, 3 კვ.მ. ფართი სასტუმრო „ტ.პ–ის“ ძირითადი შენობა-ნაგებობის ქვეშ, ხოლო 24 კვ.მ. მიშენების ქვეშ.

3. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მას 2012-2013წწ. სასტუმროს შენობაზე რაიმე მიშენება არ განუხორციელებია. შესაბამისად, მის მიერ განხორციელებული სარეკონსტრუქციო სამუშაოები ვერ დაფარავდა აბანოს გუმბათს. ამ რეკონსტრუქციის ფარგლებში არ აშენებულა აივანი. 2013 წლის 19 იანვარს თბილისის არქიტექტურის სამსახურმა მიიღო ბრძანება, რომლითაც შეთანხმდა ქ.თბილისში, ძ.თ–ის რეგიონში, ....... ქ.N3/...... ქ.N4-ში არსებული რეკონსტრუქციის ა–ული პროექტი საქმეში წარმოდგენილია შპს „ა–ის..“-ის საექსპერტო დასკვნა, რომელშიც გაწერილია კონკრეტული შესასრულებელი სამუშაოები. აღნიშნული დასკვნის თანახმად, შენობაზე რაიმე მიშენების განხორციელება არ იყო გათვალისწინებული. მოპასუხის საკუთრებაში არსებული სასტუმროს შენობა (რომლის რეკონსტრუქციაც განხორციელდა 2013 წელს) ექსპლოატაციაში იქნა მიღებული მთაწმინდა-კრწანისის გამგეობის მიერ 2003 წლის 26 სექტემბერს და მასზე აშენებული შენობა დარეგისტრირდა რეესტრში 2004 წლის 28 იანვარს. მას შემდეგ შენობის გაბარიტები არ გაზრდილა და რაიმე მიშენება არ განხორციელებულა. ზოგადად მიშენება გულისხმობს არსებულ შენობაზე რაღაცის მიშენებას და არა ორი შენობის ერთმანეთთან დაკავშირებას. მოპასუხის მოსაზრებით, გაუგებარია საიდან დაასკვნა ექსპერტმა თუ რა ფართი ჰქონდა გადაცემული მოპასუხეს აღნაგობის უფლებით. აღნაგობის ხელშეკრულებაში კონკრეტული ფართი განსაზღვრული არ არის. მითითებულია მხოლოდ ხელშეკრულების მიზანი - სასტუმროს მიშენება. საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებულია მოპასუხის მიერ ფაქტობრივად ათვისებული ფართი 71 კვ.მ.. შესაბამისად, სასტუმროს ექსპლოატაციაში მიღება და რეესტრში დარეგისტრირება მოხდა ფაქტობრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით, ვინაიდან ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ამას. რომც დავუშვათ, რომ მოპასუხე შეჭრილია მოსარჩელის წითელ ხაზებში, აღნიშნულს აქვს მართლზომიერი საფუძველი, კერძოდ, აღნაგობის ხელშეკრულება. ამასთან, ეს გადასვლა არსებობს 2003 წლიდან, ხოლო საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია 2004 წლიდან.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 03.04.2019წ. გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელმ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გაუქმდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ: მოპასუხეს აეკრძალა მოსარჩელისათვის საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლა. მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნა და მოსარჩელეს გადაეცა სასტუმრო „ტ.პ–ის“ ძირითადი შენობის ქვეშ დაკავებული მოსარჩელის კუთვნილი 27 კვ.მ. და მიშენების ქვეშ დაკავებული 43 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი.

6. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ უძრავი ქონება, მდებარე, თბილისი, ....... ქუჩა #3, საკადასტრო კოდი #......, რეგისტრირებულია მოსარჩელის საკუთრებად. უდავოა, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთს ესაზღვრება მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე, თბილისის, ....... ქ. #3/თბილისი, ...... ქ. #4, საკადასტრო კოდი #....... უდავოა, რომ მოპასუხის კუთვნილ ფართზე აშენებულია სასტუმრო „ტ.პ–ი“.

7. დადგენილი იქნა, რომ ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2012 წლის 30 იანვრის #06-8/1020 მიმართვის საფუძველზე, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ეთხოვა თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურს თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებად დაერეგისტირებინა ქ. თბილისში, ....... ქ. #3-ში მდებარე 98 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობა. 2012 წლის 01 თებერვლის ამონაწერის თანახმად, უძრავი ქონების, მდებარე, თბილისი, ....... ქ. #3, 98 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი (ს/კ .....), მესაკუთრეს წარმოადგენდა ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეული.

8. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოსა და შპს „ე.დ.ი“-ს შორის 2012 წლის 12 მარტს დაიდო ხელშეკრულება ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების პირდაპირი ფორმით ნასყიდობის შესახებ. ხელშეკრულების თანახმად, გამყიდველმა მყიდველს საკუთრებაში გადასცა თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მათ შორის, ქ. თბილისში, ....... ქ. #3-ში მდებარე 98 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები #1, #2, #3 (საკადასტრო კოდი #......). თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2012 წლის 19 ივნისის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი მოწმობის თანახმად, შპს „ე.დ.ი“-ს საკუთრებაში გადაეცა ქ. თბილისში, ....... ქ. #3-ში მდებარე 98 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები #1, #2, #3 (იხ:, თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 05.05.2016წ. გადაწყვეტილება, ტ.1, ს.ფ. 23).

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესული 05.05.2016წ. გადაწყვეტილებით შპს „ნ–ას“ სარჩელი დაკმაყოფილდა: ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2012 წლის 30 იანვრის წერილი იმ ნაწილში, რომელიც ეხებოდა შპს „ნ–ას“ საკუთრების უფლებას; ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 01 თებერვლის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომელიც ეხებოდა შპს „ნ–ას“ საკუთრების უფლებას; ბათილად იქნა ცნობილი საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს თბილისის სარეგისტრაციო სამსახურის 2012 წლის 09 ივლისის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომელიც ეხებოდა შპს „ნ–ას“ საკუთრების უფლებას; ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოსა და შპს „ე.დ.ი“-ს შორის 2012 წლის 12 მარტს დადებული ხელშეკრულება უძრავი ქონების პირდაპირი ფორმით ნასყიდობის შესახებ იმ ნაწილში, რომელიც ეხებოდა შპს „ნ–ას“ საკუთრების უფლებას და ბათილად იქნა ცნობილი ქ.თბილისის მერიის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 2012 წლის 19 ივნისის საკუთრების უფლების დამადასტურებელი მოწმობა იმ ნაწილში, რომელიც ეხებოდა შპს „ნ–ას“ საკუთრების უფლებას. სასამართლოს გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი ის უფლებადამდგენი გადაწყვეტილებები, რომლითაც შპს „ე.დ.ი“-მა საკუთრების უფლება მოიპოვა ქ. თბილისში, ....... ქ. #3-ში მდებარე 98 კვ.მ. მიწის ნაკვეთსა და მასზე არსებულ შენობა-ნაგებობების ნაწილზე და რომელიც ეხებოდა შპს „ნ–ას“ საკუთრების უფლებას.

10. ლევან სამხარაულის სახელობის ექპსერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.07.2018წ. დასკვნის თანახმად, სასტუმრო „ტ.პ–ის“ შენობა-ნაგებობის ნაწილი, ფართით 30კვ.მ. იჭრება შპს „ნ–ას“ კუთვნილის მიწის ნაკვეთის საზღვარში, ხოლო მიშენების ნაწილი გადადის შპს „ნ–ას“ კუთვნილი მიწის ნაკვეთის საზღვრაში 67 კვ.მ. ფართით. აღნიშნული ფართებიდან, საერთო ჯამში 27 კვ.მ. ფართი ხვდება აღნაგობის უფლებით გაცემულ (71 კვ.მ) მიწის ნაკვეთში, მათ შორის, 3 კვ.მ. ფართი სასტუმრო „ტ.პ–ის“ ძირითადი შენობა-ნაგებობების ქვეშ, ხოლო 24 კვ.მ. ფართი მიშენების ქვეშ.

11. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მოსარჩელის მოთხოვნაზე, რომელსაც მოპასუხის მიერ უკანონოდ დაკავებული 70 კვ.მ. (ძირითადი შენობა 27 კვ.მ. და მიშენება 43 კვ.მ.) ფართის გამოთხოვა და მოსარჩელისათვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა წარმოადგენდა (მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 170-172-ე მუხლები.

12. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

13. განსახილველ შემთხვევაში, პირველი ორი წინაპირობა განხორციელებულად იქნა მიჩნეული. თავის მხრივ, მოპასუხე უთითებდა მართლზომიერ მფლობელობაზე, რომელიც მისი განმარტებით, გამომდინარეობს 2000 წლის 14 მარტს გაფორმებული აღნაგობის ხელშეკრულებიდან.

14. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ 2000 წლის 14 მარტს, ერთი მხრივ, მოსარჩელესა და მეორე მხრივ, სადავო ქონების თავდაპირველ მესაკუთრეს შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მესაკუთრემ (მოსარჩელემ) მეაღნაგეს გადასცა ქ. თბილისში, ....... ქ. #3-ში მდებარე მიწის ნაკვეთი აღნაგობის უფლებით. ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 59 წელი. მეაღნაგეს აღნაგობის უფლების მიღების სანაცვლოდ მესაკუთრისათვის უვადო სარგებლობაში უნდა გადაეცა აშენებული შენობის ქვეშ, აბანოს თავზე წარმოშობილი ფართი 98კვ.მ (იხ:, ტ.1, ს.ფ. 110,111).

15. სსკ-ის 233-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მიწის ნაკვეთი შეიძლება სხვა პირს გადაეცეს ვადიან სარგებლობაში ისე, რომ მას ჰქონდეს ამ ნაკვეთზე ან მის ქვეშ რაიმე ნაგებობის აღმართვის უფლება, ასევე ამ უფლების გასხვისების, მემკვიდრეობით გადაცემის, თხოვების, გაქირავების უფლება (აღნაგობის უფლება). ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, აღნაგობის უფლების ვადა განისაზღვრება მხარეთა შეთანხმებით და იგი არ უნდა აღემატებოდეს ოთხმოცდაცხრამეტ წელს.

16. სსკ-ის 237-ე მუხლის თანახმად, აღნაგობის უფლება საჯარო რეესტრში შეიტანება მიწის ნაკვეთზე არამესაკუთრეთა სანივთო უფლებებს შორის მხოლოდ პირველი რიგის უფლებად. ეს რიგი არ შეიძლება შეიცვალოს. ამდენად, აღნაგობის ხელშეკრულების არსებითი პირობებია: 1. მიწის ნაკვეთის გადაცემა მოხდეს შენობა-ნაგებობის ასაშენებლად; 2. შესაძლებელი უნდა იყოს აღნაგობის უფლების გასხვისება, მემკვიდრეობით გადაცემა, თხოვება, გაქირავება; 3. განსაზღვრული უნდა იყოს ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდი და 4. აუცილებელია აღნაგობის უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია.

17. აღნაგობა წარმოადგენს სხვისი საკუთრებით შეზღუდული სარგებლობის უფლებას და იგი, ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში, მართლაც წარმოადგენს უძრავი ნივთის მართლზომიერი მფლობელობის საფუძველს. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი იქნა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა აღნაგობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობა. მოპასუხე სწორედ აღნიშნულ ხელშეკრულებაზე დაყრდნობით უთითებდა, რომ გააჩნდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლება. მოსარჩელე კი, უთითებდა, რომ მოპასუხე ფლობს იმაზე მეტ ფართს, ვიდრე ეს აღნაგობის ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული. უდავო გარემოებად იქნა მიჩნეული, რომ აღნაგობის ხელშეკრულებაში, კონკრეტული ფართი, რომელიც აღნაგობის უფლებით გადაეცა მეაღნაგეს, მითითებული არ არის. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავის ფარგლებში დასადგენ გარემოებად განსაზღვრა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ რა ფართზე გავრცელდა 2000 წლის 14 მარტის ხელშეკრულებით მხარეთა შორის შეთანხმებული აღნაგობის უფლება.

18. ამ თვალსაზრისით, სასამართლომ მიუთითა, რომ ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება, რომელიც იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას. როგორც წესი, ხელშეკრულების დადებისას აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. არის შემთხვევები, როდესაც მხარეება გამოავლინეს ხელშეკრულების დადების ნება, თუმცა ხელშეკრულებაში გამორჩათ კონკრეტული საკითხის მოწესრიგება. ასეთ შემთხვევაში, დგება ხელშეკრულების განმარტების საჭიროება. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. მითითებული ნორმის მიზანია, დავის შემთხვევაში გაირკვეს, რა განზრახვა ჰქონდათ მხარეებს ხელშეკრულების დადებისას და როგორ უნდა გავიგოთ ხელშეკრულების სადავო გამონათქვამი. ასეთ შემთხვევაში, მხარეების მიერ ხელშეკრულებაში განსაზღვრული გამონათქვამი განსხვავებულად არის გაგებული. აღნიშნული გამორიცხავს ხელშეკრულების განმარტების შესაძლებლობას იმის მიხედვით, თუ რას ფიქრობდა ნების გამომვლენი ან ნების მიმღები. სწორედ ამიტომაც, კანონით გადამწყვეტია „ნების გონივრული განსჯა“, რაც ნიშნავს სადავო გამონათქვამის იმ მნიშვნელობის დადგენას, რომელსაც გონიერი ადამიანი ანალოგიურ პირობებში მიანიჭებდა. გონივრულობა მოცემული ურთიერთობის სრულად აღქმა და განსჯაა და არა გამოყენებული გამონათქვამის ვიწრო გაგება (სუსგ 25.05.2010წ. საქმე №ას-1220-1480-09). ხელშეკრულების განმარტების საჭიროებას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როცა სახეზეა ხელშეკრულება, რომლის გამონათქვამებიც ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო მეორეს მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს. ხელშეკრულების შევსებით განმარტებას მაშინ აქვს ადგილი, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული (იხ:, სუსგ. საქმე #ას-431-2019, 05.06.2019წ.).

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების განმარტება უნდა მოხდეს მხარეთა ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით. ხელშეკრულების განმარტების მიზანი მისი შინაარსის დადგენაა. „გონივრული განსჯის“ გზით ხელშეკრულების განმარტებისას, გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც მხარეთა ნამდვილი ნების დადგენას შეუწყობს ხელს. მოცემულ შემთხვევაში, პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია მასზედ, რომ ვინაიდან ხელშეკრულებაში მეაღნაგისათვის გადასაცემი ფართი დაკონკრეტებული არ არის, მას შეუზღუდავად შეუძლია გამოიყენოს მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი. პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა მიერ გამორჩენილი ზემოაღნიშნული პირობის დადგენა და შევსება უნდა მოხდეს მათ მიერ გამოვლენილი ნების განმარტების საფუძველზე, რომელიც უნდა ემყარებოდეს გონივრული განსჯის მეთოდს და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ერთობლივ შეფასებას. აღნიშნული მიზნით, პალატამ ყურადღება გაამახვილა შემდეგზე:

20. 2000 წლის 14 მარტის ხელშეკრულებით მოსარჩელემ მოპასუხეს მიწის ნაკვეთი აღნაგობის უფლებით გადასცა კონკრეტული მიზნით, კერძოდ, სასტუმროს მიშენების მიზნით. ქ. თბილისის მთაწმინდა-კრწანისის რაიონის გამგეობის 26.09.2003წ. #245 დადგენილებით დამტკიცდა სახელმწიფო მიმღები კომისიის 2003 წლის 10 სექტემბრის აქტი #/220/ ........, ....... ქუჩა #3/5-ში შპს „ძ.თ–ის“ მიერ აშენებული სასტუმროს ექსპლოატაციაში მიღებაზე საერთო ფართით - 5343.68 კვ. მეტრი, მათ შორის: საზაფხულო ფართი - 934.78 კვ.მ. მეტრი (იხ:, ტ.1, ს.ფ. 107). 28.01.2004წ. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, შპს „ძ.თ–ის“ საკუთრებად დარეგისტრირდა შენობა-ნაგებობა საერთო ფართობით 5343,68 კვ.მ. (მათ შორის საზაფხულო ფართობი 934,78 კვ.მ.) (შპს „ნ–ასაგან“ აღნაგობის უფლებით გაცემული 71 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე განთავსებულ შენობის ნაწილთან ერთად (იხ:, ტ.1, ს.ფ. 108). იგივე მონაცემებს შეიცავს 23.02.2009წ. და 21.03.2018წ. ამონაწერები საჯარო რესსტრიდან, სადაც ვალდებულების გრაფაში მითითებულია, რომ მოპასუხის კუთვნილი შენობა-ნაგებობის ნაწილი გადადის შპს „ნ–ასაგან“ აღნაგობის უფლებით გადაცემულ 71 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე, განცხადების რეგისტრაციის თარიღია 28.01.2004წ.(ტ.1, ს.ფ. 65-68, 173,174).

21. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მართალია ხელშეკრულებაში აღნაგობის უფლებით დატვირთული მიწის ნაკვეთის კონკრეტული ფართი მითითებული არ ყოფილა, თუმცა, საჯარო რეესტრის ამონაწერების თანახმად, სადაც შენობის ექსპლოატაციაში მიღების შემდეგ მოხდა აღნაგობის უფლების რეგისტრაცია, მითითებულია, რომ მოპასუხეს აღნაგობის უფლებით გადაეცა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული 71 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი. შესაბამისად, პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ აღნაგობის უფლება ვრცელდება მოსარჩელის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე ფართით 71 კვ.მ.. მოპასუხე სადავოდ ხდის შენობის ექსპლოატაციაში მიღების შემდეგ შენობაზე რაიმე მიშენების განხორციელებას და უთითებს, რომ 2004 წლის შემდეგ შენობის გაბარიტები არ შეცვლილა. მის მიერ განხორციელებული იქნა მხოლოდ სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, რომელიც მიშენებას არ ითვალისწინებდა.

22. სააპელაციო პალატამ აღნიშნული კუთხით ყურადღება გაამახვილა შემდეგზე: ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 05.07.2018წ. დასკვნის თანახმად, სასტუმრო „ტ.პ–ის“ შენობა-ნაგებობის ნაწილი, ფართით 30 კვ.მ. იჭრება შპს „ნ–ას“ კუთვნილი მიწის ნაკვეთის საზღვრებში 67 კვ.მ. ფართით. აღნიშნული ფართებიდან საერთო ჯამში 27 კვ.მ. ხვდება აღნაგობის უფლებით გაცემულ (71 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი) მიწის ნაკვეთში (იხ. დანართი #2), მათ შორის 3 კვ.მ. ფართი სასტუმრო „ტ.პ–ის“ ძირითადი შენობა-ნაგებობის ქვეშ, ხოლო 24 კვ.მ. ფართი მიშენების ქვეშ. ექსპერტიზის კვლევით ნაწილში მითითებულია, რომ ექსპერტის მიერ განხორციელდა საკვლევ ობიექტზე აზომვითი სამუშაოების შესრულება. მიღებული მონაცემები შედარებულ იქნა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ინტერნეტ გვერდიდან მოპოვებულ რეგისტრირებულ მონაცემებთან და აღნაგობის უფებით გაცემული 71 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის მდებარეობისათან, რომელიც ასახულია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 27 ნოემბრის #006944117 დასკვნაში (ტ.1, ს.ფ. 59,60). ამდენად, ექსპერტმა აღნაგობის უფლებით გადაცემული 71 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის მდებარეობა დაადგინა 2017 წლის 27 ნოემბრის დასკვნის საფუძველზე. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 27 ნოემბრის #006944117 დასკვნის კვლევით ნაწილში ექსპერტი აღწერს, როგორ მოხდა მის მიერ აღნაგობის უფლებით გაცემული 71 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის მდებარეობის დადგენა. კერძოდ, დასკვნაში აღნიშნულია, რომ წარმოდგენლია 2004 წლის 26 იანვრის საკადასტრო რუკა #.... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე. აღნიშნულ გეგმაზე მითითებულია შპს „ნ–ას“ მიერ აღნაგობის უფლებით გაცემული მიწის ნაკვეთის მდებარეობა, ფართით 71 კვ.მ. აღნიშნული რუკა არ არის მოცემული კოორდინატებში. ექსპერტის მიერ მოძიებული იქნა საჯარო რეესტრის ინტერნეტ გვერდიდან ზემოაღნიშნული ნაკვეთის 2009 წლის 23 თებერვლის საკადასტრო გეგმა. აღნიშნულისა გეგმისა და 2004 წლის რუკის მონაცემები ერთმანეთის იდენტურია. 2009 წლის 23 თებერვლის ამონაწერში ვალდებულების გრაფაში ასახულია, შენობა-ნაგებობის ნაწილი გადადის შპს „ნ–ასაგან“ აღნაგობის უფლებით გადაცემულ 71 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე. გარდა ამისა, საქმეში წარმოდგენილია 2000 წლის 23 თებერვლით დათარიღებული საკადასტრო რუკა #......საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე. აღნიშნულ გეგმაზე მითითებულია აბანოს მიერ დაკავებული მიწის ნაკვეთი, რომელიც აღნაგობის უფლებით აქვს აღებული გ.კ–ძეს შპს „ნ–ასაგან“, ფართით 71 კვ.მ. აღნიშნული საკადასტრო რუკაც იდენტურია 2004 წლის საკადასტრო რუკისა. ექსპერტის მიერ ორიენტირებულ იქნა 2004 წლის საკადასტრო რუკა 2009 წლის საკადასტრო გეგმის მონაცემებზე დაყრდნობით (იხ: დანართი #1 და#2), საიდანაც დადგინდა, რომ აღნაგობის უფლებით გადაცემული 71 კვ.მ. ფართის მქონე მიწის ნაკვეთი განთავსებულია ისე, როგორც ეს დანართ #3-ზეა მოცემული (იხ:, ტ.1, ს.ფ. 160-169). ამდენად, დანართ #3-ზე (ს.ფ. 166-ზე) მოცემულია საკადასტრო რუკა, რომელზეც ლურჯი ფერით მოხაზულია ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ნ–ას“ მიერ აღნაგობის უფლებით გადაცემული მიწის ნაკვეთი ფართით 71 კვ.მ., ხოლო ს.ფ. 62-ზე და 70-ზე (ტ.1) მოცემულია ექსპერტის მიერ შედგენილი ნახაზები, რომელიც აღწერს დღეის მდგომარეობით მოპასუხის მიერ დაკავებულ ფართს. აღნიშნული ნახაზებით თვალნათლივ ჩანს, რომ მოპასუხეს დაკავებული აქვს იმაზე მეტი ფართი, ვიდრე აღნაგობის ხელშეკრულებით გადაეცა.

23. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის წერილებზე. 05.10.2012წ. წერილით მოსარჩელე კომპანიის დირექტორს ეცნობა, რომ შპს „ე.დ.ი-“ს (ამჟამინდელი - მოპასუხე) გაეგზავნა გაფრთხილების წერილი, რომლითაც დაევალა 5 (ხუთი) დღის ვადაში წარედგინა მოსარჩელის წითელ ხაზებში შეჭრილი შენობის კანონიერების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია ან მოახდინოს მისი დემონტაჟი, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მათ მიმართ გატარდებოდა კანონით გათვალისწინებული ზომები (ტ.1, ს.ფ. 188).

24. ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 08.11.2012წ. წერილით შპს „ე.დ.ი“-ის დირექტორს ეცნობა, რომ ქ. თბილისში, ....... #3-ში, შესაბამისი დოკუმენტაციის გარეშე სამშენებლო სამუშაოების წარმოების ფაქტზე, შპს „ე.დ.ი“-ის მიმართ შედგენილი იქნა #000040 მითითება, რომლითაც მხარეს დაევალა 15 (თხუთმეტი) დღის ვადაში უნებართვოდ აშენებული შენობის დემონტაჟი. მხარე გაფრთხილებული იქნა, რომ მითითებული ვადის გასვლის შემდეგ, შედგენილი იქნება სათანადო შემოწმების აქტი და ზემოაღნიშნული დოკუმენტაციის საფუძველზე, საბოლოო გადაწყვეტილების მისაღებად გაიმართებოდა განხილვა (ტ.1, ს.ფ. 190). ქ. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 14.12.2012წ. წერილით შპს „ნ–ას“ დირექტორს ეცნობა, რომ შპს „ე.დ.ი.“-ი ....... ქ. #3-ში შენობა-ნაგებობის უნებართვო რეკონსტრუქციის გამო დაჯარიმდა 8000 ლარის ოდენობით (ტ.1, ს.ფ.189).

25. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 17.04.2014წ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ირკვევა, რომ ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2013 წლის 08 თებერვლის #536202 ბრძანებით შეთანხმდა ქ. თბილისში, ....... ქ. 3/...... ქ.#-4-ში არსებული შენობის რეკონსტრუქციის არქიტექტურული პროექტი და შპს „ე.დ.ი“-ის მიმართ გაიცა მშენებლობის ნებართვა და სანებართვო მოწმობა. შპს „ნ–ამ“ ადმინისტრაციული საჩივრით გაასაჩივრა აღნიშნული ნებართვა და მოწმობა. ქ. თბილისის მერიის #882 განკარგულებით შპს „ნ–ას“ უარი ეთქვა ადმინისტრაციული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. ასევე არ დაკმაყოფილდა შპს „ნ–ას“ სარჩელი თბილისის საქალაქო სასამართლის ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 15.10.2013წ. გადაწყვეტილებით.

26. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 17.04.2014წ. გადაწყვეტილებით შპს „ნ–ას“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიის 2013 წლის 15 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. შპს „ნ–ას“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი ქ. თბილისის მერიის 2013 წლის 8 მაისის #882 განკარგულება. სადავო საკითხის გადაუწყვეტლად, ბათილად იქნა ცნობილი ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2013 წლის 8 თებერვლის #536202 ბრძანება, მის საფუძველზე გაცემული მშენებლობის ნებართვა და სანებართვო მოწმობა და ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურს დაევალა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების ხელახალი გამოკვლევისა და შეფასების შემდეგ, კანონით დადგენილ ვადაში, იმავე საკითხზე გამოეცა ახალი ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი.

27. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხე ადმინისტრაციული ორგანო ვალდებული იყო საქმის გარემოებების ხელახალი გამოკვლევისა და შესწავლის შემდეგ გამოერკვია, ქ. თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2013 წლის 8 თებერვლის #536202 ბრძანებით შეთანხმებული რეკონსტრუქციის ა–ული პროექტი, ასევე შპს „ე.დ.ი“-ის მიმართ გაცემული მშენებლობის ნებართვა და სანებართვო მოწმობა ლახავდა თუ არა შპს „ნ–ას“ უფლებებსა და კანონიერ ინტერესებს, კერძოდ, ადგილი ჰქონდა თუ არა შპს „ნ–ას“ მიწის ნაკვეთის ე.წ. წითელი ხაზების დარღვევას და რეკონსტრუქციის ა–ული პროექტის შესაბამისად განხორციელებული მშენებლობა იჭრებოდა თუ არა შპს „ნ–ას“ მიწის ნაკვეთის საზღვრებში. სააპელაციო პალატის განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ ისე დაადგინა შპს „ნ–ას“ კუთვნილი მიწის ნაკვეთის ე.წ. წითელი ხაზების დარღვევის არარსებობა, რომ სათანადოდ არ გამოიკვლია საქმის გარემოებები. კერძოდ, ყურადღება უნდა მიექცეს ქალაქ თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის 2012 წლის 10 დეკემბრის დადგენილებას, რომლის მიხედვითაც შპს „ე.დ.ი“ დაჯარიმდა 8000 ლარით შენობა-ნაგებობის უნებართვო რეკონსტრუქციისთვის. მითითებულ დადგენილებაში ცალსახად არის აღნიშნული, რომ შპს „ე.დ.ი“-ის მიერ განხორციელდა შენობა-ნაგებობის რეკონსტრუქცია შესაბამისი სანებართვო დოკუმენტაციის გარეშე. ამასთან, შენობა-ნაგებობის ნაწილი გადასულია შპს „ნ–ას“ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის „წითელ ხაზებში“. გარდა ამისა, საქმეში ასევე წარმოდგენილია ტოპო-გეოდეზიური საამზომველო საპროექტო არქიტექტურული კომპანია შპს „ლ.ჯ–ას“ დასკვნა, საიდანაც დგინდება, რომ შპს „ნ–ას“ საზღვრებში იჭრება მომიჯნავე ნაკვეთი, რომელსაც რეგისტრაციაში გატარებული აქვს გუმბათი, რაც ასევე აბანოს საზღვრებშია მოქცეული (ტ.1, ს.ფ. 23-28). საქმეში ასევე წარმოდგენილია საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს სამსახურის თანამშრომლების მოხსენებითი ბარათი, რომლებმაც ადგილზე დაათვალიერეს შპს „ნ–ას“ მიწის საზღვრებში შემოჭრილი სასტუმროს შენობის მდებარეობა. მათი განმარტებით, სასტუმრო „ტ.პ–ის“ ის ნაწილი (მიშენება), რომელიც შემოჭრილია ძეგლის ტერიტორიაზე, ისტორიულ ნაგებობასთან მიმართებაში, ქმნის მკვეთრ დისონანსს. ამავე დროს მიშენების მხატვრული სახე მეტად დაბალია. მიშენება ასრულებს ორი შენობის (სასტუმრო „ტ.პ–ის“ ორი დამოუკიდებელი შენობის) დამაკავშირებელი კვანძის ფუნქციას. უნდა აღინიშნოს, რომ სასტუმროს საჭიროებისათვის მოწყობილმა ამ მოცულობამ მნიშვნელოვნად შეზღუდა არქიტექტურული ძეგლის სივრცობრივი არეალი. მიშენების მზარდი კონსტრუქციების საყრდენად გამოყენებულია ლითონის პროფილირებული ელემენტები (შეელერები), რომლის კვეთებიც (ზომები) არასწორადაა შერჩეული (ტ.1, ს.ფ. 21).

28. ამდენად, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნების, საქმეში წარმოდგენილი სხვა მტკიცებულებებისა და მხარეთა ახსნა-განმარტებებების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ მოპასუხე უკანონოდ ფლობს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ 70 კვ.მ. ფართს, საიდანაც 27 კვ.მ. უკავია ძირითად შენობას, 43 კვ.მ. კი მიშენებას. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მოპასუხემ სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ნივთზე მისი მფლობელობის მართლზომიერება.

29. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, რადგანაც განხორციელებულია სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა, მოსარჩელეს უფლება აქვს, მფლობელობის შეწყვეტა და ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს.

30. გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით გასაჩივრდა მოპასუხის მიერ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

31. კასატორის პირველი პრეტენზია შეეხება მოცემული საქმის სააპელაციო სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ განხილვას. ამ თვალსაზრისით, კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო საჩივრის განხილვა დაინიშნა სასამართლოს სხდომაზე სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობის მიერ 2019 წლის 4 ივლისს; 2019 წლის 4 ივლისის სასამართლოს სხდომა ჩაატარა სააპელაციო სასამართლოს კოლეგიურმა შემადგენლობამ და საქმის განხილვა გადადო მხარეთა მორიგების მიზნით 2019 წლის 11 ივლისს (ტ.2. ს.ფ. 35). 2019 წლის 11 ივლისს დანიშნული საქმის განხილვა გადიდო, რადგან მოცემული საქმე განსახილველად გადაეცა სააპელაციო სასამართლოს სხვა მოსამართლეს (ტ.2. ს.ფ.40, 43, 46). საბოლოოდ, შპს „ნ–ას“ სააპელაციო საჩივარი სააპელაციო სასამართლოში განხილული იქნა სააპელაციო სასამართლოს სხვა მოსამართლის მიერ ერთპიროვნულად.

32. რაც შეეხება საქმის მატერიალურსამართლებრივი შედეგის მიმართ წარმოდგენილ კასატორის პრეტენზიას, კასატორი აღნიშნავს, რომ გადაწყვეტილების აღსრულება ისე, როგორც ეს სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვიტა, პრაქტიკულად შეუძლებელია, რადგან მხოლოდ შენობის იმ ნაწილის დემონტაჟი, რომელიც გადადის მოსარჩელის მიწის ნაკვეთზე შეუძლებელია მთლიანი შენობის დემონტაჟის გარეშე.

33. კასატორი აღნიშნავს, ის გარემოება, რომ შენობა ამ გაბარიტებით, როგორც დღესაა, არსებობს 2003 წლიდან. 27კვ.მ მიწის ნაკვეთი მოსარჩელის საკუთრება გახდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტარციულ საქმეთა კოლეგიის 05.05.2016წ.-ის გადაწყვეტილების საფუძველზე. შესაბამისად, შენობის მესაკუთრე 2003 წელს ვარანაირად ვერ განიზრახავდა იმ მიწის ნაკვეთში შეჭრას, რომელიც მოსარჩელის საკუთრება გახდა 2018 წელს.

34. კასატორი მიუთითებს სსკ-ის 179-ე მუხლზე, რომელიც ადგენს სამეზობლო თმენის ვალდებულებას. ამასთან, კასატორი მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე სუსგ Nას-738-706-2016, 18.01.2019წ.

35. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, რომც დავუშვათ მხარეთა შორის დადებული აღნაგობის ხელშეკრულება არ ვრცელდებოდა სადავო მიწის ნაკვეთზე, იქიდან გამომდინარე, რომ სასტუმროს შენობა არსებული გაბარიტებით და ფართით 2003 წლიდან იჭრება მოსარჩელის მიწის ნაკვეთზე და სახეზე არ გვაქვს შენობის მესაკუთრის განზრახვით გადასვლა მეზობელი მიწის საზღვარზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილების შესაბამისად (სუსგ Nას-738-706-2016, 18.01.2019) მოსარჩელეს უფლება არ ჰქონდა სსკ-ის 172.2 მუხლის საფუძველზე გამოეთხოვა და სააპელაციო სასამართლოს თავისი გადაწყვეტილებით მოსარჩელისათვის გადაეცა შენობის ქვეშ დაკავებული მიწის ნაკვეთი.

36. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნება, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ვინაიდან ხელშეკრულებაში მეაღნაგისათვის გადასაცემი ფართი დაკონკრეტებული არ არის, მას შეუზღუდავად შეუძლია გამოიყენოს მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთი. სააპელაციო სასამართლო ასკვნის, რომ აღნაგობის უფლების დადგენის ხელშეკრულებაში მართალია არ არის მითითებული კონკრეტული ფართი, თუმცა, საჯარო რეესტრის ამონაწერში, სადაც შენობის ექსპლუატაციაში მიღების შემდეგ მოხდა აღნაგობის უფლების რეგისტრაცია, მითითებულია, რომ მოპასუხეს აღნაგობის უფლებით გადაეცა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული 71 კვ.მ მიწის ნაკევთი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ აღნაგობის უფლება ვრცელდება მოსარჩელის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე ფართით 71კვ.მ.

37. კასატორი აღნიშნავს, რომ 2000 წლის 14 მარტს გ.კ–ძეს და შპს „ნ–ას“ შორის დადებული აღნაგობის ხელშეკრულებით აღნაგობის უფლება ვრცელდება შპს „ნ–ას“ კუთვნილი მიწის ნაკევთის არაიდენტიფიცირებულ ფართზე. შესაბამისად, მთელ ტერიტორიაზე მხოლოდ განსაზღვრული აღნაგობის მიზანი - სასტუმროს მიშენება (იხ., შესაგებლის დანართი N5, გვ: 25, 26). აღნიშნული გარემოება დადგენილი იქნა პირველი ინსტანციის სასამართლოში და აპელანტს სადავოდ არ გაუხდია. საჯარო რეესტრის ამონაწერში აღნიშნულია, რომ შენობა-ნაგებობის ნაწილი გადადის შპს „ნ–ასაგან“ აღნაგობის უფლებით გადაცემულ მიწის ნაკევთზე. ეს გადასვლა წარმოადენს 71კვ.მ-ს. ხელშეკრულებაში არაა მითითებული ფართის ოდენობა, რითაც შემოსაზღვრულია მეაღნაგე. შესაბამისად, შენობის ექსპლოატაციაში მიღება და რეესტრში რეგისტრაცია მოხდა ფაქტობრივი მდგომარეობის ანუ, ფაქტობრივი გადასვლის მიხედვით. კასატორის მოსაზრებით, ის გარემოება, რომ ხელშეკრულებაში არაა კონკრეტულად დაზუსტებული ფართი, იმითაა განპირობებული, რომ სასტუმროს მშენებლობა არ იყო დასრულებული და მის დასრულებამდე რთული იქნებოდა კონკრეტული ფართის განსაზღვრა. სწორედ ამიტომ მხარეებმა განსაზღვრეს აღნაგობის მიზანი - სასტუმროს მიშენება. კასატორის მოსაზრებით, ხელშემკვრელ მხარეთა ნება იმაში მდგომარეობდა, რომ აღნაგობის უფლება გავრცელდებოდა იმდენ ფართზე და იმ ტერიტორიაზე, სადაც და რამდენიც ექნებოდა მას ფაქტობრივი გადასვლა მოსარჩელის მიწის ნაკვეთზე. ამას ადასტურებს საჯარო რეესტრის ამონაწერიც, სადაც მითითებულია სწორედ ის ფართი- 71კვ.მ, რამდენითაც ფაქტობრივად გადასული იყო მოსარჩელის მიწის ნაკევთზე.

38. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ პასუხი არ გასცა კითხვას: განხორციელდა თუ არა მიშენება შენობის ექსპლუატაციაში მიღების შემდეგ და შეიცვალა თუ არა შენობის გაბარიტები 2004 წლის შემდეგ.

39. კასატორი აღნიშნავს, რომ არ არსებობს რაიმე შენობის ძირითადი ნაწილი და მიშენების ნაწილი. არსებობს მხოლოდ მთლიანი შენობა, რომელიც ექსპლუატაციში იქნა მიღებული 2003 წელს და რაიმე მიშენება არ განხორციელებულა. მოსარჩელე და მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დაკვნის შემდეგენი ექსპერტი (27.11.2017წ-ის საექსპერტო დასკვნა - გვ: 7, 8) მიშენებად განიხილავს აივანს, რომელიც ჰაერში მე-2 სართულის დონეზე აკავშირებს მოპასუხის შენობის ნაწილებს. აღნიშნული აივანი არსებობს შენობის ექსპლუტაციაში მიღების დღიდან.

40. კასატორი უთითებს, რომ როგორც სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, მოპასუხე უკანონოდ ფლობს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ 70კვ.მ ფართს, საიდანაც 27კვ.მ უკავია ძირითად შენობას., 43კვ.მ კი- მიშენებას. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება კასატორს არასწორად დადგენილად მიაჩნია. კასატორი აღნიშნავს, ის გარემება, რომ სასტუმროს აღნაგობის უფლებით გადაეცა მხოლოდ 71კვ.მ ფართი, წარმოადგენს ხელშეკრულების არასწორ განმარტებას. 2000 წლის 4 მარტს სასტუმროს იმაჟამინდელ მესაკუთრე - გ. კ–ესა და მოსარჩელს შორის დაიდო აღნაგობის ხეშეკრულება, რომლითაც აღნაგობის უფლება ვრცელდება მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის არაიდენტიფიცირებულ ფართზე. შესაბამისად, მთელ ტერიტორიაზე მხოლოდ განსაზღვრული აღნაგობის მიზანი - სასტუმროს მიშენება (შესაგებლის დანართი N5, გვ: 25, 26). აქვე კასატორი განავრცობს იმ მოსაზრებას, რომელიც მითითებულია წინამდებარე განჩინების პ. 30-ში.

41. კასატორის მითითებით, გაუგებარია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ თუ მოსარჩელის მიწის ნაკვეთში მოპასუხის შენობა იჭრება სულ 97კვ.მ-ით, ხოლო აღნაგობის უფლება ვრცელდება 71 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, რატომ უნდა იქნეს გამოთხოვილი მოპასუხისაგან 70 კვ. მ ფართი. სხვაობა შეადგენს 26 კვ.მ და არა 70 კვ.მ-ს.

42. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

სამოტივაციო ნაწილი :

43. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორის მიერ გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილება, რომლითაც გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 03.04.2019წ. გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ: მოპასუხეს აეკრძალა მოსარჩელისათვის საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლა. მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილი იქნა და მოსარჩელეს გადაეცა სასტუმრო „ტ.პ–ის“ ძირითადი შენობის ქვეშ დაკავებული მოსარჩელის კუთვნილი 27 კვ.მ. და მიშენების ქვეშ დაკავებული 43 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი.

44. საკასაციო სასამართლო კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიების გაცნობის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ, როგორც საპროცესო სამართლებრივი, ასევე, მატერიალურსამართლებრივი ნორმების არასწორ გამოყენებას (იხ. საკასაციო საჩივარი).

45. საკასაციო პალატა, პირველ რიგში, იმსჯელებს კასატორის პრეტენზიაზე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო-სამართლებრივი ნორმების არასწორ გამოყენებასთან დაკავშირებით, კერძოდ, მოცემული საქმე განიხილა სააპელაციო სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ. (იხ., საკასაციო საჩივრის საფუძვლები). თუკი ამ ნაწილში, კასატორის შედავება საფუძვლიად იქნება მიჩნეული, საკასაციო პალატა არსებითად აღარ იმსჯელებს კასატორის პრეტენზიაზე, რომელიც შეეხება დავის მატერიალურ-სამართლებრივ ნაწილს.

46. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოცემულ საქმეზე სააპელაციო საჩივრის განხილვა დაინიშნა სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობის მიერ 2019 წლის 4 ივლისს; 2019 წლის 4 ივლისის სასამართლოს სხდომა ჩაატარა სააპელაციო სასამართლოს კოლეგიურმა შემადგენლობამ და საქმის განხილვა გადადო მხარეთა მორიგების მიზნით 2019 წლის 11 ივლისს (ტ.2. ს.ფ. 35). 2019 წლის 11 ივლისს დანიშნული საქმის განხილვა გადიდო, რადგან მოცემული საქმე განსახილველად გადაეცა სააპელაციო სასამართლოს სხვა მოსამართლეს (ტ.2. ს.ფ.40, 43, 46). საბოლოოდ, შპს „ნ–ას“ სააპელაციო საჩივარი სააპელაციო სასამართლოში განხილული იქნა სააპელაციო სასამართლოს სხვა მოსამართლის მიერ ერთპიროვნულად.

47. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა ამ ნაწილში წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია შემდეგი გარემოებების გამო:

48. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები.

49. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების ჭრილში, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება საქმის განხილვას სასამართლოს კანონიერი შემადგენლობის მიერ. ამ პრინციპის დარღვევა სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ა“-პუნქტის საფუძველზე, შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.

50. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 25-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, სამოქალაქო საქმეებს სააპელაციო წესით განიხილავს 3 მოსამართლე. ამ კოდექსის მე-14 მუხლით განსაზღვრული საქმეები, ქონებრივ-სამართლებრივი დავა, რომლის ღირებულება არ აღემატება 20 000 ლარს, სააპელაციო საჩივარი პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილი დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების განჩინების თაობაზე, აგრეთვე შრომის სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილი დავები შეიძლება ერთპიროვნულად განიხილოს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მოსამართლემ.

51. მოცემულ შემთხვევაში, დავა შეეხება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას და ხელშეშლის აღკვეთას, რაც ამავე კოდექსის 41-ე მუხლის პირველი ნაწილის „კ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ქონებრივ-სამართლებრივ დავათა რიგს განეკუთვნება. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო პალატამ მიუთითა, რომ „აღნიშნული ნორმის მიხედვით, მითითებული დავის საგანის ფასი განისაზღვრება 4000 ლარით, შესაბამისად, არ აღემატება სსსკ-ის 25-ე მუხლით დადგენილ ზღვრულ ოდენობას (20 000 ლარს). ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე უფლებამოსილი იყო, ერთპიროვნულად განეხილა წინამდებარე საქმე“ (შდრ: სუსგ-ები №ას-25-2021, 27 აპრილი, 2021წ.; №ას-1085-1007-2017,10.11.2017წ.).

52. თუმცა, განსახილველ შემთხვევაში, ყურადსაღებია სწორედ ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრების უფლების გამოყენების შემდეგ, სააპელაციო სასამართლომ, წარმოებაში მიიღო სააპელაციო საჩივრი და საქმის განხილვა დანიშნა კოლეგიური შემადგენლობით სასამართლოს სხდომაზე 2019 წლის 4 ივლისს (იხ., ტ.2. ს.ფ. 4).

53. 2019 წლის 4 ივლისს სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოცემული საქმე განხილული იქნა მხარეთა დასწრებით, სააპელაციო სასამართლოს კოლეგიური შემადგენლობის მიერ (ტ.2. ს.ფ. 34-36). მითითებულ დღეს საქმის განხილვა გადაიდო მხარეთა მორიგების მიზნით.

54. მოგვიანებით, მოცემული საქმეზე განხორციელდა საქმის განმხილველი მომხსენებელი მოსამართლის ცვლილება კანონით გათვალისწინებული საფუძვლით (სხვა სააპელაციო პალატაში გადაყვანა) და საქმე განსახილველად გადაეცა სააპელაციო სასამართლოს სხვა მოსამართლეს. რომელმაც მოცემული საქმე საბოლოოდ განიხილა და გადაწყვეტილება მიიღო ერთპიროვნულად.

55. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოწესრიგება, რომელიც იმპერატიულად ადგენს ფორმალურ წესებსა და ვადებს, სავალდებულოა არა მხოლოდ მხარეებისათვის, არამედ სასამართლოსათვისაც და ამ რეგულაციების შეცვლა ან განსხვავებული ინტერპრეტაცია მხარეთა ან/და მოსამართლის ნებაზე დამოკიდებული ვერ იქნება.

56. საკასაციო პალატა მიუთითებს, ის გარემოება, რომ თავდაპირველად, მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს სხდომა ჩატარდა მოსამართლეთა კოლეგიური შემადგენლობით, განაპირობებდა საქმის განხილვის გაგრძელებას, არსებითად განხილვის დასრულებას და გადაწყვეტილების მიღებას ასევე კოლეგიური შემადგენლობით, რადგან თუ საქმის განხილვას სასამართლო ახორციელებს კოლეგიურად, ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით წამოჭრილი ყველა საკითხი უნდა გადაწყდეს ხმათა უმრავლესობით (სსსკ-ის 27I მუხლი).

57. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ კონვენციით დაცული უფლებები (მათ შორისაა სამართლიანი სასამართლოს უფლება) არ უნდა იყოს მხოლოდ ფორმალური, თეორიული და ილუზორული. საქმეში Centro 7 Europa s.r.l v Italy და Artico v. Italy სასამართლომ განმარტა, რომ „კონვენცია გამიზნულია არა თეორიული ან ილუზორული, არამედ პრაქტიკული და ეფექტიანი უფლებების დასაცავად (იხ. Artico v. Italy, 13 მაისი 1980, § 33, Series A no. 37)“. ყველა პირს გააჩნია გარანტია, რომ მათი საქმეები მოისმინოს და გადაწყვიტოს სასამართლოს კანონიერმა შემადგენლობამ. ეს გამომდინარეობს მხარის კონსტიტუციური უფლებიდან (იხ. In re Murchison, 349 U.S. 133, 136 (1955) (“A fair trial in a fair tribunal is a basic requirement of due process”).

58. შესაბამისად, გასაზიარებელია კასატორის პრეტენზია, რომ საქმე განხილულია სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ, რაც წარმოადგენს გასაჩივრებული სასამართლო გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტურ საფუძველს.

59. საკასაციო სასამართლოს განმარტების დოქტრინალური მნიშვნელობიდან, ასევე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის მე-2 ნაწილიდან (ქვემდგომი სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შესახებ გადაწყვეტილებას საკასაციო სასამართლომ საფუძვლად უნდა დაუდოს სამართლებრივი შეფასება, რომელიც სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოსათვის) გამომდინარე, საკასაციო პალატა დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე სამართლებრივ საკითხებზე:

60. განსახილველი დავის ფარგლებში სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს მოსარჩელისათვის სარჩელში მითითებული მოთხოვნის წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

61. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

62. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

63. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს. ( იხ. ჰ.ბოელინგი , ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

64. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

65. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

66. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

67. საკასაციო სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ა“ პუნქტის შესაბამისად, აუქმებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას და ამავე კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტისა და მე-2 ნაწილის საფუძველზე (საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. საქმე ხელახლა განსახილველად შეიძლება დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს იმავე ან სხვა შემადგენლობას). ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველს სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობით საქმის განხილვა წარმოადგენს, საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს, რომელმაც საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებაში მოცემული მსჯელობების შესაბამისად, უნდა შეამოწმოს მოსარჩელის მოთხოვნის წინაპირობები და საქმეში არსებული მტკიცებულებების ყოველმხრივი კვლევის შედეგად, განსაზღვროს უფლების საკითხი.

68. ვინაიდან საკასაციო პალატის წინამდებარე განჩინებით საქმის წარმოება არ დასრულებულა, პალატა მიიჩნევს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად (თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით), ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მიღებისას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ა“ პუნქტით, 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დაადგინა:

1. შპს „გ. L. G–A“-ს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 22 თებერვლის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სააპელაციო სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ბ. ალავიძე