საქმე №ას-1418-2019 31 ივლისი, 2020 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი(თავმჯდომარე,მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ბესარონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – საქართველოს იუსტიცის სამინისტროს სისტემაში შემავალი საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახური (საქართველოს სასჯელაღსრულების და პრობაციის სამინისტროს უფლებამონაცვლე) (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ბ.პ–ი, ა.ქ–ა (მოპასუხეები)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ივნისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა
ა ღ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 16 აპრილის გადაწყვეტილებით სასჯელაღსრულების და პრობაციის სამინისტროს (შემდეგში: მოსარჩელე, სამინისტრო, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი ბ.პ–ისა /#15 დაწესებულების დირექტორი/ და ა.ქ–ასათვის /#15 დაწესებულების დირექტორის მოადგილე/ სოლიდარულად (შემდეგში: მოპასუხეები) ზიანის დაკისრების თაობაზე, რაც გამოიხატება სამინისტროსათვის დაზიანებული ავტომანქანის სანაცვლოდ, იგივე წლოვანებისა და იგივე მახასიათებლების (მოდელი-„შკოდა ოქტავია“ , გამოშვების წელი 2013, ძრავა 1.8; ვერცხლისფერი მეტალიკი; 7-საფეხურიანი მექანიკური გადაცემათა კოლოფი და ა.შ.) ავტომანქანის (რომლის ღირებულება, მოსარჩელის მითითებით, 2015 წლის 15 სექტემბრის მდგომარეობით 32 790.91 ლარს შეადგენდა) გადაცემაში, არ დაკმაყოფილდა.
2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით უცვლელად დარჩა მოსარჩელის მიერ სააპელაციო წესით გასაჩივრებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.
3. სააპელაციო სასამართლომ საქმის გადასაწყვეტად მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა:
3.1. სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 18.02.2013 წლის ბრძანებით ა.ქ–ა დაინიშნა საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის #15 დაწესებულების დირექტორის მოადგილის თანამდებობაზე (ტ.1, ს.ფ. 17);
3.2. საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 04.06. 2013 წლის ბრძანებით ბ.პ–ი გადაყვანილ იქნა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის #15 დაწესებულების დირექტორის თანამდებობაზე 2013 წლის 4 ივნისიდან.
3.3. მცხეთის რაიონის სოფელ .... მდებარე გზაჯვარედინზე 2013 წლის 16 სექტემბერს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევისას, დაზიანდა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის ბალანსზე რიცხული ავტომანქანა ,,შკოდა-ოქტავია’’, სახ. ნომრით: ...., რომელსაც მთვრალ მდგომარეობაში მყოფი გ.კ–ძე მართავდა (ტ.1, ს.ფ. 18-21);
3.4. უდავოა, რომ გ.კ–ძე დასაქმებული იყო სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის #მე-15 დაწესებულებაში და ავტოსაგზაო შემთხვევის დღესაც ის ამ დაწესებულების თანამშრომელს წარმოადგენდა;
3.5.სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ 2013 წლის 16 სექტემბერს მომხდარ შემთხვევასთან დაკავშირებით არ არსებობს მოპასუხეთათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობები.
3.6.სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა: საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ # ას 15-29-1443-2012, 09.12.2013წ.; შეად. სუსგ საქმე #ას-973-1208-04).
3.7. სააპელაციო სასამართლომ, უპირველეს ყოვლისა, იმაზე გაამახვილა ყურადღება, რომ მოსარჩელე მისი კუთვნილი ავტომობილის დაზიანებით გამოწვეულ ზიანს ედავება არა უშუალოდ ზიანის მიმყენებელ პირს - გ.კ–ძეს, რომელმაც უშუალოდ მოახდინა 2013 წლის 16 სექტემბერს ავტოსაგზაო შემთხვევა (იხ. ს.ფ. 18-21) და დააზიანა მოსარჩელის კუთვნილი ავტომობილი, არამედ დეპარტამენტის #15 დაწესებულების დირექტორს და დირექტორის მოადგილეს (ხ. წინამდებარე განჩინების 3.1-3.2 ქვეპუნქტები), რომლებმაც გ.კ–ძეს დროებით სარგებლობაში გადასცეს დასახელებული ავტომობილი. მოსარჩელე მოპასუხე მხარეებისთვის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებას იმაზე მითითებით მოითხოვს, რომ 16.09.2013 წელს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული ავტომანქანა სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის ბრძანებით მიმაგრებული იყო პირადად დაწესებულების დირექტორის მოადგილისათვის, არც ამ უკანასკნელს და არც დაწესებულების დირექტორს, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის თანხმობის გარეშე, უფლება არ ჰქონდათ აღნიშნული ავტომანქანა სხვა პირისთვის სამართავად გადაეცათ. ამდენად, მოსარჩელე (აპელანტი) 16.09.2013 წელს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად ზიანის დადგომას მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას უკავშირებს, რაც, მოსარჩელის მტკიცებით, მათი მხრიდან უფლებამოსილების გადაჭარბებაში, კერძოდ, კონკრეტული პირისთვის (ა.ქ–ასთვის) დამაგრებული ავტომობილის სხვა პირისათვის (გ.კ–ძისათვის) გადაცემაში გამოიხატა, რომლის მართვის შედეგადაც, საბოლოოდ, დაწესებულების ბალანსზე არსებული ავტომობილი დაზიანდა.
3.8. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ის სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევაც წინამდებარე დავის ფარგლებში მოსარჩელეს სურს, (მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება) სარჩელში ამ უკანასკნელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში:სსკ) 992-ე ,,პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი’’ და 408.1-ე „იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებუელებლი გარემოება“ მუხლების შემადგენლობიდან გამომდინარეობს.
3.9. სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მიერ ზიანის ანაზღაურებისმოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების და იმ ფაქტის მხედველობაში მიღებით, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახური მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურებას ამავე დაწესებულებაში შემთხვევის დროს დასაქმებულ პირებს ედავება, განსახილველი საკითხი სსკ-ის 999-ე მუხლის მე-4 ნაწილის რეგულირების ფარგლებში არ ექცევა, რადგან დასახელებული ნორმით გათვალისწინებულია იმ პირთა პასუხისმგებლობის საკითხი, რომლებიც არ არიან უშუალოდ მიზეზობრივ კავშირში დამდგარ შედეგთან და მათი ქმედება არც მართლსაწინააღმდეგო და არც ბრალეულია. ამ მხრივ, ასევე, საყურადღებოა საკასაციო სასამართლოს განმარტება, რომლის თანახმად სსკ-ის 992-ე და 999-ე მუხლების ერთობლივად გამოყენება სამართლებრივად არათავსებადია, რადგან 992-ე მუხლი აწესებს პასუხისმგებლობას ბრალეული მოქმედებისათვის, ხოლო 999-ე მუხლით კი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება დგება, ბრალის მიუხედავად (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 22 აპრილის განჩინება საქმეზე ას-143-139-2016);
3.10. სსკ-ის 992–ე მუხლის (ნორმის დეფინიცია იხ. წინამდებარე განჩინების 4.8 ქვეპუნქტში) მიხედვით, სამართლებრივი შედეგი (ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება) ქმედების აბსტრაქტული შემადგენლობიდან (სხვა პირის მიმართ განხორციელებული ქმედება) გამომდინარეობს. დელიქტიდან გამომდინარე სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობა - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, პირს დაეკისრება ერთდროულად რამდენიმე პირობის არსებობის შემთხვევაში: 1) უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, 2) სახეზე უნდა იყოს ზიანი, 3) უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის, 4) ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი.
3.11. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ვალდებულია, დაამტკიცოს ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ, მოვალის მოქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული, არამედ ზიანის გამომწვევიც. თავის მხრივ, ზიანის მიმყენებელმა უნდა დაამტკიცოს მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა. განსახილველ შემთხვევაში, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულება - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის (საქართველოს სასჯელაღსრულების და პრობაციის სამინისტროს უფლებამონაცვლე) სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მოპასუხეების (N 15 დაწესებულების დირექტორისა და დირექტორის მოადგილისათვის) 16.09.2013 წელს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული ავტომანქანის სანაცვლოდ, იგივე წლოვანებისა და იგივე მახასიათებლების (მოდელი - შკოდა ოქტავია, გამოშვების წელი - 2013, ძრავა 1.8., ვერცხლისფერი მეტალიკი, 7 საფეხურიანი მექანიკური გადაცემათა კოლოფი და ა.შ.) მქონე გამართული ავტომანქანის გადაცემის ვალდებულების დაკისრება. შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებებს წარმოადგენდა ფაქტების მტკიცება იმის თაობაზე, რომ ავტომანქანა, რომელიც 16.09.2013 წელს დაზიანდა მის საკუთრებას წარმოადგენდა; მოქმედებები, რასაც შედეგად მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტომანქანის დაზიანება მოჰყვა, მოპასუხეებმა განახორციელეს; ზიანი, რომელიც დადგა, მიზეზობრივ კავშირშია მოპასუხეების მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასთან, კერძოდ, მათ მიერ უფლებამოსილების გადამეტებასთან;
3.12. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ 16.09.2013 წელს დაზიანებული ავტომობილის მოსარჩელისთვის კუთვნილება და ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად ამ ავტომობილის დაზიანების ფაქტი სადავოდ არ გამხდარა, სადავოა მოპასუხეთა მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის და ამ ქმედების შედეგად მოსარჩელის ბალანსზე არსებული ავტომანქანის დაზიანების ფაქტი. მოსარჩელემ მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების - მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედების და სწორედ ამ ქმედების შედეგად მოსარჩელის საკუთრების დაზიანების ფაქტის სამტკიცებლად სასამართლოს შემდეგი მტკიცებულებები წარუდგინა: 1. სასჯელაღსრულების #15 დაწესებულების დირექტორის 23.04.2013 წერილი, რომლითაც ამ უკანასკნელმა საქართველოს სასჯელაღსრულების, პრობაციის და იურიდიული დახმარების სამინისტროს დაწესებულების დირექტორის მოადგილისათვის დეპარტამენტის ბალანსზე არსებული ავტომობილის - ,,შკოდა-ოქტავია’’ მიმაგრების თხოვნით მიმართა; 2. 25.04.2013 წლის მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლითაც, ერთი მხრივ, სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის ტრანსპორტის განყოფილების უფროსმა და, მეორე მხრივ, დაწესებულების დირექტორის მოადგილემ დაადასტურეს, რომ ამ უაკანასკნელმა ჩაიბარა დეპარტამენტის ბალანსზე რიცხული ავტომანქანა შკოდა-ოქტავია, სახ. #....; 3. სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 26.04.2013 წლის ბრძანება სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის ბალანსზე რიცხული ავტომობილის შკოდა-ოქტავია, სახ. #..... #15 დაწესებულების დირექტორის მოადგილისათვის მიმაგრების შესახებ; 4. 16.07.2015წ. გასაუბრების ოქმი და 26.06.2015 წლის ახსნა-განმარტება, სადაც დაწესებულების დირექტორის მოადგილემ განმარტა დირექტორის კაბინეტში ავტომობილის გასაღების მძღოლისათვის გადაცემის შესახებ.
3.13. სააპელაციო სასამართლო საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ იკვეთება თანამოპასუხეთა (დაწესებულების დირექტორისა და მისი მოადგილის) მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რომელიც უშუალო კავშირში იქნებოდა მოსარჩელის კუთვნილი ავტომობილის დაზიანებასთან და დამდგარ ზიანთან. პირველ რიგში, აღსანიშნავია ის, რომ 16.09.2013 წელს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის ბალანსზე არსებული ავტომობილის დაზიანების ფაქტთან დაკავშირებით უწყების შიდა მოკვლევა არ ჩატარებულა, სისხლის სამართლის საქმეზე დადგენილი განაჩენით (იხ. ტ.1, ს.ფ. 18-21) კი მხოლოდ მძღოლის (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.3-3.4 ქვეპუნქტები) პასუხისმგებლობის საკითხი განისაზღვრა.
3.14.მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია ის გარემოება, რომ დაწესებულების დირექტორის მოადგილემ, დასახელებული ავტომობილი დროებით სარგებლობაში, დირექტორის მითითების საფუძველზე, ამავე დაწესებულების თანამშრომელს გადასცა. მოპასუხეთა ამ ქმედების მართლწინააღმდეგობა, მოსარჩელის მტკიცებით, იმაში მდგომარეობს, რომ სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის თანხმობის გარეშე მოპასუხეებს უფლება არ ჰქონდათ აღნიშნული ავტომანქანა სხვა პირისთვის გადაეცათ სამართავად. სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია ყურადღების გამახვილება იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელე მხარემ, გარდა მისი ახსნა-განმარტებისა, ვერ მიუთითა დაწესებულებაში მოქმედ რაიმე რეგულაციაზე, რომელიც დაწესებულების დირექტორს დაწესებულების ბალანსზე არსებული სატრანსპორტო საშუალების თანამშრომლისთვის დროებით მართვაში გადაცემას უკრძალავდა. მოსარჩელეს არ მიუთითებია შესაბამისი დებულების რომელიმე ნორმაზე, რომელიც დარღვეულია დაწესებულების დირექტორის მხრიდან. უფრო მეტიც, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმეში მოსარჩელის მიერვე წარდგენილ საქართველოს სასჯელაღსრუელბის პრობაციისა და იურიდიული დახმარების საკითხთა სამინისტროს სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 2013 წლის 26 აპირლის #4290 ბრძანების შინაარსზე, კერძოდ ბრძანების მე-2 პუნქტზე (იხ. ტ.1, ს.ფ. 16), რომლის თანახმადაც, #15 დაწესებულების დირექტორს დეპარტამენტის თავმჯდომარემ მიანდო ამ კონკრეტული ავტომობილის ექსპლუატაციის უფლებამოსილება. ავტომობილის ექსპლუატაციის ცნება საკმაოდ ფართო შინაარსისაა და იგი, დაწესებულების საქმიანობის კონკრეტული საჭიროებიდან გამომდინარე, დაწესებულების დირექტორის მიხედულების მიხედვით რომელიმე თანამშრომმლისათვის ამ ავტომობილის დროებითი მართვაში გადაცემის უფლებამოსილებასაც მოიაზრებს. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც არ არსებობს რაიმე ამკრძალავი ნორმა, რომ დაწესებულების დირექტორმა მხოლოდ დეპარტამენტის თავმჯდომარის თანხმობით უნდა გადასცეს დაწესებულების თანამშრომელს დროებით მართვაში ავტომობილი, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში დირექტორის მხრიდან მართლწინააღმდეგობა და დარღვევა არ იკვეთება;
3.15. თავად მოსარჩელე მხარე მიუთითებს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 365-369), რომ დირექტორის მოადგილემ დირექტორის მითითების საფუძველზე გადასცა მძღოლს ავტომობილი. საკითხის სწორი შეფასებისათვის, სააპელაციო სასამართლომ მნიშნელოვნად მიიჩნია იმ ფაქტის გათვალისწინება, რომ მძღოლი, რომელსაც სამართავად გადაეცა ავტომობილი,წარმოადგენდა იმავე #15-ე დაწესებულების თანამშრომელს და არა - გარეშე პირს. ამასთან საგულისხმოა, რომ საქმეში წარმოდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ ავტომობილის გასაღების მძღოლისათვის გადაცემის მომენტში ეს უკანასკნელი ნასვამ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. ის ფაქტი, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევისას მძღოლს ალკოჰოლური თრობა აღმოაჩნდა, არ შეიძლება მიჩნეული იქნეს საკმარის საფუძლად იმ დასკვნის გასაკეთებლად, რომ იგი ნასვამ მდომარეობაში იმყოფებოდა, ასევე - მოპასუხეთა მიერ ავტომობილის მისთვის გადაცემის მომენტშიც. საამისოდ მოსარჩელეს დამატებითი მტკიცებულების წარმოდგენა ესაჭიროებოდა, რაც მისი მხრიდან არ განხორციელებულა. ამდენად იმ პირობებში, როდესაც უდავოა, რომ პირი, ვისაც ავტომობილი დროებით მართვაში გადასცეს მოპასუხეებმა წარმოადგენს თავად #15 დაწესებულების თანამშრომელს და ამასთან იმის გათვალისწინებით, რომ არ დადასტურდა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მძღოლი, მისთვის ავტომობილის მფლობელობაში გადაცემის მომენტში, ნასვამ მდგომარეობაში იმყოფებოდა, სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხეთა ქმედება არ წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას, მით უფრო, რომ #15 დაწესებულების დირექტორი (მოპასუხე) აღჭურვილი იყო გადაცემული ავტომობილის ექსპლუატაციის უფლებამოსილებით.
3.16. სააპელაციო სასამართლომ ასევე იმსჯელა იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარდგენილი არც ერთი მტკიცებულებით არ დასტურდება სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 26.04.2013 წლის ბრძანების (რომლითაც დეპარტამენტის თავმჯდომარემ დეპარტამენტის ბალანსზე რიცხული ავტომობილის შკოდა-ოქტავია, სახ. #..... #15 დაწესებულების დირექტორის მოადგილისათვის - დამაგრების განკარგულება გამოსცა და რომელიც, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს წარმოადგენს) დირექტორის მოადგილისათვის (მოპასუხისათვის) გაცნობის ფაქტი. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის (შემდეგში: სზაკ) მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის ,,დ’’ პუნქტის თანახმად ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტია – ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე გამოცემული ინდივიდუალური სამართლებრივი აქტი, რომელიც აწესებს, ცვლის, წყვეტს ან ადასტურებს პირის ან პირთა შეზღუდული წრის უფლებებსა და მოვალეობებს. ინდივიდუალურ ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტად ჩაითვლება აგრეთვე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მის უფლებამოსილებას მიკუთვნებული საკითხის დაკმაყოფილებაზე განმცხადებლისათვის უარის თქმის შესახებ, ასევე ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ გამოცემული ან დადასტურებული დოკუმენტი, რომელსაც შეიძლება მოჰყვეს სამართლებრივი შედეგები. ამავე კოდექსის 54-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ კანონმდებლობით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ძალაში შედის მხარისათვის კანონით დადგენილი წესით გაცნობისთანავე ან გამოქვეყნების დღეს. სზაკ-ის 58-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, დაინტერესებული მხარისათვის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ოფიციალური გაცნობა ნიშნავს მისთვის ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის გადაცემას ან ფოსტის მეშვეობით გაგზავნას. საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებით არ დასტურდება დირექტორის მოადგილისათვის სასჯელაღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარის 26.04.2013 წლის ბრძანების გაცნობის ფაქტი, ამასთან, მოპასუხე მხარე სადავოდ ხდის ავტომობილის უშუალოდ მისთვის დამაგრებას და აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მიუთითებს დაწესებულებაში არსებულ პრაქტიკაზე, ხელმძღვანელობის მხრიდან სამსახურებრივ მოვალეობათა შესრულებისას თანამშრომლების მიერ ავტომობილით სარგებლობის შესახებ (იხ. შესაგებელი - ტ.1,ს.ფ. 62). ამგვარად, ის ფაქტობრივი გარემოება, რასაც მოსარჩელე უთითებს თავისი სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად, კერძოდ ის ფაქტობრივი მოცემულობა, რომ დირექტორის მოადგილემ #15 დაწესებულების დირექტორის მითითებით, სამსახურებრივი ავტომობილი დროებით მართვაში გადასცა ამავე დაწესებულების თანამშრომელს (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.3 ქვეპუნქტი), რომელმაც მოახდინა ავტოსაგზაო შემთხვევა, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, არ წარმოშობს თანამოპასუხეებისათვის ზიანის ანაზღაურების შესახებ პასუხისმგებლობის დაკისრების საკმარის ფაქტობრივ საფუძველს და შესაბამისად სსკ-ის 992-ე მუხლით კვალიფიკაციის წინაპირობებს, ვინაიდან კონკრეტულ შემთხვევაში არ გამოიკვეთა თანამოპასუხეთა, დირექტორისა და მისი მოადგილის მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, რომელიც უშუალო კავშირში იქნეობდა მოსარჩელის კუთვნილი ავტომობილის დაზიანებასთან და დამდგარ ზიანთან. მოსარჩელის ის არგუმენტი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 369), რომ ვინაიდან ავტომობილის მძღოლს თვითნებურად არ მიუთვისებია ეს ავტომობილი, არამედ მოპასუხეებმა გადაცეს მართვაში და ამიტომ სწორედ მათ უნდა აგონ პასუხი ავტომობილის დაზიანებით გამოწვეული ზიანისათვის, სასამართლოს შეფასებით, დაუსაბუთებელია. N 15 დაწესებულების დირექტორი, 2013 წლის 26 აპირლის #4290 ბრძანების მე-2 პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე, უფლებამოსილი იყო, ავტომობილის ექსპლუატაციაზე და იმ პირობებში, როდესაც არ არსებობს რაიმე ამკრძალავი ნორმა, რომ დაწესებულების დირექტორმა მხოლოდ დეპარტამენტის თავმჯდომარის თანხმობით უნდა გადასცეს დაწესებულების თანამშრომელს დროებით მართვაში ავტომობილი, სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ მართლწინააღმდეგობა და დარღვევა კონკრეტულ შემთხვევაში მოპასუხეთა მხრიდან არ იკვეთება. აღნიშნული კი საფუძველს აცლის ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის სარჩელს.
4. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
4.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელი დაკმაყოფილება მოითხოვა.
4.2. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 24 აპრილის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და მიღებულ იქნა არებითად განსახილველად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შემოწმებისა და მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადი დაუსაბუთებულია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:
5. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული საკასაციო შედავება არ აქვს წარმოდგენილი.
6. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81). საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს, რაც საკასაციო პრეტენზიის არსებითად განხილვის ეტაპზე, საკასაციო საჩივრის უარყოფისა და გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.
7. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და სწორედ ამ ფარგლებში არსებითად განიხილავს და ამოწმებს საკასაციო პრეტენზიის დასაბუთებულობას (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), ამასთან, მიაჩნია, რომ საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად არ ვლინდება სააპელაციო სასამართლოსათვის საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი (სსსკ-ის 412-ე მუხლი).
8. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი და ძირითადი საკვლევი გარემოებები სსკ-ის 992-ე მუხლის (ნორმის დეფინიცია იხ. წინამდებარე განჩინების 4.8 ქვეპუნქტში), 998-ე მუხლის (1. თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. 2. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობის იყო, ასევე ისიც, ვინ შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით) და 408.1-ე მუხლის (ნორმის დეფინიცია იხ. წინამდებარე განჩინების 4.8 ქვეპუნქტში) წინაპირობების შემოწმებით უნდა განხორციელდეს. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ვალდებულების დარღვევა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგომის საფუძველია, რომელიც იურიდიული პასუხისმგებლობის სახეა. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის ფორმათაგან ზიანის ანაზღაურებას აქვს უნივერსალური მნიშვნელობა და გამოიყენება სამოქალაქო უფლებათა დარღვევის ყველა შემთხვევაში, მაშინ როცა სხვა ფორმების გამოყენებაზე პირდაპირ უთითებს კანონი ან ხელშეკრულება კონკრეტული სამართალდარღვევისას. სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, პასუხისმგებლობა ერთი კონტრაჰენტისა მეორეს წინაშე, სამართალდამრღვევისა – დაზარალებულის წინაშე, დაკავშირებულია არა პიროვნული თავისუფლების ბოჭვასთან, როგორც ისტორიულ წარსულში, არამედ მოვალის მხოლოდ ქონების შემცირებასთან. ქონებრივი პასუხისმგებლობის ვალდებულ პირზე დასაკისრებლად საჭიროა, რომ სახეზე იყოს სამართალდარღვევის შემადგენლობა. შემადგენლობის ორგანიზმს ჰქმნის სამართლებრივად ფასეულ სუბიექტურ და ობიექტურ გარემოებათა ერთობლიობა, რომელთა თანაარსებობა მოვალეზე პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. ამ შემადგენლობის ელემენტებია: სამართალდარღვევის შედეგად მიყენებული ზიანი; დამრღვევის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის; სამართალდარღვევის ბრალი. წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი (ე.წ. „გენერალური დელიქტი“).
9. სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არ იკვეთება ზიანი, მაშინ არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი დადგება. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს წარმოადგენს. ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების, მისი ნების გარეშე, ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. არაქონებრივი ზიანი ეტიმოლოგიურად მორალური ზიანის იდენტურია. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ - პასივების გაზრდაც. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში მოსარჩელეს წარმოადგენს, ეკისრება როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთიც. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადეკვატურობა.
10. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული, წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს . სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას. რაც შეეხება მიზეზობრივი კავშირს, აღნიშნული სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. თუ მიზეზობრივი კავშირი სახეზეა, არსებული ზიანი ანაზღაურდება სრულად, მიუხედავად იმისა, თუ რა ოდენობისაა ეს ზიანი ან რამდენად მაღალია მოვალის ბრალეულობა დამდგარ შედეგში. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როდესაც კრედიტორი თავადაც არის პასუხისმგებელი დამდგარი შედეგისათვის (სსკ-ის 415-ე მუხლი;) პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირი შედეგია. სამართალდარღვევის შემადგენლობის უმნიშვნელოვანეს სუბიექტურ ელემენტს წარმოადგენს ბრალი. ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განასკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში. სამოქალაქო სამართალში განასხვავებენ ბრალის ორ ფორმას: განზრახვა (Dolus) და გაუფრთხილებლობა (Culpa), რომლებიც პირის ქმედების სუბიექტური შემადგენლობის ელემენტებია (იხ. სუსგ N ას-862-2019.26.07.2019წ.).
11. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ მოპასუხეთაგან ზიანის ანაზღაურება იმ დასაბუთებით მოითხოვა, რომ მოპასუხეებმა (# 15 დაწესებულების დირექტორმა და მისმა მოადილემ) დაწესებულების ბალანსზე რიცხული ავტომობილი სამართავად გადასცეს ამავე დაწესებულების თანამშრომელს იმ პირობებში, როდესაც დეპარტამენტის თავმჯდომარის თანხმობა არ არსებობდა, ხოლო, ავტომობილი მიმაგრებული იყო დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილეზე, ამ უკანასკნელმა კი დირექტორის მითითებით, ავტომობილის გასაღები გადასცა თანამშრომელს, რომელსაც საგზაო ინციდენტი მოუხდა და დადგინდა, რომ ამ დროს ნასვამ მდგომარეობაში იმყოფებოდა.
12. კასატორს მიაჩნია, რომ N 15 დაწესებულების დირექტორის მოადგილე იყო იურიდიული მფლობელი, რომელსაც გადაეცა ავტომობილი და ის იყო პასუხისმგებელი მის მოვლაზე, ასევე- # 15 დაწესებულების დირექტორი, რაც ეფუძნება დეპარტამენტის თავმჯდომარის 2013 წლის 26 აპრილის N 4290 ბრძანების მე-2 პუნქტს. კასატორის მტკიცებით, სწორედ ამ ბრძანებით უდავოდ დგინდება, თუ ვისზეა მიმაგრებული ავტომანქანა, რომელიც საგზაო ინციდენტის დროს დაზიანდა; დირექტორს საკუთარი შეხედულებისამებრ არ ჰქონდა ავტომობილის გამოყენების უფლება და მოპასუხეებმა დაარღვიეს მითითებული ბრძანება, რადგან უდავოა, რომ მძღოლს (იხ. სინამდებარე განჩინების 3.3 ქვეპუნქტი) ავტომანქანქ თვითნებურად არ წაუყვანია, ამასთან, უდავოა ისიც, რომ სამსახურებრივი დავალების შესასრულებლად გადაეცა ავტომანქანა; კასატორი დაწესებულების დირექტორი მოადგილის პასუხისმგებლობაზე ამახვილებს ყურადღებას და უთითებს, რომ პროკურორთან გასაუბრების ოქმის მიხედვით, მოპასუხეა დააფიქსირა, რომ ავტომანქანის გასაღების გადაცემა მოხდა დირექტორის კაბინეტში, ამ უკანასკნელის თხოვნით შევიდა მოადგილე და დირექტორისავე მითითებით გადასცა ავტომანქანის გასაღები მძღოლს; მოპასუხეთა მართლსაწინააღმდეგო ქმედება რომ არა, სამსახურს (მოსარჩელეს) არ მიადგებოდა ზიანი (ვრცლად საკასაციო საჩივარი იხ. ტ.2, ს.ფ.127-143).
13. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, იმას აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მის მიერ დადგენილი გარემოებების საფუძველზე სავსებით მართებულად შეამოწმა სსკ-ის 992-ე მუხლის შემადგენლობით განსაზღვრული თითოეული ელემენტის არსებობა და ამ მიმართებით მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სწორად გადანაწილების გზით მივიდა დასკვნამდე, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში მოპასუხეთა მხრიდან მართლწინააღმდეგობა და დარღვევა არ იკვეთება, რაც საფუძველს აცლის ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნას. ამდენად, საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას და დასკვნებს, ამასთან, სსკ-ის 998-ე მუხლის (ნორმის დეფინიცია იხ. წინამდებარე განჩინების მე-9 პუნქტში) გამოყენებასთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ რადგან გამოირიცხა სსკ-ის 992-ე მუხლის შემადგნელობით დადგენილი წინაპირობების განხორციელება, შესაბამისად, არ არსებობს 998-ე მუხლის, რომელიც მიყენებული ზიანისათვის სოლიდარულ პასუხისმგებლობას განსაზღვრავს, შემოწმების საჭიროება. სსკ-ის 998.1- მუხლით დადგენილი წინაპირობებისათვის გამოვლენილი უნდა იყოს ზიანის მიმყენებელი პირების ურთიერთშეთანხმებით მოქმედება ანუ სახეზე უნდა იყოს ზიანის დადგომაში განზრახი თანამონაწილეობა (ერთობლივი ზიანი), ან სსკ-ის 998.2-ე მუხლის წინაპირობა „ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით“, რაშიც საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, იგულისხმება ორი შემთხვევა: (1) პირი, ვინც თავისი უმოქმედობით ხელი შეუწყო სხვის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებას, რადგან სხვისთვის ზიანის დადგომა მას ანიჭებს რაიმე სარგებელს და ეს უმოქმედება უნდა შეფასდეს, როგორც მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული; (2) მიუხედავად იმისა, რომ მისთვის ცნობილი გახდა ზიანისა და მისი წარმომშობი მიზეზების თაობაზე, პირმა შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით (შეად, სუსგ N ას-548-511-2017, 31.07.2017წ.).
14. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.
15. მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.
16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.
17. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და მათი აღრევა არიდებული უნდა იქნეს. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ბოელინგი /ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.)
18. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.
19. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-64-634-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელისა და მოპაუსხის სტადიაზე წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლივად შესწავლისა და გაანალიზების გზით სავსებით დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილება მიიღო, რომლის საკასაციო წესით გასაჩივრების გზით მოსარჩელემ ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები და ვერ გააქარწყლა ისინი დასაბუთებული საკასაციო შედავებით.
20. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.
21. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და გაანალიზების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მართებული გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.
22. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
23. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.
24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).
25. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (Ruiz Torija v. Spain, Application no. 18390/91; §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (Milatova and others v. The Czech republic §59; niderost-huber v. Switzerland, § 24; k.s. v. finland § 21; ასევე, სუსგ №ას-1191-1133-2014, 14 მაისი, 2015 წელი).
26. საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა, აგრეთვე მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება და სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს სხვა სამართლებრივი შედეგი (სსსკ-ის 411-ე მუხლი) - იხ. სუსგ-ები N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ.) .
27. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარში წარმოდგენილი არც ერთი არგუმენტი არ განაპირობებს მისთვის სასარგებლო სამართლებრივი შედეგის დადგომას, რაც იმას ნიშნავს, რომ არსებითი განხილვის შედეგადაც კი არ გამოვლინდა საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების წინაპირობა, რაც საკასაციო განაცხადის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების უცვლელად დატოვების საფუძველია.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სისტემაში შემავალი საქვეუწყებო დაწესებულების - სპეციალური პენიტენციური სამსახურის (საქართველოს სასჯელაღსრულების და პრობაციის სამინისტროს უფლებამონაცვლე) საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 11 ივნისის განჩინება;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ბ. ალავიძე
