საქმე №ას-387-2021 29 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „დ.ჯ–ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.მ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ა.მ–მა (შემდეგში: დასაქმებული ან მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა შპს „დ.ჯ–ას“ (შემდეგში: დამსაქმებელი ან მოპასუხე ან კასატორი) მიმართ და მოითხოვა: ბათილად იქნას ცნობილი დამსაქმებლის 2018 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ; დამსაქმებელს დასაქმებულის სასარგებლოდ დაეკისროს კომპენსაციის სახით 346230 აშშ დოლარის ანაზღაურება.

2. სარჩელი შემდეგ გარემოებებს დაეფუძნა: მოსარჩელე წარმოადგენს უმაღლესი განათლების მქონე პირს, რომელსაც გააჩნია ფინანსურ სექტორში მუშაობის 22 წლიანი გამოცდილება უმსხვილეს კომპანიებში. აღნიშნული გამოცდილების ფონზე, 2016 წლის სექტემბერში მოსარჩელემ დაიწყო მუშაობა მოპასუხესთან ფინანსური დეპარტამენტის ხელმძღვანელის პოზიციაზე, რითიც ჩაანაცვლა ამჟამინდელი მთავარი აღმასრულებელი ოფიცერი ( გენერალური მენეჯერი) თ. კ–ძე. დასაქმების თარიღიდან, მოსარჩელე ჯეროვნად ასრულებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს და პირდაპირ ანგარიშვალდებული იყო მოპასუხის ე.წ. დედა კომპანიის მთავარ ოფიცერ - ზ.რ–თან. მისი დასაქმების განმავლობაში, მოსარჩელის მიმართ არ ყოფილა გამოყენებული შენიშვნა ან დისციპლინარული სახდელი. 2018 წლის 25 დეკემბერს, მოსარჩელემ კომპანიისგან მიიღო გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე, რომლითაც მას ეცნობა, რომ 2019 წლის 1 მაისიდან წყდებოდა შრომითი ხელშეკრულება; მოთხოვნილი დასაბუთების მიღების შემდეგ, გაირკვა, რომ შეწყვეტის საფუძველი გახდა მოსარჩელის უნარ-ჩვევების და კვალიფიკაციის შეუსაბამობა, ამასთან, აღნიშნული მიზეზი არ არის განმარტებული. დამატებით, მიუხედავად ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღისა, მოსარჩელეს 2018 წლის 26 დეკემბრიდან აუკრძალეს მის ოფისში მისვლა, სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულება, 2018 წლის 31 დეკემბერს მოსარჩელეს მოპასუხემ ჩამოართვა ავტომობილი და მობილური ტელეფონი.

3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და შედავება დააფუძნა შემდეგ გარემოებებზე: შრომითი ხელშეკრულების შესაბამისად, მოსარჩელე ანგარიშვალდებული და დაქვემდებარებული იყო კომპანიის გენერალურ მენეჯერთან - თ. კ–ძესთან და დამფუძნებელი კომპანიის ფინანსური დეპარტამენტის ხელმძღვანელთან - ზ. რ–თან. მოსარჩელემ შრომით ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით გამოხატა ნება, რომ მისი ხელმძღვანელები და შემფასებლები იქნებოდნენ მითითებული პირები.სწორედ ის ფაქტი, რომ მოსარჩელე ვერ ახორციელებდა სამუშაოს შესრულებას და ვერ პასუხობდა კომპანიის მოთხოვნებს, მისი ხელმძღვანელების შეფასებით, წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის კანონიერ საფუძველს საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდგში - სშკ-ის) 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ვ" ქვეპუნქტის შესაბამისად, რომლის თანახმად, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველია დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობა მის მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან.მოსარჩელის ხელმძღვანელების შეფასებით, მოსარჩელეს ჰქონდა პრობლემები სხვადასხვა მიმართულებით, რომელიც გამოიხატებოდა, მაგრამ არ შემოიფარგლებოდა შემდეგით: ანგარიშგების, კონტროლის ფუნქციის, ბიზნესის განვითარების, ბიუჯეტირების პროცესის, მენეჯმენტის ფუნქციის, თანამშრომლობის ნაწილით. ამრიგად, ორივე უშუალო ხელმძღვანელის შეფასებით, მოსარჩელის ყველა ზემოაღნიშნული ნაკლოვანება მიუთითებს იმაზე, რომ მოსარჩელეს არ გააჩნდა ფინანსური დეპარტამენტის უფროსის (CFO) პოზიციისათვის დამახასიათებელი უნარ-ჩვევები და კვალიფიკაცია. მიუხედავად იმისა, რომ მას, როგორც ე.წ. CFO-ს შრომითი ხელშეკრულებითვე მოეთხოვებოდა ყველა იმ მოვალეობისა და პასუხისმგებლობის შესრულება, რაც დამახასიათებელია CFO-ს მსგავსი პოზიციისათვის და ჩვეულებრივ ევალება მსგავს პოზიციაზე მყოფ პირს დამსაქმებელი კომპანიის მასშტაბებისა და თავისებურებების გათვალისწინებით.მოსარჩელეს 2018 წლის 29 ოქტომბერს ეცნობა, რომ კომპანია წყვეტდა მასთან სახელშეკრულებო ურთიერთობას, ასევე განემარტა მას შეწყვეტის საფუძვლები. ხოლო 2018 წლის 25 დეკემბერს 4 თვიანი ვადის დაცვით ეცნობა, რომ 2019 წლის 1 მაისიდან მასთან წყდებოდა ხელშეკრულება. მოპასუხემ გაუგზავნა შეტყობინება მოსარჩელეს, კანონმდებლობით დადგენილ ვადებზე გაცილებით ადრე. შესაბამისად, გაუგებარია რა ვადების დარღვევაზე უთითებს მოსარჩელე.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 01 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხის 2018 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილება მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით 142 500 აშშ დოლარის გადახდა (საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით). საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მოსარჩელემ მოითხოვა სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მოპასუხემ - სარჩელის უარყოფა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება. ასევე, არ დაკმაყოფილდა გასაჩივრებული საოქმო გაჩინებები.

6. მოცემული დავის გადაწყვეტისას სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგზე:

7. მოსარჩელე არის ისრაელის მოქალაქე და მას 1997 წლიდან გააჩნია ხელმძღვანელ ფინანსურ პოზიციებზე მუშაობის გამოცდილება, მსოფლიოს წამყვან კომპანიებში.

8. 2016 წლის 11 სექტემბერს, მხარეთა შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით, რომლის შესაბამისადაც მოსარჩელე დაინიშნა კომპანიის ფინანსური დეპარტამენტის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე. ხელშეკრულება ამოქმედდა 2016 წლის 25 სექტემბერს.მოსარჩელის მთავარი მოვალეობებს წარმოადგენდა ფინანსური და ბუღალტრული, ასევე, ეკონომიკური დეპარტამენტის ხელმძღვანელობა, სამუშაო პროცესის კონტროლი და მართვა, დავალებების გაცემა, დოკუმენტაციის მომზადება მათთან ერთად, მონიტორინგი და ა.შ. მოსარჩელის დაქვემდებარებაში ირიცხებოდა მოპასუხის დაახლოებითი 23 თანამშრომელი.მოსარჩელის ყოველთვიური, ძირითადი ხელფასი შეადგენდა 11875 აშშ დოლარს (საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით).მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება, შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების განმავლობაში მოსარჩელისათვის ხელფასის გარდა, სხვა სახის სარგებლის, მათ შორის, საცხოვრებელი ბინისა (ყოველთვიურად 1875 აშშ დოლარი) და ავტომანქანის ქირავნობის (ყოველთვიურად 680 აშშ დოლარი) ხარჯების ანაზღაურების შესახებ.

9. დამსაქმებელი კომპანიაში მოქმედებს დასაქმებულთა შეფასების ელექტრონული სისტემა ,,აიფლეინი“ (Iplane) - განსახორციელებელი ქმედებების გეგმა, რომელზედაც თანხმდებიან მხარები და რომელიც მოიცავს დასაქმებულის შეფასებას დაქვემდებარებულ ძირითად ინდიკატორებსა და მიზნებს. შეფასება ხორციელდება 5ქულიანი სისტემით, სადაც 1 ქულა ნიშნავს საუკეთესოს, 5 - ყველაზე ცუდს.2017 წლის დასაწყისში, მხარეები შეთანხმდნენ ,,აიფლეინზე“ და ამავე წლის აპრილში მოსარჩელის 2016 წლის საქმიანობა მოპასუხემ შეაფასა დადებითად.

10. 2018 წლის მიზნებისათვის, მოპასუხეს არ შეუდგენია 2018 წლის ,,აიფლეინი“, თუმცა, 2018 წლის მარტში განახორციელა მოსარჩელის 2017 წლის საქმიანობის შეფასება, რა დროსაც, მოსარჩელემ მიიღო დაბალი შეფასება - 4, რაც ნიშნავს მინიმალურ მოთხოვნებთან შეუსაბამობას.

11. ორივე შემთხვევაში, შეფასება განხორციელდა დამსაქმებელი კომპანიის დირექტორის - თ. კ–ძისა და ამ კომპანიის დამფუძნებელი-პარტნიორი კომპანიის მთავარი ფინანსური მენეჯერის, ზ. რ–ს მიერ. მოსარჩელე არ დაეთანხმა 2018 წელს განხორციელებული შეფასების შედეგს, მოითხოვა შეფასების განმარტება და მიუთითა, რომ დამსაქმებლის მიერ მითითებული ზოგადი მიზნების პირობებში გაურკვეველი იყო, თუ რისთვის და რატომ ხდებოდა მისი შეფასება, რამდენადაც არ ჰქონდა გადაცემული 2018 წლის საბოლოო ,,აიფლეინი“.მოსარჩელემ დამსაქმებლის წინაშე დააყენა საკითხი, სადავოობის თავიდან აცილების მიზნით, 2018 წლის ,,აიფლეინის“ კრიტერიუმებზე შეთანხმებისა და მისი წლიური შემაჯამებელი შეფასების გადახედვის შესახებ, რომელიც მას ასევე არ ჰქონდა მიღებული და რომელიც საშუალებას მისცემდა გაეგო, თუ რა იყო დამსაქმებლისათვის მნიშვნელოვანი, რასაც ამ უკანასკნელის მხრიდან გამოხმაურება არ მოჰყოლია.2018 წლის 25 დეკემბერს, შრომითი ხელშეკრულების მე-2 (ბ) მუხლის შესაბამისად, მოპასუხემ მოსარჩელეს გაუგზავნა შეტყობინება, 2019 წლის 1 მაისიდან მასთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ვ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე. შეტყობინების მიხედვით, მოსარჩელეს უფლება ჰქონდა აღარ გამოცხადებულიყო სამსახურში 2018 წლის 26 დეკემბრიდან.

12. მოსარჩელეს სრულად აქვს მიღებული შრომის ანაზღაურება და შესაბამისი ხარჯები 2019 წლის პირველ მაისამდე.

13. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასების ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა შემდეგზე:

14. სამუშაოდან განთავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, სასამართლომ პირველ რიგში, უნდა შეამოწმოს, რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის მიერ ცალმხრივად გამოვლენილი ნების კანონიერება კი, მოწმდება შეწყვეტის შესახებ აქტში მითითებული სამართლებრივი საფუძვლისა და ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერებით (იხ. სუსგ 07/04/2017წ. №ას-210-199-2017). სასამართლო, ხელმძღვანელობს შრომით სამართლებრივ ურთიერთობებში დამკვიდრებული ე.წ. ,,favor prestatoris” პრინციპით, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედებების კეთილსინდისიერების კონტექსტში“ (იხ. სუსგ Nას-941-891-2015, 29.01.2016წ).

15. საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლით უზრუნველყოფილია შრომის თავისუფლება, რაც საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით ნიშნავს, რომ ადამიანს მინიჭებული აქვს უფლება თავად განკარგოს საკუთარი შესაძლებლობები შრომით საქმიანობაში და თავად აირჩიოს საქმიანობის სფერო (გადაწყვეტილება N2/4-24, 28.02.1997). შრომის თავისუფლებაში იგულისხმება სახელმწიფოს ვალდებულება დაიცვას მოქალაქეთა შრომითი უფლებები (გადაწყვეტილება N2/2-389, 26.10.2007). საკონსტიტუციო სასამართლოს ამავე განმარტებით, დაცულია არა მარტო უფლება აირჩიო სამუშაო, არამედ ასევე უფლება განახორციელო, შეინარჩუნო და დათმო ეს სამუშაო. საქართველოს კონსტიტუციის ზემოაღნიშნული ნორმა ადგენს, რომ შრომის ანაზღაურებისა და მასთან დაკავშირებული სხვა საკითხები განისაზღვრება ორგანული კანონით.

16. შრომითსამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, მხარეთა უფლებებსა და მოვალეობებზე მსჯელობისას მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ შრომითი ურთიერთობებისადმი წმინდა სახელშეკრულებო მიდგომის გამოყენება არ არის მიზანშეწონილი, რადგან კლასიკურად ასეთი ურთიერთობა მოიცავს მის მონაწილეთა შეთანხმებას თანაბარ საწყისებზე, მაშინ, როდესაც შრომით ურთიერთობაში ერთი პირი ნებაყოფლობით თანხმდება მეორის დაქვემდებარებაში ყოფნას (იხ. სუსგ Nას-98-94-2016, 26.07.2016წ.).

17. შრომის სამართლის მარეგულირებელი ნორმები ადგენს შრომითი ურთიერთობის მხარეთა თანასწორობის საწყისზე განხორციელების ვალდებულებას, თუმცა, დასაქმებულის სამართლებრივი მდგომარეობის არსის (დაქვემდებარების პრინციპით სამუშაოს შესრულება ანაზღაურების სანაცვლოდ) გათვალისწინებით, შეიძლება ითქვას, რომ შრომის კოდექსი წარმოადგენს დასაქმებულის უფლებების დაცვის მინიმალურ სტანდარტს, შესაბამისად, მისი უფლებების შეზღუდვის კანონიერება ე.წ „პროპორციულობის ტესტის“ შესაბამისად უნდა იქნას შემოწმებული და დადგინდეს გონივრული ბალანსი დამსაქმებლის კანონიერ ინტერესსა და დასაქმებული ფიზიკური პირის სოციალური უფლებების შეზღუდვას შორის. ვინაიდან საკითხი შეეხება დასაქმებულთა კონსტიტუციურ უფლებას - „შრომის უფლება’’ დამსაქმებლის მხრიდან ამ უფლების შეზღუდვა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ კრიტერიუმებს, რომ მიჩნეული იქნეს მართლზომიერად, კერძოდ, შრომის უფლების შეზღუდვა გათვალისწინებული უნდა იყოს კანონით, უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმურ მიზანს და იყოს პროპორციული. დასახელებული კრიტერიუმებიდან პირველი - ,,გათვალისწინებული იყოს კანონით’’ ნიშნავს იმას, რომ ამ უფლების შეზღუდვა სშკ-ით გათვალისწინებულ კანონიერ საფუძველზე უნდა განხორციელდეს. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო ბრძანების სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია სშკ-ის 37-ე მუხლის „ვ’’ ქვეპუნქტი (მოქმედი კოდექსის 47.1 მუხლის ,,ვ’’ ქვეპუნქტი). ლეგიტიმურ მიზანს, რაც შეეხება, აქ შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ აღნიშნული დამსაქმებლის ბიზნეს ინტერესებში მდგომარეობს, რაც საბოლოდ სამსახურის შეუფერხებელ მუშაობას უზრუნველყოფს. როგორც წესი, თუკი სახეზე არ არის შრომის უფლების შეზღუდვის მართლზომიერების ერთ-ერთი კრიტერიუმი, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ უფლების შეზღუდვა განხორციელებულია კანონის დარღვევით (იხ. სუსგ, Nას-1210-2018).

18. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც აღინიშნა მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლებას საფუძვლად შრომის კოდექსის სადავო პერიოდში მოქმედი ნორმა - სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტი დაედო (მოქმედი კოდექსის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ვ’’ ქვეპუნქტი), რომლის თანახმად, დამსაქმებელს მინიჭებული აქვს უფლებამოსილება დაკავებულ თანამდებობასთან/შესასრულებელ სამუშაოსთან დასაქმებულის კვალიფიკაციის ან პროფესიული უნარ-ჩვევების შეუსაბამობის შემთხვევაში, შეწყვიტოს შრომითი ხელშეკრულება დასაქმებულთან.

19. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის მიერ განხორციელებული შედავება არსებითად ემყარება სწორედ დასაქმებულის კვალიფიკაციის შეუსაბამობას მის მიერ დაკავებული თანამდებობისათვის დადგენილ მოთხოვნებთან. სახელდობრ, დამსაქმებელი მიუთითებს მოსარჩელის კვალიფიკაციის შეუსაბამობაზე მის მიერ დაკავებული პოზიციისათვის. დამსაქმებელი მოიხმობს ზოგად პრეტენზიებს და კრიტერიუმებს, რომელსაც ვერ აკმაყოფილებს მსხვილი კომპანიის ფინანსური ხელმძღვანელი. მართალია მოპასუხის მხრიდან ვრცლად არის მოცემული გარკვეული შეუსაბამობები, თუმცა კონკრეტულად თუ რაში გამოიხატებოდა მოსარჩელის კვალიფიკაციის შეუსაბამობა ან/და დაკისრებული მოვალეობების არაჯეროვნად განხორციელება, ბუნდოვანია. ამავდროულად, საქმეში წარმოდგენილი მიწერილობებითაც დგინდება, რომ თავად მოსარჩელეც დაინტერესებული იყო, თუ რა განაპირობებდა მის დაბალ შეფასებას და გამოხატავდა მზაობას ხარვეზის არსებობის შემთხვევაში გამოესწორებინა არსებული უკმაყოფილება. თავად შრომის ხელშეკრულების შინაარსის გაცნობის შედეგადაც არ დგინდება ის კონკრეტული მოვალეობები, რისი ჯეროვნად განხორციელებაც ვერ შეძლო მოსარჩელემ. მოპასუხე კომპანიას არ გააჩნდა მკაფიოდ და ნათლად ჩამოყალიბებული ფუნქცია-მოვალეობები და მოთხოვნები მოსარჩელის მიერ შესასრულებელ სამუშაოსთან/დაკავებულ თანამდებობასთან დაკავშირებით და არ ჰქონდა განსაზღვრული დასაქმებულის შეფასებას დაქვემდებარებული ძირითადი ინდიკატორები და მიზნები შესაფასებელი პერიოდისათვის (,,აიფლეინი“ (Iplane)), რასაც ითხოვდა მოსარჩელე შეფასებისათვის რელევანტური, საანგარიშო პერიოდში დასაკმაყოფილებელი მოთხოვნების იდენტიფიცირებისა და, შესაბამისად, გაუგებრობის თავიდან აცილების მიზნით. დამსაქმებელი (მოპასუხე)ვალდებულიიყოსათანადო მტკიცებულებებით დაედასტურებინა, რომ მოსარჩელის პროფესიული უნარ-ჩვევები შეუსაბამო იყო მის მიერ შესასრულებელ სამუშაოსთან და გამართლებული იყო შრომითსამართლებრივ ურთიერთობებში უკიდურესად მკაცრი სანქციის გამოყენება - სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლით დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლება.

20. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელესთან დადებული იყო განუსაზღვრელი ვადით შრომითი ხელშეკრულება და როგორც თავად მოპასუხე მიუთითებს სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში მოსარჩელე შეირჩა შესაბამისი კონკურსის გამოცხადების პირობებში, რაც დამატებით მიუთითებს დამსაქმებლის ვალდებულებაზე და რისკზე მოეწყო კონკურსი იმგვარად, რომ შეერჩია მისთვის მისაღები კანდიდატი და არა უვადო შრომის ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ უცხო ქვეყნიდან ჩამოსული პირისათვის ეცნობებინა, რომ იგი რეალურად ვერ აკმაყოფილებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს. დამსაქმებელს, როგორც მსხვილ მეწარმე სუბიექტს ევალებოდა იმგვარი წინდახედულების გამოჩენა, რაც თავად კომპანიას არ ჩააყენებდა რთულ მდგომარეობაში, სახელდობრ ქართული შრომის კოდექსი ძირითადი შრომითი ხელშეკრულების დადებამდე ითვალისწინებს, შრომითი ხელშეკრულების დადების შესაძლებლობას გამოსაცდელი ვადით (სშკ-ს მე-17 მუხლი), რაც ემსახურება სწორედ იმგვარ შემთხვევებს, როდესაც დამსაქმებელს ეძლევა შესაძლებლობა 6 თვის მანძილზე შეაფასოს დასაქმებულის უნარები და მხოლოდ აღნიშნულის შემდგომ გადაწყვიტოს პირთან უვადო შრომის ხელშეკრულების დადება. ხსენებულის საწინააღმდეგოდ, დამსაქმებლის მიერ უვადო შრომითი ხელშეკრულების დადება მოიაზრებს, რომ კონკურსის შედეგად დამსაქმებელმა შეარჩია იმგვარი კანდიდატი, რომელიც შესაფერისი იქნებოდა ვაკანტური პოზიციისათვის და შესაბამისი მოლოდინების გაუმართლებლობა წარმოადგენს დამსაქმებლის რისკს, რაც ვერ გაამართლებს ზოგად კრიტერიუმებზე მითითებით დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას.

21. ამასთან, მოპასუხეს, მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, სასამართლოსათვის არ წარუდგენია სათანადო მტკიცებულებები, მასთან დანერგილი შეფასების ელქტრონული სისტემის (,,აიფლეინი“ (Iplane) შესაბამისად, კონკრეტულად თუ რა ობიექტურ საფუძვლებს ემყარებოდა დასკვნა მოსარჩელის არაკვალიფიციურობისშესახებ, შესაბამისად, დამსაქმებელი კომპანიის დირექტორის, თ. კ–ძისა და ამ კომპანიის დამფუძნებელი-პარტნიორი კომპანიის მთავარ ფინანსური მენეჯერის, ზ.რ–ს მიერ მოსარჩელის საქმიანობის დაბალი შეფასება უპირობოდ არ შეიძლება განხილული იქნას მოსარჩელის არაკვალიფიციურ თანამშრომლად მიჩნევის საფუძვლად, რამდენადაც მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულებით კონკრეტულად არ იყო განსაზღვრული მკაფიოდ და ნათლად ჩამოყალიბებული ფუნქცია-მოვალეობები და მოთხოვნები მოსარჩელის მიერ შესასრულებელ სამუშაოსთან/დაკავებულ თანამდებობასთან დაკავშირებით და შეიცავდა მხოლოდ შემდეგ ზოგად მითითებას: ,,მოსარჩელის, როგორც კომპანიის ფინანსური დეპარტამენტის უფროსის (CFO-ს) მოვალეობები განისაზღვრება ყველა იმ მოვალეობითა და პასუხისმგებლობით, რაც დამახასიათებელია მსგავსი პოზიციისათვის და ჩვეულებრივ ევალება მსგავს პოზიციაზე მყოფ პირს დამსაქმებელი კომპანიის მასშტაბებისა და თავისებურებების გათვალისწინებით“ (1(ა) პუნქტი);

22. პალატამ ყურადღება მიაქცია შრომითი ხელშეკრულებით განსაზღვრულ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მიზეზებსა და შეწყვეტის პროცედურულ მხარეს, სახელდობრ, შრომითი ხელშეკრულების მე-2 პუნქტის ,,ბ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ხელშეკრულების შეწყვეტა შეეძლო ნებისმიერ მხარეს, ნებისმიერ დროს, ნებისმიერი მიზეზით ან მიზეზის გარეშე, პირველი 8 თვის განმავლობაში წინასწარ 30 დღით, შემდგომ - 4 თვით ადრე მეორე მხარისათვის წერილობითი შეტყობინების საფუძველზე. ასეთი შეტყობინების პერიოდის განმავლობაში დასაქმებულმა უნდა გააგრძელოს ვალდებულებების შესრულება, გარდა დამსაქმებელის მხრიდან სხვაგვარი მითითებისა.

23. შრომითი ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტის პირველი წინადადების თანახმად, შრომითი ხელშეკრულება შეიძლებოდა შეწყვეტილიყო მიზეზის საფუძველზე. ამავე მუხლის (ii) პუნქტის ,,ა“-,,ბ“, ,,ზ“ და ,,ი“ ქვეპუნქტების შესაბამისად, ხელშეკრულების მიზნებისათვის ,,მიზეზი”, განმარტებულია, როგორც: (ა) ნებისმიერი ქმედება ან უმოქმედება, რომელიც წარმოადგენს დასაქმებულის (,,ხელმძღვანელი“) მიერ ამ ხელშეკრულებით დადგენილი ნებისმიერი ვალდებულების დარღვევას; (ბ) დასაქმებულის მიერ მოვალეობების განზრახ და გაგრძელებულად შეუსრულებლობა ან მათ შესრულებაზე უარის თქმა (რაც არ არის გამოწვეული ავადმყოფობის, უბედური შემთხვევის ან სხვა უუნარობის შედეგად), რომელიც მოთხოვნილია მისგან, როგორც კომპანიის თანამშრომლისგან; (ზ) დასაქმებულის მიერ კომპანიის კორპორატიული შესაძლებლობებიდან გადახვევა... (ი) დასაქმებულის მიერ ხელშეკრულების მნიშვნელოვანი პირობების შეუსრულებლობა. ამავე (ii) პუნქტის თანახმად, არავითარ შემთხვევაში, დასახელებული გარემოებები არ ჩაითვლება,,მიზეზად“, სანამ კომპანია არ გაუგზავნის დასაქმებულს წერილობით შეტყობინებას მიზეზის მითითებით დასაქმების შესაძლო შეწყვეტის შესახებ და დასაქმებული შეწყვეტის მიზეზებს არ გაასწორებს შეტყობინების მიღებიდან 15 დღეში (ან თუ არ მიიღებს ყველა გონივრულ ზომას მიზეზის ამავე ვადაში დროულად აღმოსაფხვრელად). ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის ,,გ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, კომპანიის მიერ ,,მიზეზის“ საფუძველზე ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, შეტყობინებაში უნდა მიეთითოს კონკრეტული დებულება შეწყვეტის შესახებ,რომელიც ამ ხელშეკრულებაშია მითითებული და რომელზე დაყრდნობითაც მოხდა შეწყვეტა; გონივრული დეტალები იმ ფაქტებისა და გარემოებების შესახებ, რომელიც წარმოადგენს შეწყვეტის საფუძველს მითითებული დებულებების საფუძველზე (თუმცა, ამავე პუნქტის თანახმად, ფაქტებსა და გარემოებებზე მიუთითებლობა არ განიხილება სადავოობისას მათი დამტკიცების უფლებაზე უარის თქმად).

24. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება მასზედ, რომ რამდენადაც კვალიფიკაციისა და უნარ-ჩვევების არქონა, ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის მიხედვით, არ წარმოადგენდა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მხარეთა მიერ განსაზღვრულ რომელიმე ,,მიზეზს“, მას არ ეკისრებოდა ვალდებულება მოსარჩელისათვის წინასწარ ეცნობებინა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის განზრახვისა და მიზეზების გამოსწორებისათვის 15 დღიანი ვადის შესახებ. ვინაიდან წერილობითი შეტყობინება 2019 წლის 1 მაისიდან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე (ტ.1. ს.ფ.57), შეწყვეტის საფუძვლების წერილობითი დასაბუთება (ს.ფ.-ები: 68-69),,,დედა კომპანიაში“ - ,,დიპლომატ ჯგუფში“ - მოპასუხის მიერ გაგზავნილი წერილობით შეტყობინება (ტ.1. ს.ფ.-ები: 165-166) და ბოლოს - სარჩელზე წარმოდგენილი შესაგებელი (მაგ. შესაგებლის მე-7 გვ. მე-3 აბზაცი (ტ.1. ს.ფ. 114) აშკარად მიუთითებს მოსარჩელის მიერ ვალდებულებების ისეთი ხასიათის შეუსრულებლობასა და არასათანადო შესრულებაზე, რაც არსობრივად უთანაბრდება შრომითი ხელშეკრულების მე-4 პუნქტის (ii) პუნქტის ,,ა“-,,ბ“, ,,ზ“ და ,,ი“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებულ ,,მიზეზებს“. მოპასუხემ უხეშად დაარღვია შრომითი ხელშეკრულების ზემოაღნიშნული პირობა და ისე შეწყვიტა შრომითი ხელშეკრულება მოსარჩელესთან, რომ მას არ მისცა შესრულების გასაუმჯობესებლად 15 დღიანი ვადით სარგებლობის შესახებ ხელშეკრულებით გარანტირებული უფლების გამოყენების შესაძლებლობა. დამსაქმებელს, როგორც მეწარმე სუბიექტს მართალია აქვს უფლება სამეწარმეო მიზნების შესაბამისად წარმართოს თავისი საქმიანობა, თუმცა, აღნიშნულ ინტერესს უპირისპირდება დასაქმებულის სოციალური უფლებები და შესაბამისად ინტერესთა შეპირისპირებისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს ორივე მხარის კანონით აღიარებული უფლებები.

25. ამდენად, დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა მის მიერ მიღებული ბრძანების კანონშესაბამისობა, ამ დასკვნის გამოტანის საფუძველს კი, ქმნის საქმეზე თანმიმდევრულად დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და დამსაქმებლის მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დამდგენი მტკიცებულებების უკმარისობა.

26. რაც შეეხება უფლებრივი რესტიტუციის შესაძლებლობლობას, სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის შესაბამისად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შემთხვევაში, მისი სადავოობისას, დასაქმებული უფლებამოსილია: 1) მოითხოვოს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ბრძანების (გადაწყვეტილების) ბათილად ცნობა და პირვანდელ ან ტოლფას სამუშაო ადგილზე აღდგენა (ამ შემთხვევაში, მოსარჩელეს ასევე შეუძლია მოითხოვოს იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება), 2) ან ბრძანების ბათილად ცნობასთან ერთად, აღდგენის ნაცვლად, მოითხოვოს კომპენსაცია.მოცემულ შემთხვევაში, სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს ბრძანების ბათილად ცნობა და აღდგენის ნაცვლად კომპენსაციის განსაზღვრა. შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის 1982 წლის N158 კონვენციის „შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ (Termination of Employment Convention, 1982 (No. 158)) მე-10 მუხლი ადგენს, რომ „თუ კომპეტენტური ორგანოები დაასკვნიან, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა მოხდა არაკანონიერად და თუ სამსახურში აღდგენა არ არის შესაძლებელი, ეს ორგანოები უფლებამოსილნი უნდა იყვნენ, რომ დააკისრონ დამსაქმებელს ადეკვატური კომპენსაციის გადახდა“.კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას სავსებით განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის თვალსაზრისით, უნდა აღინიშნოს, რომ ხსენებული სამართლებრივი საკითხი განეკუთვნება სასამართლოს დისკრეციის სფეროს, რა დროსაც გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ შრომით სამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამუშაოს მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამდენად, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში.

27. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის გათვალისწინებით, გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით, მართებულია მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისროს კომპენსაცია ერთი წლის შრომის ანაზღაურების ოდენობით, რაც შეადგენს 142 500 აშშ დოლარს (მოსარჩელის ძირითადი, ფიქსირებული ყოველთვიური ხელფასის ოდენობა იყო 11875 აშშ დოლარი) საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით.

28. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას პალატამ მხედველობაში მიიღო შრომის ყოველთვიური ანაზღაურების ოდენობა და მსგავსად საქალაქო სასამართლოსი, გაიზიარა, რომ მოსარჩელის შრომის ანაზღაურება განისაზღვრებოდა სწორედ აღნიშნული თანხით, ხოლო სხვა სახის ანაზღაურება, როგორიცაა ავტომობილისა და ბინის ქირის ხარჯი, რაც დაკავშირებულია შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდთან და სამსახურეობრივად შესასრულებელ ვალდებულებებთან, აღნიშნული თანხის კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრაში გათვალისწინება გაუმართლებელია. ამასთან, ხელშეკრულების მე-3 მუხლის პირველი აბზაცით, ზემოაღნიშნული ,,სარგებლის“ დასაქმებულისათვის ანაზღაურების ვალდებულება დამსაქმებელმა იკისრა შრომითი ხელშეკრულების ვადის განმავლობაში (მე-3 მუხლის პირველი აბზაცი). შრომითი ხელშეკრულება არ შეიცავს დათქმას შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდგომ მოსარჩელისათვის ზემოაღნიშნული ხარჯების კომპენსირების შესახებ (ხელშეკრულების მე-4 (i) პუნქტი). ამავდროულად, პალატის შეფასებით, დაკისრებული ოდენობით კომპენსაციის განსაზღვრა მეტწილად უზრუნველყოფს ორივე მხარის ინტერესის გათვალისწინებას. სახელდობრ, ერთის მხრივ უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულისათვის წარმოადგენს მინიმალურ სოციალურ გარანტიას, ხოლო მეორეს მხრივ აღნიშნული ოდენობით კომპენსაციის მიკუთვნება არ წარმოშობს მოპასუხის ინტერესების გაუმართლებელ შეზღუდვას. აღნიშულ დასაბუთებაზე მითითებით პალატამ არ გაიზიარა მხარეთა მოსაზრებები და გაუმართლებლად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოსარჩელესთვის მიკუთვნებული კომპენსაციის ოდენობის გაზრდა ან შემცირება, რომელიც სასამართლოს დისკრეციის ფარგლებში მიჩნეული იქნა დარღვევის სიმძიმის ადეკვატურ კომპენსაციად.

29. რაც შეეხება სააპელაციო საჩივართან ერთად გასაჩივრებულ 3 საოქმო განჩინებას, სახელდობრ, 2020 წლის 5 თებერვლის საოქმო განჩინება მოპასუხის შუამდგომლობის არ დაკმაყოფილების შესახებ მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე, რომლითაც მოპასუხე ითხოვდა თ.კ–ძის, ნ. ბ–ის და ზ. რ–ის მოწმის სტატუსით დაკითხვას; 2020 წლის 26 თებერვლის საოქმო განჩინება მოპასუხის შუამდგომლობის განუხილველად დატოვების თაობაზე, რომლითაც მოპასუხე ითხოვდა იგივე პირების მოწმის სტატუსით დაკითხვას; 2020 წლის 05 თებერვლის საოქმო განჩინება დამატებითი მტკიცებულებების საქმეზე დართვის შუამდგომლობაზე უარის თქმის თაობაზე, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სსსკ-ის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილი თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. ამავე კოდექსის 102- ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. მოწმეთა დაკითხვასთან მიმართებით აღინიშნა, რომ სსსკ-ს 140-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია უარი თქვას გამოძახებული მოწმის დაკითხვაზე ან არ გამოიძახოს იგი, თუ ცნობს, რომ გარემოებებს, რომელთა დასადასტურებლადაც იძახებენ მოწმეს, არა აქვთ რაიმე მნიშვნელობა საქმის არსებითად გადაწყვეტისათვის.მოწმე იმით განსხვავდება პროცესის მონაწილე სხვა სუბიექტებისაგან, რომ მას არ გააჩნია საქმის შედეგის მიმართ იურიდიული დაინტერესება. ამდენად, მოწმე არის საქმის მიმართ იურიდიული ინტერესის არმქონე პირი.

30. განსახილველ შემთხვევაში, დასახელებული მოწმეთაგან ორი პირი ზ.რ–ი და თ. კ–ძე არიან მოსარჩელის უშუალო ხელმძღვანელი პირები და მოპასუხე კომპანიის ხელმძღვანელები. შესაბამისად, ისინი არიან საქმის შედეგით პირდაპირ დაინტერესებული პირები, რომელთა შეფასების საფუძველზეც მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. აქ საყურადღებოა ის გარემოება, რომ მათ, როგორც კომპანიის წარმომადგენლებს გააჩნიათ უფლებამოსილება მისცენ განმარტებები და მიუთითონ იმ ფაქტების შესახებ, რაც მათი აზრით დავის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშნელობის მქონეა. თ. კ–ძეს, შესაბამისი მინდობილობით მინიჭებული აქვს კიდევაც სათანადო უფლებამოსილება და აქვს შესაძლებლობა მონაწილეობა მიიღოს საქმის განხილვაში და მისცეს განმარტებები. ამასთან, მითითებული პირების მოწმის სახით დაკითხვის შემთხვევაშიც კი, მათი ჩვენებები დამოუკიდებელ მტკიცებულებად ვერ შეფასდება, არამედ მიიჩნევა, როგორცმხარის (მოპასუხის) პოზიცია. რაც შეეხება ადამიანური რესურსების მართვის სამსახურის უფროსის ნ.ბ–ის დაკითხვას მოწმის სახით, რომელიც ესწრებოდა კომპანიის ხელმძღვანელსა (თ. კ–ძე) და მოსარჩელეს შორის გამართულ შეხვედრას, აღნიშნულ გარემოებას არც მოსარჩელე ხდის სადავოდ და ამასთან, მოწმის მიერ დასადასტურებლ გარემოებას დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნია, რაც აღნიშნული თვალსაზრისითაც უსაფუძვლოს ხდის წარმოდგენილ შუამდგომლობას.

31. რაც შეეხება მტკიცებულებების დართვაზე უარის თქმის შესახებ განჩინებას, პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ნაწილშიც არ არსებობს შუამდგომლობის დაკმაყოფილების წინაპირობები, რამეთუ მოთხოვნილი დოკუმენტები ვერ შეფასდება საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობისმქონეგარემოებების დადასტურებისათვის რელევანტურ მტკიცებულებებად. ამასთან, საქმეს ასევე არ დაერთო 2019 წლის 13 დეკემბერს მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომელთა უარსაყოფად მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების დართვის საჭიროებაც არ არსებობდა.

32. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე აპელანტმა (მოპასუხე) შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და სარჩელის სრულად უარყოფა.

33. კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული განჩინება დაუსაბუთებელია, როგორც მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების კანონიერების შეფასების, ასევე, კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში. კასატორი აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ დაასაბუთა მოპასუხის შუამდგომლობების დაკმაყოფილებაზე უარი, კერძოდ, ა) 2020 წლის 5 თებერვლის საოქმო განჩინებით მოპასუხეს უარი ეთქვა მოწმეთა (თ. კ–ძის, ნ. ბ–ის, და ზ. რ–ის) დაკითხვაზე; ბ) 2020 წლის 26 თებერვლის საოქმო განჩინებით მოპასუხის შუამდგომლობა განუხილევველად დარჩა, რომლითაც მოპასუხე ითხოვდა თ. კ–ძის, ნ. ბ–ის, და ზ. რ– მოწმის სახით დაკითხვას; გ) 2020 წლის 5 თებერვლის საოქმო განჩინება დამატებითი მტკიცებულების საქმისათვის დართვაზე. კასატორი აღნიშნავს, რომ იგივე შუამდგომლობები (მოწმეთა დაკითხვის შესახებ) მოსარჩელეს ჰქონდა დაყენებული, თუმცა, მოსარჩელემ აღნიშნული შუამდგომლობები მოხსნა; მოგვიანებით, იგივე შუამდგომლობები დააყენა მოპასუხემ (მოწმეთა დაკითხვის შესახებ) და სასამართლომ, როგორც დაგვიანებით დაყენებული შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა. კასატორისათვის გაუგებარია, რატომ ეთქვა მას უარი შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნული პროცესუალური ხანდაზმულობის დარღვევითაა დაყენებული სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, თუკი, იგივე შუამდგომლობა თავის დროზე, იქნა დაყენებული, თუმცა, მოხსნილი მისი პროცესუალური მოწინააღმდეგის - მოსარჩელის მიერ. შესაბამისად, კასატორი ასაჩივრებს სამივე საოქმო განჩინებას. კასატორი აღნიშნავს, რომ ა) 2020 წლის 5 თებერვლის საოქმო განჩინება იმას ეფუძნება, რომ დაყენებულია პროცესუალური ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით და ამასთან, არარელევანტურია. კასატორი აღნიშნავს რომ მოწმედ დასაკითხი პირები იყვნენ მოსარჩელის უშუალო ხელმძღვანელები და მათთვის ცნობილი იყო მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების აუცილებლობა. ამდენად, ამ პირთა ჩვენება საქმესთან შემხებლობაში იქნებოდა. რაც შეეხება ზ. რ–ს, სასამართლომ განმარტა, რომ იგი კომპანიის წარმომადგენელი იყო და ჩვენების მიცემა შეეძლო არა როგორც მოწმეს, არამედ, როგორც კომპანის წარმომადგენელს. ამასთან, სასამართლომ ზ.რ–ი მიიჩნია საქმის განხილვით დაინტერესებულ პირად. ნ. ბ–ის დაკითხვაზე უარი კი იმითაა დასაბუთებული, რომ თითქოს ის ფაქტები, რომლის თაობაზეც იგი უნდა დაკითხულიყო, არ იყო სადავო.

34. კასატორი აღნიშნავს, რომ დამსაქმებელმა სასამართლოს წარუდგინა მტკიცებულებები, რომლებიც ასახავდნენ მოსარჩელის მრავალგზის მოგზურობას ეგზოტიკურ ქვეყნებში. სასამართლომ აღნიშნული მტკიცებულება ირელევანტურად მიიჩნია და არ დაურთო საქმეს. კასატორი განმარტავს, რომ ამ მტკიცებულებით იმ გარემოების დადასტურებას ცდილობდა, რომ მოსარჩელეს აქვს იმისი ფინანსური შესაძლებლობა, რომ იმოგზუროს ეგზოტიკურ ქვეყნებში, რაც დაუსაბუთებელს ხდის სასამართლოს დასკვნას მასზედ, რომ მოსარჩელე საცხოვრებლად დარჩა საქართველოში და უმუშევარია.

35. კასატორი სადავოდ ხდის მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილებას.

36. კასატორი მიუთითებს მოსარჩელის კვალიფიკაციის შეუსაბამობაზე დაკავებულ თანამდებობასთან, რასაც ადასტურებს მოსარჩელის შემფასებლები თანამდებობრივად - კომპანიის გენ.მენეჯერი და დეპარტამენტის ხელმძღვანელი. მოსარჩელე ანგარიშვალდებული იყო მის უშუალო ხელმძღვანელთან. აღნიშნული წარმოადგენდა სშკ-ის 37.1. „ვ“ პუნქტის საფუძველზე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველს. გარდა წლიური შეფასებებისა, მოსარჩელე არაერთხელ იქნა გაფრთხილებული. შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის გათავისუფლება იყო ერთადერთი და ადეკვატური გამოსავალი.

37. კასატორი აღნიშნავს, რომ დამსაქმებელმა შესთავაზა სამსახური ისრაელში (საპირწონე) თუმცა, აღნიშნულს მოსარჩელე არ დაეთანხმა. ამასთან, კასატორი მიუთითებს რომ, მხარეთა შორის მიმდინარეობდა მოლაპარაკება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტაზე, შეთანხმდა დეტალები, როგორიცაა კომპენსაციის ოდენობა, თუმცა, საბოლოოდ, მოსარჩელემ ხელი არ მოაწერა შეთანხების ტექსტს და დამსაქმებელი იძულებული შეიქნა შეეწყვიტა მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა ცალმხრივად. აღნიშნული გარემოებები არაა ასახული განჩინენაში. კასატორის აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ, მოპასუხემ მოსარჩელეს გადაუხადა კომპენსაცია 4 თვის ხელფასის ოდენობით.

38. კასატორი აღნიშნავს, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ბუნდოვანია მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძვლები, კერძოდ, მიუთითა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფუნქცია-მოვალეობების ბუნდოვანებაზე; გათავისუფლების კონკრეტული საფუძვლის არარსებობაზე; 2017 წლის „აიფლენით“ განსაზღვრული მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე; შეფასების კრიტერიუმების არარსებობაზე; შეტყობინების 15 დღიანი ვადის დარღვევაზე. კასატორი აღნიშნავს, რომ სასამართლოს მიერ დასახელებლი ყველა აღნიშნული არგუმენტი უსაფუძვლოა. მოსარჩელე შესაბამისი უნარ-ჩვევების არარსებობის საფუძვლით გათავისუფლდა, რაც არ გულისხმობს რაიმე კონკრეტული დარღვევის ფაქტის არსებობას. შესაბამისად, ლოგიკურია, რომ კონკრეტული დარღვევის ამსახველი დოკუმენტი არ ყოფილა საქმეში დამსაქმებლის მიერ წარდგენილი.

39. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ დაბალი შეფასება მიიღო 2017 წლის „აიფლენით“ განსაზღვრული ფუნქციების შესრულებაზე. მას დადებითი შეფასება მხოლოდ 2016 წლის „აიფლენით“ განსაზღვრული ფუნქციების შესრულებაზე ჰქონდა მიღებული.

40. რაც შეეხება შეფასების კონკრეტული კრიტერიუმების არარსებობაზე სასამართლოს მითითებას, აღნიშნულს კასატორი არ იზიარებს და აღნიშნავს, რომ კომპანიაში არსებობდა შეფასების სისტემა, რომლის მეშვეობით ყველა თანამშრომელი ფასდება წლის ბოლოს მისი ხელმძღვანელის მხრიდან. სწორედა ამ სისტემის მეშვეობით შეფასდა 2017 წელს მოსარჩელე და მისი შედეგები არადამაკმაყოფილებელი აღმოჩნდა. მოსარჩელის შედეგების გაუმჯობესების კუთხით მცედლობები მიმდინარეობდა 6 თვის მანძილზე, თუმცა უშედეგოდ.

41. კასატორს მიაჩნია, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობა შეწყვეტა უნარ-ჩვევების არარსებობის საფუძვლით, რაც სშკ-ით გათვალისწინებული ერთ-ერთი წინაპირობაა და არ ითვალისწინებს შეტყობინების 15 დღიანი ვადის დაცულობის აუცილებლობას. რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობას, კასატორს მიაჩნია, რომ ხელშეკრულების მიხედვით, თუ კონტრაქტი უმიზეზოდ შეწყდებოდა მოსარჩელე, მიიღებდა 4 თვის ხელფასის ოდენობის კომპენსაციას.

42. მოსარჩელეს მიღებული აქვს 4 თვის კომპენსაცია, მას შემდეგ, რაც დამსაქმებელმა შეატყობინა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ 2018 წლს 25 დეკემბერს.

43. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ საქმიანობა პრაქტიკულად შეწყვიტა უფრო ადრე, ვიდრე მასთან ოფიციალურად შეწყდა შრომითი ურთიერთობა, კერძოდ, იგი 2018 წლის 28 ოქტომბრიდან აღარ ასრულებდა ფუნქციებს და მასთან მიმდინარეობდა მოლაპარაკება შრომითი ურთიერთობის დასრულებაზე. მოლაპარაკების დროს მოსარჩელე მიიჩნევდა, რომ კომპენსაცია 6 თვის ხელფასით უნდა განსაზღვრულიყო.

44. კასატორს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არსებობს კომპენსაციის ოდენობის შემცირების ისეთი საფუძვლები, როგორიცაა მხარეთა შორის არსებული კონტრაქტის ისეთი პირობა, რომელიც უმიზეზოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, ითვალისწინებს 4 თვის კომპენსაციის მიღების შესაძლებლობას; მხარეთა შორის მიღწეული იყო შეთანხმება ხელშეკრულების შეწყვეტის და კომპენსაციის ოდენობის შესახებ; მოსარჩელს შეეთავაზა ალტერნატული სამსახური (ხელფასის შენარჩუნებით) რაზედაც უარი განაცხადა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

45. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

46. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

47. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ, რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს.

48. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის 2018 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა და კომპენსაციის სახით 142500 აშშ დოლარის ( საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით) დამსაქმებლისათვის დაკისრება მხარეთა შორის უვადო შრომით სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარეობს.

49. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს წარმოდგენილი აქვს მის მიერ სააპელაციო საჩივარში მითითებული პოზიციის იდენტური პრეტენზია.

50. კასატორი სადავოდ ხდის გასაჩივრებულ განჩინებას იმ საფუძვლით, რომ მტკიცების ტვირთი სასამართლომ არასწორად გაანაწილა.

51. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21).

52. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

53. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

54. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე- 4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს.

55. სსსკ-ის მე–4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

56. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლო საქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

57. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა.

58. საკასაციო პალატა არ იზიარებს წინამდებარე განჩინების პ.50-ში მითითებულ კასატორის პრეტენზიას და განმარტავს, რომ მოსამართლის ერთ-ერთი ვალდებულება მტკიცებით საქმიანობაში მხარეთა შორის საპროცესო ვალდებულებების სწორი გადანაწილებაა. აღნიშნული ემსახურება პროცესის მონაწილე სუბიექტების უფლებრივი მდგომარეობის დაცვას და იმავდროულად, უზრუნველყოფს მართლწესრიგის ეფექტურ ფუნქციონირებას. მტკიცების ტვირთის გადანაწილების დროს, უაღრესად დიდი მნიშვნელობისაა ის, თუ როდის გადადის მტკიცების ვალდებულება ერთი მხარიდან მეორეზე. როგორც წესი, ფაქტის მითითების და მისი დამტკიცების ტვირთი მჭიდრო კავშირშია ერთმანეთთან, თუმცა, არც ისაა გამორიცხული, რომ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით ერთ მხარეს მხოლოდ ფაქტის მითითების ტვირთი ეკისრებოდეს, ხოლო მეორე მხარეს საწინააღმდეგოს დამტკიცების ტვირთი. ამის თვალსაჩინო მაგალითია შრომითი დავა, რომლის დროსაც, ფაქტებზე მითითების ტვირთი და დამტკიცების ტვირთი პროცესის სხვადასხვა მონაწილეს ეკისრება, კერძოდ, დასაქმებული უთითებს სამუშაოდან მისი გათავისუფლებისათვის აუცილებელი სშკ-ის შესაბამისი ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობების არარსებობაზე, ხოლო დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობის მტკიცების ტვირთი კი- დამსაქმებელს ეკისრება (Protection Against Unjustified Dismissal, International Labour Conference, 82-nd session 1995, Report III (part 4B), Geneva, 7). სამართალწარმოებაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ორი ძირითადი წესი: ზოგადი წესი, (სსსკ-ის 102-ე მუხლი) და სპეციალური წესი, რომელსაც თავად გამოსაყენებელი მატერიალური ნორმა აწესებს. მოცემულ შემთხვევაში, სადავოა რა სამსახურიდან გათავისუფლების (შრომითი ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტა) მართლზომიერება, რომელიც უნდა შემოწმდეს შრომის სამართალში მოქმედი ნორმებით, უნდა ვიხელმძღვანელოთ მტკიცების ტვირთის განაწილების სწორედ იმ სტანდარტით, რომელსაც შრომის სამართალი აწესებს. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისთვის მნიშნელოვანი საფუძვლის (“Good Reason“) არსებობის მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს ეკისრება. ცხადია, ეს არუნდა მივიჩნიოთ შეჯიბრებითობისა და პროცესუალური თანასწორობის კონსტიტუციური უფლების დარღვევად. ასეთი კატეგორიის საქმეებში სწორედ, არაზორიზონტალურ დამოკიდებულებაში მყოფი სუბიექტების ერთგვარი პროცესუალური გათანაბრება ხდება, რამდენადაც, შრომითი ურთიერთობა მოიცავს ისეთ მხარებს, რომლებიც კლასიკურად ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ვერ იქნებიან აღქმულნი ერთმანეთის მიმართ. მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებელსა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები აქვთ. დამსაქმებელი სარგებლობს მტკიცებითი უპირატესობით სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმაზე, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას საამისოდ გათვალისწინებული მართლზომიერი (ე.წ. “Good Reason“) საფუძველი ჰქონდა“ (იხ., ილონა გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე, თბ., 2020 წელი, გვ: 229-231; 258-259. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვნტალიანი). მტკიცებითი საქმიანობის სფეროში ეროვნულ დონეზე არსებული მიდგომა შესაბამისობაშია საერთაშორისო გამოცდილებასთან. მიუხედავად იმისა, რომ „დამსაქმებლის ინიციატივით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ“ 1982 წელს შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ILO) მიერ მიღებულ N158 კონვენციას საქართველოსთვის სავალდებულო ძალა არა აქვს, მისი დებულებები და ამ თვალსაზრისით, განვითარებული პრაქტიკული მიდგომები საქართველოსთვისაც საინტერესოა. N158 კონვენციის მე-9 მუხლის მე-2 (ა) პარაგრაფი სამუშაოდან არამართლზომიერი გათავისუფლებისაგან დაცვის ეფექტიან საშულებად მტკიცების ტვირთის დამსაქმებელზე დაკისრებას ადგენს. კონვენციის ამ დებულების მიხედვით, მუშაკი მარტო ვერ გაუმკლავდება სამსახურიდან მისი გათავისუფლების საფუძვლის არამართლზომიერების მტკიცებით პროცესს; სწორედ ამიტომ, მტკიცების ტვირთი დამსაქმებელს უნდა დაეკისროს. ყოველ შემთხვევაში, კონვენცია ამ საკითხის მოწესრიგებას ეროვნული კანონმდებლობასა და სასამართლო პრაქტიკას უტოვებს (Termination of Employment Convention, 1982 (N158) (Article 9, p.1.p2.); Protection Against Unjustified Dismissal, International Labour Conference, 82-nd session 1995, Report III (part 4B), Geneva, 80).

59. როგორც აღინიშნა, დამსაქმებელს გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მისმა თანამშრომელმა არაჯეროვნად შეასრულა მასზე დაკისრებული მოვალეობები, ან რომ მას არ გააჩნია საკმარისი კვალიფიკაცია ან არ ფლობს შესაბამის უნარ-ჩვევებს, რაცკონკრეტულქმედებებშიგამოიხატა, ვიდრედასაქმებული, რომელიც ობიექტურად ვერ შეძლებს მტკიცებულებების წარდგენას მასზედ, რომ იგი ვალდებულებას ჯეროვნად ასრულებდა ან რომელ უნარ-ჩვევებს არ ფლობს, მით უფრო, რომ ამა თუ იმ საქმიანობისათვის საჭირო უნარ-ჩვევების ფლობის საკითხი შეფასებით კატეგორიას განეკუთვნება. (შდრ: დასაქმებულის სამსახურიდან უკანონოდ გათავისუფლების დავებზე მტკიცების ტვირთის განაწილების შესახებ სუსგ-ები საქმე №ას-1132-2019 , 30 სექტემბერი, 2019 წელი; Nას-483-457-2015, 07.10.2015,№ას-110-2019, 5 ივლისი, 2019 წელი, პ-25.)

60. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელეს 1997 წლიდან გააჩნია ხელმძღვანელ ფინანსურ პოზიციებზე მუშაობის გამოცდილება მსოფლიოს წამყვან კომპანიებში.

61. 2016 წლის 11 სექტემბერს, მხარეთა შორის დაიდო შრომითი ხელშეკრულება განუსაზღვრელი ვადით, რომლის შესაბამისადაც მოსარჩელე დაინიშნა კომპანიის ფინანსური დეპარტამენტის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე. ხელშეკრულება ამოქმედდა 2016 წლის 25 სექტემბერს.მოსარჩელის მთავარი მოვალეობებს წარმოადგენდა ფინანსური და ბუღალტრული, ასევე, ეკონომიკური დეპარტამენტის ხელმძღვანელობა, სამუშაო პროცესის კონტროლი და მართვა, დავალებების გაცემა, დოკუმენტაციის მომზადება მათთან ერთად, მონიტორინგი და ა.შ. მოსარჩელის დაქვემდებარებაში ირიცხებოდა მოპასუხის დაახლოებითი 23 თანამშრომელი.მოსარჩელის ყოველთვიური, ძირითადი ხელფასი შეადგენდა 11875 აშშ დოლარს (საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით).

62. დამსაქმებელი კომპანიაში მოქმედებს დასაქმებულთა შეფასების ელექტრონული სისტემა ,,აიფლეინი“ (Iplane) - განსახორციელებელი ქმედებების გეგმა, რომელზედაც თანხმდებიან მხარები და რომელიც მოიცავს დასაქმებულის შეფასებას დაქვემდებარებულ ძირითად ინდიკატორებსა და მიზნებს. შეფასება ხორციელდება 5ქულიანი სისტემით, სადაც 1 ქულა ნიშნავს საუკეთესოს, 5 - ყველაზე ცუდს.2017 წლის დასაწყისში, მხარეები შეთანხმდნენ ,,აიფლეინზე“ და ამავე წლის აპრილში მოსარჩელის 2016 წლის საქმიანობა მოპასუხემ შეაფასა დადებითად.

63. 2018 წლის მიზნებისათვის, მოპასუხეს არ შეუდგენია 2018 წლის ,,აიფლეინი“, თუმცა, 2018 წლის მარტში განახორციელა მოსარჩელის 2017 წლის საქმიანობის შეფასება, რა დროსაც, მოსარჩელემ მიიღო დაბალი შეფასება - 4, რაც ნიშნავს მინიმალურ მოთხოვნებთან შეუსაბამობას.ორივე შემთხვევაში, შეფასება განხორციელდა დამსაქმებელი კომპანიის დირექტორის - თ. კ–ძისა და ამ კომპანიის დამფუძნებელი-პარტნიორი კომპანიის მთავარი ფინანსური მენეჯერის, ზ. რ–ს მიერ.

64. დამსაქმებლის 2018 წლის 25 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელესთან შეწყდა შრომითი ხელშეკრულება. შეწყვეტის საფუძველი გახდა მოსარჩელის უნარ-ჩვევების და კვალიფიკაციის შეუსაბამობა, რაც მოსარჩელემ სადავო გახადა. დადგენლია, ისიც, რომ უფრო ადრე, სამსახურიდან გათავისუფლებამდე, მოსარჩელე არ დაეთანხმა 2018 წელს განხორციელებული შეფასების შედეგს, მოითხოვა შეფასების განმარტება და მიუთითა, რომ დამსაქმებლის მიერ მითითებული ზოგადი მიზნების პირობებში გაურკვეველი იყო, თუ რისთვის და რატომ ხდებოდა მისი შეფასება, რამდენადაც არ ჰქონდა გადაცემული 2018 წლის საბოლოო ,,აიფლეინი“.მოსარჩელემ დამსაქმებლის წინაშე დააყენა საკითხი, სადავოობის თავიდან აცილების მიზნით, 2018 წლის ,,აიფლეინის“ კრიტერიუმებზე შეთანხმებისა და მისი წლიური შემაჯამებელი შეფასების გადახედვის შესახებ, რომელიც მას ასევე არ ჰქონდა მიღებული და რომელიც საშუალებას მისცემდა გაეგო, თუ რა იყო დამსაქმებლისათვის მნიშვნელოვანი, რასაც ამ უკანასკნელის მხრიდან გამოხმაურება არ მოჰყოლია.

65. მოცემულ შემთხვევაშიც, წარმოდგენილი საკასაციო პრეტენზია არსებითად ემყარება სწორედ დასაქმებულის კვალიფიკაციის შეუსაბამობას მის მიერ დაკავებული თანამდებობისათვის დადგენილ მოთხოვნებთან. ამ პრეტენზიის დასასაბუთებლად კასატორი მოიხმობს მოსარჩელის წლიური შეფასების შედეგს - 2017წ.ის შეფასება, რომელიც განახორციელა მოპასუხე კომპანიის გენ.მენეჯერმა და დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა.

66. კასატორი აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე შესაბამისი უნარ-ჩვევების არარსებობის საფუძვლით გათავისუფლდა, რაც არ გულისხმობს რაიმე კონკრეტული დარღვევის ფაქტის არსებობას. შესაბამისად, კონკრეტული დარღვევის ამსახველი დოკუმენტი არ არის საქმეში დამსაქმებლის მიერ წარდგენილი. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მითითებულ პრეტენზიას და აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი. დამსაქმებელმა დამაჯერებლად ვერ დაასაბუთა მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა ამ გადაწყვეტილების მიღებისას. საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულებები, რომლებითაც დადგინდებოდა რა მონაცემებზე დაყრდნობით მოხდა მოსარჩელეთა მიმართ გადაწყვეტილების მიღება; რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა დამსაქმებლის გადაწყვეტილება სამსახურიდან მისი გათავისუფლების შესახებ. პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულების მოშლა დამსაქმებლის ცალმხრივი ნების გამოხატვაა, რომელსაც დასაქმებულთან არსებული შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტა მოსდევს. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლა მართებულად იქნა ბათილად ცნობილი, ვინაიდან, არ დასტურდება კონკრეტული მიზეზი, რის გამოც, დასაქმებული გათავისუფლდა სამსახურიდან. უფრო მეტიც, კასატორი თავად აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე შესაბამისი უნარ-ჩვევების არარსებობის საფუძვლით გათავისუფლდა, რაც არ გულისხმობს რაიმე კონკრეტული დარღვევის ფაქტის არსებობას. საკასაციო პალატას მიაჩნია რომ ამ თვალსაზრისით, სწორედ დამსაქმებელს უნდა ედასტურებინა კონკრეტულად რა კრიტერიუმი არ დააკმაყოფილა დასაქმებულმა მუშაობის პერიოდში (შედრ:სუსგ №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი).

67. საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მიერ განვითარებულ მსჯელობას, რომ მოპასუხემ ვერ დაასაბუთა, თუ კონკრეტულად რაში გამოიხატებოდა მოსარჩელის კვალიფიკაციის შეუსაბამობა ან/და დაკისრებული მოვალეობების არაჯეროვნად განხორციელება.

68. ამავდროულად, საქმეში წარმოდგენილი მიწერილობებითაც დგინდება, რომ თავად მოსარჩელეც დაინტერესებული იყო, თუ რა განაპირობებდა მის დაბალ შეფასებას და გამოხატავდა მზაობას ხარვეზის არსებობის შემთხვევაში, გამოესწორებინა იგი. შრომის ხელშეკრულების შინაარსის გაცნობის შედეგადაც არ დგინდება ის კონკრეტული მოვალეობები, რისი ჯეროვნად განხორციელებაც ვერ შეძლო მოსარჩელემ. მოპასუხე კომპანიას არ გააჩნდა მკაფიოდ და ნათლად ჩამოყალიბებული ფუნქცია-მოვალეობები და მოთხოვნები მოსარჩელის მიერ შესასრულებელ სამუშაოსთან/დაკავებულ თანამდებობასთან დაკავშირებით და არ ჰქონდა განსაზღვრული დასაქმებულის შეფასებას დაქვემდებარებული ძირითადი ინდიკატორები და მიზნები შესაფასებელი პერიოდისათვის (,,აიფლეინი“ (Iplane)), რასაც ითხოვდა მოსარჩელე შეფასებისათვის რელევანტური, საანგარიშო პერიოდში დასაკმაყოფილებელი მოთხოვნების იდენტიფიცირებისა და, შესაბამისად, გაუგებრობის თავიდან აცილების მიზნით. ამდენად, სწორედ კასატორია (მოპასუხე) ვალდებული სათანადო მტკიცებულებებით დაადასტუროს მოსარჩელის შესაბამისი უნარ-ჩვევების და კვალიფიკაციის არქონის ფაქტები, რაც სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ვ“ ქვეპუნქტით (მოქმედი რედაქციით 47-ე მუხლი) გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლით მას სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძვლად შეერაცხებოდა.

69. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხემ ვერ დაარწმუნა სასამართლო მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერი საფუძვლის არსებობასა და, შესაბამისად, მისი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძვლების არსებობაში, რადგან, როგორც ეს საქმეზე დადგენილია, მოსარჩელესთან დადებული იყო განუსაზღვრელი ვადით შრომითი ხელშეკრულება და როგორც თავად მოპასუხე მიუთითებს, მოსარჩელე შეირჩა შესაბამისი კონკურსის გამოცხადების პირობებში, რაც დამატებით მიუთითებს დამსაქმებლის ვალდებულებაზე და რისკზე, მოეწყო კონკურსი იმგვარად, რომ შეერჩია მისთვის მისაღები კანდიდატი და არა უვადო შრომის ხელშეკრულების გაფორმებიდან ერთი წლის შემდეგ, დასაქმებულისათვის ეცნობებინა, რომ იგი რეალურად ვერ აკმაყოფილებდა მასზე დაკისრებულ მოვალეობებს. დამსაქმებელს, როგორც მსხვილ მეწარმე სუბიექტს ევალებოდა იმგვარი წინდახედულების გამოჩენა, რაც თავად კომპანიას არ ჩააყენებდა რთულ მდგომარეობაში, სახელდობრ საქართველოს შრომის კოდექსი ძირითადი შრომითი ხელშეკრულების დადებამდე ითვალისწინებს, შრომითი ხელშეკრულების დადების შესაძლებლობას გამოსაცდელი ვადით (სშკ-ს მე-17 მუხლი), რაც ემსახურება სწორედ იმგვარ შემთხვევებს, როდესაც დამსაქმებელს ეძლევა შესაძლებლობა 6 თვის მანძილზე შეაფასოს დასაქმებულის უნარები და მხოლოდ აღნიშნულის შემდგომ გადაწყვიტოს პირთან უვადო შრომის ხელშეკრულების დადება. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, დამსაქმებლის მიერ უვადო შრომითი ხელშეკრულების დადება მოიაზრებს, რომ კონკურსის შედეგად დამსაქმებელმა შეარჩია იმგვარი კანდიდატი, რომელიც შესაფერისი იქნებოდა ვაკანტური პოზიციისათვის და შესაბამისი მოლოდინების გაუმართლებლობა წარმოადგენს დამსაქმებლის რისკს, რაც ვერ გაამართლებს ზოგად კრიტერიუმებზე მითითებით დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტას. ამასთან, კასატორს, მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, სასამართლოსათვის არ წარუდგენია სათანადო მტკიცებულებები, მასთან დანერგილი შეფასების ელქტრონული სისტემის (,,აიფლეინი“ (Iplane) შესაბამისად, კონკრეტულად თუ რა ობიექტურ საფუძვლებს ემყარებოდა დასკვნა მოსარჩელის არაკვალიფიციურობის შესახებ, შესაბამისად, დამსაქმებელი კომპანიის დირექტორის, თ. კ–ძისა და ამ კომპანიის დამფუძნებელი-პარტნიორი კომპანიის მთავარ ფინანსური მენეჯერის, ზ.რ–ს მიერ მოსარჩელის საქმიანობის დაბალი შეფასება უპირობოდ არ შეიძლება განხილული იქნას მოსარჩელის არაკვალიფიციურ თანამშრომლად მიჩნევის საფუძვლად, რამდენადაც მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულებით კონკრეტულად არ იყო განსაზღვრული მკაფიოდ და ნათლად ჩამოყალიბებული ფუნქცია-მოვალეობები და მოთხოვნები მოსარჩელის მიერ შესასრულებელ სამუშაოსთან/დაკავებულ თანამდებობასთან დაკავშირებით და შეიცავდა მხოლოდ შემდეგ ზოგად მითითებას: ,,მოსარჩელის, როგორც კომპანიის ფინანსური დეპარტამენტის უფროსის (CFO-ს) მოვალეობები განისაზღვრება ყველა იმ მოვალეობითა და პასუხისმგებლობით, რაც დამახასიათებელია მსგავსი პოზიციისათვის და ჩვეულებრივ ევალება მსგავს პოზიციაზე მყოფ პირს დამსაქმებელი კომპანიის მასშტაბებისა და თავისებურებების გათვალისწინებით“ (1(ა) პუნქტი);

70. რაც შეეხება მოსარჩელისათვის კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის გონივრულობას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შრომის კოდექსის 38-ემუხლის მე-8 ნაწილი (სშკ-ის მოქმედი რედაქციით 48-ემუხლი), შრომითი ურთიერთობის უკანონოდ შეწყვეტის პირობებში, უფლებრივი რესტიტუციის სამ მექანიზმს განიხილავს, კერძოდ, პირვანდელ თანამდებობაზე აღდგენას, ტოლფასს თანამდებობაზე დასაქმებას, ან კომპენსაციას. აღნიშნული შესაძლებლობები, რიგითობის მიხედვით უნდა იქნეს განხილული, კერძოდ, გათავისუფლების ბრძანების ბათილობის პირობებში, შედეგობრივი თვალსაზრისით მიიჩნევა, რომ დასაქმებულთან დადებული ხელშეკრულება არც შეწყვეტილა, შესაბამისად, ხელშეკრულების შეწყვეტის ბრძანების ბათილობის უპირველესი და ყველაზე მართებული სამართლებრივი შედეგი დაკავებულ თანამდებობაზე აღდგენაა. როდესაც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა შეუძლებელი ან მიზანშეუწონელია, გამოკვლეულ უნდა იქნეს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით ( მოქმედი რექდციით 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილი) გათვალისწინებული სხვა შესაძლებლობები, კერძოდ, დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენა, ხოლო ამის შეუძლებლობის შემთხვევაში, კომპენსაციის შესაძლებლობა. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილობასთან ერთად, მოითხოვა კომპენსაციის მიკუთვნება. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მიიჩნიეს, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით უნდა დაკისრებოდა 142500 აშშ დოლარი ( საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით), რასაც კასატორი სადავოდ ხდის და მიუთითებს, რომ არსებობს კომპენსაციის ოდენობის შემცირების ისეთი საფუძვლები, როგორიცაა მხარეთა შორის არსებული კონტრაქტის ისეთი პირობა, რომელიც უმიზეზოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, ითვალისწინებს მხოლოდ 4 თვის კომპენსაციის მიღების შესაძლებლობას; მხარეთა შორის მიღწეული იყო შეთანხმება ხელშეკრულების შეწყვეტის და კომპენსაციის ოდენობის შესახებ; მოსარჩელს შეეთავაზა ალტერნატული სამსახური (ხელფასის შენარჩუნებით). რაზედაც უარი განაცხადა. ( იხ. საკასაციო საჩივარი).

71. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სშკ-ი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომითსამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ. (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272). კომპენსაცია შრომითი ურთიერთობის არამართლზომიერი შეწყვეტის შემთხვევაში, სპეციალური ნორმით გათვალისწინებული დამსაქმებლის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ზომაა, რომელიც უნდა უზრუნველყოფდეს დასაქმებულისათვის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნას, რაც მას განასხვავებს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისაგან. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრა განეკუთვნება სასამართლოს დისკრეციის სფეროს, რა დროსაც, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ შრომით სამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამუშაოს მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამდენად, კომპენსაციამ შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. კომპენსაციის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, გათვალისწინებული უნდა იქნეს, რომ ეს არის პასუხისმგებლობის ზომა, რაც ეკისრება დამსაქმებელს მუშაკის უკანონოდ დათხოვნისათვის. კომპენსაციის ოდენობამ უნდა უზრუნველყოს დასაქმებულის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნა, რითაც კომპენსაცია განსხვავდება ზიანის ანაზღაურებისას პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისგან (იხ.სუსგ №ას-1208-2018, 18 თებერვალი, 2021 წელი; Nას-727-680-2017, 15 სექტემბერი, 2017წელი; Nას-353-338-2016, 03.05.2016წ.; ). ამასთან, სშკ-ის 38.8 მუხლი (ამჟამად მოქმედი რედაქციით 48.8 მუხლი) არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას. კომპენსაციის ოდენობა ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ხორციელდება (შდრ: სუსგ №ას-1623-2018, 29 იანვარი, 2019 წელი, პპ:115, 117, 118; იხ., საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა შრომით სამართალში, 2017, გვ.96, ელ.რესურსი: <http://www.supremecourt.ge/files/upload-file/pdf/ertgvarovani-praktika-shromit-samartalshi.pdf>).

72. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების საფუძველზე, მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული კომპენსაცია გონივრული და სამართლიანია. კასატორის შედავება იმასთან დაკავშირებით, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისას არსებული მოლაპარაკების მიხედვით დამსაქმებელს დასაქმებულისათვის 6 თვის ხელფასი უნდა გადაეხდა კომენსაციის სახით, ხოლო თავად შრომის ხელშეკრულების მიხედვით თუ კონტრაქტი უმიზეზოდ შეწყდებოდა დასაქმებული 4 თვის შრომის ანაზღაურებას მიიღებდა, ვერ მიიჩნევა სასამართლოს მიერ განსაზღვრული კომპენსაციის შემცირების საფუძვლად, რამეთუ კონკრეტრულ შემთხვევაში, კომენსაციის ოდენობა სასამართლომ განსაზღვრა, როგორც სამუშაოდან უკანონოდ დათხოვნის თანმდევი უფლებრივი რესტიტუციის საშუალება.

73. რაც შეეხება კასატორის მიერ გასაჩივრებულ საოქმო განჩინებებს, კასატორი აღნიშნავს, რომ: ა) 2020 წლის 5 თებერვლის საოქმო განჩინებით მოპასუხეს უარი ეთქვა მოწმეთა (თ. კ–ძის, ნ. ბ–ის, და ზ. რ–ის) დაკითხვაზე; ბ) 2020 წლის 26 თებერვლის საოქმო განჩინებით მოპასუხის შუამდგომლობა განუხილევველად დარჩა, რომლითაც მოპასუხე ითხოვდა თ. კ–ძის, ნ. ბ–ის, და ზ. რ–ის მოწმის სახით დაკითხვას; გ) 2020 წლის 5 თებერვლის საოქმო განჩინებით უარი ეთქვა დამატებითი მტკიცებულების საქმისათვის დართვაზე.

74. კასატორი აღნიშნავს, რომ იგივე შუამდგომლობები (მოწმეთა დაკითხვის შესახებ) მოსარჩელეს ჰქონდა დაყენებული, თუმცა, მოსარჩელემ აღნიშნული შუამდგომლობები მოხსნა; მოგვიანებით, იგივე შუამდგომლობები დააყენა მოპასუხემ (მოწმეთა დაკითხვის შესახებ) და სასამართლომ, როგორც დაგვიანებით დაყენებული შუამდგომლობა არ დააკმაყოფილა. კასატორისათვის გაუგებარია რატომ ეთქვა მას უარი შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნული პროცესუალური ხანდაზმულობის დარღვევითაა დაყენებული სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, თუკი, იგივე შუამდგომლობა თავის დროზე, იქნა დაყენებული, თუმცა, მოხსნილი მისი პროცესუალური მოწინააღმდეგის - მოსარჩელის მიერ. კასატორი მიუთითებს, 2020 წლის 5 თებერვლის საოქმო განჩინების დასაბუთება იმას ეფუძნება, რომ შუამდგომლობა დაყენებულია პროცესუალური ხანდაზმულობის ვადის დარღვევით და ამასთან, არარელევანტურია. კასატორი აღნიშნავს რომ მოწმედ დასაკითხი პირები იყვნენ მოსარჩელის უშუალო ხელმძღვანელები და მათთვის ცნობილი იყო მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების აუცილებლობა. ამდენად, ამ პირთა ჩვენება საქმესთან შემხებლობაში იქნებოდა. რაც შეეხება ზ. რ–ს, სასამართლომ განმარტა, რომ იგი კომპანიის წარმომადგენელი იყო და ჩვენების მიცემა შეეძლო არა როგორც მოწმეს, არამედ, როგორც კომპანის წარმომადგენელს. ამასთან, სასამართლომ ზ.რ–ი მიიჩნია საქმის განხილვით დაინტერესებულ პირად. ნ. ბ–ის დაკითხვაზე უარი კი იმითაა დასაბუთებული, რომ თითქოს ის ფაქტები, რომლის თაობაზეც იგი უნდა დაკითხულიყო არ იყო სადავო. ( იხ. საკასაციო საჩივარი).

75. საკასაციო პალატა კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიასთან მიმართებით მიუთითებს, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათმოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. სსსკ-ის 219-ე მუხლის თანახმად, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო გაცხადებული.

76. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მოთხოვნას არ გააჩნია ვარგისი საპროცესო სამართლებრივი საფუძველი, რადგან აღნიშნული საპროცესო უფლებით მხარეს შეეძლო ესარგებლა საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე, ხოლო ამ შუამდგომლობის შემდგომში დაყენების საპატიო გარემოებაზე კი, მოპასუხემ სარწმუნოდ ვერ მიუთითა. ამასთან, კასატორის მოსაზრებას, რომ მოწმეთა დაკითხვის შესახებ იგივე შუამდგომლობა მოსარჩელსაც ჰქონდა დაყენებული საქმის მოსამზადებელ სხდომაზე, რომელიც მოგვიანებით მოხსნა, შესაბამისად, იგივე შუამდგომლობის მოპასუხის მიერ მთავარ სხდომაზე დაყენება არ უნდა შეფასდეს საპროცესო ხანდაზმულობის დარღვევად, ასევე არ გააჩნია ვარგისი საპროცესო სამართლებრივი საფუძველი.

77. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი მხარე იმ საპროცესო ტვირთის მატარებელია, რომელსაც აყრდნობს თავის მოთხოვნასა და შესაგებელს. ამდენად, კასატორს საპროცესო ხანდაზმულობისაგან არ ათავისუფლებს ის გარემოება, რომ მისმა პროცესუალურმა მოწინააღმდგემ იგივე შუამდგომლობა პროცესის შესაბამის (მოსამზადებელ ეტაპზე) დააყენა.

78. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას მოწმის სახით კონკრეტული პირების დაკითხავზე უარის თქმის შესახებ, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ს 140-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ. ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია უარი თქვას გამოძახებული მოწმის დაკითხვაზე ან არ გამოიძახოს იგი, თუ ცნობს, რომ გარემოებებს, რომელთა დასადასტურებლადაც იძახებენ მოწმეს, არა აქვთ რაიმე მნიშვნელობა საქმის არსებითად გადაწყვეტისათვის. მოწმე იმით განსხვავდება პროცესის მონაწილე სხვა სუბიექტებისაგან, რომ მას არ გააჩნია საქმის შედეგის მიმართ იურიდიული დაინტერესება. ამდენად, მოწმე არის საქმის მიმართ იურიდიული ინტერესის არმქონე პირი.

79. სტრასბურგის სასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, მოწმეთა კომპეტენცია, პირველ რიგში ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად წესრიგდება (იხ. the Lüdi v. Switzerland, გადაწყვეტილება 15.06.1992, სერია A, N238, გვ. 20, პარაგრაფი 43 და the Schuler-Zgraggen v. Switzerland გადაწყვეტილება 24.06.1993. სერია N263, გვ.21. პარაგრაფი 66). საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 140-ე მუხლების ანალიზიდან კი, გამომდინარეობს, რომ მოწმის ჩვენების მიღებისას ეროვნულმა სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა.

80. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო პალატის შეფასებას, რომ განსახილველ შემთხვევაში, დასახელებული მოწმეთაგან ორი პირი ზ.რ–ი და თ. კ–ძე არიან მოსარჩელის უშუალო ხელმძღვანელი პირები და მოპასუხე კომპანიის ხელმძღვანელები. შესაბამისად, ისინი არიან საქმის შედეგით პირდაპირ დაინტერესებული პირები, რომელთა შეფასების საფუძველზეც მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. საყურადღებოა ის გარემოება, რომ მათ, როგორც კომპანიის წარმომადგენლებს გააჩნიათ უფლებამოსილება მისცენ განმარტებები და მიუთითონ იმ ფაქტების შესახებ, რაც მათი აზრით დავის გადაწყვეტისთვის არსებითი მნიშნელობის მქონეა. ამასთან, მითითებული პირების მოწმის სახით დაკითხვის შემთხვევაშიც კი, მათი ჩვენებები დამოუკიდებელ მტკიცებულებად ვერ შეფასდება, არამედ მიიჩნევა, როგორც მხარის (მოპასუხის) პოზიცია. მტკიცებულებას წარმოადგენს მხარის ახსნა-განმარტების ის ნაწილი, რომელიც საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოების არსებობა-არარსებობას ადასტურებს. იმის მიუხედავად, თუ რა ფორმითაა წარმოდგენილი მხარეთა ახსნა-განმარტება – წერილობით თუ ზეპირი ფორმით. ამის ნათელი მაგალითია სსსკ-ის 127-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციური ჩანაწერი: საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დადგენის პროცესი იწყება მხარეთა (მესამე პირთა, თანამონაწილეთა, კანონისმიერ წარმომადგენელთა) ახსნა-განმარტების მიღებით: მხარეები იძლევიან ახსნა-განმარტებებს მათთვის ცნობილი და საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებათა შესახებ.

81. რაც შეეხება ადამიანური რესურსების მართვის სამსახურის უფროსის ნ.ბ–ის დაკითხვას მოწმის სახით, რომელიც ესწრებოდა კომპანიის ხელმძღვანელსა (თ. კ–ძე) და მოსარჩელეს შორის გამართულ შეხვედრას, აღნიშნულ გარემოებას არც მოსარჩელე ხდის სადავოდ და ამასთან, მოწმის მიერ დასადასტურებლ გარემოებას დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ გააჩნია, რაც აღნიშნული თვალსაზრისითაც უსაფუძვლოს ხდის წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიას.

82. ამდენად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორის მოთხოვნა 2020 წლის 5 თებერვლის საოქმო განჩინების, 2020 წლის 26 თებერვლის საოქმო განჩინების და 2020 წლის 5თებერვლის საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ, დაუსაბუთებელია.

83. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

84. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

85. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

86. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „დ.ჯ–ას“საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. შპს „დ.ჯ–ას“ (ს.კ: .......) უკან დაუბრუნდეს 30.03.2021-ში საგადასახადო დავალება N1617095991 გადახდილისახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარის) 70% – 5600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღებისანგარიშის№200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ.ალავიძე

ე. გასიტაშვილი