საქმე №ას-762-762-2018 18 მარტი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „თ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ი. ...“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 1.ქ. თბილისში, .......... მდებარე მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები (ს.კ. №.......) 2012 წლის 23 იანვრიდან წარმოადგენს შპს „ი....“-ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „აპელანტი“) საკუთრებას.

2. მოსარჩელის კუთვნილი ერთ-ერთი შენობით, სადაც განთავსებულია სს „თ–ის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) ბალანსზე რიცხული №2316 სატრანსფორმატორო ქვესადგური და ახორციელებს მოსახლეობისათვის ელექტროენერგიის მიწოდებას.

3. სატრანსფორმატორო ქვესადგურის შენობა წარმოადგენს იზოლირებულ შენობა-ნაგებობას, ფართით 60,41 კვ.მ., რომელშიც, გარდა ტრანსფორმატორისა, ასევე, განთავსებულია დამხმარე ელექტრომოწყობილობები და საკაბელე მეურნეობა.

4. მხარეთა შორის ურთიერთობა არ არის მოწესრიგებული ხელშეკრულებით. მათ შორის არც ქვესადგურის შენობით სარგებლობის საფასურია შეთანხმებული.

5. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მისთვის საიჯარო ქირის - 19 572 აშშ დოლარის დაკისრება; ზიანის ანაზღაურების დაკისრება მიუღებელი შემოსავლის სახით, 2012 წლის 23 იანვრიდან სარჩელის აღძვრამდე პერიოდისათვის - 5822,63 აშშ დოლარის ოდენობით; მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილებამდე მოპასუხისათვის ყოველთვიური საიჯარო ქირისა (ყოველთვიურად 489,3 აშშ დოლარი) და მიუღებელი შემოსავლის (გადაუხდელი თანხის წლიური 14%) დარიცხვის გაგრძელება, ხოლო დავალიანების სრულად დაფარვის შემდგომ, მხარეთა შორის შეთანხმების გაფორმებამდე, მოპასუხისათვის იჯარის ყოველთვიური საფასურის - 489,3 აშშ დოლარის გადახდის დავალება, არაუგვიანეს საანგარიშო თვის მომდევნო 25 რიცხვამდე.

6. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 24 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

8. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 12 აპრილის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 24 აგვისტოს გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 12 524 ლარის გადახდა.

10. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-4 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

11. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არასწორად დააფუძნა „მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და სასმელი წყლის გატარების საფასურის გაანგარიშების წესების დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2013 წლის 30 დეკემბრის №15 დადგენილებას.

12. სააპელაციო პალატის განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში უდავო იყო, რომ ელექტრული ქსელის მესაკუთრესა და მფლობელს წარმოადგენდა თავად განაწილების ქსელის ლიცენზიატი - მოპასუხე, ხოლო აპელანტს ამ ქსელთან არანაირი შემხებლობა არ გააჩნდა, გარდა იმისა, რომ მოპასუხის კუთვნილი სატრანსფორმატორო პუნქტი განთავსებული იყო მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაში. შესაბამისად, ზემოთ მითითებული დადგენილება არ შეიძლებოდა გამოყენებული ყოფილიყო უძრავი ქონების მესაკუთრესა და ამ უძრავ ქონებაში განთავსებული სატრანსფორმატორო პუნქტის მესაკუთრე (მფლობელ) განაწილების ლიცენზიატს შორის სამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად.

13. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელის მოთხოვნა განხორციელებადი იყო უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი საფუძვლით, თუმცა მხოლოდ ნაწილობრივ. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ ვინაიდან სადავო პერიოდში მოპასუხე მოსარჩელის თანხმობის გარეშე სარგებლობდა ამ უკანასკნელის კუთვნილი უძრავი ქონებით, შესაბამისად, მან უკანონოდ დაზოგა თანხა - საიჯარო ქირა, რისი გადახდაც მოუწევდა საიჯარო ურთიერთობის ფარგლებში.

14. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დაზოგილი საიჯარო ქირის გამოთვლისას რელევანტურ მტკიცებულებას წარმოადგენდა მოპასუხის მიერ საქმეში წარდგენილი ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს სასაქონლო ექსპერტიზის 08.06.2016წ. №003316416 დასკვნა, რომლის თანახმად, ქ. თბილისში, .......... მდებარე 60,41 კვ.მ. ფართის ყოველთვიური საბაზრო საიჯარო ქირის ღირებულება, 2012-2013 წლების მდგომარეობით, საორიენტაციოდ შეადგენდა - 300 ლარს, 2014 წლის მდგომარეობით - 320 ლარს, 2015 წლის მდგომარეობით - 371 ლარს, ხოლო 2016 წლის მდგომარეობით - 354 ლარს (დღგ-ს ჩათვლით). ხოლო, აუდიტორ-შემფასებლის დასკვნასთან დაკავშირებით, მიუთითა, რომ მასში მოყვანილი მოსაზრებები ძირითადად ეფუძნებოდა შემფასებლის მიერ შეფასების ობიექტის მფლობელებისგან მიღებულ ინფორმაციას, რომლის მიხედვითაც, სადავო შენობა-ნაგებობის მიზნობრიობად განსაზღვრული იყო სამეწარმეო ან სასაწყობე მეურნეობად გამოყენების შესაძლებლობა.

15. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სადავო შენობაში განთავსებული იყო მოპასუხის კუთვნილი ელექტრო ქვესადგური, ამასთან, მოსარჩელეს მისი კუთვნილი უძრავი ქონებით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა მოპასუხისთვის არ მოუთხოვია. შესაბამისად, მისი მოსაზრებით, მოპასუხის მიერ დაზოგილი საიჯარო ქირის გამოთვლისას გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო ის გარემოება, რომ სადავო შენობა-ნაგებობა წარმოადგენდა არა კომერციულ ფართს, როგორც ეს მოსარჩელემ აუდიტორს მიუთითა, არამედ სატრანსფორმატორო ქვესადგურის შენობა-ნაგებობას.

16. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაკისრებოდა სადავო პერიოდში (40 თვის) დაზოგილი საბაზრო საიჯარო ქირა 12 524 ლარის ოდენობით.

17. სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა მომავალ პერიოდზე საიჯარო ქირის დაკისრების თაობაზე. მისი განმარტებით, მხარეთა შორის სადავო უძრავ ქონებაზე საიჯარო ხელშეკრულება არ დადებულა და, შესაბამისად, მათ შორის არც საიჯარო ქირაზე შეთანხმებას ჰქონია ადგილი.

18. რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნას მიუღებელი შემოსავლის სახით დამდგარი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 326-ე, 411-ე, 992-ე მუხლებით და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის საიჯარო ხელშეკრულების არარსებობის პირობებში, მოპასუხეს საიჯარო ქირის გადახდა მოსარჩელისთვის არ ეკისრებოდა. შესაბამისად, უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მტკიცება, რომ მიუღებელი საიჯარო ქირის საბანკო ანაბარზე განუთავსებლობით მან დაკარგა შემოსავალი.

19. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

20. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

20.1. სასამართლოს არ ჰქონდა საფუძველი გამოეყენებინა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლი, ვინაიდან სახეზე არ იყო ხელყოფის კონდიქციისათვის დამახასიათებელი ნიშნები. სასამართლომ არ გამოიყენა სსკ-ის 150-ე, 155-ე, 158-ე, 162-ე მუხლები, ასევე, სემეკის 2013 წლის 30 დეკემბრის №15 დადგენილება;

20.2. იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელის ქონებით სარგებლობის ფაქტი სააპელაციო სასამართლოს მიერ არამართლზომიერად არ შეფასებულა და მოპასუხე არაკეთილსინდისიერ მფლობელად არ ყოფილა მიჩნეული, გამოირიცხება მოდავე მხარეთა შორის კონდიქციური ვალდებულების არსებობა, რაც უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენებას სამართლებრივ საფუძველს აცლის;

20.3. საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ქონება, კერძოდ, სატრანსფორმატორო ქვესადგური №2316, 2012 წლის იანვარში, შპს "ლ–ის" ქონების გაყოფის შედეგად, გადაეცა მოსარჩელეს. სატრანსფორმატორო ქვესადგურის მოსარჩელის საკუთრებაში გადასვლის შემდგომ, იგი იმავდროულად გახდა იმ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც მანამდე შპს „ლ–სა" და მოპასუხეს შორის არსებობდა. შესაბამისად, დადგენილად უნდა ჩაითვალოს, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არსებული ურთიერთობაც (ელექტროენერგიის გატარების თაობაზე) ზეპირი სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარეობს. ამდენად, საქართველოს ელექტროენერგეტიკულ სექტორში არსებული წესების თანახმად, სახეზეა მოსარჩელის კუთვნილი სატრანსფორმატორო ქვესადგურით ელექტროენერგიის გატარების მომსახურების ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა და მოსარჩელეს უფლება აქვს, სათანადო დასაბუთების შემთხვევაში, სემეკის 30.12.2013წ. №15 დადგენილების შესაბამისად, მოითხოვოს მისი ქსელით სარგებლობისათვის მომსახურების საფასურის გადახდა;

20.4. დაუსაბუთებელია თუ რატომ არ შეიძლება სატრანსფორმატორო ქვესადგურის მესაკუთრე, ამავე დროს, ჩაითვალოს ქსელის (სატრანსფორმატორო პუნქტის, იგივე ქვესადგურის) მფლობელად. სატრანსფორმატორო პუნქტი და სატრანსფორმატორო ქვესადგური ერთი და იგივეა და გულისხმობს როგორც მოძრავ, ასევე, უძრავ ქონებას, რაც ელექტროენერგიის უსაფრთხოდ მიღების, ელექტროენერგიის ტრანსფორმაციისა და გატარების მიზნებისთვის გამოიყენება. იმ ტიპის ტრანსფორმატორების, როგორიც განთავსებულია №2316 ქვესადგურში, შენობა-ნაგებობის გარეშე ფუნქციონირება წარმოუდგენელია და მათი გამოცალკევება, მისი ფუნქციური დანიშნულების შეუცვლელად შეუძლებელია. აღნიშნულიდან გამომდინარე კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ მოცემულ შემთხვევაში სემეკის 30.12.2013წ. №15 დადგენილება არ შეიძლება გამოყენებული იყოს უძრავი ქონების მესაკუთრესა და ამ უძრავ ქონებაში განთავსებული სატრანსფორმატორო პუნქტის მესაკუთრე (მფლობელ) განაწილების ლიცენზიატს შორის სამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად;

20.5. საქმეში არსებული მტკიცებულებები ცხადყოფენ, რომ მოსარჩელე, მას შემდეგ რაც უძრავი ქონება (სატრ. ქვესადგური №2316) მათ საკუთრებაში აღმოჩნდა, მოპასუხისგან მხოლოდ ელექტროენერგიის გატარების მომსახურების საფასურის ანაზღაურებას ითხოვდა და არასდროს განუცხადებია პრეტენზია ქონებით (ამ შემთხვევაში სატრანსფორმატორო ქვესადგურით) სარგებლობასთან დაკავშირებით. მოსარჩელეს არასდროს მოუთხოვია საკუთრების ხელყოფის საფუძვლით უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ხელშეშლის აღკვეთა და სარგებლობის შეწყვეტა. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომ მოპასუხე მოსარჩელის თანხმობის გარეშე სარგებლობდა ამ უკანასკნელის კუთვნილი უძრავი ქონებით;

20.6. მოპასუხე სატრანსფორმატორო ქვესადგურის მართლზომიერი მოსარგებლეა. იგი მოსარჩელის ქონებით სარგებლობს წინა საუკუნის 50-იანი წლებიდან. აღნიშნული ქონება წარმოადგენდა მუნიციპალური საწარმო თ–ის საკუთრებას, რომლის სამართალმემკვიდრეც არის მოპასუხე;

20.7. სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს იმაზე მეტი მიაკუთვნა, ვიდრე ამას ელექტროენერგიის გატარების მომსახურებიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში მიიღებდა, რაც პრინციპულად არასწორია.

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 08 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

22. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

23. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

24. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

25. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

26. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

27. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი დავობს, რომ სააპელაციო სასამართლოს განსახილველი დავის გადასაწყვეტად არ უნდა ეხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლით.

28. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი.

29. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული „ზიანი“ წარმოადგენს არა ზიანის ანაზღაურების შემთხვევას, არამედ, საქმე გვაქვს გამდიდრების გათანაბრებასთან. ამ შემთხვევაში ყურადსაღებია, რომ ხსენებული ნორმა მოცემულია უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტით, რაც მიგვითითებს ამ ნორმით გათვალისწინებული ზიანის გათანაბრებაზე უსაფუძვლო გამდიდრებასთან, ანუ როგორც ხელყოფის კონდიქციისათვის არის დამახასიათებელი, ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი არის ის, რომ ხელმყოფმა უნდა გაუთანაბროს უფლების მქონე პირს მის უფლებაში ჩარევა. აქედან გამომდინარე, აღნიშნულ ნორმაში მითითებულ ზიანში იგულისხმება მიღებულის დაბრუნების შეუძლებლობის შემთხვევაში, მისი ღირებულების ანაზღაურება, ანუ საქმე გვაქვს არა ზიანის ანაზღაურებასთან, არამედ გამდიდრების გათანაბრების შემთხვევასთან (იხ. მაგ. სუსგ საქმე №ას-472-448-2013, 05 დეკემბერი, 2013 წელი; №ას-445-420-2014, 22 აპრილი, 2015 წელი).

30. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლი არეგულირებს ე.წ. გამდიდრების გათანაბრებას და მიზნად ისახავს ქონებრივი წონასწორობის იმგვარად აღდგენას, როდესაც ხელმყოფს ეკისრება მის მიერ დაზოგილი სიკეთის უფლების მქონე პირისათვის გადაცემა (იხ. სუსგ საქმე №ას-505-473-2017, 03 ნოემბერი, 2017 წელი).

31. ამასთან აღსანიშნავია, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტი სუბსიდიარული ხასიათისაა, რაც ნიშნავს იმას, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი. ამ ინსტიტუტის გამოყენება შესაძლებელია იმ შემთხვევაში, თუ არ არსებობს ურთიერთობის სპეციალური მომწესრიგებელი ნორმა, როდესაც იკვეთება უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის გამოყენების უპირატესობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-472-448-2013, 05 დეკემბერი, 2013 წელი). მნიშვნელოვანია ისაც, რომ უსაფუძვლო გამდიდრებიდან წარმოშობილი მოთხოვნის უფლება არ აყენებს უსაფუძვლო გამდიდრების მოვალის ბრალეული ქმედების წინაპირობას.

32. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი გარემოება და სამართლებრივი წინაპირობები. კერძოდ, დადგენილია, რომ მხარეთა შორის არ არსებობს სახელშეკრულებო ურთიერთობა; მოსარჩელე 2012 წლის 23 იანვრიდან წარმოადგენს იმ შენობა-ნაგებობის (60,41 კვ.მ.) მესაკუთრეს სადაც არის განთავსებული მოპასუხის ბალანსზე რიცხული სატრანსფორმატორო ქვესადგური; მოპასუხე სარგებლობს აღნიშნული ქონებით და ახორციელებს მოსახლეობისათვის ელექტროენერგიის მიწოდებას.

33. ამდენად, ვინაიდან სადავო არაა, რომ მოპასუხე არ იხდიდა აღნიშნული ქონებით სარგებლობის საფასურს, მან დაზოგა საკუთარი ფულადი სახსრები, ანუ გამდიდრდა მოსარჩელის ხარჯზე.

34. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სადავო სამართალურთიერთობის მოსაწესრიგებლად მართებულად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე მუხლით.

35. საკასაციო პალატა, საკასაციო საჩივრის შინაარსიდან გამომდინარე, მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ასევე, განმარტოს მფლობელობის ინსტიტუტის სამართლებრივი ბუნება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივი საფუძვლით ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, განსხვავებით კეთილსინდისიერი მფლობელისაგან, რომელსაც არ გააჩნია ნივთის ფლობის კანონისმიერი საფუძველი. კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება მიუთითებს სუბიექტურ კრიტერიუმებზე, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ. მართლზომიერი და არამართლზომიერი მფლობელობა მიგვითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში. ამრიგად, მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები. ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერი ფლობის საფუძველი (იხ. სუსგ საქმე №ას-211-196-2014, 25 იანვარი, 2017 წელი).

36. ზემოაღნიშნული განმარტების საწინააღმდეგოდ, მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოპასუხე სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე სარგებლობს მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონებით.

37. კასატორი ასევე მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სემეკის 2013 წლის 30 დეკემბრის №15 დადგენილება.

38. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხსენებული დადგენილებით რეგლამენტირებულია მესამე პირების მფლობელობაში არსებულ ქსელში ელექტროენერგიის, ბუნებრივი გაზისა და სასმელი წყლის გატარების საფასურის გაანგარიშების წესები. დადგენილების მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, ქსელის მფლობელი წარმოადგენს ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს, რომელიც ფლობს ელექტრულ (ელექტროგადამცემ ხაზს ან/და სატრანსფორმატორო პუნქტს ან/და გამანაწილებელ, დაცვისა და საკომუტაციო მოწყობილობებს), ბუნებრივი გაზის (ბუნებრივი გაზის მილსადენს) ან სასმელი წყლის (სასმელი წყლის მილსადენს) ქსელს და არ არის განაწილების, გადაცემის ან წყალმომარაგების ლიცენზიატი.

39. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელე წარმოადგენს არა ქსელის მფლობელს, არამედ იმ უძრავი ქონების მესაკუთრეს, სადაც არის განთავსებული სატრანსფორმატორო ქვესადგური. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში, არარელევანტურია ზემოთ მითითებული დადგენილების გამოყენება.

40. კასატორი საკასაციო საჩივარში მიუთითებს ახალ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებზეც მას არ მიუთითებია მის მიერ წარდგენილ შესაგებელში (იხ. წინამდებარე განჩინების 20.3 პუნქტი). საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია იმსჯელოს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. შესაბამისად, იგი ვერ იმსჯელებს იმ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებზეც არ ყოფილა მითითებული ქვედა ინსტანციის სასამართლოებში.

41. კასატორი ასევე აღნიშნავს, რომ მოსარჩელე არის №2316 სატრანსფორმატორო ქვესადგურის მესაკუთრე. ამის საწინააღმდეგოდ, იგი შესაგებელში მიუთითებდა, რომ სატრანსფორმატორო ქვესადგური ყოველთვის მოპასუხის ბალანსზე ირიცხებოდა და მას მოსარჩელის ქონებად არ მოიაზრებდა.

42. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ №2316 სატრანსფორმატორო ქვესადგური ირიცხება მოპასუხის ბალანსზე. ამდენად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.

43. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იგი არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენ სასამართლოს, არამედ მისი მსჯელობის საგანია საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებების სწორი სამართლებრივი შეფასება.

44. კასატორი დავობს, რომ სასამართლომ თავისი გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს იმაზე მეტი მიაკუთვნა, ვიდრე ამას ელექტროენერგიის გატარების მომსახურებიდან გამომდინარე სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებში მიიღებდა.

45. მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანს წარმოადგენს მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონებით სარგებლობის საფასურის ანაზღაურება და არა ელექტროენერგიის გატარების საფასურის ანაზღაურება, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის ზემოთ დასახელებულ პრეტენზიას.

46. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

47. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

48. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. მაგ. სუსგ საქმე №ას-860-803-2017, 25 დეკემბერი, 2017 წელი; №264-252-2017, 05 ივლისი, 2018 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

49. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

50. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 626,20 ლარის 70% – 438,34 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „თ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს სს „თ–ს“ (ს/კ: .....) დაუბრუნდეს მის მიერ 2018 წლის 22 მაისის №74456 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 626,20 ლარის 70% – 438,34 (ოთხას ოცდათვრამეტი ლარი და ოცდათოთხმეტი თეთრი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე