17 მარტი 2021 წელი,

საქმე #ას-234 -2020 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - ა.დ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - დ.გ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - პატივისა და ღირსების შემლახველი ინფორმაციის უარყოფა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ა.დ–ძე (შემდეგში: მოსარჩელე, კასატორი) და დ.გ–ი (მოპასუხე, მოწინააღმდეგე მხარე) არიან საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრები.

2. მოსარჩელე სხვადასხვა დროს საქმიანობდა არაერთ საერთაშორისო ორგანიზაციაში, ადამიანის უფლებათა დაცვის კუთხით, 2004 წლის სექტემბრიდან 2006 წლის დეკემბრის ჩათვლით იყო საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციის თავმჯდომარე.

3. მოსარჩელის მიერ შევსებულ აპლიკაციაში აღნიშნულია შემდეგი: ფონდი რუსული იუსტიციის ინიციატივები (სამხრეთ ოსეთი/მოსკოვი, რუსეთი) კონსულტანტი 08–10.2008; შეაგროვა მონაცემები, გამოკითხა მსხვერპლი, შეამოწმა ადგილები, რომლებიც უკავშირდებოდა რუსულ-ქართული კონფლიქტის ჰუმანიტარულ მისიას, მონაცემები გამოყენებულ იქნა ერთობლივი მოქმედების საფუძვლად ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში.

4. 2008 – 2009 წლებში მოსარჩელე ტაშკენტში იყო ადამიანის უფლებათა დარაჯი (მკვლევარი) და მისი საქმიანობის სფერო მოიცავდა ადამიანის უფლებათა დარღვევებზე კვლევას უზბეკეთში.

5. 2007 წლის 1 მარტიდან 2007 წლის 30 ივნისის ჩათვლით მოსარჩელე იყო მოწვეული ლექტორი კოლუმბიის უნივერსიტეტში. 2007 წლის 15 ოქტომბრიდან 2008 წლის 15 აგვისტომდე ის მუშაობდა Albert Podell GlobalScholars-at-Pisk-ის ლექტორად ნიუიორკის უნივერსიტეტში.

6. 2007 წლის ნოემბრიდან 2008 წლის აგვისტომდე მოსარჩელე დაინიშნა ნიუიორკის უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის გლობალური მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე.

7. 2008 წლის 1 ოქტომბრიდან 2009 წლის 30 სექტემბრამდე პერიოდში მოსარჩელე იყო კორნელის სამართლის სკოლის მოწვეული სტიპედიანტი და 2008 წლის 8 სექტემბერს - კორნელის სამართლის სკოლის ბერგერის საერთაშორისო მომხსენებელთა სერიის სტუმარ-მომხსენებელი.

8. 2018 წლის 16 თებერვალს, ტელეკომპანია „პირველის“ სატელევიზიო გადაცემა „პირველებში“ მოპასუხემ განაცხადა შემდეგი: „მოსკოვშიც იმყოფებოდა და იმყოფებოდა ჩვენი ინფორმაციით...“; „...არის კონკრეტული ლინკი არსებობს მის მიერ შევსებული ოფიციალური დოკუმენტი, სადაც იგი დიდი სიამოვნებით აღნიშნავს, რომ მოიარა. მათ შორის იმყოფებოდა მოსკოვში, იმყოფებოდა სამხრეთ ოსეთის, ე.წ., იმიტომ რომ ჩვენთვის სამაჩაბლოა. სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიაზე იმყოფებოდა და კრებდა მონაცემებს, ჰოლანდიაში რეგისტრირებული რუსული ორგანიზაციისთვის“.

9. „Stichting რუსეთის სამართლებრივი ინიციატივის“ 2008 წლის 28 აგვისტოს წერილით დგინდება, რომ მოსარჩელე დაიქირავა „Stichting რუსეთის ინიციატივამ" (SRJI), რათა განეხორციელებინა სამართლებრივი საქმიანობა საქართველოსა და სამხრეთ ოსეთში ბოლოდროინდელ შეიარაღებულ კონფლიქტთან დაკავშირებით. SRJI არის ნიდერლანდებში ჰოლანდიური იურიდიული დახმარების ორგანიზაცია, რომელსაც ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში 2000 წლიდან შეაქვს ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიის სხვა რესპუბლიკებში ადამიანის უფლებების დარღვევის შესახებ სარჩელები.

აღმასრულებელი დირექტორი ვ.კ–ი ამავე წერილში განმარტავს, რომ მოსარჩელე მართავს ინტერვიუებს ადამიანის უფლებათა დარღვევის შემთხვევების მსხვერპლებსა და მოწმეებთან, რათა გამოავლინოს პოტენციური შემთხვევები საქართველოში, რაც SRJI-ს საბოლოოდ ECHR-თან მიიყვანს და ცდილობს, ხელმისაწვდომი გახადოს ნებისმიერი ინფორმაცია, რაც ხელს შეუწყობს ასეთი შემთხვევების ფაქტების დოკუმენტირებას. SRJI მჭიდროდ თანამშრომლობს „HUMAN RIGHT WATCH-ის“ ორგანიზაციის მკვლევარებთან ასეთი მიზნების კოორდინირებისთვის.

10. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ინფორმაციით, მოსარჩელის სახელზე გაცემული საქართველოს პასპორტებით, ასევე, საქართველოს შსს მომსახურების სააგენტოს ცნობით საზღვრის კვეთის შესახებ, დგინდება, რომ მოსარჩელე საქართველოს საზღვრიდან გავიდა 2008 წლის 14 იანვარს, ხოლო შემოვიდა - 2008 წლის 26 აგვისტოს და 2008 წლის 23 სექტემბრამდე მას საზღვარი აღარ გადაუკვეთია.

11. მოსარჩელემ სასამართლოში სარჩელი აღძრა მოპასუხის წინააღმდეგ, რომლითაც მოითხოვა მოპასუხისათვის მასთან დაკავშირებით 2018 წლის 16 თებერვალს ტელეკომპანია „პირველების“ ეთერში გავრცელებული, არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველი და მისთვის ზიანის მიმყენებელი შემდეგი ცილისმწამებლური განცხადებების უარყოფა სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლიდან ერთი თვის განმავლობაში: „მოსკოვშიც იმყოფებოდა და იმყოფებოდა ჩვენი ინფორმაციით...“; „...არის კონკრეტული ლინკი არსებობს მის მიერ შევსებული ოფიციალური დოკუმენტი, სადაც იგი დიდი სიამოვნებით აღნიშნავს, რომ მოიარა. მათ შორის იმყოფებოდა მოსკოვში, იმყოფებოდა სამხრეთ ოსეთის, ე.წ., იმიტომ რომ ჩვენთვის სამაჩაბლოა. სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიაზე იმყოფებოდა და კრებდა მონაცემებს, ჰოლანდიაში რეგისტრირებული რუსული ორგანიზაციისთვის“. ამავდროულად, მოსარჩელემ მოითხოვა, რომ მოპასუხეს დავალებოდა სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით, ტელეკომპანია „პირველის“ საღამოს ეთერის მეშვეობით გაევრცელებინა პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების უარყოფაზე სასამართლოს ამ გადაწყვეტილების შესახებ ინფორმაცია.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

13. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 30 დეკემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა.

14.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო წინამდებარე განჩინების 1-10 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და განმარტა შემდეგი: პირს ეკისრება პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადება არსებითად მცდარ ფაქტს შეიცავს მოსარჩელის მიმართ, ამასთან, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და გაცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება გამოიწვია.

14.2. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველი დავის ფარგლებში შესაფასებელი იყო, მოპასუხის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია წარმოადგენდა თუ არა ცილისწამებას, ახდენდა თუ არა გავლენას მოსარჩელის უფლებრივ მდგომარეობაზე და არსებობდა თუ არა დემოკრატიულ საზოგადოებაში აზრის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვისათვის საკმარისი წინაპირობები. ამ შემთხვევაში, საყურადღებო იყო ერთი დეტალი: მოსარჩელე სადავოდ არ ხდიდა, რომ იგი „Stichting რუსეთის სამართლებრივმა ინიციატივამ“ დაიქირავა, რათა საქართველოსა და სამხრეთ ოსეთში შეიარაღებულ კონფლიქტთან დაკავშირებით სამართლებრივი საქმიანობა განეხორციელებინა. ასევე, უდავო იყო, რომ „Stichting რუსეთის სამართლებრივი ინიციატივა“ წარმოადგენდა ჰოლანდიურ იურიდიული დახმარების ორგანიზაციას ნიდერლანდებში, რომელსაც ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში 2000 წლიდან ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიის სხვა რესპუბლიკებში ადამიანის უფლებების დარღვევის შესახებ სარჩელები შეჰქონდა. მოსარჩელის პრეტენზია მიმართული იყო მოპასუხის განცხადების იმ ნაწილისადმი, რომელიც შეეხებოდა მისი მოსკოვში (რუსეთში) ყოფნის ფაქტს. ამდენად, მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი იყო არა მხოლოდ იმ გარემოების დადგენა, რომ მოპასუხის განცხადება მოსარჩელის მოსკოვში (რუსეთში) ყოფნასთან დაკავშირებით იყო თუ არა არსებითად მცდარი ფაქტი, არამედ, უნდა დადგენილიყო ზიანის არსებობის ფაქტიც, კერძოდ, მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი გავრცელებულ განცხადებაში აღნიშნული გარემოების მცდარობა ან/და მან გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება.

14.3. უწინარესად, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სიტყვის თავისუფლების საყოველთაო იდეის გათვალისწინებით, კანონმდებელი მეტად ორიენტირებულია ამ უფლების დაცვაზე, ვიდრე შეზღუდვაზე. შესაბამისად, შეზღუდვა, შესაძლოა, განხორციელდეს მხოლოდ უტყუარ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით და მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს („სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლი).

14.4. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 (პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება) და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 18.2 მუხლებზე (პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან). სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, განსახილველ დავაში, იმის გადასაწყვეტად, მოპასუხის გამონათქვამი შეიცავდა თუ არა ცილისმწამებლურ განცხადებას (რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის, შემდეგში სსკ-ის 18.2. მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის საფუძველია), უნდა გარკვეულიყო, მოპასუხის მსჯელობა „აზრია“ თუ „არსებითად მცდარი ფაქტი“.

14.5. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის შინაარსის სწორად განსაზღვრისათვის სააპელაციო სასამართლომ გაითვალისწინა კანონში გადმოცემული „ცილისწამების“ ცნების დეფინიცია ასევე, როგორც ეროვნული, ისე - ევროსასამართლოს „აზრისა“ და „ფაქტის“ გამიჯვნის თაობაზე პრეცედენტული პრაქტიკა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად: სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდება და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის, როგორც შეფასებითი, ასევე, ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს, შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ №ას-1278-1298-2011, 20.02.2012 წ.). აზრისა და ფაქტის ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო, მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ, №ას-1477-1489-2011, 03.04.2012 წ.). ცილისწამების მაკვალიფიცირებელი ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე - სუბიექტური და, რაც მთავარია, მისი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ, №ას-179-172-2012, 01.10.2014 წ.).

14.6. მოსარჩელის განმარტებით, მის აპლიკაციაში არსებული ჩანაწერი ,,(სამხრეთ ოსეთი/მოსკოვი, რუსეთი)“ არ ნიშნავს, რომ საუბარია საქმიანობის ადგილზე. აღნიშნული ჩანაწერი, შეუძლებელია, აღქმული ყოფილიყო, როგორც საქმიანობის ადგილი და მოპასუხემ სატელევიზიო განაცხადისას იცოდა, რომ მოსარჩელე რეალურად რუსეთში არ იმყოფებოდა.

მოპასუხემ, თავის მხრივ, განმარტა, რომ მის მიერ გავრცელებული განცხადება არ იყო არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და მან ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ ქალაქ მოსკოვსა და ე.წ. სამხრეთ ოსეთში ყოფნაზე თავადვე მიუთითებდა მოსარჩელის მიერ შევსებული და ყველასათვის ხელმისაწვდომი აპლიკაცია. ამასთან მოპასუხეს ,,რუსული მართლმსაჯულების ინციატივის’’ 2008 წლის 28 აგვისტოს ცნობა მოსარჩელის მოსკოვსა და ე.წ. სამხრეთ ოსეთში ყოფნის დასადასტურებლად არ წარუდგენია, არამედ გადაცემაში უთითებდა, რომ ,,რუსული მართლმსაჯულების ინიციატივამ’’ მოსარჩელე იმისთვის დაიქირავა, რომ ქართველი ჯარისკაცების მიერ ჩადენილი დანაშაულის შესახებ ცნობები შეეკრიბა და მის ამ განცხადებას მტკიცებულებების არსებობაზე ჟურნალისტის შეკითხვა მოჰყვა. სწორედ ამის დასტურად წარადგინა მოპასუხემ 2008 წლის 28 აგვისტოს ცნობა. მოსარჩელის ორგანიზაციის სასარგებლოდ მუშაობის შესახებ ამ ცნობაში ასახული ინფორმაცია უდავო იყო.

14.7. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია შემდეგ გარემოებაზე: მოპასუხის მიერ გავრცელებული განცხადება ეყრდნობოდა მოსარჩელის მიერ შევსებულ აპლიკაციაში აღნიშნულ შემდეგ ინფორმაციას: ფონდი რუსული იუსტიციის ინიციატივები (სამხრეთ ოსეთი/მოსკოვი, რუსეთი) კონსულტანტი 08–10.2008. შეაგროვა მონაცემები, გამოკითხა მსხვერპლი, შეამოწმა ადგილები, რომლებიც უკავშირდებოდა რუსულ-ქართული კონფლიქტის ჰუმანიტარულ მისიას, მონაცემები გამოყენებული იქნა ერთობლივი მოქმედების საფუძვლად ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, როდესაც გამონათქვამი სუბიექტურ შეფასებას უთანაბრდება, შეზღუდვის პროპორციულობა შეიძლება, დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი განსახილველი გამონათქვამისათვის. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხე ორგანიზაციას - „Stichting რუსეთის სამართლებრივმა ინიციატივა“, აფასებდა, როგორც რუსეთის ინტერესების დამცველ ორგანიზაციას, რომელიც იყო ჰააგის საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლოში ქართველი ჯარისკაცების მიერ ჩადენილი დანაშაულების ფაქტებზე ერთ-ერთი სარჩელის ავტორი. მოპასუხის ამგვარი მოსაზრება გამომდინარეობდა ტელეკომპანია „მაესტროს" მიერ მომზადებული რეპორტაჟიდან, რომლის მიხედვით, ორგანიზაცია „Stichting რუსეთის სამართლებრივმა ინიციატივის“ იურისტი (აღნიშნული მითითებულია თავად რეპორტაჟში), დ.კ–ა საუბრობს, ე.წ. სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიაზე გამოკითხული 18 პირის ჩვენებაზე, რომლებიც შეეხება ქართველი სამხედროების მიერ მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულებს.

14.8. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხე ფაქტებზე არ დავობდა, არამედ, არსებითი შესაგებელი წარადგინა, რომლის თანახმადაც, მოპასუხის სადავო განცხადება იყო არა ფაქტის მტკიცება, რომ მოსარჩელე მოსკოვში იმყოფებოდა, არამედ - ლოგიკური დასკვნა და აზრი, რომელიც მოპასუხეს სამართლიანად და გონივრულად ჩამოუყალიბდა მოსარჩელის მიერ შევსებული აპლიკაციის საფუძველზე.

15. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება. საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია შემდეგნაირად:

15.1. წინამდებარე დავაში მოპასუხის მიერ გამოთქმული ფრაზების იზოლირება შესაძლებელია და მათი ამგვარი განხილვის შედეგად ცხადი ხდება, რომ ისინი ფაქტებია. მოსარჩელის მოსკოვსა და სამხრეთ ოსეთში ყოფნის შესახებ მოწინააღმდეგე მხარის განცხადებები წარმოადგენენ ფაქტებზე მითითებას, რომლის შემოწმებაც მტკიცებულებების თვალსაზრისით სრულიად შესაძლებელია. ასეთი განაცხადის (იმყოფებოდა მოსკოვში) წინაპირობას არ ქმნის კასატორის მიერ წარდგენილ ავტობიოგრაფიაში არსებული მითითება: „სამხრეთ ოსეთი/მოსკოვი, რუსეთი“. ამასთან, მოპასუხემ სატელევიზიო ეთერში არა დაშვების, დასკვნის ან მოსაზრების სახით მიუთითა მოსარჩელის მოსკოვში შესაძლო ყოფნასთან დაკავშირებით, არამედ მტკიცებითი ფორმით, რომ: არის კონკრეტული ლინკი, არსებობს მის მიერ შევსებული ოფიციალური დოკუმენტი, სადაც იგი დიდი სიამოვნებით აღნიშნავს, რომ მოიარა, მათ შორის იმყოფებოდა მოსკოვში, იმყოფებოდა სამხრეთ ოსეთში.

15.2. საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ნათლად დადასტურდა, რომ მოსარჩელე „Stichting რუსეთის სამართლებრივი ინიციატივისთვის“ მუშაობდა მხოლოდ საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების კონტროლირებად ტერიტორიაზე. აღნიშნული გარემოება დადასტურდა საქმეზე წარმოდგენილი საქართველოს საზღვრის კვეთის შესახებ სსიპ საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს 2018 წლის 18 მაისის ცნობით, რომლითაც დასტურდება, რომ სადავო პერიოდში მოსარჩელეს საქართველოს სახელმწიფო საზღვარი არ გადაუკვეთია. საქმეზე დართული დასახელებული ორგანიზაციის ცნობებით ირკვევა მოსარჩელის ფუნქციები და ისიც, რომ ეს ფუნქციები მოსარჩელეს საქართველოში უნდა შეესრულებინა.

15.3. სადავო განცხადება ზიანს აყენებს კასატორის პატივს, ღირსებას ან/და საქმიან რეპუტაციას. კასატორის მიმართ გავრცელებულ ცნობებთან დაკავშირებით ზიანის მიყენების მტკიცების ტვირთზე სასამართლომ უნდა გამოიყენოს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მყარად დამკვიდრებული პრაქტიკა. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე მის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ ცილისწამება მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადებაა. მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადება არის თუ არა ზიანის მიმყენებელი, შეფასებითი კატეგორიაა და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში ფაქტობრივი გარემოებების ანალიზითა და ურთიერთშეჯერებით უნდა დადგინდეს. ამასთან, ზიანი ასეთ შემთხვევებში არაქონებრივი სახით - პირის პატივის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციის შელახვით არის გამოვლენილი. არაქონებრივი ურთიერთობები, თავისთავად, მოკლებულია რა ეკონომიკურ შინაარსს და მას არ გააჩნია ღირებულება, შესაბამისად, ამ ზიანის დამტკიცებისათვის კანონით დაცული უფლების დარღვევაც საკმარისია.

15.4. მოსარჩელე სადავო განცხადებებს ტელევიზიის მეშვეობით ავრცელებდა, რომელიც საზოგადოებისათვის ხელმისაწვდომი და მასობრივი ინფორმაციის საშუალებაა. ამდენად, მოპასუხე ცნობებს მასობრივი ინფორმაციის საშუალებით ავრცელებდა, რის გამოც ნიშანდობლივია სსკ-ის 18.3 მუხლის დანაწესით ხელმძღვანელობა, რომელიც პირის პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის ან პირადი ცხოვრების საიდუმლოების შემლახველი ცნობების მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით გავრცელების შემთხვევაში, მათ უარყოფასაც ამავე საშუალებებით ითვალისწინებს.

16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 17 მარტის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ-ის) 391.5 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

17. საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანია პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობების უარყოფის თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნა, რომელიც „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლს ეფუძნება. აღნიშნული ნორმის დანაწესით, პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში გაუფრთხილებლობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება.

18. მითითებული ნორმა მტკიცების ტვირთს მთლიანად მოსარჩელეს აკისრებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ სასამართლოში სარჩელის წარდგენისას, მოსარჩელეა ვალდებული, დაასაბუთოს კანონით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა გარემოების არსებობა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სარჩელი წარმატებული იქნებოდა, თუკი მოსარჩელე დაამტკიცებდა ამ ნორმით გათვალისწინებული შემდეგი წინაპირობების არსებობას:

ა) მოპასუხემ მის შესახებ გაავრცელა სადავო განცხადება;

ბ) სადავო განცხადება არ შეესაბამება სინამდვილეს, ანუ იგი მცდარი ფაქტების შემცველია;

გ) სადავო განცხადება ზიანს აყენებს მის პატივს, ღირსებას ან/და საქმიან რეპუტაციას;

დ) მოპასუხემ წინასწარ იცოდა განცხადებული ფაქტის მცდარობის თაობაზე ან მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება მოპასუხის აშკარა ან გაუფრთხილებელმა მოქმედებამ გამოიწვია.

19. განსახილველ შემთხვევაში, სადავოა 2018 წლის 16 თებერვალს ტელეკომპანია „პირველის“ სატელევიზიო გადაცემა „პირველებში“ მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ გაკეთებული შემდეგი განცხადება: „მოსკოვშიც იმყოფებოდა და იმყოფებოდა ჩვენი ინფორმაციით...“; „...არის კონკრეტული ლინკი არსებობს მის მიერ შევსებული ოფიციალური დოკუმენტი, სადაც იგი დიდი სიამოვნებით აღნიშნავს, რომ მოიარა. მათ შორის იმყოფებოდა მოსკოვში, იმყოფებოდა სამხრეთ ოსეთის, ე.წ., იმიტომ რომ ჩვენთვის სამაჩაბლოა. სამხრეთ ოსეთის ტერიტორიაზე იმყოფებოდა და კრებდა მონაცემებს, ჰოლანდიაში რეგისტრირებული რუსული ორგანიზაციისთვის“.

20. დასაწყისში უნდა აღინიშნოს ორი მნიშვნელოვანი მომენტი:

გასაჩივრებული გამონათქვამები საზოგადოების მწვავე ინტერესის სფეროში შემავალ საკითხის ირგვლივ წარმართული სატელევიზიო დებატების ფარგლებში გაჟღერდა. ევროსასამართლოს პრაქტიკიდან გამომდინარე, საკითხისადმი საზოგადოებრივი ინტერესის არსებობისას გაკეთებულ განცხადებაში გამოვლენილი მტრული დამოკიდებულების გარკვეული ხარისხი (E.K. v. Turkey, no. 28496/95, §§ 79-80, 7 February 2002) და გამოთქმების სერიოზულობაც კი (Thoma v. Luxembourg, no. 38432/97, § 57, ECHR 2001-III) არ ართმევს განმცხადებელს უფლებას დაცული იყოს გამოხატვის თავისუფლებით (Paturel v. France, no. 54968/00, § 42, 22 December 2005).

ამასთან, მოსარჩელეც და მოპასუხეც „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ი“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საჯარო პირები არიან, რაც სადავო არაა. ამასთან, განსხვავებულია დაცვის სტანდარტი, საჯარო პირის მიმართ ინფორმაციის გავრცელებაზე, რომლებსაც საზოგადოებრივი თუ თანამდებობრივი მდგომარეობიდან გამომდინარე, კრიტიკის მიმართ თმენის მომეტებული ვალდებულება ეკისრებათ.

21. გასაჩივრებული გამონათქვამის შეფასებისას, საყურადღებოა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა. საკასაციო პალატის არაერთ განჩინებასა თუ გადაწყვეტილებაში, დიფამაციის სარჩელების განხილვისას, წამოჭრილია აზრისა და ფაქტის მცნების გამიჯვნის პრობლემა. შედეგად, სასამართლო პრაქტიკაში განისაზღვრა მათი გამიჯვნის სტანდარტი.

დასახელებული საქმეებიდან ერთ-ერთზე, საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ: „სიტყვა „აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. „ფაქტები“ კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ გვაქვს იმისი შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდება და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად, ჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ, ამიტომაც ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებლია გამონათქვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნეს შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში“ (იხ. სუსგ: №ას-496-496-2018, 12.04.2019; №ას-1278-1298-2011, 20.02.2012).

სხვა საქმეზე საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ „სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი“ (იხ. სუსგ: №ას-569-540-2014, 11.03.2016; №ას-1477-1489-2011, 3.04.2012).

კიდევ ერთ საქმეზე უზენაესმა სასამართლომ განმარტა შემდეგი: „ცილისწამების მაკვალიფიცირებელი ერთ-ერთი მთავარი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური, და, რაც მთავარია, მისი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია“ (იხ. სუსგ №ას-179-172-2012, 1.10.2014).

22. ადამიანის უფლებათა ევრპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის თანახმად: გამოხატვის თავისუფლება წარმოადგენს დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საფუძველს და ერთ-ერთ ძირითად პირობას მისი პროგრესისა და თითოეული ინდივიდის თვითრეალიზაციისათვის. მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის საფუძველზე, იგი ეხება არა მხოლოდ „ინფორმაციას“ ან „იდეებს“, რომლებიც დადებითი, არაშეურაცხმყოფელი ან უმნიშვნელოა, არამედ შეურაცხმყოფელ, შოკისმომგვრელ ან შემაწუხებელ ინფორმაციას, ან იდეებს. ასეთია პლურალიზმის, შემწყნარებლობისა და ლიბერალური აზროვნების მოთხოვნები, რომელთა გარეშე „დემოკრატიული საზოგადოება“ არ არსებობს. მე-10 მუხლის შესაბამისად, თავისუფლება ექვემდებარება გამონაკლისებს, რომლებიც .... უნდა განიმარტოს მკაცრად, თუმცა რაიმე სახის შეზღუდვის საჭიროება დამაჯერებლად უნდა დასაბუთდეს....

ზედსართავი სახელი „აუცილებელი“, 10.2 მუხლის მნიშვნელობით, გულისხმობს „გადაუდებელი სოციალური საჭიროების“ არსებობას. ხელშემკვრელ სახელმწიფოებს გააჩნიათ დისკრეციული უფლებამოსილების გარკვეული ფარგლები ამგვარი საჭიროების არსებობის შესაფასებლად, თუმცა ეს მჭიდროდ არის დაკავშირებული ევროპულ ზედამხედველობასთან, რომელიც ეხება როგორც კანონმდებლობას, ისე კანონმდებლობის საფუძველზე მიღებულ გადაწყვეტილებებს, თუნდაც ისინი დამოუკიდებელი სასამართლოს მიერ იყოს გამოტანილი.

სასამართლომ უნდა განიხილოს სადავო ჩარევა მთლიანი საქმის კონტექსტის ჭრილში და დაადგინოს, იყო თუ არა ის „ლეგიტიმური მიზნის თანაზომიერი“ და რამდენად „სათანადო და საკმარისია“ ეროვნული ხელისუფლების ორგანოების მიერ აღნიშნული ჩარევის დასაბუთებისათვის მოყვანილი მიზეზები. სასამართლომ უნდა გადაამოწმოს და დარწმუნდეს, რომ ეროვნული ხელისუფლების ორგანოებმა გამოიყენეს სტანდარტები, რომლებიც შეესაბამებოდა მე-10 მუხლით განსაზღვრულ პრინციპებს და დაეყრდნენ შესაბამისი ფაქტების მისაღებ შეფასებას...“ (იხ. სუსგ №ას-1366-2019, 06.04.2020)

ამდენად, მნიშვნელოვანია მიმოვიხილოთ ანალოგიურ საკითხთან დაკავშირებით ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიღებული არაერთი პრეცედენტული გადაწყვეტილება, რომლებშიც მიმოხილულია სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებასთნ დაკავშირებული პრობლემები:

სტრასბურგის სასამართლოს განმარტებით, იმისათვის, რომ ფაქტობრივი ბრალდება შეფასებითი მსჯელობისაგან გაიმიჯნოს, აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და განცხადების ზოგადი ტონის ანალიზი, იმის მხედველობაში მიღებით (Brasilier v. France, no. 71343/01, 11 April 2006, § 37), რომ გამონათქვამები საჯარო ინტერესის საკითხზე, შესაძლებელია, სწორედ აღნიშნულ საფუძველზე (სწორედ აღნიშნულის გამო), უფრო შეფასებით მსჯელობას წარმოადგენდეს, ვიდრე ფაქტის შესახებ განცხადებას (Paturel v. France, no. 54968/00, 22 December 2005, § 37).

ერთ-ერთ საქმეზე ევროპულმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ: მოსაზრების (შეფასებითი მსჯელობის) ფაქტებით დამტკიცება შეუძლებელია, ამიტომ არც ის შეიძლება, რომ ვინმეს ამ მოსაზრების სისწორის დამტკიცება დაევალოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცება გადაუჭრელი ამოცანაა. ფაქტის არსი შეიძლება დემონსტრირებულ იქნას, მაგრამ შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე არ შეიძლება მტკიცების საგანი იყოს. შეფასებითი მსჯელობის სიმართლის დამტკიცების მოთხოვნა წარმოადგენს იერიშის მიტანას აზრის თავისუფლებაზე ("ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ").

სხვა საქმეზე ადამიანის უფლებათა სასამართლოს შეფასებით, იმ დროს, როდესაც შესაძლებელია ფაქტების არსებობის დემონსტრირება, სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცება შეუძლებელია. სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცების მოთხოვნა შეუსრულებელია და ეს მოთხოვნა არღვევს თვით აზრის თავისუფლებას. როდესაც გამონათქვამი სუბიექტურ შეფასებას უთანაბრდება, შეზღუდვის პროპორციულობა შეიძლება, დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი განსახილველი გამონათქვამისათვის, ვინაიდან სუბიექტური შეფასებაც კი, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლით გამყარების გარეშე შეიძლება, ზედმეტი იყოს („დიჩანდი და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ“).

23. როგორც კასატორი მიუთითებს, მოპასუხის განცხადების სადავო ნაწილი შედგება არსებითად მცდარი ფაქტების შემცველი და მისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი რეპუტაციის შემლახველი გამონათქვამებისაგან, შესაბამისად იგი წარმოადგენს ცილისწამებას. სარჩელით შედავებული განცხადების შინაარსიდან გამომდინარე, მნიშვნელოვანია სწორად შეფასდეს, არის თუ არა ეს განცხადება ცილისწამება და, დადებით შემთხვევაში, შეილახა თუ არა კანონით დაცული მოსარჩელის უფლებები.

აღნიშნულთან დაკავშირებით კვლავ უნდა გაანალიზდეს გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის „აუცილებელობის“ ძირითადი პრინციპები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის კონტექსტში. ამ გადაწყვეტილებებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ გამოხატვის თავისუფლება ვრცელდება არა მხოლოდ იმ „ინფორმაციისა“ და „იდეების“ მიმართ, რომლებიც კეთილგანწყობით მიიღება, არაშეურაცხმყოფელად არის მიჩნეული ან ინდიფერენტული დამოკიდებულების საგანია, არამედ იმათ მიმართაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი ან შემაშფოთებელია. ამიტომ გამოხატვის თავისუფლების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა განსაზღვრული იყოს მკაცრად და მისი გამოყენების საჭიროება სარწმუნოდ უნდა იყოს დადასტურებული. შეზღუდვის გამოყენება უნდა იყოს „აუცილებელი“ დემოკრატიულ საზოგადოებაში სხვა პირთა რეპუტაციის დასაცავად. „აუცილებელი“ კი, სასამართლოს განმარტებით, ნიშნავს „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ როგორც ფიზიკურ, ისე იურიდიულ პირთა რეპუტაციის დაცვის უფლება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით გარანტირებული უფლებაა. სტრასბურგის სასამართლომ არაერთ საქმეში აღნიშნა, რომ ორივე უფლება - გამოხატვის თავისუფლებაც და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობაც - თანაბარ დაცვას იმსახურებს. თუმცა, იმისათვის, რომ მე-8 მუხლით დაცული უფლების დარღვევა დადგინდეს, თავდასხმამ პირის რეპუტაციაზე სერიოზულობის განსაზღვრულ ხარისხს უნდა მიაღწიოს. (იხ. სუსგ №ას-1366-2019, 06.04.2020)

24. რაც შეეხება სპეციალური ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმის დანაწესს, კანონში - "სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ" ტერმინი “აზრი“ განმარტებულია როგორც „შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს“ (პ–ი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი), შესაბამისად, “ცილისწამება“ განმარტებულია როგორც არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება (დასახელებული კანონის პ–ი მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი).

25. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

საქმეზე დადგენილია, რომ მოსარჩელე „Stichting რუსეთის სამართლებრივმა ინიციატივამ“ დაიქირავა საქართველოსა და სამხრეთ ოსეთში შეიარაღებულ კონფლიქტთან დაკავშირებით სამართლებრივი საქმიანობისათვის. დასახელებული ორგანიზაცია არის ნიდერლანდებში არსებული იურიდიული დახმარების ორგანიზაცია, რომელსაც ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში 2000 წლიდან შეჰქონდა ჩეჩნეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიის სხვა რესპუბლიკებში ადამიანის უფლებების დარღვევის შესახებ სარჩელები.

მოცემულ შემთხვევაში, განსახილველი საკითხის შეფასებაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი გარემოება: მოპასუხის მიერ გავრცელებული ინფორმაცია ეყრდნობოდა თავად მოსარჩელის მიერ შევსებულ აპლიკაციას, რომელიც საჯარო სივრცეში მოიპოვებოდა და სადაც ა.დ–ძის შესახებ მითითებულია შემდეგი ხასიათის ინფორმაცია:

Strichting Russian Justice Initiative (სამხრეთ ოსეთი/მოსკოვი, რუსეთი) კონსულტანტი 08–10.2008. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომთან დაკავშირებით მონაცემთა შეგროვება, მსხვერპლთა იდენტიფიცირება გამოკითხვა, ადგილის დათვალიერება ანგარიშის მომზადების მიზნით. ინფორმაცია წარმოადგენდა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში ერთობლივი სარჩელის საფუძველს. (საქმის ფურცელი #100)

26. მოსარჩელის მოსაზრებით აპლიკაციაში არსებული ჩანაწერი „(სამხრეთ ოსეთი/მოსკოვი, რუსეთი)“ არ ნიშნავს, რომ საუბარია საქმიანობის ადგილზე. ეს ჩანაწერი, შეუძლებელია, აღქმული ყოფილიყო, როგორც საქმიანობის ადგილი და მოპასუხემ ტელევიზიით განცხადებისას იცოდა, რომ მოსარჩელე რეალურად რუსეთში არ იმყოფებოდა.

ფაქტობრივი ბრალდებისა და შეფასებითი მსჯელობის გასამიჯნად აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და გამონათქვამების ზოგადი კონტექსტის გათვალისწინება (იხ. სუსგ №ას-847-791-2017, 5.07.2019).

პალატის მოსაზრებით, სადავოდ გამხდარი გამონათქვამის კონტექსტის სრულფასოვნად აღსაქმელად და შესაფასებლად ციტირებული უნდა იქნეს კასატორის მიერ შევსებული პუბლიკაციიდან ამ საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითად მნიშვნელოვანი და სადავო გამონათქვამთან შინაარსობრივ ბმაში მყოფი სრული მონაკვეთი.

მოცემულ შემთხვევაში, დოკუმენტი, რომელსაც მოპასუხე დაეყრდნო მხოლოდ მოსარჩელის მიერ მითითებული ჩანაწერისგან: „(სამხრეთ ოსეთი/მოსკოვი, რუსეთი)“ არ შედგება და საკასაციო პალატის დასკვნით ხსენებულ მტკიცებულებაში არსებული ინფორმაცია, რომ მოსარჩელემ: შეაგროვა მონაცემები, გამოკითხა მსხვერპლი, შეამოწმა ადგილები, რომლებიც უკავშირდებოდა რუსულ-ქართული კონფლიქტის ჰუმანიტარულ მისიას - შესაძლებელია გამხდარიყო მოპასუხის იმ მოსაზრების წარმოშობის საფუძველი, რომ მისი ინფორმაციით, მოსარჩელე მოსკოვშიც იმყოფებოდა და სამაჩაბლოშიც.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7.5 მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განცხადება და მასში მოცემული სადავო გამონათქვამები მთლიანობაში უნდა ჩაითვალოს აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად, ვიდრე ფაქტების შემცველ განცხადებად, რადგან ისინი უმთავრესად გამოხატავს და ეფუძნება საქმეში მტკიცებულების სახით წარმოდგენილ და საჯარო ინტერნეტსივრცეში მოპოვებად მტკიცებულებათა შინაარსის მოპასუხისეულ აღქმას და არა ფაქტების კონსტატაციას.

სწორედ ზემომითითებულ მტკიცებულებას დაეყრდნო მოპასუხე, როდესაც თავის შესაგებელში განმარტა, რომ სადავო განცხადება წარმოადგენდა მოსარჩელის შესახებ საჯარო სივრცეში მოპოვებული ინფორმაციის საფუძველზე წარმოქმნილ მოსაზრებას (ლოგიკურ დასკვნას) და დადასტურებადი ფაქტის მახასიათებლებს არ შეიცავდა.

ასეთ ვითარებაში, დასახელებულ პუბლიკაციაზე დაფუძნებული მოპასუხის მოსაზრება იმას არ ადასტურებს, რომ მოპასუხე მოსარჩელის რუსეთში ვიზიტის შესახებ ფლობდა უტყუარ ინფორმაციას, არამედ საჯარო ინტერნეტსივრცეში მოპოვებად მტკიცებულებათა შინაარსის მოპასუხისეული აღქმის ერთგვარი ანარეკლია.

27. სუბიექტური შეფასების ჭეშმარიტების დამტკიცების მოთხოვნა შეუსრულებელია და ეს მოთხოვნა არღვევს თვით აზრის თავისუფლებას. როდესაც გამონათქვამი სუბიექტურ შეფასებას უთანაბრდება, შეზღუდვის პროპორციულობა შეიძლება დამოკიდებული იყოს იმაზე, არსებობს თუ არა საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი განსახილველი გამონათქვამისათვის, ვინაიდან, სუბიექტური შეფასებაც კი, ყოველგვარი ფაქტობრივი საფუძვლით გამყარების გარეშე შეიძლება ზედმეტი იყოს (იხ. ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე „დიჩანდი და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ“, 2002წ., ასევე, სუსგ №ას-1052-1007-2014, 30.09.2015 წ.).

სტრასბურგის სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ (Lingens v. Austria, 8 July 1986, §46, Series A no. 10) და ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ (Oberschlick v. Austria (no.1), 23 May 1991, §63 Series A no. 204) ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განცხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირებულ იქნას, მაშინ როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს. ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს. ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, 24 February 1997, §42, Reports-I). თუმცა, მაშინაც კი, როცა განცხადება შეფასებით მსჯელობად არის მიჩნეული, გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის პროპორციულობა შეიძლება იმაზე იყოს დამოკიდებული, არსებობს თუ არა ასეთი შეფასებისათვის საკმარისი „ფაქტობრივი საფუძველი“. თუ საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი არ არსებობს, მაშინ შეფასება შეიძლება გასცდეს პრივილეგიით დაცულ ზღვარს და მიჩნეულ იქნას, როგორც „გადაჭარბებული“ (De Haes and Gijsels, § 47; Oberschlick v. Austria (no. 2), 1 July 1997, § 33, Reports 1997-IV; Brasilier v. France, no. 71343/01, § 36, 11 April 2006; and Lindon, Otchakovsky-Laurens and July, § 55).

28. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას მოპასუხის გამონათქვამის ერთობლივ კონტექსტში შეფასების შედეგად აზრობრივ კატეგორიად აღქმასთან დაკავშირებით. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს, რომ აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს საჯარო სივრცეში გავრცელებული და საქმეში დაცული მტკიცებულებებით, რომელთა ნაწილი პირადად მოსარჩელის შექმნილია.

ყოველივე ზემოთქმულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხის 2018 წლის 16 თებერვალს გაკეთებული სადავოდ გამხდარი განცხადება, არ წარმოადგენს ცილისწამებას და საკითხი უნდა გადაწყდეს სადავო განცხადებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ, ვინაიდან სადავოდ გამხდარ გამონათქვამში სახეზეა არა პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადება, არამედ აზრი, რომელიც უკავშირდება საჯარო ინტერნეტსივრცეში მოპოვებად მტკიცებულებათა შინაარსის მოპასუხისეულ აღქმას.

29. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით, აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლება დაცულია.დაუშვებელია ადამიანის დევნა აზრისა და მისი გამოხატვის გამო. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის მე-5 პუნქტის თანახმად, ამ უფლების შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოეებლობის უზრუნველსაყოფად.

სადავო განცხადება სრულად თავსდება ,,სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ" საქართველოს კანონის პირველი მუხლის ,,ბ" ქვეპუნქტში მოცემულ ,,აზრის" დეფინიციაში, რომლის მიხედვითაც აზრი არის შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს.

,,სიტყვისა და გამოხატვის თვისუფლების შესახებ" საქართველოს კანონის მე-4 მუხლის 1-ლი პუნქტის მიხედვით „აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით“, რაც 1-ლი მუხლის “ტერმინთა განმარტება“ „ფ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრული და უპირობო გათავისუფლების საფუძველია.

რამდენადაც სადავოდ გამხდარი განცხადებით ადგილი არ ჰქონია კასატორის ცილისწამებას, მისი პატივის, ღირსების, საქმიანი რეპუტაციის შემლახველი ცნობების გავრცელებას, არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაასკვნა, რომ მოპასუხის სადავო განცხადება მთლიანად მიეკუთვნება შეფასებით მსჯელობას (აზრს, მოსაზრებას) და ცილისწამებად ვერ მიიჩნევა ვინაიდან დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით, რაც გამორიცხავს მოპასუხის სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობას.

31. სსსკ-ის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

32. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 39-ე, 399-ე, 372-ე, 264.3, 407-ე, 408.3, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ა.დ–ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 30 დეკემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელად;

3. საკასაციო საჩივარზე სახელმწიფო ბაჟი გადახდილია;

4. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე