საქმე №ას-324-2021 29 ივნისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ა.ე–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს.ს–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შპს „ა.ე–მა“ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს.ს–ის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ მოსარჩელე შპს-ს პარტნიორობიდან 25% წილის მესაკუთრე მოპასუხის გარიცხვის შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2014 წლის 12 აგვისტოს, საზოგადოების დაფუძნებისას 100%-იანი წილის მესაკუთრე პარტნიორად სამეწარმეო და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში დარეგისტრირდა მ.ს–ი.

3. 2017 წლის 24 მარტს წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე საზოგადოების 100% წილიდან 24% საკუთრების უფლებით გადაეცა ა.ი–ს, 26% – მ.ჭ–ძეს, 25% - ს.ს–ს, ხოლო 25% - შპს „ა.ჯ–ს“. წილების ახალ მესაკუთრეებზე რეგისტრაციის მომენტისათვის საზოგადოების საწესდებო კაპიტალის ოდენობა განისაზღვრებოდა 10 ლარით.

4. 2019 წლის 11 იანვარს საზოგადოების პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების საფუძველზე განხორციელდა საზოგადოების პარტნიორთა წესდების (მათ შორის, საწესდებო კაპიტალის), პარტნიორისა და დირექტორის ცვლილება.

5. 2019 წლის 11 იანვრიდან დღემდე საზოგადოების 100% წილი გადანაწილებულია პარტნიორებზე შემდეგი თანაფარდობით: მ.ჭ–ძე – 26%; ა.ი–ი – 24%; ს.ს–ი – 25%; მ.ს–ი – 25%.

6. 2019 წლის 11 იანვარს განხორციელდა საზოგადოების წესდების, მათ შორის, საწესდებო კაპიტალის ცვლილება და, ნაცვლად 10 ლარისა, განისაზღვრა 20000 ლარით, კერძოდ, საზოგადოების წესდების 2.3.1. პუნქტის თანახმად, საზოგადოების კაპიტალი შეადგენს – 20000 ლარს.

7. საზოგადოების პარტნიორებმა იკისრეს ვალდებულება, 2019 წლის 1 აპრილამდე საზოგადოების კაპიტალში განეხორციელებინათ მათი წილების პროპორციულად ფულადი შენატანის შეტანა. საზოგადოების სამმა პარტნიორმა: მ.ს–მა, მ.ჭ–ძემ და ა.ი–მა წესდებით განსაზღვრულ ვადაში უზრუნველყვეს საზოგადოების კაპიტალში ფულადი შენატანის შეტანა. საზოგადოების 25%-იანი წილის მესაკუთრე პარტნიორმა – მოპასუხემ კი არც წესდებით განსაზღვრულ და არც ვალდებულების შესრულებისათვის დადგენილ დამატებით ვადაში საზოგადოების წინაშე მის მიერ ნაკისრი ვალდებულება კეთილსინდისიერად და ჯეროვანად არ შეასრულა.

8. 2019 წლის 5 აგვისტოს შედგა საზოგადოების პარტნიორთა კრება, რომელზეც მიღებული იქნა გადაწყვეტილება, საწესდებო კაპიტალში შენატანის შეუტანლობის გამო, მოპასუხის საზოგადოებიდან გარიცხვისა და მისი კუთვნილი წილის სხვა პარტნიორებზე გადანაწილების შესახებ.

9. მოსარჩელემ განმარტა, რომ 2019 წლის 5 აგვისტოს საზოგადოების წესდებით დადგენილი წესის შესაბამისად, მოპასუხეს გაეგზავნა დაზღვეული წერილი კრების მოწვევისა და დღის წესრიგის შესახებ, თუმცა ის კრებაზე არ გამოცხადებულა და არც გამოუცხადებლობის საპატიო მიზეზების შესახებ უცნობებია საზოგადოებისათვის.

10. 2019 წლის 5 აგვისტოს მოსარჩელემ მიმართა სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს განცხადებით მოსარჩელე შპს-ს პარტნიორის გარიცხვის შესახებ პარტნიორთა გადაწყვეტილების დარეგისტრირების მოთხოვნით, თუმცა განცხადებას დაუდგინდა ხარვეზი შემდეგი საფუძვლით: „მარეგისტრირებელი ორგანო, თავისი კომპეტენციის ფარგლებში, მოკლებულია შესაძლებლობას დაადგინოს კერძო სამართლებრივი გარიგებიდან გამომდინარე, წარმოშობილი ვალდებულებების შესრულებისა თუ შეუსრულებლობის ფაქტი“ სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ დადგენილი ხარვეზის აღმოფხვრის მიზნით, მოსარჩელე იძულებული გახდა, მიემართა სასამართლოსთვის.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

11. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 16 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

13. სააპელაციო პალატა დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მოსარჩელე შპს საქართველოში რეგისტრირებული მეწარმე სუბიექტია (რეგისტრაციის თარიღი 12.08.2014წ). კომპანიის დაფუძნებისას მისი 100% წილის მესაკუთრე პარტნიორი და ამავდროულად დირექტორი იყო მ.ს–ი.

14. კომპანიის წესდების 5.2. მუხლის შესაბამისად, საზოგადოების დაფუძნებისას საწესდებო კაპიტალი შეადგენდა 10 ლარს.

15. 2017 წლის 24 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს-ის წილების მესაკუთრეებად, შესაბამისი თანაფარდობით, დარეგისტრირდნენ: შპს „ა.ჯ–ი“ (25%), მ.ჭ–ძე (26%), ა.ი–ი (24%) და ს.ს–ი (25%). კომპანიის დირექტორად რეგისტრირებული იყო მ.ს–ი.

16. 2019 წლის 11 იანვარს პარტნიორთა შეთანხმებით შეიცვალა საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემები და მიღებულ იქნა ახალი წესდება. განხორციელებული ცვლილებების შესაბამისად, საზოგადოების 24% წილის მესაკუთრეს წარმოადგენს ა.ი–ი, 26% წილის მესაკუთრეს – მ.ჭ–ძე, 25% წილის მესაკუთრეს – ს.ს–ი, ხოლო 25% წილის მესაკუთრეს – მ.ს–ი.

17. ახალი წესდებით, კომპანიის საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 20 000 ლარის ოდენობით (2.3.1 პუნქტი). პარტნიორთა შეთანხმების 2.3.2. პუნქტის შესაბამისად, განისაზღვრა, რომ 2019 წლის 1 აპრილამდე პარტნიორებს, მათი წილების შესაბამისად, უნდა განეხორციელებინათ გაზრდილი საწესდებო კაპიტალის შეტანა.

18. პარტნიორთა შეთანხმება ხელმოწერილია ყველა პარტნიორის, მათ შორის, მოპასუხის მიერაც.

19. ა.ი–ის, მ.ს–ის და მ.ჭ–ძის მიერ პარტნიორთა შეთანხმებით განსაზღვრულ ვადაში განხორციელდა მათი წილების პროპორციულად ფულადი შენატანი, ხოლო მოპასუხეს პარტნიორთა შეთანხმებით დადგენილ ვადაში მისი წილის პროპორციულად თანხა არ შეუტანია.

20. კომპანიის წესდების 5.1.8 პუნქტის შესაბამისად, საზოგადოების პარტნიორები უფლებამოსილნი არიან, კაპიტალის გაზრდის შემთხვევაში განსაზღვრონ თითოეული პარტნიორის შენატანის შეტანის წესი და ვადა. თუ პარტნიორთა შეთანხმებით განსაზღვრულ ვადაში საზოგადოების პარტნიორის მიერ ვერ განხორციელდება შენატანის სრულად შეტანა, საზოგადოების პარტნიორს განესაზღვრება დამატებითი ვადა კაპიტალში შენატანის სრულად შეტანის მიზნით. იმ შემთხვევაში, თუ პარტნიორი დამატებით ვადაშიც არ განახორციელებს საზოგადოების კაპიტალში შენატანის სრულად შეტანას, იგი კარგავს წილს და ნაწილობრივ შესრულებულ ვალდებულებათა შედეგებსაც.

21. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 2019 წლის 25 ივლისის, მოსარჩელე შპს-ს დირექტორ მ.ჭ–ძის განცხადებით პარტნიორებს ეცნობათ 2019 წლის 5 აგვისტოს საერთო კრების მოწვევის შესახებ. პარტნიორებს ეცნობათ საერთო კრების დღის წესრიგით განსაზღვრული შემდეგი საკითხების თაობაზე: 1) 2019 წლის 11 იანვრის წესდების 2.3 პუნქტით დადგენილი შენატანის შეუტანლობის გამო, მოსარჩელე შპს-ს 25%-იანი წილის მესაკუთრე პარტნიორის – მოპასუხის საზოგადოებიდან გარიცხვა; 2) მოპასუხის საზოგადოებიდან გარიცხვის შემდგომ მისი კუთვნილი 25% წილის საზოგადოების დანარჩენ პარტნიორებზე გადანაწილების თანაფარდობის /პროპორციულობის განსაზღვრა.

22. 2019 წლის 2 აგვისტოს შპს „ჯ.ე–ის“ ცნობის თანახმად, მოსარჩელე შპს-ს მიერ გაგზავნილი წერილი ჩაბარდა მიმღებს – მოპასუხეს 2019 წლის 29 ივლისს.

23. 2019 წლის 5 აგვისტოს პარტნიორთა კრებამ მიიღო გადაწყვეტილება მოპასუხის საზოგადოების პარტნიორობიდან გარიცხვისა და მისი კუთვნილი წილის დანარჩენ პარტნიორებზე გადანაწილების შესახებ.

24. მოსარჩელე შპს-ს პარტნიორთა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილების რეგისტრაციის მიზნით, კომპანიის უფლებამოსილმა წარმომადგენელმა მიმართა მარეგისტრირებელ ორგანოს. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 05.08.2019 წლის (№B19084776/3) გადაწყვეტილებით, სუბიექტის რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილებების რეგისტრაციის მოთხოვნის შესახებ განცხადებაზე დადგინდა ხარვეზი და შეჩერდა საქმის წარმოება.

25. სააპელაციო პალატის განმარტებით, წარმოდგენილი სარჩელით მოსარჩელე კომპანიამ მოითხოვა მისი 25% წილის მესაკუთრე პარტნიორის – მოპასუხის საზოგადოებიდან გარიცხვა, გაზრდილი საწესდებო კაპიტალის (20 000 ლარი) შესაბამისად, 4997.50 ლარის ოდენობით (25%) შენატანის განუხორციელებლობის გამო.

26. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში დავის ფაქტობრივი მოცემულობა უდავოა (მოპასუხეს შესაგებელი არ წარმოუდგენია და არც სხდომაზე არ გამოცხადებულა) და სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა უნდა შეფასდეს მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით, კერძოდ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ამართლებს თუ არა იურიდიულად სასარჩელო მოთხოვნას.

27. ამასთან, სარჩელით მოთხოვნილია პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვა, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მისი შეფასების საგანს, პირველ რიგში, წარმოადგენს მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის განსაზღვრა აღიარებით სასარჩელო მოთხოვნასთან მიმართებით, სსსკ-ს 180-ე მუხლის თანახმად.

28. იურიდიული ინტერესის არსებობის დადგენისათვის მნიშვნელოვანია, გაირკვეს, გაუმჯობესდება თუ არა მოსარჩელის სამართლებრივი მდგომარეობა აღიარებითი მოთხოვნის დაკმაყოფილებისას. აღიარების მოთხოვნის განხილვისას გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა საკითხი იმის თაობაზე, თუ რამდენად ნამდვილი ინტერესი გააჩნია ამ მოთხოვნის მიმართ მოსარჩელეს და თუნდაც მის მიერ მითითებული გარემოებების გაზიარების შემთხვევაში, სარჩელის დაკმაყოფილებით მიიღწევა თუ არა იურიდიული ინტერესი – დარღვეული უფლების ეფექტური დაცვა, ანუ აღიარებითი სარჩელის წარმატებულობა. ამ ტიპის სარჩელებს „უფლების დამდგენ’’ სარჩელებსაც უწოდებენ. მიკუთვნებითი სარჩელებისგან განსხვავებით, აღიარებითი სარჩელის დავის საგანია თვით მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობა, რომელიც სუბსიდიურია და იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, თუ შესაძლებელია მოპასუხის მიმართ მიკუთვნებითი მოთხოვნის წარდგენა (იხ. სუსგ №ას-664-635-2016, 02.03.2017წ; №ას-937-887-2015, 10.11.2015წ.; №ას-17-14-2015, 01.07.2015წ.; №ას-1069-1008-2015, 16.12.2015წ.; №ას-773-730-2015, 08.09.2015წ.; №ას-181-174-2016, 06.05.2016წ.; №ას-323-308-2016, 03.06.2016წ.; №ას-407-390-2016, 10.06.2016წ; №ას-375-359-2016, 17.06.2016წ.).

29. სააპელაციო პალატამ, საკითხის სრულყოფის მიზნით, მოიშველია „ადამიანის უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპულ კონვენცია, რომლის მე-6 მუხლით რეგულირებულია „სამართლიანი სასამართლოს“ პრინციპი. კონვენციის აღნიშნული დათქმა, ევროსასამართლოს პრეცედენტული პრაქტიკის თანახმად, ექვემდებარება ფართო განმარტებას და თავის თავში არა მხოლოდ საქმის მიუკერძოებელ განხილვას, არამედ სამართლიან გადაწყვეტასაც მოიცავს, რაც თავისთავად მიანიშნებს იმაზე, რომ მართლმსაჯულების განხორციელება არ უნდა ატარებდეს ფორმალურ ხასიათს, არამედ, სამართალწარმოების მიზანი დარღვეული უფლების ეფექტიან და რეალურ დაცვაზეა ორიენტირებული, რაც ეროვნული სასამართლოს მიერ საკითხის ამომწურავ გადაწყვეტაზე მიანიშნებს და არა ფორმალური ხასიათის სამართალწარმოებაზე, რომელსაც დავის აღმოფხვრა შედეგად არ მოჰყვება [მართებული/დაცვის ღირსი იურიდიული ინტერესის კვლევის აუცილებლობის თვალსაზრისით იხ. საქმე: Apostol v. Georgia; §37; ასევე, Hornsby v.Greece, §40 - სადაც ევროსასამართლომ განმარტა, რომ საერთო სასამართლოებმა ყურადღება უნდა გაამახვილონ აღძრული სარჩელისადმი მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესზე, ასევე იმ საკითხზე, თუკი აღიარებითი სარჩელის ნაცვლად შესაძლებელია მიკუთვნებითი მოთხოვნის წაყენება მოპასუხისადმი, რაც იმავდროულად გადაწყვეტილების აღსრულებაუნარიანობის საკითხსაც უკავშირდება, რადგან გადაწყვეტილების აღსრულება მხარისათვის გარანტირებული სამართლიანი სასამართლოს განუყოფელი ნაწილია, ნებისმიერი სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების აღსრულება „სასამართლო პროცესის'' განუყოფელ ნაწილად უნდა განიხილებოდეს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე. იხ. ასევე: IZA Ltd and Makrakhidze v. Georgia, §42; Burdov v. Russia, §34; Hornsby v. Greece, §40].

30. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე შპს-ის 75% წილის მესაკუთრე პარტნიორებმა 2019 წლის 5 აგვისტოს კრებაზე მიიღეს გადაწყვეტილება, საზოგადოებიდან გაერიცხათ 25% წილის მესაკუთრე პარტნიორი – მოპასუხე. პარტნიორთა მიერ მიღებული გადაწყვეტილება საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემის ცვლილების თაობაზე (პარტნიორთა წილობრივი მონაცემის ცვლილება), მით უფრო, წილის მესაკუთრე რეგისტრირებული პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვა საჭიროებს მიღებული გადაწყვეტილების მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციას, წინააღმდეგ შემთხვევაში პარტნიორთა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება ვერ მიიჩნევა იურიდიული ძალის მქონედ ამგვარი ცვლილებისათვის („მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 5¹ მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილების საფუძველია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს სათანადო წესით მიღებული და დამოწმებული გადაწყვეტილება ან უფლებამოსილი პირების მიერ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით შედგენილი გარიგება. ამავე მუხლის 5¹ პუნქტის მიხედვით, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებისა და კომანდიტური საზოგადოების პარტნიორის წილზე საკუთრების უფლება და მასთან დაკავშირებული ვალდებულება წარმოშობილად, შეცვლილად ან შეწყვეტილად ითვლება მისი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან, ანალოგიურ დათქმას შეიცავს საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2009 წლის 31 დეკემბერს №241 ბრძანებით დამტკიცებული „მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეგისტრაციის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტი).

31. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ უარი განაცხადა საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილებაზე, რამაც აუცილებელი გახადა, სასარჩელო წარმოების გზით, პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის მოთხოვნა. ასევე, ცალსახაა რომ კომპანია და მისი 75% წილის მესაკუთრე პარტნიორები დაინტერესებულნი არიან მოპასუხის საზოგადოებიდან გარიცხვითა და მისი კუთვნილი წილის გადანაწილებით, რაც ამ მხრივაც გამართულს ხდის აღიარებით სასარჩელო მოთხოვნას იურიდიული ინტერესის თვალსაზრისით.

32. მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის განსაზღვრის შემდგომ, სააპელაციო პალატის მხრიდან შესაფასებელია მოთხოვნის მატერიალურ-სამართლებრივი მართებულობა, კერძოდ, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ამართლებს თუ არა იურიდიულად სასარჩელო მოთხოვნას პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვასთან მიმართებით.

33. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 44-ე მუხლის მე-3 პუნქტით და მიიჩნია, რომ აღნიშნული კანონი წილზე საკუთრების უფლების ცვლილების ერთ-ერთ გზად ითვალისწინებს ასევე პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის შესაძლებლობასაც, რაც იწვევს გარიცხული პარტნიორისათვის წილზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევას. კერძოდ, მოხმობილი კანონის მე-3 მუხლის მე-7 პუნქტის შესაბამისად, პარტნიორებს შეუძლიათ, წესდებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში განსაზღვრონ თითოეული პარტნიორის შენატანის შეტანის წესი და ვადა. ვადის უშედეგოდ გასვლის შემთხვევაში პარტნიორი, რომელმაც არ განახორციელა გადახდა, კარგავს წილს და ნაწილობრივ შესრულებულ ვალდებულებათა შედეგებსაც, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის დადგენილი.

34. საკასაციო სასამართლოს მიერ მყარად დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად, პარტნიორის გარიცხვის შესახებ გადაწყვეტილების მიღება წარმოადგენს კომპანიის პარტნიორთა კრების დისკრეციაში შემავალ საკითხს, რომლის მიზანშეწონილობაზეც სასამართლო კონტროლი არ ვრცელდება. სასამართლო შემოწმების უფლებამოსილება ვრცელდება მხოლოდ პარტნიორის გარიცხვასთან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილების ნამდვილობაზე, სახელდობრ, რამდენადაა დაცული კანონითა და კომპანიის წესდებით განსაზღვრული პროცედურები სადავო გადაწყვეტილების მიღებისას.

35. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ მოითხოვა 25% წილის მესაკუთრე პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვა, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.7 და 46.2¹ მუხლებზე, ასევე კომპანიის წესდების 5.1.8 პუნქტზე დაყრდნობით და მიუთითა, რომ საწესდებო კაპიტალის გაზრდის შესაბამისად, მოპასუხე, როგორც 25% წილის მესაკუთრე პარტნიორი ვალდებული იყო, მისი წილის პროპორციულად განეხორციელებინა შენატანი, წინააღმდეგ შემთხვევაში პარტნიორი უნდა გაირიცხოს საზოგადოებიდან.

36. საქმეზე უდავოდ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად ჩათვალა, რომ მოსარჩელე შპს-ს დაფუძნებისას მისი საწესდებო კაპიტალი განსაზღვრული იყო 10 ლარის ოდენობით და კომპანიის 100% წილის მესაკუთრედ რეგისტრირდებოდა მ.ს–ი. მოგვიანებით (2017წ.) განხორციელებული ცვლილებების შესაბამისად, კომპანიის 25% წილის მესაკუთრე ერთ-ერთ პარტნიორად აღირიცხა მოპასუხე, რა დროსაც საწესდებო კაპიტალი კვლავ შეადგენდა 10 ლარს. 2019 წლის 11 იანვარს პარტნიორთა შეთანხმებით შეიცვალა საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემები და მიღებულ იქნა ახალი წესდება. ახალი წესდებით, გაიზარდა კომპანიის საწესდებო კაპიტალი და მისმა ოდენობამ შეადგინა 20 000 ლარი. გაზრდილი საწესდებო კაპიტალის შესაბამისად, პარტნიორებს კომპანიაში დამატებითი შენატანი უნდა განეხორციელებინათ 2019 წლის 1 აპრილამდე. კომპანიის რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილებასთან მიმართებით პარტნიორებმა ერთხმად მიიღეს გადაწყვეტილება და მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება, განეხორციელებინა დათქმულ ვადაში დამატებითი შენატანი.

37. სააპელაციო პალატამ მიუთითა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის 2¹ პუნქტზე და აღნიშნა, რომ კომპანიის მოქმედი წესდების 5.1.8 პუნქტის შესაბამისად, საზოგადოების პარტნიორები უფლებამოსილნი არიან, კაპიტალის გაზრდის შემთხვევაში განსაზღვრონ თითოეული პარტნიორის შენატანის შეტანის წესი და ვადა. თუ პარტნიორთა შეთანხმებით განსაზღვრულ ვადაში საზოგადოების პარტნიორის მიერ ვერ განხორციელდება შენატანის სრულად შეტანა, საზოგადოების პარტნიორს განესაზღვრება დამატებითი ვადა კაპიტალში შენატანის სრულად შეტანის მიზნით. იმ შემთხვევაში, თუ პარტნიორი დამატებით ვადაშიც არ განახორციელებს საზოგადოების კაპიტალში შენატანის სრულად შეტანას, იგი კარგავს წილს და ნაწილობრივ შესრულებულ ვალდებულებათა შედეგებსაც.

38. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მიერ შემოთავაზებული განმარტება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46.2¹ მუხლის ნორმატიულ შინაარსთან მიმართებით, რადგანაც ნორმით რეგულირებული შემთხვევა არ ითვალისწინებს პარტნიორის გარიცხვის შესაძლებლობას კაპიტალის გაზრდის შემთხვევაში პარტნიორის მხრიდან შენატანის განუხორციელებლობისას. საყურადღებოა, რომ თავად ნორმით რეგულირებულია საწარმოს პარტნიორთა უფლება, თავიანთი წილების შესაბამისად განახორციელონ დამატებითი შენატანის შეტანა, რის შესაბამისადაც განხორციელდება წილთა ახალი თანაფარდობის წარმოქმნა. აღნიშნულისაგან განსხვავებით, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-7 პუნქტი არეგულირებს თავდაპირველი შეთანხმების შედეგად დადგენილი შენატანის განუხორციელებლობის სამართლებრივ შემთხვევას, რაც ვერ გაიგივდებოდა განსახილველ შემთხვევასთან, რამეთუ საწარმოს რეგისტრაციის შემდგომ კაპიტალის გაზრდა არ შეიძლება, გახდეს პარტნიორის გარიცხვის საფუძველი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ნორმის შემოთავაზებული სახით განმატების პირობებში, სამომავლოდ შესაძლოა გარკვეულ შემთხვევებში აღნიშნული პრაქტიკა ბოროტად იქნეს გამოყენებული სხვადასხვა საწარმოში არასასურველი პარტნიორის გარიცხვისათვის. 46.2¹ მუხლის სიტყვა-სიტყვითი განმარტების შესაბამისად, აღნიშნული ნორმა აღჭურვავს პარტნიორებს უფლებით, მიიღონ მონაწილეობა კაპიტალის გაზრდაში, რაც ვერცერთ შემთხვევაში ვერ განიმარტება პარტნიორთა ვალდებულების ჭრილში და, შესაბამისად, ვერ განაპირობებს პარტნიორის გარიცხვას გაზრდილი შენატანის განუხორციელებლობისათვის.

39. სააპელაციო პალატის შეფასებით, უსაფუძვლოა აპელანტის მსჯელობა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.7 და 46.2¹ მუხლების ერთობლივი განმარტების ანალიზი და, ასევე, წესდების 5.1.8 პუნქტის შინაარსი იძლევა პარტნიორის გარიცხვის შესაძლებლობას გაზრდილი კაპიტალის შეუტანლობის შემთხვევაში.

40. პირველ რიგში სააპელაციო პალატამ მიუთითა სასამართლო პრაქტიკაზე, კერძოდ, საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის შესაძლებლობას, შენატანის შეუტანლობის გამო, ითვალისწინებს მხოლოდ საზოგადოების დაფუძნებისას დადგენილი შენატანის შეუტანლობის შემთხვევა (კანონის 3.7 მუხლი). მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.7 მუხლი არეგულირებს სწორედ საწარმოს დაფუძნებისას განსაზღვრული შენატანის განუხორციელებლობის სამართლებრივ შედეგებს, რასაც მოწმობს თავად მე-3 მუხლის ერთობლივი ანალიზი, კერძოდ ხსენებული ნორმის 4¹ პუნქტის თანახმად, პარტნიორები დებენ შეთანხმებას (წესდებას), რომლის საფუძველზედაც წესრიგდება საწარმოს საქმიანობასთან ან/და პარტნიორების ურთიერთობებთან დაკავშირებული საკითხები. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, საზოგადოების დაფუძნებისას პარტნიორები უნდა შეთანხმდნენ წილების განაწილებაზე და დათქვან კაპიტალში მათი შენატანის ოდენობა. შენატანი შეიძლება იყოს მატერიალური და არამატერიალური ქონება, სამუშაოს შესრულება ან/და მომსახურების გაწევა. ამდენად, ნორმით რეგულირებულია საწარმოს დაფუძნებისას განსაზღვრული ზოგადი წესები, რომელიც ვერ გავრცელდება მოქმედი მეწარმე სუბიექტის რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილების შემთხვევაში, მით უფრო დაუსაბუთებელია ნორმის ფართო განმარტება წილის მესაკუთრე პარტნიორის გარიცხვის შემთხვევისათვის.

41. რაც შეეხება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46.2¹ მუხლს, აღნიშნული ნორმა განსაზღვრავს ურთიერთობებს საზოგადოების კაპიტალის გაზრდის შემთხვევაში შესაბამისი შენატანის შეუტანლობისას, კერძოდ, თუ რომელიმე პარტნიორი ამ უფლებას არ გამოიყენებს, შესაძლებელია, კაპიტალის გაზრდის შემდეგ დადგეს საკითხი პარტნიორთა წილების ხელახლა გადანაწილებისა, შესაბამისი თანაფარდობით. ანუ საკითხი ეხება წილის შემცირებას იმ პარტნიორისა, რომელიც არ განახორციელებს დამატებით შენატანს და, ამავდროულად, გაიზრდება იმ პარტნიორის წილობრივი მონაწილეობა, რომელიც, გაზრდილი კაპიტალის შესაბამისად, განახორციელებს შენატანს და არავითარ შემთხვევაში ეს ნორმა არ არეგულირებს პარტნიორის გარიცხვის საკითხს.

42. ამასთანავე, პარტნიორის გარიცხვის სამართლებრივ საფუძვლად ვერ გამოდგება ვერც წესდების 5.1.8 პუნქტი, რომლითაც, მართალია, შეთანხმდა პარტნიორის გარიცხვის შესაძლებლობა გაზრდილი შენატანის განუხორციელებლობისათვის, თუმცა მითითებული დათქმა, წინააღმდეგობაში მოდის კანონით რეგულირებულ წესთან მიმართებით და, როგორც კანონსაწინააღმდეგო, ბათილია, თანახმად სსკ-ს 54-ე მუხლისა.

43. ამდენად, სააპელაციო პალატის შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში არ იკვეთება პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის კანონითა და სასამართლო პრაქტიკით დადგენილი წინაპირობები, რაც გამორიცხავს სარჩელის/სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებისა და მოპასუხის კონსტიტუციით გარანტირებული საკუთრების უფლების არაკანონიერ ჩამორთმევას. პალატამ განუმარტა, მოსარჩელეს რომ პარტნიორის მხრიდან გაზრდილი შენატანის განუხორციელებლობა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46.2¹ მუხლის თანახმად, იწვევს წილობრივი მონაწილეობის ცვლილებას და არა პარტნიორის გარიცხვას, რის გამოც სარჩელი არსებული ფორმულირებით იურიდიულად არ ამართლებს საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და იგი უარყოფილ უნდა იქნეს.

44. ზემოთ განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება, რომ აპელანტმა/მოსარჩელე მხარემ ვერ დაასაბუთა მოთხოვნის საფუძვლიანობა, რის გამოც უარსაყოფია აპელანტის შედავება სასამართლო გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობასთან მიმართებით.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

45. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

46. კასატორის მოსაზრებით, გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონსა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას, რომლის მიხედვითაც პარტნიორის გარიცხვის შესახებ გადაწყვეტილების მიღება წარმოადგენს საზოგადოების პარტნიორთა კრების კომპეტენციის საკითხს, რომლის მიზანშეწონილობაზეც სასამართლო კონტროლი არ ვრცელდება. სასამართლო შემოწმების ფარგლები ვრცელდება მხოლოდ პარტნიორის გარიცხვასთან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილების ნამდვილობაზე, კერძოდ, დაცულ იქნა თუ არა კანონითა და საზოგადოების წესდებით განსაზღვრული პროცედურული წინაპირობები (იხ. სუსგ 2019 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილება სამოქალაქო საქმეზე №ას-1203-2018).

47. კასატორის მოსაზრებით, სადავო გარემოებას არ წარმოადგენს, რომ პარტნიორთა კრების ჩატარებისა და გადაწყვეტილების მიღების „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონითა და წესდებით გათვალისწინებული პროცედურები მოსარჩელემ დაიცვა. მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელის მიერ სრულად იქნა დაცული კანონმდებლობითა და წესდებით გათვალისწინებული პროცედურები, გასაჩივრებული განჩინების მიხედვით, პარტნიორის გარიცხვა შესაძლებელია მხოლოდ მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობისას და პარტნიორის მიერ შენატანის შეუტანლობის შემთხვევაში. გამოყენებული უნდა იქნას „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს შენატანის შეუტანლობისას პარტნიორთა წილების ახალი თანაფარდობის წარმოშობას და არა საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვას.

48. მხარემ მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა გამოყენებული კანონი და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. იმისათვის, რომ სასამართლომ შეაფასოს საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი არგუმენტები და დაადგინოს სსსკ-ის 393-ე მუხლის სამივე ალტერნატიული კრიტერიუმის დარღვევა, კასატორმა განმარტა, რომ 2019 წლის 11 იანვრის პარტნიორთა შეთანხების (წესდების) 5.1.8. პუნქტის თანახმად, საზოგადოების პარტნიორები უფლებამოსილნი არიან, კაპიტალის გაზრდის შემთხვევაში განსაზღვრონ თითოეული პარტნიორის შენატანის შეტანის წესი და ვადა. თუ პარტნიორთა შეთანხმებით განსაზღვრულ ვადაში საზოგადოების პარტნიორის მიერ ვერ განხორციელდება შენატანის სრული შეტანა, საზოგადოების პარტნიორს განესაზღვრება დამატებითი ვადა კაპიტალში შენატანის სრულად შეტანის მიზნით. იმ შემთხვევაში, თუ პარტნიორი დამატებით ვადაშიც არ განახორციელებს საზოგადოების კაპიტალში შენატანის სრულად შეტანას, იგი კარგავს წილს და ნაწილობრივ შესრულებულ ვალდებულებათა შედეგებსაც.

49. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.7 მუხლის საფუძველზე და პარტნიორთა შეთანხმების (წესდების) 5.1.8. პუნქტზე მითითებით, სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხის საზოგადოების პარტნიორობიდან გარიცხვა.

50. გასაჩივრებული განჩინების თანახმად, პარტნიორის გარიცხვის სამართლებრივ საფუძვლად ვერ გამოდგება ვერც წესდების 5.1.8 პუნქტი, რომლითაც, მართალია, შეთანხმდა პარტნიორის გარიცხვის შესაძლებლობა გაზრდილი შენატანის განუხორციელებლობისათვის, თუმცა მითითებული დათქმა წინააღმდეგობაში მოდის კანონით რეგულირებულ წესთან მიმართებით და როგორც კანონსაწინააღმდეგო ბათილია, თანახმად სსკ-ს 54-ე მუხლისა.

51. კასატორის მითითებით, პარტნიორთა შეთანხმების (წესდების) 5.1.8. პუნქტი წარმოადგენს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.7 მუხლით მინიჭებული უფლებამოსილების დაკონკრეტებას, რომლის მიხედვითაც პარტნიორებს შეუძლიათ წესდებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში განსაზღვრონ თითოეული პარტნიორის შენატანის შეტანის წესი და ვადა. ვადის უშედეგოდ გასვლის შემთხვევაში პარტნიორი, რომელმაც არ განახორციელა გადახდა, კარგავს წილს და ნაწილობრივ შესრულებულ ვალდებულებათა შედეგებსაც, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის დადგენილი.

52. კასატორმა მიუთითა იურიდიულ დოქტრინაზე, რომლის მიხედვით, კაპიტალური ტიპის საზოგადოებაში შენატანის განხორციელება პარტნიორის ერთ-ერთ უმთავრეს მოვალეობად მიიჩნევა. შენატანის შეტანით პარტნიორი, როგორც წესი, კორპორაციული მოსასხამით იმოსება, რაც მესამე პირთა წინაშე საზოგადოების შეზღუდული პასუხისმგებლობის ძირითად წინაპირობას ქმნის. შესატანის შეტანის მოვალეობის დარღვევა გარკვეულ სამართლებრივ შედეგთან არის დაკავშირებული. ეს შედეგი შესაძლოა, პარტნიორისათვის მეტად არასასურველი აღმოჩნდეს, რადგანაც მას ისეთი მოვლენა უკავშირდება, როგორიც საზოგადოებიდან მისი (პარტნიორის) გარიცხვაა. ეჭვს არ იწვევს ის გარემოება, რომ პირველადი და დამატებითი შენატანის ვალდებულების დარღვევა შპს-ში შეიძლება წილის დაკარგვითა და საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვით დასრულდეს „შენატანის განუხორციელებლობის სამართლებრივი შედეგი: უტოპიური შეხედულება სს-იდან პარტნიორის გარიცხვის შესახებ.“ირაკლი ბურდული, გვ.18.სამართლის ჟურნალი №1-2, 2010 წელი)

53. კასატორმა აღნიშნა, რომ გასაჩივრებული განჩინების შესაბამისად, პარტნიორის გარიცხვა შესაძლებელია მხოლოდ მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობისას და პარტნიორის მიერ შენატანის შეუტანლობის შემთხვევაში პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვის შესაძლებლობას კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46.2 მუხლზე, როგორც სპეციალური კანონზე დაყრდნობით სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ პარტნიორის მხრიდან გაზრდილი შენატანის განუხორციელებლობა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46.2¹ მუხლის თანახმად, იწვევს წილობრივი მონაწილეობის ცვლილებას და არა პარტნიორის გარიცხვას.

54. მხარემ მიიჩნია, რომ „მეწარეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის მეორე პრიმა პუნქტი, როგორც ნორმა თავისი შემადგენლობით დისპოზიციურია. შესაბამისად, უპირატესი იურიდიული ძალა უნდა მიენიჭოს საზოგადოების წესდებას, როგორც მრავალმხრივ გარიგებას, რომელიც ნამდვილია და წარმოშობს მისი ხელშემკვრელი მხარეებისათვის შესაბამის სამართლებრივ შედეგებს თუ იგი არ ეწინააღმდეგება თავისი შინაარსით კანონის იმპერატიულ ნორმებს. იურიდიული დოქტრინის მიხედვით, პირველადი შენატანებისაგან განსხვავებთ, ამ ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმა უკვე დისპოზიციურ ხასიათს ატარებს, რადგან საზოგადოების წესდებით შესაძლებელია სხვა რამ იქნას გათვალისწინებული, მათ შორის, სხვაგვარი როგორც ვალდებულებით-სამართლებრივი ისე კორპორაციულ-სამართლებრივი შედეგი („შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება საქართველოში: არსებული რეალობა და რეგულატორული დეფიციტი“. ავტორები – ირაკლი ბურდული, გიორგი მახარობლიშვილი, გვანცა მაღრაძე გვ. 166 თბილისი - 2019).

55. კასატორმა დამატებით აღნიშნა, რომ „მეწარეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის მეორე პრიმა პუნქტი, კანონში ჩამატებულ იქნა 2016 წლის 19 თებერვლის საკანონმდებლო ცვლილებების პაკეტით, რომელსაც ახლავს საქართველოს პარლამენტის განმარტებითი ბარათი, სადაც აღწერილია ნორმის მიღების მიზანი და საჭიროება. კანონის განმარტებით ბარათში კანონპროექტის ავტორები 46-ე მუხლის მეორე პრიმა პუნქტის განმარტებისას აცხადებენ, რომ „ნათლად განიმარტა და საკანონმდებლო სახე მიეცა პრაქტიკაში დამკვიდრებულ წესს, რომლის მიხედვითაც შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების კაპიტალის გაზრდის შემთხვევაში წილის მფლობელს აქვს თავისი წილის საზოგადოების განახლებული კაპიტალის პროპორციულად გაზრდის უფლება კაპიტალში შესაბამისი შენატანის განხორციელების გზით. აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული უფლების რეალიზაციისათვის, ისევე როგორც სხვა მსგავსი მნიშვნელობის მქონე შემთხვევებში, საჭიროა საერთო კრების გადაწყვეტილება.“ შესაბამისად, ცხადია, რომ ნორმის მიღების მიზანს წარმოადგენდა პარტნიორის იმ უფლების საკანონმდებლო რეგულირება, რომელიც ისედაც გამომდინარეობდა მოქმედი კანონმდებლობიდან და სასამართლოს პრაქტიკიდან. ნათელია, რომ ნორმის მიზანს არ წარმოადგენდა შენატანის განხორციელებასთან დაკავშირებული პასუხისმგებლობის რეჟიმის შემსუბუქება, არამედ პირიქით, პარტნიორის შესაბამისი ვალდებულების კიდევ ერთხელ დაფიქსირება. იგივეს ადასტურებს, საქართველოს პარლამენტის დარგობრივი ეკონომიკისა და ეკონომიკური პოლიტიკის კომიტეტის 2016 წლის 16 თებერვლის №5 სხდომის ოქმი, სადაც კიდევ ერთხელ დაფიქსირდა ცვლილების დანიშნულება შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების კაპიტალის გაზრდის შემთხვევაში წილის მფლობელს აქვს თავისი წილის საზოგადოების განახლებული კაპიტალის პროპორციულად გაზრდის უფლება კაპიტალში შესაბამისი შენატანის განხორციელების გზით. ინიციატორის განმარტებით, აღნიშნული ცვლილებით საკანონმდებლო სახე მიეცა პრაქტიკაში დამკვიდრებულ წესს. დოქტრინალური განმარტების თანახმად კი „მეწარეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის მეორე პრიმა პუნქტი უნდა განიმარტოს ამავე კანონის მე-3 მუხლის მე-7 პუნქტთან ერთად, რადგან 46-ე მუხლის მეორე პრიმა პუნქტის წინადადების მეორე ნაწილი გარკვეულ წილად არეგულირებს იმ სამართლებრივ ურთიერთობას, რომელიც წარმოიშვება პარტნიორის გარიცხვის შემდგომ კერძოდ, გარიცხული პარტნიორის წილი გადანაწილდება სხვა პარტნიორებზე. „მეწარეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46-ე მუხლის მეორე პრიმა პუნქტის განსხვავებული განმარტება კი ზოგადად აზრს უკარგს შენატანების სამართლებრივ ბუნებას.

56. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

57. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

58. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

59. მოსარჩელე შპს საქართველოში რეგისტრირებული მეწარმე სუბიექტია (რეგისტრაციის თარიღი 12.08.2014წ). კომპანიის დაფუძნებისას მისი 100% წილის მესაკუთრე პარტნიორი და ამავდროულად დირექტორი იყო მ.ს–ი.

60. კომპანიის წესდების 5.2. მუხლის შესაბამისად, საზოგადოების დაფუძნებისას საწესდებო კაპიტალი შეადგენდა 10 ლარს.

61. 2017 წლის 24 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს-ის წილების მესაკუთრეებად, შესაბამისი თანაფარდობით, დარეგისტრირდნენ: შპს „ა.ჯ–ი“ (25%), მ.ჭ–ძე (26%), ა.ი–ი (24%) და ს.ს–ი (25%). კომპანიის დირექტორად რეგისტრირებული იყო მ.ს–ი.

62. 2019 წლის 11 იანვარს პარტნიორთა შეთანხმებით შეიცვალა საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემები და მიღებულ იქნა ახალი წესდება. განხორციელებული ცვლილებების შესაბამისად, საზოგადოების 24% წილის მესაკუთრეს წარმოადგენს ა.ი–ი, 26% წილის მესაკუთრეს – მ.ჭ–ძე, 25% წილის მესაკუთრეს – ს.ს–ი, ხოლო 25% წილის მესაკუთრეს – მ.ს–ი.

63. ახალი წესდებით, კომპანიის საწესდებო კაპიტალი განისაზღვრა 20 000 ლარის ოდენობით (2.3.1 პუნქტი). პარტნიორთა შეთანხმების 2.3.2. პუნქტის შესაბამისად, განისაზღვრა, რომ 2019 წლის 1 აპრილამდე პარტნიორებს, მათი წილების შესაბამისად, უნდა განეხორციელებინათ გაზრდილი საწესდებო კაპიტალის შეტანა.

64. პარტნიორთა შეთანხმება ხელმოწერილია ყველა პარტნიორის, მათ შორის, მოპასუხის მიერაც.

65. ა.ი–ის, მ.ს–ის და მ.ჭ–ძის მიერ პარტნიორთა შეთანხმებით განსაზღვრულ ვადაში განხორციელდა მათი წილების პროპორციულად ფულადი შენატანი, ხოლო მოპასუხეს პარტნიორთა შეთანხმებით დადგენილ ვადაში მისი წილის პროპორციულად თანხა არ შეუტანია.

66. კომპანიის წესდების 5.1.8 პუნქტის შესაბამისად, საზოგადოების პარტნიორები უფლებამოსილნი არიან, კაპიტალის გაზრდის შემთხვევაში განსაზღვრონ თითოეული პარტნიორის შენატანის შეტანის წესი და ვადა. თუ პარტნიორთა შეთანხმებით განსაზღვრულ ვადაში საზოგადოების პარტნიორის მიერ ვერ განხორციელდება შენატანის სრულად შეტანა, საზოგადოების პარტნიორს განესაზღვრება დამატებითი ვადა კაპიტალში შენატანის სრულად შეტანის მიზნით. იმ შემთხვევაში, თუ პარტნიორი დამატებით ვადაშიც არ განახორციელებს საზოგადოების კაპიტალში შენატანის სრულად შეტანას, იგი კარგავს წილს და ნაწილობრივ შესრულებულ ვალდებულებათა შედეგებსაც.

67. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ 2019 წლის 25 ივლისს, მოსარჩელე შპს-ს დირექტორ მ.ჭ–ძის განცხადებით პარტნიორებს ეცნობათ 2019 წლის 5 აგვისტოს საერთო კრების მოწვევის შესახებ. პარტნიორებს ეცნობათ საერთო კრების დღის წესრიგით განსაზღვრული შემდეგი საკითხების თაობაზე: 1) 2019 წლის 11 იანვრის წესდების 2.3 პუნქტით დადგენილი შენატანის შეუტანლობის გამო, მოსარჩელე შპს-ს 25%-იანი წილის მესაკუთრე პარტნიორის – მოპასუხის საზოგადოებიდან გარიცხვა; 2) მოპასუხის საზოგადოებიდან გარიცხვის შემდგომ მისი კუთვნილი 25% წილის საზოგადოების დანარჩენ პარტნიორებზე გადანაწილების თანაფარდობის /პროპორციულობის განსაზღვრა.

68. 2019 წლის 2 აგვისტოს შპს „ჯ.ე–ის“ ცნობის თანახმად, მოსარჩელე შპს-ს მიერ გაგზავნილი წერილი ჩაბარდა მიმღებს – მოპასუხეს 2019 წლის 29 ივლისს.

69. 2019 წლის 5 აგვისტოს პარტნიორთა კრებამ მიიღო გადაწყვეტილება მოპასუხის საზოგადოების პარტნიორობიდან გარიცხვისა და მისი კუთვნილი წილის დანარჩენ პარტნიორებზე გადანაწილების შესახებ.

70. მოსარჩელე შპს-ს პარტნიორთა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილების რეგისტრაციის მიზნით, კომპანიის უფლებამოსილმა წარმომადგენელმა მიმართა მარეგისტრირებელ ორგანოს. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 05.08.2019 წლის (№B19084776/3) გადაწყვეტილებით, სუბიექტის რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილებების რეგისტრაციის მოთხოვნის შესახებ განცხადებაზე დადგინდა ხარვეზი და შეჩერდა საქმის წარმოება.

71. წინამდებარე საკასაციო საჩივარში მხარემ განმარტა, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად არ გაიზიარა შპს-ს მოთხოვნა მოპასუხის საზოგადოების პარტნიორობიდან გარიცხვის შესახებ.

72. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

73. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემული დავა შეეხება შპს-ს პარტნიორობიდან პირის გარიცხვას იმის გამო, რომ ამ უკანასკნელმა არ განახორციელა შენატანი შპს-ს გაზრდილ საწესდებო კაპიტალში.

74. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს სამეწარმეო საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის საკითხზე დამკვიდრებულ პრაქტიკაზე, რომლის შესაბამისად, პარტნიორის საზოგადოებიდან გარიცხვა უკიდურესი ზომაა. შესაბამისად, ასეთი ზომა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მხოლოდ მნიშვნელოვანი საფუძვლების არსებობისას. პარტნიორის გარიცხვის მნიშვნელოვანი საფუძველი სახეზეა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც საზოგადოებამ აღარ უნდა ითმინოს გასარიცხი პარტნიორის კორპორაციულ-სამართლებრივი მონაწილეობა; სახელდობრ, როდესაც, მისი ქცევა შეუძლებელს ხდის ან მნიშვნელოვნად ართულებს საზოგადოების მიზნის მიღწევას, რაც აუტანელს გახდიდა მისი საზოგადოების რიგებში დარჩენას. საუბარია პიროვნულ თვისებებსა და ურთიერთობებზე, როგორიცაა, მაგალითად, ნდობის დეფიციტი, ვალდებულებების მძიმე დარღვევა, დანაშაულებრივი საქმიანობა, ნდობის ბოროტად გამოყენება და სხვა პარტნიორებთან დაძაბული ურთიერთობები. საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის საფუძველი შეიძლება გახდეს არა ყველა სახის, არამედ იმგვარი ზიანი, რომელიც საწარმოს საქმიანობას უშლის ხელს გრძელვადიან პერსპექტივაში და, მაშასადამე, საფრთხის ქვეშ აყენებს მის არსებობას (შდრ. სუსგ №ას-812-1099-2009, 09.11.2009). ამდენად, საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვა უნდა განხორციელდეს მხოლოდ მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობისას, როდესაც სახეზეა კომპანიისათვის არსებითი ზიანის მიყენება, რაც არღვევს ნდობას პარტნიორთა შორის და, რის გამოც მათი ერთობლივი საქმიანობა შეუძლებელი ხდება (იხ. სუსგ №ას-ას-1203-2018, 25.04.2019).

75. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელე შპს-მ მოპასუხის პარტნიორობიდან გარიცხვის მართლზომიერი საფუძვლის არსებობა ვერ დაასაბუთა.

76. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.7 მუხლი ადგენს საწარმოს დაფუძნებისას განსაზღვრული შენატანის განუხორციელებლობის სამართლებრივ შედეგებს, მითითებული ნორმის 4¹ პუნქტის თანახმად, პარტნიორები დებენ შეთანხმებას (წესდებას), რომლის საფუძველზედაც წესრიგდება საწარმოს საქმიანობასთან ან/და პარტნიორების ურთიერთობებთან დაკავშირებული საკითხები. ამავე მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, საზოგადოების დაფუძნებისას პარტნიორები უნდა შეთანხმდნენ წილების განაწილებაზე და დათქვან კაპიტალში მათი შენატანის ოდენობა. შენატანი შეიძლება იყოს მატერიალური და არამატერიალური ქონება, სამუშაოს შესრულება ან/და მომსახურების გაწევა.

77. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კანონის აღნიშნული დანაწესი ითვალისწინებს საწარმოს დაფუძნების ზოგად რეგულაციას.

78. მოცემულ შემთხვევაში სადავო ურთიერთობა გამომდინარეობს არა სამეწარმეო საზოგადოების დაფუძნებისას პარტნიორის მიერ შენატანის განუხორციელებლობიდან, არამედ საწესდებო კაპიტალის გაზრდის შედეგად პარტნიორის მიერ დამატებითი შენატანის შეუტანლობიდან, რაც განსხვავებულ სამართლებრივ შედეგს იწვევს პარტნიორისათვის.

79. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 46.2¹ მუხლი არეგულირებს საზოგადოების კაპიტალის გაზრდის შემთხვევაში შესაბამისი შენატანის შეუტანლობისას წარმოშობილ ურთიერთობას. ასეთ დროს ერთ-ერთი პარტნიორის მიერ დამატებითი შენატანის გადაუხდელობამ შესაძლებელია, გამოიწვიოს კაპიტალის გაზრდის შემდეგ პარტნიორთა წილების ხელახლა გადანაწილების საჭიროება, სხვა პარტნიორების მიერ განხორციელებული დამატებითი შენატანების წილების პროპორციულად, შედეგად კი, იმ პარტნიორის წილის შემცირება, რომელსაც დამატებითი შენატანი არ შეუტანია. რაც შეეხება პარტნიორის გარიცხვას, საკასაციო სასამართლო სრულად ეთანხმება გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობას, რომ მითითებულ საკითხს აღნიშნული ნორმა არ არეგულირებს (იხ. წინამდებარე განჩინების პპ 39-41).

80. დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენის გზით კასატორმა ვერ გააქარწყლა სააპელაციო პალატის მსჯელობა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-7 პუნქტი არეგულირებს თავდაპირველი შეთანხმების შედეგად დადგენილი შენატანის განუხორციელებლობის სამართლებრივ შემთხვევას, რაც ვერ გაიგივდება განსახილველ შემთხვევასთან. საწარმოს რეგისტრაციის შემდგომ კაპიტალის გაზრდა ვერ გახდება პარტნიორის გარიცხვის საფუძველი. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ კანონის ზემოხსენებული დანაწესის განმატება წაახალისებს სამეწარმეო საზოგადოებიდან პარტნიორთა არამართლზომიერად გარიცხვას და ხელს შეუწყობს ამ კუთხით არასტაბილური სამეწარმეო გარემოს შექმნას.

81. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ თანამედროვე ეკონომიკის აღმავლობისა და სტაბილურობის შენარჩუნების ერთ-ერთი საფუძველი საკორპორაციო სამართლებრივი რეგულაციებია. კორპორაციული „მართლწესრიგი“ აერთიანებს კაპიტალურ და ამხანაგურ საზოგადოებათა ტიპოლოგიურ ფორმებს. საკორპორაციო სამართლის პრინციპული ფუნქცია სამეწარმეო ეკონომიკური საქმიანობის განმახორციელებელი სუბიექტების ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმით უზრუნველყოფაა. საკორპორაციო სამართლებრივი საკანონმდებლო მოწესრიგება მეწარმე სუბიექტებს ამხანაგური და კაპიტალური ტიპის საზოგადოებებად ყოფს. კაპიტალის კონცენტრირების, მისი ორგანიზაციული მართვისა და ოპერაციული საქმიანობის შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებებისათვის პასუხისმგებლობის შეზღუდვა, კაპიტალური ტიპის საზოგადოების სუბსტანციური ნიშნებია, რომელიც ყველაზე მეტად ახასიათებს კაპიტალური ტიპის ისეთ მეწარმე სუბიექტს, როგორიცაა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება.

82. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საზოგადოების დაფუძნება წარმოადგენს სამოქალაქო სამართლებრივ გარიგებას, ამასთან ორმხრივ ან მრავალმხრივ გარიგებას. საზოგადოების დაფუძნების, როგორც გარიგების, მიმართ გამოყენებული უნდა იყოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმები გარიგებათა შესახებ (იხ. დამატებით: ლადო ჭანტურია, თედო ნინიძე, მეწარმეთა შესახებ კანონის კომენტარი, მესამე გამოცემა, თბილისი, „ნების გამოვლენა საწარმოთა დაფუძნებისას“, გვ. 30; შდრ. სუსგ № -ას-1817, 2019, 15 ივნისი, 2020, პ.75).

83. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სამეწარმეო სუბიექტის წესდება, თავისი არსით, სამოქალაქო სამართლებრივი გარიგებაა, შესაბამისად, მხარეები სახელშეკრულებო თავისუფლების პირობებში განსაზღვრავენ თავიანთ უფლებებსა და მოვალეობებს. სსკ-ის 50-ე მუხლის თანახმად, სამართლებრივი შედეგის დადგომა შეიძლება გამოიწვიოს როგორც ცალმხრივმა, ისე ორმხრივმა ამ მრავალმხრივმა ნების გამოვლენამ. მრავალმხრივი გარიგების გავრცელებული ფორმაა გადაწყვეტილება, რომელიც მიიღება არა გამოვლენილ ნებათა კონსესუსის საფუძველზე, არამედ გამოვლენილ ნებათა უმრავლესობის მიერ. გადაწყვეტილების მიღების პირობები და პროცედურა ჩვეულებრივ კანონით განისაზღვრება. მაგალითად, პარტნიორების საერთო კრების მიერ გადაწყვეტილებების მიღება ხდება მეწარმეთა შესახებ კანონის საფუძველზე. ასეთი ტიპის გადაწყვეტილებების, როგორც მრავალმხრივი გარიგების თავისებურება იმაშიც გამოიხატება, რომ მას მბოჭავი და სავალდებულო ძალა აქვთ იმ პირთათვისაც, რომლებიც წინააღმდეგი იყვნენ ამ გადაწყვეტილების მიღების, მაგალითად, კენჭისყრაში მონაწილეთა უმცირესობა. (შდრ: ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 50, ველი 14, თბილისი, 2017, გვ.290-291).

84. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება არის საზოგადოება, რომლის პასუხისმგებლობა მისი კრედიტორების წინაშე შემოიფარგლება მთელი მისი ქონებით. ასეთი საზოგადოების დაფუძნება შეუძლია ერთ პირსაც (44-ე მუხლი). პარტნიორთა უფლება-მოვალეობები და წილების თავდაპირველი განაწილების წესი განისაზღვრება საწარმოს წესდებით (პარტნიორთა შეთანხმებით). საწარმოს პარტნიორები მმართველობით უფლებამოსილებას ახორციელებენ პარტნიორთა საერთო კრების მეშვეობით, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. პარტნიორთა კრების კომპეტენცია, კრების ჩატარების წესი და გადაწყვეტილების მიღების პროცედურა განისაზღვრება ამ კანონით ან/და საწარმოს წესდებით. დირექტორის კომპეტენცია და პასუხისმგებლობა განისაზღვრება ამ კანონით ან/და წესდებით. საწარმოს მართვის ორგანოების სტრუქტურა, შემადგენლობა და საქმიანობის წესი განისაზღვრება მისი წესდებით.

85. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იურიდიული პირის დეფინიცია მოიცავს ასევე მის უნარს, გააჩნდეს საკუთარი ქონება. იურიდიული პირისათვის დამახასიათებელი ეს ელემენტი სანივთო სამართლის სფეროს განეკუთვნება. მას, როგორც ნორმატიულ ცნებას, განამტკიცებს სამოქალაქო კოდექსის 147-ე მუხლი. სამართლის თეორიაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, კანონმდებლის მიზანს იურიდიული პირის ფაქტობრივ ქონებრივ მდგომარეობაზე ხაზგასმა არ წარმოადგენს. აქ ნორმა მიუთითებს მხოლოდ „მესაკუთრეობის“, ქონების ქონის უნარზე, რომელიც იურიდიულ პირს, როგორც ფიზიკური პირის თვისებებით მართლწესრიგის მიერ აღჭურვილ სუბიექტს, ცხადია, გააჩნია, ანუ მას შეუძლია, ჰქონდეს ქონება. იურიდიული პირის ქონება განსხვავდება მისი ინსაიდერების ქონებისაგან და იგი, როგორც სუბიექტი, თავისთავად არ წარმოადგენს ქონებას მისი ინსაიდერების ხელში. კორპორაციის ქონებრივი ავტონომია გულისხმობს წევრებისა და გაერთიანების ქონების სწორედ მკაცრ გამიჯვნას, ე.ი თუ კი იგი, როგორც სუბიექტი, სრულყოფილი „არსებაა“ ქონებრივი უნარისა თუ შესაძლებლობის თვალსაზრით, მაშინ არ არსებობს საჭიროება, რომ მისი ქონება რეალურად ან წევრთა ქონებად ითვლებოდეს და/ან თავად იყოს მუდმივად დამოკიდებული საკუთარ წევრებზე, ვინაიდან მას ისევე სრულფასოვნად შეუძლია იქონიოს ქონება, როგორც ნებისმიერ უფლებაუნარიან ფიზიკურ პირს.

86. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საწარმოში წილის ფლობა წარმოადგენს არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეს (სსკ-ის 147-ე და 152-ე მუხლები). ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი, ასევე, მოიცავს საწარმოს წილებზე საკუთრების უფლებას. კერძოდ, აღნიშნული საკითხი განიხილა ადამიანის უფლებათა ევროპულმა კომისიამ 1982 წელს საქმეში: Bramelidand Malmström v. Sweden (განაცხადის N. 8588/79, 1982). ადამიანის უფლებათა ევროპულმა კომისიამ თავდაპირველად განიხილა ის საკითხი, წარმოადგენდა თუ არა „აქციები“ მფლობელობას - კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის ფარგლებში. მათ ასევე განსაზღვრეს ის რთული და კომპლექსური საკითხი, რომელიც „წილს“ უკავშირდებოდა. კერძოდ, სერტიფიკატი, რომელიც მისი მფლობელის საწარმოს წილზე საკუთრების უფლებას განამტკიცებს და ასევე, მასთან დაკავშირებულ უფლებებს (განსაკუთრებით, ხმის მიცემის უფლებას). ამასთან, სერტიფიკატი მოიცავს საწარმოს წილებზე არაპირდაპირი მოთხოვნის უფლებას. საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, ეჭვს არ იწვევდა ის ფაქტი, რომ წილებს საწარმოში გარკვეული ეკონომიკური და ქონებრივი ღირებულება გააჩნდა. შესაბამისად, ევროკომისიამ დაასკვნა, რომ წილები წარმოადგენს „მფლობელობას“ კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის ფარგლებში. ხსენებული საქმე მნიშვნელოვანია არა მარტო იმის გამო, რომ იგი აღიარებს წილის საკუთრების უფლების კონვენციით გარანტირებული საკუთრების უფლების ფარგლებში მოქცევას, არამედ იმიტომაც, რომ ნათლად აჩვენებს აღნიშნული მუხლის გამოყენების შესაძლებლობას კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტებს შორის.

87. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ქართული საკორპორაციო სამართალი ერთმანეთისაგან განასხვავებს კაპიტალური საზოგადოების ორ უმთავრეს ფორმას: სააქციო საზოგადოებასა და შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებას (იხ. ლადო ჭანტურია, კორპორაციული მართვა და ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობა საკორპორაციო სამართალში, თბილისი, 2006, გვ. 103). ნებისმიერი კომპანიის წარმატებით ფუნქციონირების წინაპირობა თავად ამ საზოგადოებაში პარტნიორთა უფლებებისა და საწარმოს ინტერესების პატივისცემაა. ამ მოვალეობათა პატივისცემისა და დაცვის სამართლებრივ საფუძველს პარტნიორთა შორის დადებული გარიგება (წესდება) წარმოადგენს, რომლითაც ისინი საზოგადოების დაფუძნებაზე თანხმდებიან. საწარმოს ეფექტური საქმიანობის საფუძველი ის არის, რომ მაქსიმალურად იქნეს დაცული შეთანხმებების კეთილსინდისიერად შესრულების, მათი განუხრელი დაცვისა და ურთიერთპატივისცემის პრინციპი (იხ. ირაკლი ბურდული, სააქციო სამართლის საფუძვლები, II ტომი, თბილისი, 2013, გვ.157).

88. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა არ იზიარებს წინამდებარე განჩინების პ.54-ში კასატორის მიერ განვითარებულ მსჯელობას.

89. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

90. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

91. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

92. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

93. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

94. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მ.ს–ის მიერ 2021 წლის 19 აპრილს №1618840309/GEL საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ა.ე–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „ა.ე–ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მ.ს–ის მიერ 2021 წლის 19 აპრილს №1618840309/GEL საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ბ. ალავიძე

ე. გასიტაშვილი