საქმე №ას-312-312-2018 17 მარტი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ს–ი“ (მოსარჩელე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ყ-თ.“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის გადახდის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს „ყ-თ–სი“ (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „მოპასუხე კომპანია“) 2011 წლის ბოლოდან 2017 წლის 26 მაისამდე პერიოდში უწყვეტად ფლობდა და სარგებლობდა შპს „ს–ის“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „მოსარჩელე კომპანია“) საკუთრებაში არსებული ბუნებრივი აირის ქსელით.

2. ქ. თბილისში, ..... ქ. №73-ის მიმდებარედ (უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი №.....) გაზმომარაგების ქსელი, მილსადენი, ობიექტის სიგრძე - 321მ. (შემდგომში - „გაზმომარაგების ქსელი/მილსადენი“), მოსარჩელე კომპანიის საკუთრებაშია. განაწილების ლიცენზიატია არა მოსარჩელე, არამედ - მოპასუხე კომპანია.

3. კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დგინდება, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული გაზმომარაგების ქსელი/მილსადენი საშუალოდ თვეში ატარებს 77 478 მ³ ბუნებრივ გაზს, ამის საწინააღმდეგო რაიმე სახის მტკიცებულება მოპასუხე მხარეს არ წარმოუდგენია და არც საქმეში მოიპოვება (ტ. І, ს.ფ. 14-52).

4. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 2014, 2015, 2016 წლების და 2017 წლის იანვრის თვის, სულ 37 თვის, გაზის გატარებისა და მილსადენით სარგებლობის თმენისათვის 57 333,72 ლარის კომპენსაციის გადახდის დაკისრება.

5. მოსარჩელის განმარტებით:

5.1. მოპასუხე სარგებლობს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული გაზმომარაგების ქსელით/მილსადენით და გაზით ამარაგებს 741 აბონენტს;

5.2. გაზმომარაგების ქსელზე მარეგულირებელი პუნქტის მიერთებასთან დაკავშირებით, რომელიც განხორციელდა 2011 წლის ბოლოს, მოპასუხეს მოსარჩელის თანხმობა არ მიუღია;

5.3. მოსარჩელის მოთხოვნის მიუხედავად, მოპასუხემ მილსადენზე არ მოაწყო აღრიცხვის კვანძი, ვინაიდან გატარების რაოდენობა უფრო გაიზრდებოდა. ასევე, მოპასუხე კომპანია მოსარჩელესთან არ აფორმებს ხელშეკრულებას;

5.4. შესაბამისად, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით საშუალოდ დადგენილი თვიური გატარების 77 478 მ³-ის ოდენობის და 1 მ³-ის გატარების საფასურის 0,02 ლარის გათვალისწინებით, 2014, 2015, 2016 წლების და 2017 წლის იანვრის თვის (სულ: 37 თვის) გაზის გატარებისა და მილსადენით სარგებლობის თმენისათვის, 57 333,72 ლარის კომპენსაციის გადახდა (77 478 მ³ x 0,02 ლარზე x 37 თვეზე = 57 333,72 ლარს);

5.5. მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მიუთითა „ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის (შემდგომში - „სემეკი“) 2009 წლის 9 ივლისის №12 დადგენილებაზე (შემდგომში - „№12 დადგენილება“), კერძოდ, აღნიშნული დადგენილებით დამტკიცებული ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესების მე-16 მუხლის პირველ და მე-2 პუნქტებზე [1. პირი, რომელიც არ არის განაწილების ლიცენზიატი, მაგრამ ფლობს ბუნებრივი გაზის ქსელს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, ვალდებულია, სხვა მომხმარებელთა ბუნებრივი გაზით მომარაგების მიზნით, ითმინოს მისი ქსელით სარგებლობა და გაატაროს ბუნებრივი გაზი; 2. ბუნებრივი გაზის გატარებისა და ქსელით სარგებლობის თმენისათვის კომპენსაცია გაიცემა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესის შესაბამისად].

6. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ:

6.1. კანონმდებლობის თანახმად, მოპასუხე კომპანია ეწევა ბუნებრივი აირის განაწილების ლიცენზირებად საქმიანობას, რაც, თავის მხრივ, მოიაზრებს ვალდებულებების საკმაოდ დიდ სპექტრს, რომელთაგან ერთ-ერთს წარმოადგენს ბუნებრივი აირით აბონენტების უწყვეტი და უსაფრთხო მომარაგება. გაზიფიცირების წარმოების ფარგლებში, ბუნებრივი აირის განაწილების ლიცენზიატს მესამე პირთა მფლობელობაში არსებული მილსადენით სარგებლობის უფლება საკანონმდებლო დონეზე აქვს მინიჭებული;

6.2. მოსარჩელე ვერ ასაბუთებს საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის ფაქტს, მით უმეტეს მაშინ, როდესაც მას კანონმდებლობით აკისრია ე.წ. თმენის ვალდებულება, რომლის საკომპენსაციოდ შეუძლია მოითხოვოს გატარების საფასური. აღნიშნული საფასურის გამოანგარიშებისა და გაცემის პირობები განსაზღვრულია სემეკის წესების შესაბამისად, რომელთა მიხედვით, მილსადენის მესაკუთრე თავისი უფლებით სარგებლობისათვის - გატარების საფასურის მოთხოვნისათვის, ვალდებულია მიმართოს კომპანიას, რათა განაწილების ლიცენზიატმა გატარებული ბუნებრივი გაზის ოდენობის დასაანგარიშებლად დაამონტაჟოს აღრიცხვის კვანძი;

6.3. მოპასუხეს მხოლოდ მესაკუთრის მიმართვის შემდგომ ევალება კანონმდებლობით განსაზღვრული გატარების საფასურის გადახდა. მოსარჩელეს აღნიშნულთან დაკავშირებით მოპასუხისთვის არ მიუმართავს;

6.4. „მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და სასმელი წყლის გატარების საფასურის გაანგარიშების წესების დამტკიცების შესახებ“ სემეკის 2013 წლის 30 დეკემბრის №15 დადგენილებით (შემდგომში - „№15 დადგენილება“), რომელიც ამოქმედდა 2014 წლის 1 იანვრიდან, განისაზღვრა მესამე პირთა მფლობელობაში არსებულ ქსელში ბუნებრივი გაზის გატარების საფასურის გაანგარიშების წესი. აღნიშნული დადგენილებით დამტკიცებული ზემოაღნიშნული წესების მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, „განაწილების ლიცენზიატს უფლება არა აქვს, გატარების მომსახურებისათვის ქსელის მფლობელს გადაუხადოს იმაზე მეტი, რაც კომისიის მიერ დადგენილია ამ ლიცენზიატისთვის ანალოგიური მომსახურებისთვის“;

6.5. საყურადღებოა სემეკის №12 დადგენილების მე-16 მუხლის მე-3 და მე-4 პუნქტები [3. განაწილების ლიცენზიატსა და ქსელის მფლობელს შორის შეთანხმებამ არ უნდა გამოიწვიოს საცალო მომხმარებლის ბუნებრივი გაზით მომარაგების გაუარესება, მათ შორის, განაწილების საქმიანობასთან დაკავშირებული რომელიმე მომსახურების ან/და ბუნებრივი გაზის ფასის გაძვირება. 4. განაწილების ლიცენზიატს უფლება არ აქვს სხვისი კუთვნილი ქსელით სარგებლობის შემთხვევაში ქსელის მფლობელს გადაუხადოს იმაზე მეტი, რასაც ითვალისწინებს კომისია ტარიფის დადგენისას, იმავე წნევისა და ანალოგიური ტექნიკური მონაცემების გამანაწილებელ ქსელზე ბუნებრივი გაზის განაწილების მომსახურებისათვის.]. შესაბამისად, ვინაიდან სემეკი განაწილების ლიცენზიატებისთვის ადგენს მკაცრ სატარიფო განაკვეთს, სალიცენზიო ხასიათის ნებისმიერი ქმედება უნდა შეესაბამებოდეს სწორედ ამ ტარიფს. აქედან გამომდინარე, სემეკის №15 დადგენილება მოიცავს კომპენსაციის იმ მოცულობის დასაანგარიშებელ ფორმულას, რომელიც დადგენილი სატარიფო განაკვეთის პირდაპირპროპორციულია;

6.6. საყურადღებოა ასევე „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ საქართველოს კანონის 46¹ მუხლის მე-4 პუნქტი [4. თუ მოთხოვნილი გატარების (მათ შორის, ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზის ან სასმელი წყლის გატარების) მომსახურება ეხება ისეთ ქსელს, რომელიც არ არის განაწილების ან/და წყალმომარაგების ლიცენზიატის მფლობელობაში, ქსელის მფლობელი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, ვალდებულია, ჯეროვანი კავშირის უზრუნველყოფის მიზნით, ითმინოს თავისი ქსელით სარგებლობა. ამასთანავე, ქსელის მფლობელი უფლებამოსილია თავისი ქსელით სარგებლობისათვის მოითხოვოს გატარების საფასურის ან თმენის კომპენსაციის გადახდა]. შესაბამისად, სახეზეა ორი ალტერნატიული მოთხოვნა, რომელთაგან ერთს, კომპენსაციის სახით გატარების საფასურის ანაზღაურებას, უკვე მიმართა მოსარჩელემ;

6.7. სამართლებრივ საფუძველს არის მოკლებული მოსარჩელის მოთხოვნა, რომლის თანახმად, იგი სემეკის №15 დადგენილების ძალაში შესვლამდე არსებული პრაქტიკის მიხედვით ითხოვს, გატარების საფასურის დაანგარიშების გზით, არა გატარების საფასურს, არამედ - ე.წ. თმენის კომპენსაციას;

6.8. აღსანიშნავია, რომ არ დგინდება მოსარჩელის მხრიდან თმენის საკომპენსაციო მოთხოვნის საფუძველი და მოცულობა, მით უმეტეს იმის გათვალისწინებით, რომ შესაგებელზე თანდართული აქტების თანახმად, მოპასუხე, როგორც განაწილების ლიცენზიატი, სემეკის №12 დადგენილების შესაბამისად, ახორციელებდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ქსელის მოვლა-პატრონობას, სპეციალური აპარატურისა და განათლების (სპეციალიზაციის) მქონე მუშახელის მეშვეობით;

6.9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2014 წლის 10 ოქტომბრის №ას-803-762-2013 გადაწყვეტილებით, რომელიც შეეხებოდა ელ.გადამცემ ქსელში ელექტროენერგიის გატარებისა და თმენის კომპენსაციის საფასურს, განიმარტა, რომ თმენის კომპენსაცია შეიძლება გამოიხატოს მხოლოდ საკუთრების ჯეროვან სარგებლობაში ხელშეშლით, რომლის თმენის ვალდებულებასაც კანონმდებლობა აწესებს, მსგავსად სსკ-ის 180-ე მუხლისა, თუმცა ამ ნორმის მიხედვით საკომპენსაციო თანხის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელსაც შესაძლებელია შეეხოს თმენის საკომპენსაციო თანხის ოდენობა. მოცემულ შემთხვევაში, მომხმარებლის საკუთრებაში არსებული ქსელი ემსახურება თავად მოსარჩელის საწარმოს გაზმომარაგებას, შესაბამისად, მხარეს არ წარმოუდგენია იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მას მოპასუხის მხრიდან ქსელით სარგებლობით მისდგომოდა რაიმე სახის ზიანი ან შეზღუდვოდა საკუთრებით სარგებლობა. ამასთან, ბუნებრივი აირის მოქმედი ქსელი მხოლოდ ბუნებრივი აირის გატარებას ემსახურება, ბუნებრივი აირის მიწოდების კუთხით კი მესაკუთრეს არავითარი ტექნიკური ხასიათის შეფერხება არ შექმნია, შესაბამისად, გაუგებარია თმენის კომპენსაციის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი;

6.10. საკასაციო პალატის განმარტების შესაბამისად, სემეკის №15 დადგენილება არის სახელმძღვანელო ხასიათის, რომლის მიხედვით ერთმნიშვნელოვნად უნდა დაანგარიშდეს საკომპენსაციო თანხის ოდენობა, რომელიც შესაძლებელია იყოს გატარების საფასურის ტოლი ან ნაკლები და არავითარ შემთხვევაში ამ ტარიფზე ნაკლები, რათა სემეკის №12 დადგენილების მე-16 მუხლისა და სემეკის მიერ დადგენილი სატარიფო განაკვეთის შეცვლა ან/და გაუარესება არ გამოიწვიოს.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 25 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ გაზის გატარებისა და მილსადენით სარგებლობის თმენის საკომპენსაციოდ დაეკისრა 57 333,72 ლარის გადახდა.

8. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2465,34 ლარის გადახდა.

10. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-3 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

11. სააპელაციო პალატამ წინამდებარე განჩინების პირველი პუნქტით დადგენილ ფაქტთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ მოპასუხე სადავოდ ხდიდა მის მიერ მოსარჩელის კუთვნილი ბუნებრივი აირის ქსელით სარგებლობის ფაქტს 2013 წლის 1 ივნისიდან 2014 წლის 1 იანვრამდე პერიოდში. სასამართლომ სსკ-ის 166-ე მუხლზე [თუ პირი ნივთს ფლობდა დროის გარკვეული მონაკვეთის დასაწყისში და ბოლოს, ივარაუდება, რომ იგი ფლობდა ამ ნივთს დროის შუა პერიოდშიც] დაყრდნობით მიიჩნია, რომ, ვინაიდან მხარეები სადავოდ არ ხდიდნენ 2011 წლის ბოლოდან 2013 წლის 1 ივნისამდე და 2014 წლის 1 იანვრიდან 2017 წლის 26 მაისამდე პერიოდში მოპასუხის მიერ მოსარჩელის კუთვნილი ბუნებრივი აირის ქსელის ფლობისა და სარგებლობის ფაქტს, მოქმედებდა პრეზუმფცია, რომ მოპასუხე კომპანია 2013 წლის 1 ივნისიდან 2014 წლის 1 იანვრამდე პერიოდშიც ფლობდა და სარგებლობდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ბუნებრივი აირის ქსელით. სააპელაციო პალატის განმარტებით, პრეზუმფციული ფაქტის საწინააღმდეგო გარემოების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამ გარემოებაზე უთითებს. მოპასუხემ კი სათანადო მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ შეძლო იმ გარემოების დადასტურება, რომ ის სადავო პერიოდში არ სარგებლობდა მოსარჩელის კუთვნილი ბუნებრივი აირის ქსელით, შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მან ვერ უზრუნველყო მისი მტკიცების საგანში შემავალი სადავო ფაქტობრივი გარემოების დამტკიცება.

12. სააპელაციო პალატის მითითებით, მხარეთა შორის სადავო არ იყო მოპასუხის ვალდებულების არსებობა მოსარჩელისთვის ამ უკანასკნელის კუთვნილი ბუნებრივი გაზის ქსელით სარგებლობისათვის გატარების საფასურის ანდა თმენის კომპენსაციის გადახდის თაობაზე. მხარეები სადავოდ ხდიდნენ გატარების საფასურის და თმენის კომპენსაციის ოდენობასა და გამოანგარიშების წესს.

13. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში გაზის გატარებისა და მილსადენით სარგებლობის საკომპენსაციო თანხის გამოანგარიშება უნდა განხორციელებულიყო სემეკის №15 დადგენილების საფუძველზე.

14. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ საქართველოს კანონის 46¹ მუხლის მე-4 პუნქტითა [იხ. წინამდებარე განჩინების 6.6 ქვეპუნქტი] და ამავე მუხლის მე-5 პუნქტით [გატარების საფასურის გაანგარიშების წესები ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სფეროებისათვის დგინდება კომისიის დადგენილებით] და განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმა წარმოადგენს ზოგად დანაწესს და მიუთითებს ქსელის მფლობელი არალიცენზიატის ვალდებულებაზე, ითმინოს მისი საკუთრებით სარგებლობა, რომელიც სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, სსკ-ის 180-ე მუხლით განსაზღვრული უფლების საკანონმდებლო ბოჭვაა, ასევე, დადგენილია, არალიცენზიატის უფლება, ამ კანონისმიერი ბოჭვისათვის მოითხოვოს საფასური.

15. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 180-ე მუხლით დადგენილი საკომპენსაციო თანხის ოდენობის განსაზღვრისას მნიშვნელობა ენიჭება მესაკუთრის ინტერესის დაკმაყოფილებას, სხვის მიერ მისი საკუთრების შეზღუდვის გამო, თმენის ვალდებულებისათვის, მაგრამ განსახილველი ურთიერთობის თავისებურება ვლინდება იმაში, რომ არალიცენზიატი მფლობელის საკუთრებას წარმოადგენს მაღალი ძაბვის ელექტროგადამცემი ხაზი, რომელსაც ეს უკანასკნელი ვერ გამოიყენებს სხვა დანიშნულებით გარდა იმისა, რომ გაატაროს ელექტროენერგია. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, უნდა გაირკვეს არა ზოგადად მითითებული ნორმით გათვალისწინებული შემთხვევის წინაპირობები (რომელშიც ივარაუდება ის შემთხვევები, როდესაც მესაკუთრეს შეხედულებისამებრ შეეძლო გამოეყენებინა მიწის ნაკვეთი თუ არა აუცილებელ გზასთან დაკავშირებული თმენის ვალდებულება), არამედ ელექტროგადამცემი ხაზის მეშვეობით ელექტროენერგიის გატარებაზე თმენის ვალდებულებიდან გამომდინარე, საშუალო მესაკუთრის ინტერესი ამ შეზღუდვის არარსებობის შემთხვევაში.

16. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მესაკუთრე მესამე პირის უფლებადამცავ დანაწესად გვევლინება სემეკის №15 დადგენილება, რომლითაც განსაზღვრულია კომპენსაციის გამოთვლის მეთოდოლოგია. მისივე განმარტებით, ბუნებრივი გაზის გატარება თავის თავში მოიცავს ქსელით სარგებლობისათვის გარკვეული სამუშაოების გაწევას.

17. სააპელაციო პალატამ სემეკის №15 დადგენილების ამოქმედების შემდგომ პერიოდში გაზმომარაგების ქსელის არალიცენზიატი მესაკუთრის მოთხოვნის ფარგლების განსაზღვრის მიზნით მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის №ას-1174-1104-2015 გადაწყვეტილებაზე.

18. სააპელაციო პალატამ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით, მიუთითა სემეკის 2008 წლის 18 სექტემბრის №20 დადგენილებით დამტკიცებულ „ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესებში“ (შემდგომში - „წესები“ ან №20 დადგენილება) განხორციელებულ ცვლილებაზე, რომელიც წინამდებარე შემთხვევაზე ვრცელდება (1.2. მუხლი) და აღნიშნა, რომ №15 დადგენილების (სპეციალური რეგულაცია) ამოქმედების შემდგომ („წესებში“ მართალია, მოგვიანებით განხორციელდა ცვლილება, თუმცა სემეკის დადგენილებათა სწორი განმარტების შესაბამისად ეს ცვლილება ხელს არ უშლის სადავო პერიოდში არალიცენზიატის კუთვნილ ქსელში ბ/გაზის გატარების საკომპენსაციო თანხის გამოანგარიშებას), „წესების“ მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტით კომისიამ გაათანაბრა „ბ/აირის გატარებისა“ და „თმენის“ გადასახადი და მისი ანაზღაურების მანამდე არსებული წესისაგან განსხვავებით (კომპენსაცია გაიცემა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესის შესაბამისად), დაადგინა შემდეგი ქცევის წესი: თუ მხარეები არ შეთანხმდნენ სხვა პირობებზე, ბ/აირის გატარების გამო ქსელით სარგებლობისა და თმენისათვის გადასახდელი თანხის ოდენობა განისაზღვრება კომისიის მიერ დამტკიცებული „მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და სასმელი წყლის გატარების საფასურის გაანგარიშების წესების“ შესაბამისად.

19. სააპელაციო პალატამ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე დაყრდნობით, განმარტა, რომ სემეკის №15 დადგენილებით განსაზღვრული ტარიფის გამოანგარიშების მეთოდოლოგია (მსგავსად ლიცენზიატებს შორის მანამდე არსებული რეგულაციისა) მიუთითებს ერთგვარ პრეზუმფციაზე, რომ არალიცენზიატის კუთვნილ ქსელში ბ/აირის გატარებაზე გაწეულია იმ ოდენობის მომსახურება, რაც ტარიფის სახით ამ მომსახურებისთვის არის დადგენილი. თავის მხრივ, ბ/გაზმომარაგების ხაზის ფუნქციური დანიშნულებიდან გამომდინარე, თმენის ვალდებულება უნდა განიმარტოს სწორედ ამ ურთიერთობის მახასიათებელი სპეციფიკიდან. იმ ფაქტობრივი სიტუაციიდან გამომდინარე, რომ გაზმომარაგების ქსელის გამოყენება, გარდა ბ/გაზის გატარებისა, სხვა თვალსაზრისით შეუძლებელია, არალიცენზიატი მესაკუთრის თმენის ვალდებულებაც სწორედ ახალი რეგულაციის ფარგლებში უნდა შეფასდეს. თავად სემეკის №15 დადგენილების 2.1. მუხლის „გ“ ქვეპუნქტით კომისიამ განსაზღვრა, რომ გატარების საფასური არის ამ წესების საფუძველზე გაანგარიშებული გატარების მომსახურების ღირებულება საანგარიშო პერიოდზე, ხოლო მე-4 მუხლის პირველი და მე-6 პუნქტებით დაწესებულია ქსელის მფლობელი არალიცენზიატის ვალდებულება, ერთი მხრივ, (მოთხოვნის შემთხვევაში) ქსელში გაატაროს სხვისი კუთვნილი ბ/გაზი, ხოლო, მეორე მხრივ, უზრუნველყოს მის მფლობელობაში არსებული ქსელის გამართული მუშაობა. ამდენად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ ახალი რეგულაციის შემოღებითა (№15 დადგენილება) და სპეციალურ ნორმაში ცვლილების განხორციელებით (№20 დადგენილების 15.2 მუხლი) თმენის კომპენსაციის სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისად განსაზღვრის შესაძლებლობა გაუქმდა და იგი მთლიანად მოაწესრიგა სემეკის №15 დადგენილებამ, ანუ გატარების მომსახურება და თმენის კომპენსაცია, კანონისმიერი ბოჭვის ფარგლებში გაიგივდა და, თუ სახეზე არ გვაქვს მხარეთა განსხვავებული შეთანხმება, იგი სემეკის ზემოხსენებული დადგენილებით დამტკიცებული ახალი მეთოდოლოგიის შესაბამისად გამოითვლება.

20. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სემეკის №15 დადგენილებით 2014 წლის 1 იანვრიდან დადგინდა ქსელის მფლობელის მიერ გაწეული გატარების მომსახურების საფასურის გაანგარიშების სპეციალური ფორმულა (წესი). მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მოპასუხისგან ითხოვდა მისი ქსელით სარგებლობისთვის თმენის კომპენსაციას 2014 წლის 1 იანვრის შემდგომი პერიოდისთვის, შესაბამისად, მისი გამოანგარიშება უნდა მომხდარიყო ხსენებული დადგენილების მიხედვით.

21. სააპელაციო პალატის მითითებით, სემეკის №15 დადგენილების მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ბ/გაზის გატარების საფასურის გაანგარიშება ხდება შემდეგი ფორმულით: P=(A*K)/(S) სადაც, P - გატარების ფასი (ლარი/მ3); A-გატარების მომსახურებაში მონაწილე აქტივების ბაზის ღირებულება (ლარი); ხოლო K - მისაღები შემოსავლის ნორმაა გატარებაში მონაწილე აქტივების ბაზის ღირებულებასთან მიმართებაში, რომელიც ტოლია 0.2-ის; S - ქსელის მფლობელის ბ/გაზის მილსადენის წლიური მაქსიმალური გამტარუნარიანობაა (მ³). ხსენებული ფორმულის შესაბამისად: A=4000 ათას ლარს (სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, გატარების მომსახურებაში მონაწილე აქტივების ბაზის ღირებულება დგინდება თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 15 ოქტომბრის №2/1904-07 სააღსრულებო ფურცლის, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2014 წლის 19 მარტის №A12070041-010/002 მიმართვისა და აღსრულების ეროვნული ბიუროს შეფასების სამსახურის №01/04-1175 დასკვნის საფუძველზე. სხვა მტკიცებულება, რომლითაც განსხვავებული ღირებულება დადგინდებოდა, საქმეში წარმოდგენილი არ არის); K = 0.2; S = 77478 (გატარებული ბ/აირის თვიური მოცულობა) * 12 (თვე) = 929736 მ³; P = (4000*0,2) /929736 = 0.00086 (ლარი).

22. სააპელაციო პალატის მითითებით, სემეკის №15 დადგენილების მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ქსელის მფლობელის მიერ გაწეული გატარების მომსახურების საფასური იანგარიშება შემდეგი ფორმულით - R=P*W სადაც, R - ქსელის მფლობელისათვის საანგარიშო პერიოდში გატარების მომსახურებისათვის გადახდილი გატარების საფასური (ლარი, დღგ-ს გარეშე); P - გაანგარიშებული გატარების ფასი (ლარი/მ³); W - ქსელის მფლობელის მიერ საანგარიშო პერიოდში გატარებული ბ/გაზის რაოდენობაა (მ³); P = 0.00086 (ლარი); W = 77478 (გატარებული ბ/გაზის თვიური მოცულობა)*37(თვე - სადავო პერიოდი); R = 0.00086*77478*37 = 2465,34 (ორი ათას ოთხას სამოცდახუთი ლარი და ოცდათოთხმეტი თეთრი) ლარს.

23. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა 2465,34 ლარის გადახდა.

24. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.

25. მოსარჩელემ (შემდგომში - „პირველი კასატორი“) მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

25.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გამოტანილია კანონის დარღვევით. სასამართლომ უსაფუძვლოდ უარყო კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი პრეიუდიციული ფაქტი, რომლის თანახმად, საშუალოდ თვიური გატარების ოდენობაა 77 478 მ³ ბუნებრივი გაზი, ხოლო 1 მ³ ბუნებრივი გაზის გატარების საფასური შეადგენს 0,02 თეთრს. აღნიშნულით სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის 106-ე მუხლის მოთხოვნები და დაადგინა აშკარად შეუსაბამო, არაგონივრული და უსამართლო ახალი ტარიფი - 1 მ³-ის საფასური 0,0004 მეათიათასედი თეთრი, რის საფუძველზეც გაზის გატარებისა და მილსადენით თმენის კომპენსაცია განსაზღვრა 2465,34 ლარით. თუკი სააპელაციო სასამართლომ აღიარა წინა სასამართლოების კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით დადგენილი თვეში ბუნებრივი აირის გატარების ოდენობა 77 478 მ³, შემდეგ რა სამართლებრივ მოსაზრებებზე დაყრდნობით დაასკვნა, რომ ხელშეკრულების არმქონე ორ მხარეს შორის კანონისმიერი ვალდებულებიდან გამომდინარე ანაზღაურება - იმავე სასამართლოების კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებებით განსაზღვრული ტარიფი 1 მ³-ში 0.02 თეთრი, არ იყო გონივრული;

25.2. სააპელაციო პალატამ დავის გადასაწყვეტად არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სემეკის №12 დადგენილება, ხოლო გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სემეკის №15 დადგენილება და ამავე კომისიის №20 დადგენილება, რომელიც საერთოდ არ არეგულირებს სადავო საკითხს. აღნიშნული დადგენილებით დამტკიცდა "ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესები" და არა გაზის გატარების გაანგარიშების წესი და საფასური;

25.3. „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ საქართველოს კანონის 46¹ მუხლის მე-4 და მე-5 პუნქტების საფუძველზე საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლა იურიდიულად გაუმართლებელია, რადგან სწორედ ამ ნორმების საფუძველზეა გამოცემული სემეკის №12 და №15 დადგენილებები. იმისათვის, რომ სადავო საკითხი №15 დადგენილების საფუძველზე გადაწყდეს, ამისათვის მხარეთა შორის სათანადო წესით გაფორმებული ხელშეკრულების დადებაა აუცილებელი. აღნიშნული პირდაპირ არის მითითებული მოცემული დადგენილების მე-4 მუხლის მე-2 პუნქტში [ქსელის მფლობელთან გატარების ხელშეკრულების დადების და ამ წესების მიხედვით გაანგარიშებული გატარების საფასურის გადახდის ვალდებულება ეკისრება განაწილების ან წყალმომარაგების ლიცენზიატს, გარდა ამ მუხლის მე–3 და მე–4 პუნქტებით გათვალისწინებული შემთხვევებისა], ხოლო სსკ-ის 319-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს უკავია დომინირებული მდგომარეობა ბაზარზე, მაშინ საქმიანობის ამ სფეროში მას ეკისრება ხელშეკრულების დადების ვალდებულება. მას არ შეუძლია კონტრაჰენტს უსაფუძვლოდ შესთავაზოს ხელშეკრულების არათანაბარი პირობები. კონკრეტულ შემთხვევაში ბაზარზე დომინანტი სწორედ მოპასუხე კომპანიაა და წინა სასამართლო გადაწყვეტილებებით პრეიუდიციულად დადგენილი ფაქტია, რომ მხარეებს შორის ხელშეკრულება არ გაფორმებულა და, შესაბამისად, გატარების საფასურისა და თმენის კომპენსაციის გაანგარიშებისათვის ვერ იქნება გამოყენებული სემეკის №15 დადგენილება;

25.4. სააპელაციო სასამართლომ №15 დადგენილების მიხედვით გაზის გატარებისა და მილსადენით სარგებლობის საკომპენსაციო თანხის გამოანგარიშებას საფუძვლად დაუდო სემეკის №20 დადგენილება. თუმცა, №20 დადგენილება საერთოდ არ არეგულირებს სადავო სფეროს და მისი რეგულირების სფეროა ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდება და მოხმარება, ხოლო ამ დადგენილების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტი დადგენილებაში რედაქტირებულია არსებითად სხვაგვარად [თუ მხარეები არ შეთანხმდნენ სხვა პირობებზე, ელექტროენერგიის გატარების გამო ქსელით სარგებლობისა და თმენისათვის გადასახდელი თანხის ოდენობა განისაზღვრება კომისიის მიერ დამტკიცებული ,,მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და სასმელი წყლის გატარების საფასურის გაანგარიშების წესების’’ შესაბამისად]. გაუგებარია, საიდან ირკვევა, რომ ამ პუნქტით დადგინდა მხარეების "არ შეთანხმების" შემთხვევაში №15 დადგენილების მე-5 მუხლით განსაზღვრული ფორმულის საფუძველზე ბუნებრივი აირის გატარების საფასურის დაანგარიშების იმპერატიული და სავალდებულო წესი და მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტში სად არის ნახსენები საერთოდ ტერმინი „ბუნებრივი აირი“, როცა ლაპარაკია ელექტროენერგიის გატარებაზე. ბუნებრივი აირი და ელექტროენერგია კი არსებითად სხვადასხვა ენერგიის წყაროებია და, შესაბამისად, ვერანაირად ვერ დგინდება დავის გადასაწყვეტად №15 დადგენილების გამოყენების სამართლებრივი მექანიზმი და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების შეცვლის სამართლებრივი საფუძველი;

25.5. სასამართლომ არ შეისწავლა და გადაწყვეტილებაში სათანადო შეფასება არ მისცა ისეთ მნიშვნელოვან მტკიცებულებას, როგორიცაა სარჩელზე თანდართული სემეკის 2016 წლის 2 აგვისტოს №6/04-18/502-653 წერილი. აღნიშნულ წერილში პირდაპირ არის განმარტებული და დადასტურებული, რომ გაზის გატარებისა და მილსადენით სარგებლობის საკომპენსაციო თანხის გამოანგარიშება სემეკის №15 დადგენილების საფუძველზე მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა განხორციელდეს, თუ მხარეებს შორის დადებულია ხელშეკრულება, ასევე, პირდაპირ განმარტებულია, რომ ლიცენზიატის ანუ მოპასუხის ვალდებულებაა აღრიცხვის კვანძის მოწყობა და ხელშეკრულების დადება;

25.6. საააპელაციო სასამართლომ ყოველგვარი სათანადო შესწავლის, შეფასებისა და შედარების გარეშე გაიზიარა მოპასუხის მიერ სემეკის №15 დადგენილებით განსაზღვრული ფორმულის მიხედვით გაანგარიშებული გაზის გატარების საფასური და თმენის კომპენსაციის ოდენობა, გამოანგარიშების წესი, მაშინ როდესაც აღნიშნული საფასურის დადგენა საჭიროებდა სათანადო სპეციალისტის დასკვნას, რომელიც მოპასუხეს არ წარმოუდგენია და საფასური გაანგარიშებული იყო უშუალოდ მის მიერ. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოსამართლეებს არ განუცხადებიათ, რომ ისინი ფლობდნენ სპეციალურ ცოდნას სემეკის №15 დადგენილებით განსაზღვრული ფორმულის მიხედვით გაანგარიშების წესის თაობაზე და არ საჭიროებდნენ სპეციალისტის ცოდნას, რითაც დაირღვა სსსკ-ის 162-ე მუხლით დადგენილი მოთხოვნები;

25.7. სასამართლომ სათანადო განმარტება არ გააკეთა სემეკის №15 დადგენილების მე-5 მუხლით განსაზღვრული გატარების მომსახურების საფასურის გაანგარიშების ბუნდოვანებასთან დაკავშირებით;

25.8. საააპელაციო სასამართლოში პროცესი წარიმართა და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოტანა მოხდა საპროცესო ნორმათა დარღვევით. კერძოდ, სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მხარეთაგან ახსნა-განმარტებების, მტკიცებულებათა გამოკვლევის, პაექრობისა და რეპლიკის დამთავრების შემდეგ, სასამართლომ საქმის განხილვა დაასრულა და გადაწყვეტილების მიღების თარიღად 2018 წლის 11 იანვარი გამოაცხადა. სხდომის თავმჯდომარემ აღნიშნულ დღეს ჩანიშნული სასამართლო სხდომა, რომელზეც უნდა გამოცხადებულიყო სარეზოლუციო ნაწილი, მოსარჩელისგან განმარტების მოსმენისა და ობიექტური საფუძვლის გარეშე სასამართლოს მთავარ სხდომაში გადაზარდა. განახლებული საქმის ხელახალი განხილვისათვის სათანადო წესით მოუმზადებლობის გამო მოსარჩელე მხარის მიმართ არსებითად დაირღვა სასამართლოს შეჯიბრობითობის პრინციპი, ასევე სსსკ-ის 216-ე მუხლის მოთხოვნები და, ამასთან, უსაფუძვლოდ გაჭიანურდა სასამართლო პროცესი. მოსარჩელე სასამართლოს სხდომის თავმჯდომარის ამ მოულოდნელ გადაწყვეტილებას მოუმზადებელი შეხვდა, რამაც არსებითად იმოქმედა სასამართლოს გადაწყვეტილების შედეგზე;

25.9. სასამართლო პროცესისას ადგილი ჰქონდა აშკარა მიკერძოებას მოპასუხის მიმართ და არაობიექტურობას - მოსარჩელის მიმართ. სასამართლო სხდომის თავმჯდომარემ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებების გამოკვლევისას არასათანადო გულისხმიერება და უყურადღებობა გამოიჩინა. მან 2018 წლის 11 თებერვლის სხდომაზე, როდესაც არსებითად დამთავრებული იყო საქმის განხილვა და უნდა გამოეცხადებინა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი, მოპასუხეს შემდეგი სიტყვებით მიმართა: „კარგად ვერ მოგისმინე, რას ლაპარაკობდი მთავარ სხდომაზე და მიდი, აბა, თავიდან დაიწყე ყველაფერი", რითაც მას თავისი მოთხოვნების დასასაბუთებლად დამატებითი არგუმენტაციის წარდგენის საშუალება მისცა. სხდომის თავმჯდომარის კომენტარი საფუძვლიან ეჭვს იწვევს, რომ სასამართლო წინასწარ იყო გადახრილი მოპასუხის მხარეს, საფუძვლიანად და ობიექტურად არ უდგებოდა მოსარჩელის არგუმენტების გამოკვლევას, რაც საბოლოოდ გახდა საქმეზე არაობიექტური გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი;

25.10. სასამართლო პროცესის დროს მოსარჩელეს მოპასუხის მეორე წარმომადგენლის ვინაობის თაობაზე არ ეცნობა და არც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაშია მის შესახებ ინფორმაცია ასახული. სააპელაციო სასამართლო საპროცესო კოდექსის შესაბამისად ვალდებული იყო მოპასუხის მეორე წარმომადგენლის შესახებ ინფორმაცია მოსარჩელისათვის სათანადო წესით მიეწოდებინა და აესახა გადაწყვეტილებაში. მეორე წარმომადგენლის რწმუნებულება სსსკ-ის 98-ე მუხლის შესაბამისად აუცილებლად წარედგინებოდა სასამართლოს, სხვაგვარად იგი პროცესებში მონაწილეობას ვერ მიიღებდა. აღნიშნული პირველ კასატორს აძლევს ეჭვის საფუძველს ვარაუდისათვის, რომ არსებობდა მოსამართლეთა აცილების საფუძველი და მას ინფორმაცია განზრახ არ მიეწოდა.

26. მოსარჩელემ საკასაციო საჩივარში საკასაციო პალატის წინაშე იშუამდგომლა სააპელაციო სასამართლოდან სასამართლო სხდომის ოქმებისა და აუდიო/ვიდეო ჩანაწერების გამოთხოვის თაობაზე. მოსარჩელის განმარტებით, აღნიშნული მასალებით დადასტურდება, რომ მოპასუხეს ორი წარმომადგენელი იცავდა, ასევე დადასტურდება ისიც, რომ სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადება 2018 წლის 11 იანვარს ჩაინიშნა და სასამართლოს სხდომის თავმჯდომარემ მოპასუხეს შემდეგი სიტყვებით მიმართა: "კარგად ვერ მოგისმინე, რას ლაპარაკობდი მთავარ სხდომაზე და მიდი, აბა, თავიდან დაიწყე ყველაფერი".

27. რაც შეეხება მოპასუხის მიერ წარდგენილ საკასაციო საჩივარს, მოპასუხემ (შემდგომში - „მეორე კასატორი“) მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

27.1. მოპასუხე შესაგებელსა და სააპელაციო საჩივარში მიუთითებდა, რომ საქალაქო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია უდავოდ ის გარემოება, რომლის თანახმად, 2011 წლის ბოლოდან 2017 წლის 26 მაისამდე პერიოდში მოპასუხე სარგებლობდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული გაზმომარაგების ქსელით (მილსადენი) და ამარაგებდა ბუნებრივი აირით 741 აბონენტს. აღნიშნულის თაობაზე კომპანიის წარმომადგენელს სხდომის არც ერთ ეტაპზე არ განუცხადებია. სასამართლომ, რამდენიმე წლის წინანდელი გადაწყვეტილებების თანახმად, თავად განსაზღვრა ეს ფაქტები;

27.2. გარდა ზემოაღნიშნულისა, მოპასუხე კომპანიის წარმომადგენელმა არაერთხელ ახსენა, რომ ანალოგიურ საკითხთან დაკავშირებით, მხარეებს შორის მიმდინარეობდა დავა სააპელაციო სასამართლოში, სადაც სააპელაციო საჩივრის ერთ-ერთი არგუმენტი სწორედ 2013 წლის 1 ივნისიდან 2014 წლის იანვრის თვემდე (სემეკის №15 დადგენილების ამოქმედებამდე პერიოდი) ბუნებრივი აირის ქსელის გამოუყენებლობა იყო;

27.3. ზემოაღნიშნული საფუძვლების მიუხედავად, სააპელაციო სასამართლომ სრულად უგულებელყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ნორმები და თავადაც იმსჯელა იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რასთან დაკავშირებითაც იმავე მხარეებს შორის და იმავე საფუძვლით უკვე მიმდინარეობდა დავა სააპელაციო სასამართლოში, სადაც წარდგენილი იყო არგუმენტირებული შესაგებელი თუ საჩივარი შესაბამის მტკიცებულებებთან ერთად. უფრო მეტიც, სააპელაციო სასამართლო სსკ-ის 166-ე მუხლით დადგენილ ნივთის ფლობის უწყვეტობის ვარაუდზე დაყრდნობით, შეიჭრა სააპელაციო სასამართლოს სხვა პალატის ქვემდებარე საქმის განხილვაში, ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლისა თუ შესაბამისი მტკიცებულებების შესწავლის გარეშე, გასცდა მის წარმოებაში არსებული სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის საფუძვლებს და პრეზუმციის სახით მიუთითა მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის ქსელის გამოყენების უწყვეტ ხასიათზე;

27.4. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული ქმედება, პრეიუდიციული დანაწესებიდან გამომდინარე, ერთმნიშვნელოვნად გამოიწვევს გარკვეულ შეუსაბამობას და გავლენას სააპელაციო თუ საკასაციო სასამართლოების შემდგომ გადაწყვეტილებებზე. შესაბამისად, გაუგებარია, რატომ იმსჯელა სასამართლომ ზემოაღნიშნულ გარემოებაზე მაშინ, როდესაც წინამდებარე საჩივრის მოცულობა შეეხება მხოლოდ 2014 წლის 1 იანვრის შემდგომ პერიოდზე თანხის დაკისრებას;

27.5. სააპელაციო პალატამ, ერთ შემთხვევაში, სრულად გაიზიარა მოპასუხისა და უზენაესი სასამართლოს პოზიცია და მიიჩნია, რომ ბუნებრივი გაზის გატარებისა თუ თმენის საკომპენსაციო თანხის გამოანგარიშება უნდა მომხდარიყო სემეკის №15 დადგენილების მიხედვით, თუმცა ამ დადგენილებაში მოყვანილი ფორმულების შესაბამისად ჩამოყალიბებული სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობა და მისი დაკისრების საფუძვლების მტკიცების ტვირთის საკითხი არ განსაზღვრა. სასამართლომ, ერთ შემთხვევაში, პრეიუდიციული მნიშვნელობიდან გამომდინარე სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ბუნებრივი გაზის კუბადურობის მოცულობით ისარგებლა და ჩასვა სემეკის №15 დადგენილებაში მოცემულ ფორმულაში, ხოლო გატარების მომსახურებაში მონაწილე აქტივების ბაზის ღირებულება მოპასუხის მიერ სააპელაციო სასამართლოში საილუსტრაციოდ წარდგენილ ფორმულაში მოყვანილი ღირებულებით დაადგინა, რომელიც, თავის მხრივ, განსაზღვრული იყო თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 12 ოქტომბრის №2/1904-07 სააღსრულებო ფურცლის, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების ეროვნული ბიუროს თბილისის სააღსრულებო ბიუროს 2014 წლის 19 მარტის №ა12070041-010/002 მიმართვისა და ამ მიმართვის საფუძველზე აღსრულების ეროვნული ბიუროს შეფასების სამსახურის №01/04-1175 დასკვნის თანახმად. აქვე საყურადღებოა, რომ სააპელაციო სასამართლომ თავად არ დაუშვა მტკიცებულებებად ზემოაღნიშნული შეფასების დამადასტურებელი დოკუმენტები;

27.6. ამასთან, სადავო არ არის ის გარემოება, რომ გატარების მომსახურებაში მონაწილე აქტივების ბაზის ღირებულების წარდგენის ვალდებულება თავად ქონების მესაკუთრეს ეკისრება. ამას ადასტურებს ის გარემოებაც, რომ საექსპერტო შეფასებისთვის საჭიროა ისეთი სახის ინფორმაცია (მაგალითად, ხარჯთაღრიცხვა, პროექტი, ქონების წარმოშობის თარიღის დამადასტურებელი ექსპლუატაციაში მიღების აქტები და ა.შ.), რასთან დაკავშირებითაც წვდომა მხოლოდ ამ უკანასკნელს აქვს;

27.7. ყოვლად გაუგებარია სასამართლოს არგუმენტაცია იმასთან დაკავშირებით, რომ, ვინაიდან ქსელი ამარაგებდა მოპასუხე კომპანიის აბონენტებს, აქედან გამომდინარე, მოსარჩელე ახორციელებდა ქსელის ექსპლუატაციისათვის ვარგის მდგომარეობაში შენახვას და გასწევდა შესაბამის ხარჯებს, მაშინ როდესაც მოსარჩელეს მოცემულის დასადასტურებლად არც ერთი სახის მტკიცებულება არ წარუდგენია. აღნიშნულის საპირწონედ კი საქმეშია მოპასუხე კომპანიის სპეციალური ცოდნის, გამოცდილებისა და ტექნიკური აღჭურვილობის მქონე სპეციალისტების მიერ შედგენილი შემოვლისა თუ დიაგნოსტიკის აქტები. შესაბამისად, სასამართლოს ყურადღება უნდა გაემახვილებინა თმენის სტანდარტზეც, მაშინ როდესაც მოსარჩელე არავითარ ხარჯს არ სწევდა თავის ქონებაზე და არც რაიმე სახის ზიანი ადგებოდა, მეტიც იგი უფასოდ იღებდა იმ მომსახურებას, რასაც მოპასუხე ეწეოდა ქსელის დიაგნოსტიკისა და ექსპლუატაციისათვის ვარგის მდგომარეობაში შენახვის კუთხით.

28. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 მარტის განჩინებით მოსარჩელისა და მოპასუხის საკასაციო საჩივრები დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

29. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრების საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელისა და მოპასუხის საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

30. საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას [სსსკ-ის 410-ე მუხლი].

31. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი].

32. მოსარჩელის ძირითადი პრეტენზია ემყარება სააპელაციო სასამართლოს მიერ სამართლის ნორმების დარღვევას [სსსკ-ის 393-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები: 1. საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. 2. სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ: ა) არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა; ბ) გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა; გ) არასწორად განმარტა კანონი.]. პირველი კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მხარეთა შორის წარმოშობილი დავის მოსაწესრიგებლად, სემეკის №12 დადგენილების ნაცვლად, არასწორად გამოიყენა სემეკის №15 დადგენილება.

33. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს შემოწმების საგანია სააპელაციო პალატის მიერ სემეკის №15 დადგენილების გამოყენების კანონიერება.

34. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად სემეკის №12 დადგენილება მიუთითა, რომლითაც დამტკიცებულია ბუნებრივი გაზის მიწოდებისა და მოხმარების წესები [აღნიშნული წესების მე-16 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტების თანახმად, პირი, რომელიც არ არის განაწილების ლიცენზიატი, მაგრამ ფლობს ბუნებრივი გაზის ქსელს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, ვალდებულია, სხვა მომხმარებელთა ბუნებრივი გაზით მომარაგების მიზნით, ითმინოს მისი ქსელით სარგებლობა და გაატაროს ბუნებრივი გაზი. ბუნებრივი გაზის გატარებისა და ქსელით სარგებლობის თმენისათვის კომპენსაცია გაიცემა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესის შესაბამისად.].

35. როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, სასამართლომ სწორედ სემეკის №12 დადგენილების საფუძველზე მოაწესრიგა იმავე მხარეებს შორის წარმოშობილი ანალოგიური შინაარსის დავები. კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 24 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ბუნებრივი გაზის გატარების საფასურის სახით დაეკისრა 7748 ლარის გადახდა 2012 წლის 30 ნოემბრიდან 2013 წლის მაისამდე პერიოდისთვის. სასამართლომ აღნიშნულ გადაწყვეტილებაში კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის მიზნით, გარდა №12 დადგენილების მე-16 მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტებისა, გამოიყენა ასევე ამავე მუხლის მე-3 პუნქტი [განაწილების ლიცენზიატსა და ქსელის მფლობელს შორის შეთანხმებამ არ უნდა გამოიწვიოს საცალო მომხმარებლის ბუნებრივი გაზით მომარაგების გაუარესება, მათ შორის, განაწილების საქმიანობასთან დაკავშირებული რომელიმე მომსახურების ან/და ბუნებრივი გაზის ფასის გაძვირება] და განმარტა შემდეგი: იმ ვითარებაში, როდესაც სადავო პერიოდის განმავლობაში (2011 წლიდან - 2013 წლის მაისი, სარჩელის აღძვრის მომენტი) არ არსებობს კონკრეტული გატარების საფასურის დამდგენი ფორმულა, შესაბამისად, გატარების საფასურის დადგენა იმ საშუალო გონივრული სტანდარტით უნდა მოხდეს, რაც მითითებული დადგენილების მე-16 მუხლის საფუძველზე არ გამოიწვევს ბუნებრივი გაზის ფასის გაძვირებას და, ამავე დროს, არ უგულვებელყოფს ქსელის მფლობელის უფლებას მიიღოს მისი კუთვნილი ქსელით სარგებლობისათვის გონივრული საფასური. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლო მიზანშეწონილად მიიჩნევს 2012 წლის 30 ნოემბრიდან (ხაზოვანი ნაგებობის საკუთრებაში აღრიცხვის მომენტი) სარჩელის აღძვრის მომენტისათვის - 2013 წლის მაისამდე (5 თვე) საშუალოდ დადგენილი თვიური გატარების ოდენობის - 77 478 მ³ გათვალისწინებით 1მ³ * 0.02 ლარის მოპასუხე მხარისათვის დაკისრებას, რაც ჯამურად შეადგენს - 7748 ლარს (იხ. ტ. I, ს.ფ. 14-22).

36. ამდენად, ვინაიდან სადავო პერიოდის განმავლობაში (2011 წლიდან - 2013 წლის მაისი) არ არსებობდა გატარების საფასურის დამდგენი კონკრეტული წესი, ფორმულა, სასამართლომ გატარების საფასურის დადგენისას იხელმძღვანელა გონივრული სტანდარტით, რაც, ერთი მხრივ, არ გამოიწვევდა ბუნებრივი გაზის ფასის გაძვირებას და, მეორე მხრივ, ქსელის მფლობელიც მიიღებდა გონივრულ საფასურს.

37. განსახილველ საქმეშიც პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორედ ზემოაღნიშნული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით იხელმძღვანელა და სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტზე დაყრდნობით [მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია:ბ) ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ] დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები: ა) მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მილსადენი თვეში ატარებდა 77 478 მ³ ბუნებრივ გაზს; ბ) 1მ³ ბუნებრივი გაზის გატარებაზე მართლზომიერი იყო 0,02 ლარი.

38. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში იმ ფაქტის პრეიუდიციულად მიჩნევა, რომ 1მ³ ბუნებრივი გაზის გატარების საფასური 0,02 ლარს შეადგენს, ეწინააღმდეგება კანონმდებლობის მოთხოვნებს და ამ მხრივ მოსარჩელის პრეტენზია უსაფუძვლოა.

39. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე ითხოვს გაზის გატარებისა და მილსადენით სარგებლობის თმენისათვის კომპენსაციას 2014 წლის შემდგომი პერიოდისთვის, როდესაც უკვე მოქმედებდა სემეკის №15 დადგენილება. კერძოდ, 2013 წლის 30 დეკემბერს სემეკმა „ელექტროენერგეტიკისა და ბუნებრივი გაზის შესახებ“ საქართველოს კანონის 46¹ მუხლის მე-4 [თუ მოთხოვნილი გატარების (მათ შორის, ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზის ან სასმელი წყლის გატარების) მომსახურება ეხება ისეთ ქსელს, რომელიც არ არის განაწილების ან/და წყალმომარაგების ლიცენზიატის მფლობელობაში, ქსელის მფლობელი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის თანახმად, ვალდებულია, ჯეროვანი კავშირის უზრუნველყოფის მიზნით, ითმინოს თავისი ქსელით სარგებლობა. ამასთანავე, ქსელის მფლობელი უფლებამოსილია თავისი ქსელით სარგებლობისათვის მოითხოვოს გატარების საფასურის ან თმენის კომპენსაციის გადახდა] და მე-5 პუნქტების [გატარების საფასურის გაანგარიშების წესები ელექტროენერგეტიკის, ბუნებრივი გაზისა და წყალმომარაგების სფეროებისათვის დგინდება კომისიის დადგენილებით] საფუძველზე მიიღო №15 დადგენილება, რომელიც ამოქმედდა 2014 წლის 1 იანვრიდან და რომლითაც დამტკიცდა მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და სასმელი წყლის გატარების საფასურის გაანგარიშების წესები. ამდენად, სემეკმა მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში ბუნებრივი გაზის გატარების საფასურის გაანგარიშება სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას დაუქვემდებარა, რომლის საფუძველზეც უნდა დაანგარიშდეს არალიცენზიატი ქსელის მფლობელის გატარების საფასურის ოდენობა 2014 წლის 1 იანვრიდან არსებულ პერიოდზე [წესების პირველი მუხლი: ამ წესების მიზანია ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზის და სასმელი წყლის სფეროებში მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში გატარების საფასურის გაანგარიშების წესების დადგენა. მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“, „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტები: ა) ქსელის მფლობელი არის ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც ფლობს ელექტრულ (ელექტროგადამცემ ხაზს ან/და სატრანსფორმატორო პუნქტს ან/და გამანაწილებელ, დაცვისა და საკომუტაციო მოწყობილობებს), ბუნებრივი გაზის (ბუნებრივი გაზის მილსადენს) ან სასმელი წყლის (სასმელი წყლის მილსადენს) ქსელს და არ არის განაწილების, გადაცემის ან წყალმომარაგების ლიცენზიატი; ბ) გატარების მომსახურება არის ქსელის მფლობელის აქტივების მეშვეობით სხვისი კუთვნილი ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზის ან სასმელი წყლის გადატანა წინასწარ განსაზღვრული პირის კუთვნილ ქსელამდე; გ) გატარების საფასური არის ამ წესების საფუძველზე გაანგარიშებული გატარების მომსახურების ღირებულება საანგარიშო პერიოდზე].

40. საკასაციო პალატა მოსარჩელეს განუმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 24 იანვრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით 1მ³ ბუნებრივი გაზის გატარებაზე დადგენილი ტარიფი - 0,02 ლარი ვერ იქნება მიჩნეული პრეიუდიციულ ფაქტად, ვინაიდან აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგინდა გატარების საფასურის ოდენობა 2014 წლის 1 იანვრამდე არსებული პერიოდისთვის, როდესაც სემეკის №15 დადგენილება ჯერ კიდევ არ იყო ამოქმედებული და, შესაბამისად, მასზე ვერც გავრცელდებოდა [„ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 24.1. მუხლი: „1. ნორმატიულ აქტს უკუძალა აქვს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირდაპირ არის დადგენილი ამ ნორმატიული აქტით]. ხოლო, რადგან მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე ითხოვს გატარების საფასურს 2014 წლის 1 იანვრიდან არსებულ პერიოდზე, სასამართლომ დავა უნდა გადაწყვიტოს სემეკის ნორმატიულ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით - №15 დადგენილებით [„ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 3.1. მუხლი: საქართველოს ნორმატიული აქტი მოქმედებს საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე, თუ თვით ამ ნორმატიული აქტით სხვა რამ არ არის დადგენილი, და სავალდებულოა შესასრულებლად. სსსკ-ის 6.1 მუხლი: მოსამართლე თავის საქმიანობაში დამოუკიდებელია და ემორჩილება მხოლოდ საქართველოს კონსტიტუციასა და კანონს], რომელიც აწესრიგებს სწორედ ამ დადგენილების ამოქმედების შემდგომ (2014 წლის 1 იანვრიდან) პერიოდში წარმოშობილ ურთიერთობებს.

41. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას, რომ სასამართლოს საფასურის დასადგენად სემეკის №15 დადგენილების გამოყენება არ შეეძლო, რადგან მხარეთა შორის სათანადო წესით გაფორმებული ხელშეკრულება არ იყო დადებული, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული მოსაზრება ვერ იქნება გაზიარებული.

42. სემეკის №15 დადგენილებით დამტკიცებული „მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და სასმელი წყლის გატარების საფასურის გაანგარიშების წესების“ მე-4.1 მუხლის თანახმად [მოთხოვნის შემთხვევაში ქსელის მფლობელი ვალდებულია, გაატაროს სხვისი კუთვნილი ელექტროენერგია, ბუნებრივი გაზი და სასმელი წყალი წინასწარ განსაზღვრული პირის კუთვნილ ქსელამდე], ქსელის მფლობელს ევალება სხვისი კუთვნილი ბუნებრივი გაზის გატარება, ხოლო ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად [ქსელის მფლობელთან გატარების ხელშეკრულების დადების და ამ წესების მიხედვით გაანგარიშებული გატარების საფასურის გადახდის ვალდებულება ეკისრება განაწილების ან წყალმომარაგების ლიცენზიატს, გარდა ამ მუხლის მე–3 და მე–4 პუნქტებით გათვალისწინებული შემთხვევებისა], განაწილების ლიცენზიატს ეკისრება ქსელის მფლობელთან გატარების ხელშეკრულების დადებისა და გატარების საფასურის გადახდის ვალდებულება. ამავე დროს, განაწილების ლიცენზიატს უფლება არა აქვს, გატარების მომსახურებისათვის ქსელის მფლობელს გადაუხადოს იმაზე მეტი, რაც კომისიის მიერ დადგენილია ამ ლიცენზიატისთვის ანალოგიური მომსახურებისთვის [ზემოაღნიშნული წესების მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტი].

43. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ნათელია, რომ ხელშეკრულების დადების შემთხვევაშიც კი ლიცენზიატი ქსელის მფლობელს გატარების მომსახურებისათვის ვერ გადაუხდის იმაზე მეტს, რაც სემეკის №15 დადგენილების შესაბამისად, განსაზღვრულია ლიცენზიატისთვის ანალოგიური მომსახურებისთვის.

44. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე სემეკის №12 დადგენილების საფუძველზე ითხოვს გატარების ღირებულების 57 333,72 ლარით განსაზღვრას, ხოლო მოპასუხე მიიჩნევს, რომ თმენის კომპენსაცია №15 დადგენილების საფუძველზე უნდა განისაზღვროს და იგი 2465,34 ლარს არ უნდა გასცდეს (იხ. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი, ტ. I, ს.ფ. 183). ამასთან, არც მოსარჩელეს და არც მოპასუხეს არ მიუთითებიათ, რომ №15 დადგენილების შესაბამისად სასამართლოს მიერ გამოთვლილი საფასური ლიცენზიატისთვის ანალოგიური მომსახურებისათვის კომისიის მიერ დადგენილ საფასურზე ნაკლებია. უფრო მეტზე შეთანხმების უფლება კი სემეკის №15 დადგენილების მე-4 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად ლიცენზიატს არ ჰქონდა.

45. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, 2014 წლის 1 იანვრიდან წარმოშობილ ურთიერთობებზე ვეღარ გავრცელდება №15 დადგენილების მიღებამდე სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ტარიფი, რომელიც მნიშვნელოვნად აღემატება იმ საფასურს, რისი შეთანხმებაც სემეკის №15 დადგენილებით ლიცენზიატს ქსელის მფლობელთან შეეძლო. ვინაიდან, ასეთ ვითარებაში ქსელის მფლობელს არასოდეს წარმოეშობა ინტერესი ხელშეკრულება გააფორმოს ლიცენზიატთან, ხოლო იძულებითი კონტრაჰირება დაუშვებელია, სასამართლო ვალდებულია იხელმძღვანელოს გამოთვლის იმ მეთოდით, რომელიც სემეკის №15 დადგენილებით არის განსაზღვრული.

46. რაც შეეხება მოსარჩელის საკასაციო პრეტენზიას, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა სემეკის №20 დადგენილება, საკასაციო სასამართლო ნაწილობრივ იზიარებს მის პრეტენზიას და აღნიშნავს, რომ დასახელებული დადგენილება არეგულირებს ელექტროენერგიის (სიმძლავრის) მიწოდებისა და მოხმარების წესებს და იგი არ ეხება ბუნებრივი გაზის გატარების საკითხს. ამასთან, მისი ანალოგიით გამოყენების შესაძლებლობას კანონი არ უშვებს [„ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონის 5.3 მუხლი: სპეციალური (საგამონაკლისო) ნორმები არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ანალოგიით]. თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ ორივე - ელექტროენერგიაც და ბუნებრივი გაზიც, ზოგადად, ენერგიის წყაროებია, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ აღნიშნული დადგენილებით დამტკიცებული წესების მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტს [თუ მხარეები არ შეთანხმდნენ სხვა პირობებზე, ელექტროენერგიის გატარების გამო ქსელით სარგებლობისა და თმენისათვის გადასახდელი თანხის ოდენობა განისაზღვრება კომისიის მიერ დამტკიცებული ,,მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და სასმელი წყლის გატარების საფასურის გაანგარიშების წესების’’ შესაბამისად], შესაძლოა ჰქონდეს სარეკომენდაციო მნიშვნელობა სემეკის მიერ დადგენილი ნორმების სწორი განმარტების მხრივ. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული ნორმა დამატებით ადასტურებს საკასაციო პალატის მიერ განსახილველ საქმეში სემეკის №15 დადგენილების გამოყენების მართებულობას.

47. საკასაციო პალატა ასევე უპასუხებს მოსარჩელის იმ პრეტენზიას, რომლის თანახმად, საააპელაციო სასამართლომ ყოველგვარი სათანადო შესწავლის, შეფასებისა და შედარების გარეშე გაიზიარა მოპასუხის მიერ სემეკის №15 დადგენილებით განსაზღვრული ფორმულის მიხედვით გაანგარიშებული გაზის გატარების საფასური და თმენის კომპენსაციის ოდენობა, გამოანგარიშების წესი, მაშინ როდესაც აღნიშნული საფასურის დადგენა საჭიროებდა სათანადო სპეციალისტის დასკვნას, რაც მოპასუხეს არ წარმოუდგენია და საფასური გაანგარიშებული იყო უშუალოდ მის მიერ. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოსამართლეებს არ განუცხადებიათ, რომ ისინი ფლობდნენ სპეციალურ ცოდნას სემეკის №15 დადგენილებით განსაზღვრული ფორმულის მიხედვით გაანგარიშების წესის თაობაზე და არ საჭიროებდნენ სპეციალისტის ცოდნას, რითაც დაირღვა სსსკ-ის 162-ე მუხლით დადგენილი მოთხოვნები.

48. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსკ-ის 162.1 [თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება] და 204.1 მუხლებზე [ამა თუ იმ საპროცესო მოქმედების შესრულებისას (ადგილზე დათვალიერება, მოწმეთა დაკითხვა, მტკიცებულებათა უზრუნველყოფა, გეგმებისა და გაანგარიშებების შედგენა და ა. შ.) სასამართლოს შეუძლია მოიწვიოს სპეციალისტი], რომელთა თანახმად, სასამართლო კანონით დადგენილი პირობების არსებობისას ექსპერტიზის დანიშვნისა და სპეციალისტის მოწვევის თაობაზე გადაწყვეტილებას საკუთარი ინიციატივით იღებს და აღნიშნული წარმოადგენს სასამართლოს უფლებას და არა - ვალდებულებას. ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც პირველი კასატორი პრეტენზიას არ აცხადებს კონკრეტულად რაში მდგომარეობს სააპელაციო პალატის მიერ №15 დადგენილებით განსაზღვრული ფორმულების მიხედვით გამოთვლისა და ამ ფორმულებში ასახული მონაცემების მცდარობა, მხოლოდ იმაზე მითითება, რომ საააპელაციო პალატამ გაიზიარა მოპასუხის მიერ გაანგარიშებული გაზის გატარების საფასურის ოდენობა და გამოანგარიშების წესი, ვერ მიიჩნევა კვალიფიციურ შედავებად. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში ექსპერტიზის დანიშვნისა და სპეციალისტის მოწვევის უფლების გამოუყენებლობა არ შეიძლება განხილულ იქნეს სააპელაციო სასამართლოს მიერ საპროცესო ნორმების დარღვევად.

49. ასევე დაუსაბუთებელია პირველი კასატორის პრეტენზია, რომ საააპელაციო სასამართლოში პროცესი წარიმართა და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოტანა მოხდა საპროცესო ნორმათა დარღვევით (იხ. წინამდებარე განჩინების 25.8-25.9 ქვეპუნქტები).

50. ზემოაღნიშნული პრეტენზიის პასუხად, საკასაციო პალატა, პირველ რიგში, ყურადღებას გაამახვილებს იმაზე, რომ მოსარჩელე საქმის გარემოებებს არასწორად უთითებს. კერძოდ, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 16 ნოემბრის სხდომის ოქმის თანახმად, სასამართლოს სხდომა გადაიდო, გამოცხადდა შესვენება და სხდომა უნდა გაგრძელებულიყო 2018 წლის 11 იანვარს, მტკიცებულებათა კვლევის ეტაპიდან (იხ. ტ. II, ს. ფ. 25-34). თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 11 იანვრის სხდომის ოქმის თანახმად, სასამართლო სხდომა გაგრძელდა მტკიცებულებათა კვლევის ეტაპიდან და სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადება გადაიდო 2018 წლის 18 იანვრისთვის (იხ. ტ. II, ს.ფ. 49-56). თუმცა, ასეც რომ არ ყოფილიყო, სასამართლო უფლებამოსილი იყო, საქმის განხილვა გაეგრძელებინა იმ სტადიიდან, რომელსაც მიზანშეწონილად მიიჩნევდა [სსსკ-ის 216.1 მუხლის თანახმად, საქმის განხილვის გადადება დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული ვადით. თუ საქმის სრულყოფილად გამოკვლევა და დამთავრება შეუძლებელია იმავე სხდომაზე, საქმის განხილვა მისი გადადების შემთხვევაში გრძელდება იმ სტადიიდან, რომელზედაც იგი გადაიდო. სასამართლო აგრეთვე უფლებამოსილია, საქმის განხილვა გააგრძელოს იმ სტადიიდან, რომელსაც მიზანშეწონილად მიიჩნევს. მხარეები ვალდებული არიან, ხელი შეუწყონ სასამართლოში საქმის დადგენილ ვადაში განხილვას.]. ამასთან, საკასაციო პალატა 2018 წლის 11 იანვრის სხდომის ოქმის მოსმენის შედეგად მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ სხდომაზე პროცესის ორივე მხარეს მიეცა საკმარისი დრო და საშუალება საკუთარი პოზიციების დასასაბუთებლად და პირველი კასატორის მითითება სასამართლოს მიკერძოების შესახებ დაუსაბუთებელია.

51. უსაფუძვლოა ასევე პირველი კასატორის საკასაციო პრეტენზია, რომ სასამართლო პროცესის დროს მოსარჩელეს მოპასუხის მეორე წარმომადგენლის ვინაობის შესახებ ინფორმაცია არ მიეწოდა. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირველი კასატორი არ უთითებს, სააპელაციო სასამართლოში ჩატარებულ რომელ სხდომაზე იცავდა მოპასუხეს მეორე წარმომადგენელი, რომლის შესახებაც მას ინფორმაცია არ მიეწოდა. საქმის მასალებით კი დასტურდება, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 16 ნოემბრის სხდომაზე, რომელსაც ესწრებოდა მოსარჩელე კომპანიის დირექტორი, მოპასუხეს წარმოადგენდა ორი წარმომადგენელი: გ.გ–ძე და კ.ბ–ი, რომელთა შესახებ ინფორმაცია სხდომის მდივანმა მიაწოდა საქმის განმხილველ სასამართლოს [იხ. ტ. II, ს. ფ. 25-37, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 16 ნოემბრის სხდომის ოქმი CD დისკი: 17:05:48-17:06:05] და ამასთან, მათი მინდობილობებიც საქმეშია [იხ. ტ. I. ს. ფ. 81, ტ. II, ს. ფ. 35].

52. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, პირველი კასატორის საკასაციო საჩივარი და მისი შუამდგომლობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოდან სასამართლო სხდომის ოქმებისა და აუდიო/ვიდეო ჩანაწერების გამოთხოვის თაობაზე დაუსაბუთებელია და არ ექვემდებარება დაკმაყოფილებას.

53. რაც შეეხება მოპასუხე კომპანიის საკასაციო საჩივარს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მას არ აქვს წარმოდგენილი ისეთი კვალიფიციური შედავება, რამაც შესაძლოა იმოქმედოს საქმის განხილვის შედეგზე. ამასთან, მნიშვნელოვანია ისიც აღინიშნოს, რომ, მართალია, მოპასუხე სარჩელის სრულად უარყოფას ითხოვს, თუმცა, სადავო არ არის მოპასუხის ვალდებულების არსებობა მოსარჩელისთვის ამ უკანასკნელის კუთვნილი ბუნებრივი გაზის ქსელით სარგებლობისათვის გატარების საფასურის ანდა თმენის კომპენსაციის გადახდის თაობაზე. ამასთან, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ მოპასუხეს დააკისრა მის მიერ №15 დადგენილების საფუძველზე გაანგარიშებული თანხის ოდენობა.

54. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს მეორე კასატორის მხოლოდ იმ პრეტენზიაზე, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა მოპასუხის მიერ მოსარჩელის გაზმომარაგების ქსელით/მილსადენით სარგებლობის პერიოდი. მისი განმარტებით, კომპანიის წარმომადგენელს სხდომის არც ერთ ეტაპზე არ განუცხადებია, რომ მოპასუხე 2011 წლის ბოლოდან 2017 წლის 26 მაისამდე პერიოდში უწყვეტად სარგებლობდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული გაზმომარაგების ქსელით. ამასთან, მოპასუხე კომპანიის წარმომადგენელმა არაერთხელ ახსენა, რომ ანალოგიურ საკითხთან დაკავშირებით მხარეებს შორის მიმდინარეობდა დავა სააპელაციო სასამართლოში, სადაც სააპელაციო საჩივრის ერთ-ერთი არგუმენტი სწორედ 2013 წლის 1 ივნისიდან 2014 წლის იანვრის თვემდე ბუნებრივი აირის ქსელის გამოუყენებლობა წარმოადგენდა. შესაბამისად, მისთვის გაუგებარია, რატომ იმსჯელა სასამართლომ ზემოაღნიშნულ გარემოებაზე მაშინ, როდესაც საჩივრის მოცულობა შეეხება მხოლოდ 2014 წლის 1 იანვრის შემდგომ პერიოდზე თანხის დაკისრებას (იხ. წინამდებარე განჩინების 27.1-27.4 ქვეპუნქტები).

55. საკასაციო პალატა მიუთითებს სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები, თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია: ბ) ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ. ამავე კოდექსის 266-ე მუხლის მიხედვით, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი.

56. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პრეიუდიციული ძალის მატარებელი არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება, ასევე, პრეიუდიციული ძალა არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-58-56-2016, 26 თებერვალი, 2016 წელი).

57. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილია, რომ მოპასუხე კომპანია 2011 წლის ბოლოდან 2017 წლის 26 მაისამდე პერიოდში უწყვეტად ფლობდა და სარგებლობდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ბუნებრივი აირის ქსელით, ხოლო მოსარჩელე ითხოვდა 2014, 2015, 2016 წლების და 2017 წლის იანვრის თვის, სულ 37 თვის, გაზის გატარებისა და მილსადენით სარგებლობის თმენისათვის კომპენსაციას. საკასაციო პალატა არ იზიარებს მეორე კასატორის პრეტენზიას და მიიჩნევს, რომ, ვინაიდან სასარჩელო მოთხოვნა არ ეხებოდა 2013 წლის 1 ივნისიდან 2014 წლის იანვრამდე პერიოდს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ 2014 წლამდე პერიოდში ბუნებრივი აირის ქსელით სარგებლობის ფაქტის დადგენა არ ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს. შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას პრეიუდიციული ძალა შესაძლებელია ჰქონდეს მხოლოდ 2014 წლის 1 იანვრიდან არსებულ პერიოდში მილსადენით სარგებლობის ნაწილში.

58. ამრიგად, საკასაციო პალატის ზემოთ მითითებული მსჯელობის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სწორია, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

59. ვინაიდან საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორების მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების სსსკ-ის 53-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები და აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში. ამასთან, მოსარჩელეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს ი.ს–ის მიერ ზედმეტად გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 123,58 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ს–ის“ შუამდგომლობა თბილისის სააპელაციო სასამართლოდან სასამართლო სხდომის ოქმებისა და აუდიო/ვიდეო ჩანაწერების გამოთხოვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

2. შპს „ს–ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

3. შპს „ყ-თ–ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 18 იანვრის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი;

5. შპს „ს–ს“ (ს/კ: .....) დაუბრუნდეს ი.ს–ის (პ/ნ: .....) მიერ 2018 წლის 28 თებერვალს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 2867 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 123,58 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე