საქმე №ას-1544-1464-2017 3 ივლისი, 2019 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ზ.ჯ–ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარეები – ე.კ–ძე, შპს „მ.ქ–კა“ (მოპასუხეები)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ცილისმწამებლური ცნობების უარყოფა, მორალური ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. ზ.ჯ–მა 2015 წლის 04 მაისს (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „აპელანტი“ ან „კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ე.კ–ძისა (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“ ან „ჟურნალისტი“) და შპს „მ.ქ–კა ..“-ის (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) მიმართ და მოითხოვა: მოპასუხეებს დაევალოთ მოსარჩელის მიმართ ცილისწამების თაობაზე სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ ცნობის გამოქვეყნება იმავე ფორმით და საშუალებით, როგორც მოხდა ცილისმწამებლური ცნობების გამოქვეყნება, კერძოდ, მეორე მოპასუხის მიერ ინტერნეტ გვერდზე და გაზეთში გავრცელებული ცილისმწამებლური ცნობების უარყოფის გამოქვეყნება შემდეგი ფორმით: სიცრუეა, რომ მოსარჩელეს ჰქონდა მცდელობა გამოეძალა ფული ბიზნესმენ თ.უ–თვის „ა–ის“ საგადასახადო დავალიანების მოგვარების სანაცვლოდ; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ, მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზნით, დაეკისროთ - 5 000 ლარის გადახდა.
2. მოსარჩელემ 2016 წლის 28 ივნისს დაზუსტებული სარჩელი წარადგინა სასამართლოში მოპასუხეთა მიმართ და დამატებით მოითხოვა: მოპასუხეებს დაევალოთ მოსარჩელის მიმართ ცილისწამების თაობაზე სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ ცნობის გამოქვეყნება იმავე ფორმით და საშუალებით, როგორც მოხდა ცილისმწამებლური ცნობების გამოქვეყნება, კერძოდ, მეორე მოპასუხის მიერ ინტერნეტ გვერდზე და გაზეთში გავრცელებული ცილისმწამებლური ცნობების უარყოფის გამოქვეყნება შემდეგი ფორმით:
- სიცრუეა, რომ მოსარჩელე ახალგაზრდული ოლიმპიადის ჩასატარებელი უზარმაზარი თანხების „ატკატებში“ პირადად იყო ჩართული;
- სიცრუეა, რომ ყოფილ ტრანსგენდერს გ.ტ–ს, იგივე გ.ჩ–ს, იგივე გ.ო–ძეს, მეტსახელად „მ–ოს“ პირველი კონსტიტუციური სარჩელის ღირებულება, 5000 დოლარი მოსარჩელემ შუამავლის მეშვეობით გადაუხადა;
- სიცრუეა, რომ ერთ-ერთ შეკრებაზე, რომელიც ამ პერიოდში წ–ში გაიმართა, მოსარჩელე ღიად იმუქრებოდა - „ავაყირავებთ ამ ხელისუფლებას და თუ საჭირო გახდა ბ.ი–საც ბორკილებს დავადებთო“;
- სიცრუეა, რომ შპს „წ.კ–ა“ მოსარჩელის პირადი მეგობრების კომპანია არის და ისევე როგორც გაზების ტენდერების „ატკატი“, წყალმომარაგების „ატკატიც“ მოსარჩელესთან მიდიოდა;
- სიცრუეა, რომ იქნება ხმაურიანი დაჭერები, შესაძლოა მოსარჩელე და დ.შ–ი მიეცნენ სისხლის სამართლის პასუხისგებაში;
- სიცრუეა, რომ რეალურად შ–ის გადადგომა იმ კორუფციულ გარიგებებს უკავშირდება, რომელსაც უწყებაში ჰქონდა ადგილი და რომელშიც ჩართული იყო მოსარჩელე;
- სიცრუეა, რომ გ–ში ავტობანის მშენებლობისთვის ავანსის სახით გადარიცხული თანხები 43 მილიონი ლარის ოდენობით გაქრა და ამ საქმეში უშუალოდ იყო ჩართული მოსარჩელე.
3. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
3.1. გაზეთ „ქ“-ში პირველმა მოპასუხემ გაავრცელა ინფორმაცია საკმაოდ მძიმე დანაშაულის შესახებ. 2015 წლის 21 იანვარს გაზეთი „ქ–კა –“ ი.ღ–სა და ბ.ი–ს შორის ურთიერთობის დაძაბვის შესახებ საუბრობს და მიზეზად თ–ის ფაქტორს ასახელებს. გაზეთი იუწყება, რომ საქმე ეხება „ა–ის“ საქმეს და ბიზნესმენ თ.უ–ას, რომელთანაც ოფიციალურ მოლაპარაკებებს აწარმოებდნენ იმ პერიოდში „ქ.ო–ის“ აღმასრულებელი მდივანი, მოსარჩელე და პრემიერ-მინისტრი ი.ღ–ის ცოლის ძმა, პარლამენტარი ლ.თ–ი. სტატიის ავტორის ცნობით, თ.უ–ამ შეხვედრისას საუბრის ვიდეოჩანაწერი გააკეთა, რაც მოგვიანებით მის უახლოეს მეგობარს ბ.ი–თან გაატანა. სტატიაში მოყვანილია დიალოგები უ–სა და მოსარჩელეს შორის, რომლებიც თითქოს გაიმართა გამოძალვის მცდელობისას. აღნიშნული გაკეთებულია მტკიცებითი ფორმით და ქმნის ისეთ შთაბეჭდილებას, თითქოს ფირი ნამდვილად არსებობს და აღნიშნული განცხადებების ავტორი კარგად იცნობს მის შინაარსს;
3.2. გაზეთ ,,ა-დ–ის“ 2015 წლის 25-31 მაისის ნომერში პირველი მოპასუხის მიერ გამოქვეყნდა სტატია სათაურით: ,,ველოდები ხმაურიან დაპატიმრებებს პრემიერის გარემოცვიდან!“. მასში აღნიშნულია - ,,პირდაპირ ვაცხადებ: ახალგაზრდული ოლიმპიადის ჩასატარებელი უზარმაზარი თანხების ,,ატკატებში“ პირადად არიან ჩართულები მოსარჩელე და ლ.ჩ–ი;
3.3. გაზეთ ,,ქ–კა .“-ის 15.03.2016წ. N9 (140) ნომერში გამოქვეყნდა პირველი მოპასუხის სტატია სათაურით ,,ცხოველების ფერმა“, რომელშიც გავრცელდა სიმართლის შეუსაბამო, ცილისმწამებლური არაერთი ინფორმაცია;
3.4. მოსარჩელემ განიცადა ძლიერი სულიერი ტრავმა, ვინაიდან მის სახელს ჩრდილი მიადგა მოპასუხის მიერ გავრცელებული ინფორმაციით. მოსარჩელე სხვადასხვა დროს იკავებდა მაღალ თანამდებობებს. გავრცელებული ცნობების მიხედვით, მოპასუხემ პრაქტიკულად ბრალი დასდო მოსარჩელეს თანამდებობრივი მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებით მძიმე დანაშაულის - გამოძალვის ჩადენაში. ინფორმაციის გავრცელება მოხდა ისეთი ფორმით, თითქოს ის ეყრდნობოდა სარწმუნო ინფორმაციას და ჩაწერილი იყო იმ მხარის მიმართ, ვის წინააღმდეგაც ხორციელდებოდა გამოძალვა. აღნიშნულის დამადასტურებელი არანაირი მტკიცებულება არ არსებობს, მით უფრო ვიდეო ჩანაწერი. მოპასუხემ მოსარჩელეს მიზანმიმართულად ცილი დასწამა ისეთი ფორმით, რომ შეელახა მისი პატივი და ღირსება.
4. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს შემდეგი:
4.1. საგაზეთო სტატიებში გამოქვეყნებული მასალები სრულად ჯდება სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების ფარგლებში. სადავოდ ქცეული მასალა ეყრდნობა წყაროს მიერ მიწოდებულ ინფორმაციას და მოპასუხეთა მხრიდან გამოთქმულია მხოლოდ საკუთარი აზრი და კრიტიკული შეფასება. მოპასუხეები პასუხს არ აგებენ წყაროს მიერ გავრცელებული ინფორმაციის უტყუარობაზე. მათი ქმედება არ შეიცავს რაიმე ფაქტის ნამდვილობის მტკიცებას;
4.2. სასამართლო სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელმა მიუთითა სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე.
5. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 04 აპრილის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
6. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 03 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 04 აპრილის გადაწყვეტილება.
8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
8.1. მოსარჩელეს 2012 წლის 06 ნოემბრიდან 2014 წლის 16 აპრილამდე ეკავა შსს გენერალური ინსპექციის (დეპარტამენტი) უფროსის (დეპარტამენტის დირექტორი) თანამდებობა. 2014 წლის 07 ოქტომბერს იგი დაინიშნა მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანება „ქ.ო–ა - დემოკრატიული საქართველოს“ აღმასრულებელი მდივნის თანამდებობაზე, ხოლო 2014 წლის 05 დეკემბერს, პირადი განცხადების საფუძველზე გათავისუფლდა ზემოაღნიშნული თანამდებობიდან;
8.2. 2015 წლის 21 იანვარს გაზეთში “ქ–კა .” გამოქვეყნდა პირველი მოპასუხის სტატია სათაურით: “რატომ იჭერდნენ ლ.თ–ს”;
8.3. აღნიშნულ სტატიაში, სხვათა შორის, საუბარია ერთ-ერთ საწარმოზე, რომელსაც საგადასახადო ვალდებულების სახით 150 000 000 ლარი ეკისრებოდა. ჟურნალისტის პოზიციით, ამ საწარმოს პარტნიორს მოსარჩელე ფულს უკანონოდ სთხოვდა. კერძოდ, სტატიაში აღნიშნულია: “პირველსავე შეხვედრაზე .... [მოსარჩელეს] უთქვამს - თუ გინდა ფინანსურ პოლიციას და დარიცხულ 150 მილიონს თავი დააღწიო, მოვილაპარაკოთო... - დარიცხული ჯარიმის ნახევარი, 75 მილიონი არაოფიციალურად გადაიხადე და ფინანსური პოლიცია შემოწმებას შეაჩერებსო... - გადაიხადე ნახევარი და პრობლემებიც მოგვარდებაო”;
8.4. სტატიის ავტორის თქმით, ეს ყველაფერი 2014 წლის ნოემბერში მოხდა, რასაც შედეგად აპელანტის თანამდებობიდან გათავისუფლებაც მოჰყვა;
8.5. გაზეთ “ა-დ–ის” 2015 წლის 25-31 მაისის ნომერში კვლავ გამოქვეყნდა პირველი მოპასუხის სტატია სათაურით: “ველოდები ხმაურიან დაპატიმრებებს პრემიერის გარემოცვიდან”. სტატიაში, სხვათა შორის, მითითებულია: “პირდაპირ ვაცხადებ: ახალგაზრდული ოლიმპიადის ჩასატარებელი უზარმაზარი თანხების “ატკატებში” პირადად არიან ჩართულები [მოსარჩელე] ....”;
8.6. გაზეთ “ქ–კა .”-ის 2016 წლის 15 მარტის ნომერში გამოქვეყნდა პირველი მოპასუხის სტატია სათაურით: “ცხოველების ფერმა”. სტატიაში აღნიშნულია: “მოგვიანებით ... [მოსარჩელემ] - ე.წ. კახელების კლანმა კი სრული კარტბლანში მიიღო და შინაგან საქმეთა სამინისტროს კონტროლი დაიწყო... ყოფილ ტრანსგენდერს... საკონსტიტუციო სასამართლოში ერთსქესიანთა ქორწინების დაკანონების მოთხოვნით სარჩელი რუსულ სპეცსამსახურებთან დაკავშირებულმა პირებმა შეატანინეს. სულ საკონსტიტუციო სასამართლოში ოთხი სარჩელი უნდა შეტანილიყო და თითოში მას 5000 დოლარს უხდიდნენ. “ქ–კა .”-ის წყაროს ინფორმაციით... პირველი სარჩელის ღირებულება, 5000 დოლარი [მოსარჩელემ] შუამავლის მეშვეობით გადაუხადა... ერთ-ერთ შეკრებაზე, რომელიც ამ პერიოდში წ–ში გაიმართა, [მოსარჩელე] ღიად იმუქრებოდა - ავაყირავებთ ამ ხელისუფლებას და თუ საჭირო გახდა, ბ.ი–საც ბორკილებს დავადებთო”;
8.7. აპელანტის განცხადების საფუძველზე, 2015 წლის 27 აპრილს ქალაქ თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილში დაიწყო გამოძიება ცალკეული თანამდებობის პირების მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებისა და სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით სახელმწიფოს კუთვნილი დიდი ოდენობით თანხის გაფლანგვის ფაქტზე;
8.8. ქ. თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის პროკურორის 2016 წლის 12 აპრილის დადგენილებით საქმეზე გამოძიება შეწყდა სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის გამო.
9. სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა აპელანტს, რომ სადავო პუბლიკაციებით გავრცელდა არა მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრებები მოსარჩელესთან დაკავშირებით, არამედ მისი პატივისა და ღირსების შემლახველი ცნობები.
10. სააპელაციო პალატამ მოიხმო „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი და განმარტა, რომ სადავო პუბლიკაციებში აღწერილი იყო იმგვარი მოვლენები, რომლებიც ავტორის აზრით, მართლაც მოხდა. ეს ყველაფერი კი გამყარებული იყო ინფორმაციის ანონიმურ წყაროებზე და თანადროულ ფაქტებზე მითითებით. ყველა სადავო პუბლიკაციის შინაარსიდან ცალსახად გამომდინარეობდა, რომ ჟურნალისტი თავის პიროვნულ დამოკიდებულებას კი არ გამოხატავდა აპელანტის მიმართ, არამედ ცდილობდა მკითხველი დაერწმუნებინა მიწოდებული ინფორმაციის სისწორეში. პუბლიკაციებში აღწერილი გარემოებები მტკიცებითი ხასიათის იყო, ე.ი. მათი როგორც დადასტურება, ასევე უარყოფაც სავსებით შესაძლებელი იყო. მეტიც, ფაქტები გადმოცემული იყო იმდენად დამაჯერებლად, რომ მათ საფუძველზე ქ. თბილისის პროკურატურამ გამოძიება დაიწყო. შესაბამისად, ვინაიდან სადავო პუბლიკაციების ავტორს აპელანტის მიმართ თავისი მოსაზრებები არ გაუვრცელებია, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, იგი კანონით გათვალისწინებული აბსოლუტური პრივილეგიით არ სარგებლობდა.
11. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული ცნობები არ შეესაბამებოდა სინამდვილეს. მათ გაავრცელეს არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და აპელანტის სახელის გამტეხი განცხადება. კერძოდ, როგორც აღინიშნა, სადავო პუბლიკაციებში მითითებული ინფორმაციის საფუძველზე ქ. თბილისის პროკურატურამ დაიწყო გამოძიება, გამოძიებით კი პუბლიკაციაში მითითებული ფაქტები არ დადასტურდა. ამასთან, სხვა მტკიცებულება, რომლითაც ზემოთხსენებული გარემოებების ნამდვილობა დადგინდებოდა, საქმეში არ მოიპოვებოდა.
12. ზემოაღნიშნულის მიხედავად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეთათვის პასუხისმგებლობის დაკისრება დაუშვებელი იყო.
13. სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-15 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი და განმარტა, რომ თუ გავრცელებული ცნობები დემოკრატიული საზოგადოების ლეგიტიმური ინტერესის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია, მხოლოდ ინფორმაციის გავრცელებით მიღებული მორალური დისკომფორტი მასმედიის გამოხატვის თავისულების შესაზღუდად საკმარისი არ არის.
14. სააპელაციო პალატის მითითებით, უდავოა, რომ სადავო პუბლიკაციებში გადმოცემული ინფორმაცია ეხებოდა საზოგადოებისა და სახელმწიფოსათვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან და საყურადღებო თემას. ამ ვითარებაში მოპასუხეთათვის პასუხისმგებლობის დასაკისრებლად მოსარჩელეს უნდა მისდგომოდა იმგვარი ზიანი, რომელიც გავრცელებული ცნობებით დაცულ სიკეთეს აღემატებოდა. ამგვარი ზიანის თაობაზე აპელანტს სასამართლოსათვის არ მიუთითებია. ეს კი ნიშნავს, რომ მოპასუხე მხარე პასუხისმგებლობისაგან უნდა გათავისუფლდეს.
15. სააპელაციო სასამართლომ, ასევე, იხელმძღვანელა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლით და აღნიშნა, რომ დასახელებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, საჯარო პირის ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობის დასაკისრებლად აუცილებელია გავრცელებული ცნობები იყოს მცდარი; მათი გავრცელების შედეგად პირს მიადგეს ზიანი და ამ ფაქტების მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყოს ცნობილი ან - უცნობი, ოღონდ აშკარა და უხეში დაუდევრობით.
16. სააპელაციო პალატის განმარტებით, უდავოა, რომ პუბლიკაციების გავრცელების დროისათვის აპელანტი იყო საჯარო პირი. ამასთან, როგორც აღინიშნა, იმგვარი ზიანის თაობაზე, რომელიც მოპასუხის გამოხატვის თავისუფლების შესაზღუდად საკმარისი იქნებოდა, აპელანტს სასამართლოსათვის არ მიუთითებია. ამავდროულად, საქმის მასალებით არ მტკიცდება, რომ გავრცელებული ფაქტების უსწორობა მოპასუხისათვის ცნობილი იყო ან უნდა ყოფილიყო ცნობილი. როგორც სადავო პუბლიკაციებიდან ჩანს, მოპასუხე ცნობების გავრცელების დროს ეყრდნობოდა ინფორმაციის კონფიდენციალურ წყაროს, რომელიც მას არც სასამართლოსა და არც საგამოძიებო ორგანოში დაუსახელებია. ცნობების გავრცელების შემთხვევაში კი, ინფორმაციის ფარულ წყაროზე მითითება და მისი გაუმჟღავნებლობა დასაშვებია.
17. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, იმის დასაბუთებისა და მტკიცების ტვირთი, რომ ცნობის გავრცელებისას ჟურნალისტი განზრახ არაკეთილსინდისიერად მოქმედებდა და მისთვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო გავრცელებული ინფორმაციის უსწორობა, მოსარჩელეს, ე.ი. შეზღუდვის ინიციატორს ეკისრება. ეს ვალდებულება „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-7 მუხლის მე-6 პუნქტიდან გამომდინარეობს. ამავე ნორმის მიხედვით, ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ უნდა გადაწყდეს. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტმა ვერ დაამტკიცა, რომ მოპასუხისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო გავრცელებული ცნობების უსწორობის თაობაზე. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მოთხოვნა ამ თვალსაზრისითაც უსაფუძვლოდ ჩათვალა.
18. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ დაარღვია „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა.
19. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ საგამოძიებო ორგანოსათვის მიმართვის შედეგად ხანდაზმულობის ვადის დენა შეწყდა.
20. სააპელაციო პალატის განმარტებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი განცხადებით მიმართავს იმგვარ სახელმწიფო ორგანოს, რომელსაც მოვალის მიმართ მისი მოთხოვნის არსებობის დადგენა შეუძლია. საგამოძოებო ორგანოები კი მოპასუხის მიმართ აპელანტის მოთხოვნის არსებობას ვერ დაადასტურებდნენ. შესაბამისად, საგამოძიებო ორგანოებისათვის მიმართვას ხანდაზმულობის ვადის დენა არ შეუწყვეტია.
21. სააპელაციო პალატამ, ასევე, აღნიშნა, რომ აღმასრულებელი მოქმედება იმგვარი მოქმედებაა, რომელიც ვალდებულების იძულებით აღსრულებისკენ არის მიმართული. მოცემულ შემთხვევაში, საგამოძიებო ორგანოში განცხადების შეტანა, მით უფრო, თავად განმცხადებლის მიერ, სავარაუდო დანაშაულის ჩადენის ფაქტთან დაკავშირებით, მოპასუხის მიმართ ვალებულების იძულებით აღსრულებისკენ მიმართული მოქმედება არ არის. ამასთან, საქმეში არ არის არც იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ აპელანტი გავრცელებულ ინფორმაციას მათი გავრცელების თარიღზე უფრო გვიან გაეცნო.
22. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
23. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:
23.1. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს კონსტიტუციის 24-ე მუხლი, ასევე, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-10 მუხლი;
23.2. მოცემულ შემთხვევაში, სახეზეა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებისათვის ყველა აუცილებელი წინაპირობა: 1) უფლების შემლახველი ცნობები გამოქვეყნებულია მასობრივი ინფორმაციის საშუალებით; 2) გავრცელებული ცნობები არ შეესაბამება სინამდვილეს და მიმართულია მხოლოდ პირის დისკრედიტაციისაკენ; 3) მოპასუხემ არ მიიღო გონივრული ზომები ფაქტის სისწორის გადასამოწმებლად და არ გაატარა ქმედითი ღონისძიებები ცილისწამებით დაზიანებული პირის რეპუტაციის აღსადგენად; 4) მოპასუხე მიზნად არ ისახავს საზოგადოების კანონიერი ინტერესების დაცვას, მისი მიზანი მხოლოდ პირის დისკრედიტაციაა. ამასთან, საყურადღებოა, რომ პირის დადანაშაულება სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებაში ან/და ბოროტად გამოყენებაში სასამართლოს გადაწყვეტილების გარეშე და აღნიშნულის უპირობოდ გაცხადება წარმოადგენს „უდანაშაულობის პრეზუმფციის“ აშკარა დარღვევას და არ შეიძლება ემსახურებოდეს საზოგადოების კანონიერ ინტერესს; 5) მოპასუხის განცხადებები არ წარმოადგენს სამართლიან და ზუსტ რეპორტაჟს იმ მოვლენასთან დაკავშირებით, რომლისკენაც მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება;
23.3. როგორც პირველმა ინსტანციამ, ასევე, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გამოთვალა ხანდაზმულობის ვადები. სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოსარჩელემ მისი დარღვეული უფლების აღსადგენად 2015 წლის 24 აპრილს განცხადებით მიმართა თბილისის პროკურატურას და მოითხოვა ყველა იმ ფაქტის გამოძიება, რომელიც მოპასუხეთა მიერ იყო გავრცელებული. გამოძიება დასრულდა 2016 წლ 12 აპრილს, როდესაც შეწყდა გამოძიება დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო და უტყუარად დადგინდა მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული ფაქტების სიცრუე. შესაბამისად, კასატორის აზრით, ვადის ათვლა უნდა დაწყებულიყო 2015 წლის 24 აპრილიდან, ანუ იმ დროიდან, როდესაც მოსარჩელემ კომპეტენტურ სახელმწიფო ორგანოს მიმართა დარღვეული უფლების აღდგენის თაობაზე.
24. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 15 იანვრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
25. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 25 იანვრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილის საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
26. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
27. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.
28. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. იმავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
29. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანს, უპირველეს ყოვლისა, წარმოადგენს ის გარემოება მოსარჩელის მიერ პროკურატურისათვის მიმართვით შეწყდა თუ არა მოცემულ საქმეზე სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა და შესაბამისად, ხანდაზმულია თუ არა მოსარჩელის მოთხოვნა.
30. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ხანდაზმულობის ვადაში მოიაზრება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა იმაში მდგომარეობს, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი განუხორციელებელია, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-158-154-2016, 10 თებერვალი, 2017 წელი; №ას-934-899-2016, 14 თებერვალი, 2017 წელი).
31. ხანდაზმულობა განეკუთვნება სასარჩელო მოთხოვნის შემაფერხებელ კატეგორიას, რაც ნიშნავს იმას, რომ სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევის შემთხვევაში, შეუძლებელია სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება, თუნდაც დგინდებოდეს მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის ფაქტობრივი შემადგენლობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-179-172-2012, 01 ოქტომბერი, 2014 წელი).
32. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-19 მუხლი აწესებს ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას. აღნიშნული მუხლის თანახმად, ცილისწამების შესახებ სარჩელი სასამართლოში წარდგენილი უნდა იქნეს 100 დღის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც პირი გაეცნო ან შეეძლო, რომ გასცნობოდა განცხადებას.
33. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტის შესაძლებლობას. კერძოდ, აღნიშნული კოდექსის 138-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება. შესაბამისად გამოიყენება 139-ე და 140-ე მუხლები. იმავე კოდექსის 141-ე მუხლის შესაბამისადს, თუ შეწყდება ხანდაზმულობის ვადის დენა, მაშინ შეწყვეტამდე განვლილი დრო მხედველობაში არ მიიღება და ვადა დაიწყება თავიდან.
34. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლი ადგენს ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტას იმ შემთხვევაში, როდესაც მხარე საკუთარი მოთხოვნის დაცვის ნებას ავლენს და გარკვეულ ღონისძიებებს მიმართავს დარღვეული უფლების აღსადგენად, ამასთან, აღნიშნული ნორმის საფუძველზე ხანდაზმულობის ვადის შეწყვეტისათვის აუცილებელია, რომ მხარის მიერ არჩეული საშუალება ვარგისი იყოს შესაბამისი შედეგის მისაღწევად. ხანდაზმულობის ვადის დენას უფლებამოსილი პირის მხოლოდ ისეთი სარჩელი (განცხადება) წყვეტს, რომელსაც სასამართლო წარმოებაში მიიღებს. სხვა სახელმწიფო ორგანოსათვის მიმართვისას აუცილებელია, რომ აღნიშნული ორგანო კომპეტენტური იყოს, ანუ სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგება ამ ორგანოსადმი მიმართვის გზით უნდა შეიძლებოდეს. თითოეულმა მხარემ თავად უნდა შეარჩიოს საკუთარი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად სწორი და ეფექტური საშუალება, ამ პირობის დარღვევით გამოწვეული შედეგები კი, თავად მხარის რისკია (იხ. სუსგ საქმე №ას-1586-1489-2012, 22 აპრილი, 2013 წელი). ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული იურიდიული მოქმედებებიდან ერთ-ერთის განხორციელებას მხოლოდ მაშინ მოჰყვება ამავე ნორმაში მითითებული სამართლებრივი შედეგი, ვიდრე ხანდაზმულობის ვადა გასული არ არის, წინააღმდეგ შემთხვევაში, გასული ვადის დენის შეწყვეტაზე საუბარი მოკლებულია ყოველგვარ საფუძველს (იხ. სუსგ საქმე №ას-960-909-2015, 04 დეკემბერი, 2015 წელი).
35. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ აპელანტის განცხადების საფუძველზე, 2015 წლის 27 აპრილს ქალაქ თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილში დაიწყო გამოძიება ცალკეული თანამდებობის პირების მიერ სამსახურებრივი უფლებამოსილების გადამეტებისა და სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით სახელმწიფოს კუთვნილი დიდი ოდენობით თანხის გაფლანგვის ფაქტზე; ქ. თბილისის პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის პროკურორის 2016 წლის 12 აპრილის დადგენილებით საქმეზე გამოძიება შეწყდა სისხლის სამართლის კანონით გათვალისწინებული ქმედების არარსებობის გამო. კასატორი მიიჩნევს, რომ საგამოძიებო ორგანოსათვის (პოკურატურისათვის) მიმართვით მისი მოთხოვნის მიმართ შეწყდა ხანდაზმულობის ვადის დენა.
36. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის მოსაზრებას, ვინაიდან, როგორც ზემოთ აღინიშნა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 138-ე მუხლის მიზნებისათვის ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია უფლებამოსილი ორგანოსათვის მიმართვა, მოცემულ შემთხვევაში კი, პროკურატურა არ წარმოადგენს ასეთ ორგანოს. კერძოდ, გამოძიების მიზანს წარმოადგენდა სავარაუდო დანაშაულებრივი ქმედების გამოაშკარავება და არა მოსარჩელის მოთხოვნის არსებობის დადგენა ან/და მისი დარღვეული უფლების აღდგენა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ საგამოძიებო ორგანოები მოპასუხის მიმართ მოსარჩელის მოთხოვნის არსებობას ვერ დაადასტურებდნენ. საგამოძიებო ორგანოსათვის მიმართვის გზით ვერ განხორციელდებოდა სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოსარჩელის მიერ პროკურატურისათვის მიმართვას არ გამოუწვევია მოპასუხეთა მიმართ არსებული მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის დენის შეწყვეტა.
37. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელემ ცილისმწამებლური ცნობების უარყოფისა და მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სარჩელი სასამართლოში წარადგინა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადის (100 დღე) დარღვევით (ყოველკვირეულ გაზეთში „ქ–კა.“ 20.01.2015წ. ნომერში გამოქვეყნებულ სტატიასთან დაკავშირებით სარჩელი სასამართლოში აღძრულია 101-ე დღეს, 2015 წლის 04 მაისს (ფოსტაში ჩაბარდა 2015 წლის 01 მაისს); იმავე გაზეთის 15.03.2016წ. №9 (140) ნომერში გამოქვეყნებულ სტატიასთან დაკავშირებით 105-ე დღეს, 2016 წლის 28 მაისს, ხოლო გაზეთ ა-დ–ის 2015 წლის 25-31 მაისის ნომერში გამოქვეყნებულ სტატიასთან დაკავშირებით ერთ წელზე მეტი ვადის გასვლის შემდგომ, 2016 წლის 28 მაისს), მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეთა მიმართ განუხორციელებადია (ხანდაზმულია). აღნიშნული გამორიცხავს სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას.
38. ვინაიდან დადგინდა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხეთა მიმართ ხანდაზმულია, საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად აღარ მიიჩნევს სარჩელის საფუძვლიანობაზე მსჯელობას.
39. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება სწორია, რაც გასაჩივრებული განჩინების ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველია.
40. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას.
41. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორის მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების ზემოაღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები. შესაბამისად, აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. ზ.ჯ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 3 ოქტომბრის განჩინება დარჩეს უცვლელი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ბ. ალავიძე
