საქმე №ას-541-2021 14 ივლისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)

მოწინააღმდგე მხარე – შპს „ნ.ქ.“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „ნ.ქ–მა“ (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს (შემდეგში: სააგენტო ან მოპასუხე ან კასატორი), რომლითაც მოითხოვა: 1.1. დაეკისროს სააგენტოს მოსარჩელის სასარგებლოდ სასტუმროს ტიპის შენობა-ნაგებობის მშენებლობისთვის გაწეული ხარჯი - 314 632.45 ლარი, ამ ქონების დაცვის მომსახურებასთან დაკავშირებული ხარჯი - 21 824,52 ლარი და ზემოაღნიშნული შენობა-ნაგებობის ელექტროენერგიის მოხმარების ხარჯი - 14 980 ლარი; 1.2. დაეკისროს სააგენტოს მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურება 23 400 ლარის ოდენობით; დაეკისროს სააგენტოს ზიანის ანაზღაურება ყოველთვიური 1300 ლარის ოდენობით 2016 წლის 09 ივნისიდან (დაზუსტებული სარჩელის შეტანის დღე) გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; 1.3. დაეკისროს სააგენტოს მოძრავი ნივთების ღირებულების ანაზღაურება 177 194.53 ლარის ოდენობით

2. მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნები დააფუძნა შემდეგ გარემოებებს: 2010 წელს განხორციელდა მესტიის რეაბილიტაციის პროექტი. ამ პროექტის მნიშვნელოვანი ნაწილი შეასრულა მოსარჩელემ. პროექტის ერთ-ერთი ნაწილი იყო დაბა .... საბაგიროს გზის მშენებლობა, რომლის სათავესთანაც უნდა შექმნილიყო სათანადო ინფრასტრუქტურა ტურისტების მომსახურებისათვის. ვინაიდან, სახელმწიფო მიწის პრივატიზება, პროექტის მომზადება-შეთანხმება მნიშვნელოვან დროსთან იყო დაკავშირებული, მოსარჩელემ სახელმწიფოსაგან მიიღო „თხოვნა-დავალება" საკუთარი ხარჯებით აეშენებინა სასტუმროს ტიპის შენობა-ნაგებობა მესტიის რაიონში, დაბა ....... საბაგირო გზის სათავესთან. მოსარჩელემ საკუთარი ხარჯებით უმოკლეს ვადაში, უზრუნველყო უმაღლესი ხარისხის ხის მასალით სასტუმროს ტიპის შენობის აშენება და ინვენტარით აღჭურვა, რაც აუცილებელი იყო სასტუმროს ნორმალური ფუნქციონირებისათვის. წლების განმავლობაში, მოსარჩელე იხდიდა აღნიშნული ქონების ელექტროენერგიის ხარჯსა და დაცვის პოლიციის მომსახურების საფასურს, რომლის დამადასტურებელი დოკუმენტები ერთვის სარჩელს. სახელმწიფოსთან მოლაპარაკებების მიხედვით, სამუშაოების დასრულების შემდეგ, უნდა მომხდარიყო ამ ობიექტზე მიწის დამაგრება და მისი გადაცემა მოსარჩელისათვის რაც არ განხორციელდა. მოსარჩელემ 2013 წლის 23 ოქტომბერს მიმართა სააგენტოს, რომლითაც ითხოვდა მისთვის ზემოაღნიშნული უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემას პირდაპირი მიყიდვის წესით. აღნიშნულ წერილს სააგენტოს მხრიდან პასუხი არ მოჰყოლია. მოულოდნელად გახდა ცნობილი, რომ 2012 წლის 12 ოქტომბერს აღნიშნული მიწა შენობასთან ერთად დარეგისტრირდა სახელმწიფო საკუთრებად; ხოლო 2014 წლის 25 აგვისტოს სააგენტომ მიიღო გადაწყვეტილება ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთის და მასზე არსებული მოსარჩელის მიერ აშენებული შენობა-ნაგებობის მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობისათვის 5 წლით სარგებლობის უფლებით გადაცემის თაობაზე. საჯარო რეესტრის შესაბამისი პერიოდის ამონაწერით დასტურდება, რომ უძრავი ქონება აღირიცხა მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობის საკუთრებად. თავის მხრივ, მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება იჯარით გადასცა ფიზიკურ პირს ბ.ჯ–ძეს. შესაბამისად, სახელმწიფომ უსაფუძვლოდ, ყოველგვარი ვალდებულების გარეშე, მიიღო ქონება; შენობა-ნაგებობის მშენებლობის ღირებულებამ შეადგინა 314 632.45 ლარი, ხოლო იქ განთავსებული ინვენტარის ღირებულებამ - 177 194.53 ლარი. უძრავ ქონებაში განთავსებული ინვენტარი წარმოადგენს მოსარჩელის საკუთრებას, ირიცხება მის ბალანსზე და იხდის ქონების გადასახადსაც ამ ქონების მიხედვით. სამწუხაროდ, მოსარჩელემ ნებართვის გარეშე განხორციელდა მისი გამოყენება და უძრავი ქონების იჯარასთან ერთად მასზე კონტროლის მოიჯარისათვის გადაცემა, ისე რომ არავის მოუთხოვია მოიჯარისათვის მისი მესაკუთრისთვის დაბრუნება, სათანადო მოვლა ან შენახვა. მესტიის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2014 წლის 24 ნოემბრის №177 განკარგულების მიხედვით, უკვე მესტიის მუნიციპალიტეტის საკუთრებად რეგისტრირებული უძრავი ქონება მასზე არსებულ შენობა - ნაგებობასთან ერთად სარგებლობის უფლებით გადაეცა ფიზიკურ პირ ბ.ჯ–ძეს; შესაბამისად, გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობასა და ბ.ჯ–ძეს შორის, რომლითაც ყოველთვიური საიჯარო ქირა განისაზღვრა 1 300 ლარის ოდენობით. დღეის მდგომარეობით, შენობა-ნაგებობას ფლობს ბ.ჯ–ძე, ხოლო მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობა კი, თავის მხრივ - იღებს სარგებელს საიჯარო ქირის სახით და მდიდრდება უსაფუძვლოდ. ინვენტარი, რომელიც განთავსებულია სასტუმროს ტიპის შენობა-ნაგებობაში და არამართლზომიერად იყებს მას ამჟამინდელი მფლობელი, წარმოადგენს მოსარჩელის საკუთრებას, ირიცხება მის ბალანსზე და კომპანია, ამ დრომდე, იხდის შესაბამის ქონების გადასახადს. მოსარჩელის მიერ 2016 წლის 29 მარტის დაზუსტებული სარჩელით მოთხოვნილი იყო იმ მოძრავი ქონების მესაკუთრისათვის უკან დაბრუნება, რომელიც აღიწერა და დაყადაღდა აღმასრულებლის მიერ წინამდებარე დავის ფარგლებში გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შედეგად. აღმასრულებლის მიერ ადგილზე განხორციელდა სასტუმროს ტიპის შენობაში არსებული მოძრავი ნივთების აღწერა, აღმოჩნდა, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების დაკმაყოფილების შესახებ განჩინებით დაყადაღებული მოძრავი ნივთები სრულად არ იყო წარმოდგენილი ანუ, ნივთების უმეტესი ნაწილი დაიკარგა ან დაზიანდა. აღმასრულებელმა შეადგინა ყადაღისა და აღწერის აქტი, რომელიც თან ახლავს წინამდებარე დაზუსტებულ სარჩელს. შესაბამისად, მოსარჩელემ დაკარგა ინტერესი მოითხოვოს მოძრავი ნივთების უკან დაბრუნება, რომელთა უმეტესი ნაწილი არის დაკარგული და დაზიანებული. მოსარჩელის განმარტებით, მის მიერ ინვენტარის შესაძენად გაწეულ იქნა ხარჯი 177 194.53 ლარის ოდენობით, ხოლო მოძრავი ნივთები მას რომ უკან დაუბრუნდეს იმ მდგომარეობაში და იმ ოდენობით რაც დღეს წარმოდგენილია, ეს მისთვის ვერანაირ შედეგს ვერ გამოიღებს, რადგან ის რაც იყო ღირებული - სახეზე არ არის. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოპასუხეს უნდა დაეკისროს მოსარჩელის მიერ ინვენტარის მესაძენად გაწეული ხარჯის 177 194.53 ლარის ანაზღაურება.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ შპს „პ–თან“ გაფორმებული ხელშეკრულებით არ დასტურდება ფაქტი, რომ ეს ხელშეკრულება ეხება სადავო უძრავი ქონების მშენებლობას. სადავოა ხარჯთაღრიცხვაც. შპს „ე–ი ...“-ის მიერ სადავო სასტუმროს მშენებლობის და ინვენტარით აღჭურვის დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის. წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა კი ეყრდნობა მხოლოდ დამკვეთის მიერ წარდგენილ დოკუმენტაციას და არ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ გაწეული ხარჯების დამადასტურებელ დოკუმენტაციაში (სასაქონლო ზედნადებები, საგადასახადო ანგარიშფაქტურები, საგადასახადო დავალებები) მითითებული საქონელი ნამდვილად განკუთვნილი იყო კონკრეტული სასტუმროს მოსაწყობად. მოპასუხის წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს, რამდენადაც სადავო ქონება ეკუთვნის მესტიის მუნიციპალიტეტს.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, სააგენტოს მოსარჩელის სასარგებლოდ შენობა-ნაგებობის მშენებლობაზე გაწეული ხარჯის - 313 300,23 ლარისა და მოძრავი ნივთების ღირებულების - 96 767,51 ლარის ოდენობით ანაზღაურება დაეკისრა, სარჩელი დარჩენილ ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააგენტომ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ნაწილობრივ უარის თქმა მოითხოვა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

6. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ უძრავ ქონებაზე, მდებარე: რაიონი მესტია, დაბა ...., ჰ–ი, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ......, დაზუსტებული ფართობი 764,00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალი: შენობა №01, შენობა №02, 2012 წლის 12 ოქტომბერს პირველადი რეგისტრაცია განხორციელდა და სახელმწიფოს საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა (ტომი I, ს.ფ. 202-203).

7. 2014 წლის 29 ოქტომბრიდან უძრავი ქონება, მდებარე რაიონი მესტია, დაბა ...., ჰ–ი, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ...., დაზუსტებული ფართობი 764,00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალი: შენობა №1, №2, მესტიის მუნიციპალიტეტის საკუთრებად აღირიცხა (ტომი I, ს.ფ. 205-206).

8. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ დაბა ......., ჰ–ში მდებარე 764,00 კვ.მ. მიწის ფართობზე განთავსებულია: შენობა №01 და შენობა №02. შენობა №01-ის განაშენიანების ფართია 250 კვ.მ.; საერთო ფართი 593.46 კვ.მ. - მათ შორის - სარდაფი 209.52 კვ.მ., პირველი სართული - 205.14 კვ.მ., მეორე სართული 129.1 კვ.მ., მესამე სართული - 49.7 კვ.მ. შენობა №02 განაშენიანების ფართია 9.42 კვ.მ (ტომი I, ს.ფ. 202-203).

9. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ......., ჰ–ში, სასტუმროს ტიპის შენობა-ნაგებობის მშენებლობის მიზნით, 313 300,00 ლარის ოდენობით ხარჯი გასწია, რაც სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი მართებულად გახდა.

10. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო, არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში. ხოლო ამავე კოდექსის 987-ე მუხლის მიხედვით, პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა. გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი, ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს. ამავე კოდექსის 989-ე მუხლის თანახმად, თუ 976-ე და 988-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მიმღები, რომელიც მოვალეა დააბრუნოს მიღებული, უსასყიდლოდ გადასცემს მას მესამე პირს, მაშინ მესამე პირი ასევე მოვალეა დააბრუნოს მიღებული ისე, თითქოს მას კრედიტორისაგან კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიეღოს რაიმე, თუკი მიმღებისაგან დაკმაყოფილება შეუძლებელია.

11. მოპასუხის (აპელანტი) განმარტებით, მას მიღებული ქონებიდან შემოსავალი/მოგება არ მიუღია, რაც მათ გამდიდრებას გამორიცხავდა შესაბამისად, სსკ-ის 976-ე მუხლის საფუძველზე, უარი უნდა ეთქვა სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

12. ამასთან, მოპასუხე (აპელანტი) მიუთითებდა, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლომ არამართებულად არ გამოიყენა სსკ-ის 989-ე მუხლიც, რადგან საქმის განხილვის მომენტისთვის სადავო ქონება სააგენტოს საკუთრებაში აღარ ირიცხებოდა და იგი გადაცემული ჰქონდა მესამე პირს - თვითმმართველ ერთეულს, რაც ასევე, სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას გამორიცხავდა.

13. განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებში მითითებული იყო, რომ 2010 წელს მესტიის რეაბილიტაციის პროექტი განხორციელდა. პროექტის ერთ-ერთი ნაწილი იყო დაბა ....... საბაგიროს გზის მშენებლობა, რომლის სათავესთანაც უნდა შექმნილიყო სათანადო ინფრასტრუქტურა ტურისტების მომსახურებისათვის. ვინაიდან, სახელმწიფო მიწის პრივატიზება, პროექტის მომზადება-შეთანხმება მნიშვნელოვან დროსთან იყო დაკავშირებული, მოსარჩელემ სახელმწიფოსაგან „თხოვნა-დავალება“ მიიღო, მესტიის რაიონში, დაბა ....... საბაგირო გზის სათავესთან, საკუთარი ხარჯებით, სასტუმროს ტიპის შენობა-ნაგებობა აეშენებინა. მოსარჩელემ საკუთარი ხარჯებით, უმოკლეს ვადაში, უმაღლესი ხარისხის ხის მასალით, სასტუმროს ტიპის შენობის აშენება და ინვენტარით აღჭურვა უზრუნველყო, რაც სასტუმროს ნორმალური ფუნქციონირებისათვის იყო აუცილებელი. სახელმწიფოსთან მოლაპარაკებების მიხედვით, სამუშაოების დასრულების შემდეგ ამ ობიექტზე მიწის დამაგრება და მისი მოსარჩელისათვის გადაცემა უნდა მომხდარიყო, რაც არ განხორციელდა. 2012 წლის 12 ოქტომბერს აღნიშნული მიწა, შენობასთან ერთად, სახელმწიფო საკუთრებად დარეგისტრირდა, ხოლო, 2014 წლის 25 აგვისტოს სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთის და მასზე არსებული მოსარჩელის მიერ აშენებული შენობა-ნაგებობის მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობისათვის, 5 წლით სარგებლობის უფლებით გადაცემის თაობაზე, გადაწყვეტილება მიიღო. საჯარო რეესტრის შესაბამისი პერიოდის ამონაწერით დასტურდებოდა, რომ უძრავი ქონება მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობის საკუთრებად აღირიცხა. თავის მხრივ, მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება იჯარით ფიზიკურ პირს - ბ.ჯ–ძეს გადასცა. შესაბამისად, მოსარჩელის განმარტებით სახელმწიფომ უსაფუძვლოდ, ყოველგვარი ვალდებულების გარეშე მიიღო ქონება, შენობა-ნაგებობის მშენებლობის ღირებულებამ 314 632.45 ლარი შეადგინა.

14. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმები კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობის მომწესრიგებელ დანაწესებში უნდა იქნეს მოძიებული. ამ მხრივ, შესაძლებელია სამართლის ნორმათა შორის კონკურენცია არსებობდეს დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულებასა (სკ-ის 669-ე-975-ე მუხლები) და კონდიქციურ ვალდებულებას შორის (სკ-ის 976-ე-991-ე მუხლები). მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების კონკურენცია სწორედ სარჩელში გადმოცემული ფაქტების შესაბამისად უნდა გადაწყდეს. თუკი სახეზე იქნება დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულება, ასეთ შემთხვევაში, მოსარჩელე უნდა მიუთითებდეს შესრულების აუცილებლობაზე, მეპატრონისათვის შეტყობინების ფაქტზე, მისთვის კონკრეტული ხარჯთაღრიცხვის წარდგენასა და იმ აუცილებელ დანახარჯებზე, რომლებიც შესრულებულ სამუშაოზე იქნა გაწეული, ამასთანავე, სავალდებულო არაა ფაქტობრივად გაწეული ხარჯი ემთხვეოდეს ასანაზღაურებელ ხარჯს, რამდენადაც კანონი მოითხოვს, რომ ამგვარი დანახარჯი, კონკრეტული გარემოებებიდან გამომდინარე, აუცილებლად უნდა იყოს მიჩნეული (სამოქალაქო კოდექსის 669-ე, 971-ე-973-ე მუხლები), გარდა ამისა, მოპასუხის შედავების გათვალისწინებით, ამ ფაქტების დადასტურება, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელის მხარეზეა. იმ შემთხვევაში, თუკი გამოირიცხება დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულების წესიდან გამომდინარე მოთხოვნის წარდგენა, მაშინ საქმე დანახარჯების კონდიქციასთან გვაქვს (სამოქალაქო კოდექსის 987-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები). ამ შემთხვევაში, მოსარჩელის მითითების ვალდებულებაა შეგნებულად ან შეცდომით სხვა პირის ქონებაზე ხარჯების გაწევა, ამ ხარჯების გაწევით მოპასუხის გამდიდრება, მოპასუხისათვის შესრულების გადაცემა და ამ დროისათვის გამდიდრების ფაქტის კვლავ არსებობა, რომელიც შეიძლება, მოპასუხის მხრიდან გარკვეული ხარჯების დაზოგვაშიც გამოიხატოს, ამასთანავე, მნიშვნელოვანია, რომ გამდიდრების ოდენობა, მსგავსად ზემოხსენებულისა, შეიძლება ფაქტობრივ დანახარჯს არც კი ემთხვეოდეს.

15. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სწორედ დანახარჯების კონდიქციის შემადგენლობას ქმნიდა, რის საფუძველზეც, ნორმაში ასახული დანახარჯების ანაზღაურების უფლება პირს მხოლოდ გარკვეული გარემოებების არსებობის შემთხვევაში წარმოეშობა, კერძოდ, უნდა დასტურდებოდეს მოსარჩელის მიერ ადგილი ჰქონდა, თუ არა სხვის ქონებაზე დანახარჯების გაწევას. დანახარჯების შედეგად ნივთის ღირებულება გაიზარდა თუ არა და ნივთის გაზრდილი ღირებულება რამდენად არსებობდა ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის. ე.ი. გამდიდრების ფაქტის დადგენისას, გამდიდრების ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ მომენტისათვის, როცა უფლებამოსილ პირს უბრუნდება თავისი ნივთი, ანუ განსახილველ შემთხვევაში, გადამწყვეტია იმის დადგენა გაზრდილი ღირებულება არსებობს თუ არა ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის და რას შეადგენდა იგი.

16. მოცემულ საქმეზე დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ დღესდღეობით დაბა ......., ა–ში მდებარე 764,00 კვ.მ. მიწის ფართობზე განთავსებულია: შენობა №01 და შენობა №02. შენობა №01-ის განაშენიანების ფართია 250 კვ.მ.; საერთო ფართი 593.46კვ.მ. მათ შორის, სარდაფი 209.52კვ.მ., პირველი სართული - 205.14კვ.მ., მეორე სართული 129.1კვ.მ., მესამე სართული - 49.7კვ.მ. შენობა №02 განაშენიანების ფართია 9.42კვ.მ.

17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოში 2021 წლის 24 თებერვალს გამართულ ზეპირ სხდომაზე აპელანტი დაეთანხმა იმ მოსაზრებას, რომ უძრავი ნივთი, რომელზეც სასტუმრო აშენდა, მისი მშენებლობის პერიოდში ცარიელ მდგომარეობაში იყო, ასევე, სადავო არაა ის გარემოება, რომ მითითებული უძრავი ქონება მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებით სახელმწიფო საკუთრებად აღირიცხა, უფლების დამდგენ დოკუმენტს კი, სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართვა წარმოადგენდა.

18. აპელანტი მოსარჩელის მიერ ამ შენობის აშენებისა და შესაბამისად, მის მიერ ხარჯის გაწევის ფაქტს სადავოდ ხდიდა. აღნიშნული მითითების საწინააღმდეგოდ საქმის მასალებში წარმოდგენილი იქნა მთელი რიგი მტკიცებულებები, კერძოდ, 2010 წლის 20 ივლისის ხელშეკრულება, რომლითაც დგინდება, რომ შპს „პ–ა“ (შემსრულებელი) და შპს „ე–ი ...“-ს (დამკვეთი, შპს „ნ.ქ–ის სამართლებრივი წინამორბედი) შორის გაფორმდა ხელშეკრულება (№20/07-10), რომლითაც შემსრულებელმა იკისრა ვალდებულება დამკვეთის მიერ მითითებულ ტერიტორიაზე შეესრულებინა სამშენებლო სამუშაოები თანდართული მშენებლობის პროექტის მიხედვით, 430,2 კვ.მ ფართობის მქონე ხის ნაგებობა, 285 654,00 ლარის ღირებულების (ტომი I, ს.ფ. 154-156). წარმოდგენილი იქნა ასევე 2010 წლის 20 ივლისის ხარჯთაღრიცხვა, სადაც ობიექტად მითითებულია - მესტია, ჰ–ის სასტუმროს მშენებლობა (ტომი I, ს.ფ. 160-166). ამასთან, მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე მოწმის სახით დაიკითხა შპს „პ. (მენარდის) დირექტორი ი.მ–იც (იხ.თბილისის საქალაქო სასამართლოს, 2018 წლის 2 ოქტომბრის სხდომის ოქმი). მოწმემ დაადასტურა, რომ მათი კომპანიის მიერ ......., ჰ–ში, სასტუმროს მშენებლობა სწორედ მოსარჩელე კომპანიის დაკვეთითა და მითითებით განხორციელდა. გარდა ამისა, მოსარჩელის მიერ სასამართლოს წინაშე წარმოდგენილი იყო ასევე საგადასახადო ანგარიშფაქტურები და სასაქონლო ზედნადებებიც, რომლებითაც შპს „ე–ი ....“-ის მიერ სამშენებლო მასალების შეძენის ფაქტი დასტურდებოდა, აღნიშნული მტკიცებულებები კი, სწორედ სასტუმროს მშენებლობის დროით - 2010 წლით, თარიღდებოდა. ამ მტკიცებულებათა ერთობლიობით, ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ აპელანტს საქმეზე წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებების საპირისპირო დოკუმენტაცია არ წარმოუდგენია, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო სამშენებლო სამუშაოები სწორედ მოსარჩელე კომპანიის მიერ იყო შესრულებული. ამ დასკვნის საპირისპირო მითითება, კერძოდ, ინსპექტირების აქტები, უკანონოდ განხორციელებული სამუშაობისთვის რომელიმე სუბიექტის დაჯარიმების აქტები ან სხვა რელევანტური მტკიცებულება აპელანტს არ წარმოუდგენია. ამიტომ, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც სადავოდ გამხდარი შესრულება (სასტუმროს მშენებლობა) რამდენიმე დღეში შესასრულებელ კატეგორიას არ წარმოადგენს, სასამართლოსათვის გაუგებარი იყო, თუ სადავო სამუშაოების შესრულებაზე დაკვეთა არ არსებობდა, სახელმწიფოს მხრიდან, როგორ ვერ მოხდა უკანონოდ აშენებული/მშენებარე შენობის იდენტიფიცირება, მშენებლისთვის გაფრთხილების მიცემა, დემონტაჟის მოთხოვნა ან/და სხვა რელევანტური მოქმედების განხორციელება. განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტი ვერ მიუთითებდა ვერცერთ სუბიექტზე, რომელსაც დავალების გარეშე, ამგვარი ძვირადღირებული სამუშაოების უფასოდ შესრულების ინტერესი გააჩნდა, ასევე, ვერ მიუთითებდა და ვერ ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ სადავოდ გამხდარი სამუშაოების შესრულებისთვის სხვა სუბიექტს შესაბამისი ანაზღაურება ჩაერიცხა.

19. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება მასზედ, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, სასტუმროს ტიპის შენობა-ნაგებობის ასაშენებლად, ჯამში, 313 300,00 ლარის ხარჯის გაწევის ფაქტი, მართებულად დადგინდა.

20. საქმის მასალებში მოსარჩელე მხარის მიერ 2014 წლის 22 დეკემბრის ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს №007015514 დასკვნა იყო წარდგენილი, რომლის თანახმად, სადავო შენობა-ნაგებობის ვიზუალური დათვალიერების, საკონტროლო აზომვების შედეგებისა და წარმოდგენილი ხარჯის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის საფუძველზე ......., ჰ–ში მ–ის სახლის მშენებლობის, მოწყობილობების და ინვენტარის ღირებულება 508 558,47 ლარს შეადგენდა. დასკვნაში გამოკვლევის საფუძვლად მითითებულია, რომ ექსპერტიზაზე წარდგენილი იქნა ......., ჰ–ში მ–ის სახლი. წარდგენილი იქნა ობიექტის მშენებლობის და მოწყობილობებით და ინვენტარით აღჭურვის კრებსითი აქტი - ღირებულებით 520 229,59 ლარი. ასევე წარდგენილი იქნა ობიექტის პროექტის ნაწილი სართულების გეგმების სახით და მშენებლობაზე და მოწყობაზე გაწეული ხარჯების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია სასაქონლო ზედნადებების, საგადასახადო ანგარიშფაქტურების და საგადასახადო დავალებების სახით. ჩატარდა საკონტროლო აზომვა, ხილული სამუშაოები აზომილი იქნა ფაქტიური მდგომარეობით, სხვა სამუშაოები ჩათვლილი იქნა როგორც ტექნოლოგიურად აუცილებელი. ობიექტის მოწყობის ღირებულების დასადგენად გამოყენებული იქნა წარმოდგენილი კრებსითი აქტის, ვიზუალური დათვალიერების, საკონტროლო აზომვების შედეგები და წარმოდგენილი ხარჯის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია. მიღებული მონაცემების შესაბამისად დადგენილი ......., ჰ–ში მ–ის სახლის მშენებლობის, მოწყობილობების და ინვენტარის ღირებულება №1 დანართში იყო მოცემული.

21. მოპასუხე სადავოდ ხდიდა ექსპერტიზის დასკვნას და აღნიშნავდა, რომ დასკვნა მხოლოდ მოსარჩელის სუბიექტური მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად იყო შედგენილი, იგი საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან არ გამომდინარეობდა, იგი მხოლოდ დამკვეთის მიერ წარდგენილ ინფორმაციას ეყრდნობოდა და გაწეული ხარჯების ზუსტი დადგენის შესაძლებლობას არ ქმნიდა. მშენებლობაზე ხარჯის გაწევის გარემოებებთან მიმართებით, მხარეთა ამგვარი ურთიერთსაწინააღმდეგო პოზიციების არსებობის პირობებში, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, მხარეები ვალდებული არიან, სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ თავიანთი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა. კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა, რომელიც ადგენს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურ წესს, მოსარჩელეს ევალება სასარჩელო განცხადებაში ასახული ფაქტების მტკიცება, ხოლო მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. სსსკ-ის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნის გაზიარება სასამართლოსთვის სავალდებულო არ არის, მას სხვა მტკიცებულებებთან შედარებით უპირატესი ძალა არ გააჩნია, მას სასამართლო სტანდარტულად 105-ე მუხლით დადგენილი წესების მიხედვით აფასებს. იმისთვის, რათა ექსპერტის დასკვნა იყოს სარწმუნო, აუცილებელია ექსპერტიზის ჩატარებისას გამოყენებული მეთოდები გაკეთებული დასკვნების მიმართ რელევანტური იყოს.

22. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო იყო აშენებულ შენობა-ნაგებობაზე გაწეული ხარჯის ოდენობა. წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნიდან კი, ირკვეოდა, რომ დასკვნა მხოლოდ მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ინფორმაციას არ ეფუძნება, არამედ იგი საკონტროლო აზომვის ჩატარების შედეგად მიღებული ინფორმაციის გათვალისწინებით მომზადდა, ექსპერტის წინაშე წარდგენილ იქნა ობიექტის მშენებლობისა და მოწყობილობებით და ინვენტარით აღჭურვის კრებსითი აქტი - ღირებულებით 520 229,59 ლარი; ასევე, წარდგენილი იქნა ობიექტის პროექტის ნაწილი სართულების გეგმების სახით და მშენებლობაზე და მოწყობაზე გაწეული ხარჯების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია სასაქონლო ზედნადებების, საგადასახადო ანგარიშფაქტურების და საგადასახადო დავალებების სახით. ღირებულების სადავოობის შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფასის უსწორობის სამტკიცებელი გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულების წარდგენა მოპასუხეს ევალებოდა. როგორც საქმის მასალებიდან დადასტურდა აპელანტს ხსენებული ექსპერტიზის დასკვნის გამაბათილებელი რაიმე სახის მტკიცებულება, გარდა მისი ახსნა-განმარტებისა, არ წარუდგენია. იმ პირობებში კი, როდესაც მხარის ახსნა-განმარტება შედავებულია და შედავების დამადასტურებლად მხარის მიერ უფრო მეტი სამართლებრივი ძალის მქონე მტკიცებულებაა წარდგენილი, სასამართლო შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, მოკლებულია შესაძლებლობას, მხოლოდ პროცესის შედეგით დაინტერესებული პირის ახსნა-განმარტებას დაეყრდნოს. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა სარწმუნო, რელევანტური და განკუთვნადია, იგი სრულად შეესაბამება იმ დამაჯერებლობისა და განკუთვნადობის სტანდარტს, რომელიც სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობითაა დადგენილი, გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა მასზედ, რომ მოსარჩელის მიერ სასტუმროს ტიპის შენობა-ნაგებობის ასაშენებლად ჯამში 313 300,00 ლარი იქნა გახარჯული.

23. მაშასადამე, მოსარჩელის მიერ იმ უძრავ ქონებაზე ხარჯის გაწევის ფაქტი დადგინდა, რომელიც მოგვიანებით სახელმწიფოს საკუთრებად დარეგისტრირდა, ამიტომ მხარის მიერ გაწეული ხარჯებით სახელმწიფო გამდიდრდა, ვინაიდან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის ნაცვლად საკუთრებაში მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებით აღირიცხა, რომელთა საერთო ფართი 593.46 კვ.მ-ს შეადგენს. ამასთან, აპელანტის მითითება მასზედ, რომ სასტუმროდან სახელმწიფოს შემოსავალი/მოგება არ მიუღია, ასევე ის, რომ შემდგომში სახელმწიფომ უძრავი ქონება მესტიის მუნიციპალიტეტს უსასყიდლოდ გადასცა, მას მიღებულის დაბრუნების ვალდებულებისაგან არ ათავისუფლებს, რადგან საქმე დანახარჯის კონდიქციასთან გვაქვს.

24. ამასთან, სსკ-ის 989-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ 976-ე და 988-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მიმღები, რომელიც მოვალეა დააბრუნოს მიღებული, უსასყიდლოდ გადასცემს მას მესამე პირს, მაშინ მესამე პირი ასევე მოვალეა დააბრუნოს მიღებული ისე, თითქოს მას კრედიტორისაგან კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიეღოს რაიმე, თუკი მიმღებისაგან დაკმაყოფილება შეუძლებელია. მოცემულ შემთხვევაში, სამოქალაქო კოდექსის 989-ე მუხლით გათვალისწინებული მოცემულობა - მიმღებისაგან დაკმაყოფილების შეუძლებლობა სახეზე არ გვქონდა, რაც წარმოშობდა მესამე პირის ვალდებულებას მიღებულის დაბრუნებაზე. მოსარჩელის მოთხოვნა არ იყო ნივთის დაბრუნება (ვინდიკაციური მოთხოვნა), არამედ გაწეული ხარჯების ანაზღაურება. შესაბამისად, აღნიშნული მოთხოვნის ფარგლებში მოსარჩელეს შეეძლო მოთხოვნა სახელმწიფოსთვის (მიმღებს) და არა მესტიის მუნიციპალიტეტისთვის (მესამე პირს) წაეყენებინა.

25. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ (აპელანტი) წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

26. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელემ გასწია ხარჯი 313 300 ლარის ოდენობით ......., სასტუმროს ტიპის შენობა-ნაგებობის მშენებლობის მიზნით. აღნიშნული დასკვნა არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან, კერძოდ, მარტოოდენ მოწმეთა ჩვენებითა და ხელშეკრულებით ვერ დადგინდება მოსარჩელის მიერ უშუალოდ ხარჯების გაწევის ფაქტი, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა ხარჯების გაწევის კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები (მათ შორის პროექტი, ხარჯთაღრიცხვა, მიღება-ჩაბარების აქტები, თანხის გადახდის დამადასტურებელი შესაბამისი ქვითრები და სხვ.). რაც შეეხება ექსპერტიზის დასკვნას, კასატორის მოსაზრებით, იგი ეყრდნობა მხოლოდ დამკვეთის მიერ წარდგენილ ინფორმაციას და ვერ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ სადავო სასტუმროს მშენებლობისათვის ნამდვილად ამ ოდენობის ხარჯი იქნა გაწეული და ეს თანხები და ინვენტარი მოსარჩელის მიერ იქნა გაღებული.

27. კასატორი სადავოდ ხდის იმ გარემოებასაც, რომ მოსარჩელემ გასწია ხარჯი 96 767,51 ლარის ოდენობით, მოძრავი ნივთების (ინვენტარის) სახით. კასატორის მოსაზრებით, საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა ვერ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ გაწეული ხარჯების დამადასტურებელ დოკუმენტაციაში მითითებული საქონელი ნამდვილად განკუთვნილი იყო და მოხმარდა აღნიშნული სასტუმროს მშენებლობა-მოწყობას და რომ ექსპერტიზის დასკვნის დანართში მითითებული ინვენტარი წარმოადგენს მოსარჩელის საკუთრებას.

28. ამასთან, კასატორი სადავოდ ხდის სააგენტოს ფაქტობრივად გამდიდრების ფაქტსაც.

29. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლოში 2021 წლის 24 თებერვალს გამართულ სხდომაზე, აპელანტი არ დათანხმებულა ფაქტს, რომ სასტუმროს მშენებლობის პერიოდში, უძრავი ნივთი „ცარიელ მდგომარეობაში იყო", მსგავსი შინაარსის განცხადება სააგენტოს წარმომადგენელს არ გაუკეთებია, ვინაიდან სააგენტო იმთავითვე სადავოდ ხდიდა მოსარჩელის მიერ მშენებლობის განხორციელების ფაქტს, ხოლო უძრავ ქონების „ცარიელ მდგომარეობაში არსებობის ფაქტი" მშენებლობის განხორციელების მომენტისათვის, არ დგინდება საქმეში არსებული მასალებით, შესაბამისას, აღნიშნულ ფაქტს ვერც სააგენტო დაადასტურებდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

30. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 7 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

31. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

32. განსახილველ შემთხვევაში, სააგენტოს მიერ გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 24 თებერვლის განჩინება, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 2 ნოემბრის გადაწყვეტილება სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების და სააგენტოსათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ შენობა-ნაგებობის მშენებლობაზე გაწეული ხარჯის - 313 300,23 ლარისა და მოძრავი ნივთების ღირებულების - 96 767,51 ლარის ოდენობით ანაზღაურების დაკისრების შესახებ.

33. საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანა მდგომარეობს სასარჩელო მოთხოვნის იდენტიფიცირებასა და იმის დადგენაში თუ, რის საფუძველზე, რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზეა დამყარებული მოთხოვნა. მოსარჩელის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში კი, სასამართლომ უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ იურიდიულ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მოძიებული ნორმა (ან ნორმები) უნდა შეიცავდეს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც დავის განმხილველი სასამართლოს ვალდებულებაა და იმგვარად უნდა განხორციელდეს, რომ დადგინდეს ნორმის წინაპირობები (მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა), რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას. საბოლოოდ, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. პროცესის მონაწილე მხარე კი, რომელსაც გააჩნია მოთხოვნა მეორე მხარის მიმართ, ვალდებულია, სულ მცირე, მიუთითოს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა ადგენს (შეიცავს). აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ასკვნის, მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ., სუსგ №ას-1338-2018,25 იანვარი, 2019 წელი, პ-17; №ას-1470-2018, 15 თებერვალი, 2019წელი, პ-41).

34. თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

35. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოცემულ საქმეში მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივ საფუძველს წარმოადგენს 2010 წელს მესტიის რეაბილიტაციის პროექტის განხორციელება, რომელი პროექტის ერთ-ერთი ნაწილი იყო დაბა ....... საბაგიროს გზის მშენებლობა, რომლის სათავესთანაც უნდა შექმნილიყო სათანადო ინფრასტრუქტურა ტურისტების მომსახურებისათვის. ვინაიდან, სახელმწიფო მიწის პრივატიზება, პროექტის მომზადება-შეთანხმება მნიშვნელოვან დროსთან იყო დაკავშირებული, მოსარჩელემ სახელმწიფოსაგან „თხოვნა-დავალება“ მიიღო, მესტიის რაიონში, დაბა ....... საბაგირო გზის სათავესთან, საკუთარი ხარჯებით, სასტუმროს ტიპის შენობა-ნაგებობა აეშენებინა. მოსარჩელემ საკუთარი ხარჯებით, უმოკლეს ვადაში, უმაღლესი ხარისხის ხის მასალით, სასტუმროს ტიპის შენობის აშენება და ინვენტარით აღჭურვა უზრუნველყო, რაც სასტუმროს ნორმალური ფუნქციონირებისათვის იყო აუცილებელი. სახელმწიფოსთან მოლაპარაკებების მიხედვით, სამუშაოების დასრულების შემდეგ ამ ობიექტზე მიწის დამაგრება და მისი მოსარჩელისათვის გადაცემა უნდა მომხდარიყო, რაც არ განხორციელდა. 2012 წლის 12 ოქტომბერს აღნიშნული მიწა, შენობასთან ერთად, სახელმწიფო საკუთრებად დარეგისტრირდა, ხოლო, 2014 წლის 25 აგვისტოს სახელმწიფო ქონების ეროვნულმა სააგენტომ ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთის და მასზე არსებული მოსარჩელის მიერ აშენებული შენობა-ნაგებობის მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობისათვის, 5 წლით სარგებლობის უფლებით გადაცემის თაობაზე, გადაწყვეტილება მიიღო. საჯარო რეესტრის შესაბამისი პერიოდის ამონაწერით დასტურდებოდა, რომ უძრავი ქონება მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობის საკუთრებად აღირიცხა. თავის მხრივ, მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება იჯარით ფიზიკურ პირს - ბ.ჯ–ძეს გადასცა. შესაბამისად, მოსარჩელის განმარტებით სახელმწიფომ უსაფუძვლოდ, ყოველგვარი ვალდებულების გარეშე მიიღო ქონება, შენობა-ნაგებობის მშენებლობის ღირებულებამ 314 632.45 ლარი შეადგინა.

36. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, დანახარჯების კონდიქცია, სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტიდან (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო, არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში), 987-ე პირველი და მე-2 ნაწილიდან (პირს, რომელმაც შეგნებულად ან შეცდომით ხარჯები გასწია მეორე პირის ქონებაზე, შეუძლია მისგან მოითხოვოს თავისი დანახარჯების ანაზღაურება, თუ მეორე პირი ამით გამდიდრდა. გამდიდრების არსებობა განისაზღვრება იმ მომენტით, როცა მოვალეს უბრუნდება თავისი ნივთი, ან იგი ღირებულების გაზრდის შედეგად სხვაგვარად იღებს სარგებელს), 989-ე (თუ 976-ე და 988-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მიმღები, რომელიც მოვალეა დააბრუნოს მიღებული, უსასყიდლოდ გადასცემს მას მესამე პირს, მაშინ მესამე პირი ასევე მოვალეა დააბრუნოს მიღებული ისე, თითქოს მას კრედიტორისაგან კანონიერი საფუძვლის გარეშე მიეღოს რაიმე, თუკი მიმღებისაგან დაკმაყოფილება შეუძლებელია) მუხლებიდან გამომდინარეობს. უსაფუძვლო გამდიდრება სუბსიდიური ხასიათისაა, რაც ნიშნავს იმას, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი. ამდენად, მოთხოვნის დასაკამაყოფილებლად უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება მხოლოდ მოთხოვნის სხვა სამართლებრივი საფუძვლების არარასებობის შემთხვევაშია შესაძლებელი.

37. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ამ განჩინებაში დადგენილ გარემოებებზე, რომლის მიხედვით, უძრავ ქონებაზე, მდებარე: რაიონი მესტია, დაბა ..., ჰ–ი, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ....., დაზუსტებული ფართობი 764,00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალი: შენობა №01, შენობა №02, 2012 წლის 12 ოქტომბერს პირველადი რეგისტრაცია განხორციელდა და სახელმწიფოს საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა (ტომი I, ს.ფ. 202-203).

38. 2014 წლის 29 ოქტომბრიდან უძრავი ქონება, მდებარე რაიონი მესტია, დაბა ....., ჰ–ი, მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი ....., დაზუსტებული ფართობი 764,00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობების ჩამონათვალი: შენობა №1, №2, მესტიის მუნიციპალიტეტის საკუთრებად აღირიცხა (ტომი I, ს.ფ. 205-206).

39. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ დაბა ......., ჰ–ში მდებარე 764,00 კვ.მ. მიწის ფართობზე განთავსებულია: შენობა №01 და შენობა №02. შენობა №01-ის განაშენიანების ფართია 250 კვ.მ.; საერთო ფართი 593.46 კვ.მ. - მათ შორის - სარდაფი 209.52 კვ.მ., პირველი სართული - 205.14 კვ.მ., მეორე სართული 129.1 კვ.მ., მესამე სართული - 49.7 კვ.მ. შენობა №02 განაშენიანების ფართია 9.42 კვ.მ (ტომი I, ს.ფ. 202-203).

40. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ მან ......., ჰ–ში, სასტუმროს ტიპის შენობა-ნაგებობის მშენებლობის მიზნით, 313 300,00 ლარის ოდენობით ხარჯი გასწია. ასევე, სადავო არაა ის გარემოება, რომ მითითებული უძრავი ქონება მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებით სახელმწიფო საკუთრებად აღირიცხა, უფლების დამდგენ დოკუმენტს კი, სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს მიმართვა წარმოადგენდა.

41. დადასტურებული იქნა, რომ მოსარჩელე მხარის მიერ გაწეული ხარჯებით სახელმწიფო გამდიდრდა, ვინაიდან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის ნაცვლად საკუთრებაში მიწის ნაკვეთი მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობებით აღირიცხა, რომელთა საერთო ფართი 593.46 კვ.მ-ს შეადგენს. შესაბამისად, გასაზიარებელი არაა კასატორის შედავება იმ ნაწილშიც, რომ სააგენტო ფაქტობრივად არ გამდიდრებულა.

42. შესაბამისად, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სწორედ დანახარჯების კონდიქციის შემადგენლობას ქმნის, რის საფუძველზეც, ნორმაში ასახული დანახარჯების ანაზღაურების უფლება პირს მხოლოდ გარკვეული გარემოებების არსებობის შემთხვევაში წარმოეშობა, კერძოდ, უნდა დასტურდებოდეს მოსარჩელის მიერ ადგილი ჰქონდა, თუ არა სხვის ქონებაზე დანახარჯების გაწევას. დანახარჯების შედეგად ნივთის ღირებულება გაიზარდა თუ არა და ნივთის გაზრდილი ღირებულება რამდენად არსებობდა ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის. ე.ი. გამდიდრების ფაქტის დადგენისას, გამდიდრების ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ მომენტისათვის, როცა უფლებამოსილ პირს უბრუნდება თავისი ნივთი ანუ, განსახილველ შემთხვევაში, გადამწყვეტია იმის დადგენა გაზრდილი ღირებულება არსებობს თუ არა ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის და რას შეადგენდა იგი.

43. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გაწეული ხარჯების კონდიქციის შემთხვევაში, საქმე უკავშირდება ხარჯების გამწევს, რომელიც თავად წევს ხარჯებს უცხო ქონების გასაუჯობესებლად და ამგვარად, ხელს უწყობს ამ ქონების ღირებულების მატებას, თუმცა, ამ გაწეული ხარჯებით მას არა სურს ვალდებულებითსამართლებრივი ვალდებულების შესრულება (აქედან გამომდინარე, საქმე არ უკავშირდება შესრულების კოდიქციას). ის უფრო სხვა საფუძვლების გამო მოქმედებს იმ სამართლებრივ წრეში, რომელიც ობიექტურად იმ პირს მიეწერება, რომელიც გამდიდრდა, თუმცა მოთხოვნის უფლება, რომელიც გამომდინარეობს დავალების გარეშე სხვის საქმეების წარმოებიდან, შეიძლება მაინც არა არსებობდეს იმიტომ, რომ პირმა არ იცოდა, რომ სხვისი ქონება იყო (ახალაძე მ., უსაფუძვლო გამდიდრება (2015-2018 წლის 1 ნახევარი), 2018 წელი, გვ: 136).

44. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 987-ე მუხლის პირველი ნაწილის ანალიზი ცხადყოფს, რომ ასეთი ხარჯის ანაზღაურების განსაზღვრისას უტყუარად უნდა დგინდებოდეს მიმღების გამდიდრების ფაქტი. ამავდროულად, გამდიდრების ოდენობა უნდა განისაზღვროს იმ მომენტისათვის, როცა უფლებამოსილ პირს უბრუნდება ნივთი (შდრ: სუსგ Nას1245-1265-2011, 31.01.2012წ.; Nას-1084-1015-2012; 07.02.2013წ.)

45. ამ ტიპის დავებზე სასამართლომ უნდა დადგინოს, მოსარჩელემ კონკრეტულად რა სახის ხარჯები გაიღო, რამდენად აუცილებელი იყო ამ ხარჯის გაწევა და ამით გაუმჯობესდა თუ არა სადავო ნივთი, თუ იგი მხოლოდ მოსარჩელის, როგორც ნივთის მოსარგებლის სპეციალური ინტერესებიდან გამომდინარე იქნა გაწეული. გამოსაკვლევი და შესაფასებელია ის გარემოებაც, რომ შესაძლებელი, ზოგ შემთხვევაში, აუცილებელი საჭიროების გამო, ნივთზე გაწეული ხარჯები უფლებამოსილი პირის ინტერესებში ყოფილიყო და, ბუნებრიავია, მას მესაკუთრის გამდიდრება მოჰყოლოდა (შეადრ: სუსგ Nას-1166-1112-2013, 01.04.2014წ.).

46. სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი „affirmanti, non negati, incumbit probatio“ - „მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს“. ამ დებულებიდან გამომდინარე, უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 102-ე მუხლიდან გამომდინარე სწორედ მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს, რა სახის ხარჯები გაიღო მოპასუხის უძრავ ნივთზე და ამ დანახარჯების შედეგად კონკრეტად რამდენით გამდიდრდა მოპასუხე.

47. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი სადავოდ ხდის შენობა-ნაგებობაზე გაწეული ხარჯის ოდენობას. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელემ გასწია ხარჯი 313 300 ლარის ოდენობით მ–ში, ა–ში სასტუმროს ტიპის შენობა-ნაგებობის მშენებლობის მიზნით. აღნიშნული დასკვნა არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან, კერძოდ, მარტოოდენ მოწმეთა ჩვენებითა და ხელშეკრულებით ვერ დადგინდება მოსარჩელის მიერ უშუალოდ ხარჯების გაწევის ფაქტი, ვინაიდან საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა ხარჯების გაწევის კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები (მათ შორის პროექტი, ხარჯთაღრიცხვა, მიღება-ჩაბარების აქტები, თანხის გადახდის დამადასტურებელი შესაბამისი ქვითრები და სხვ.). რაც შეეხება ექსპერტიზის დასკვნას, კასატორის მოსაზრებით, იგი ეყრდნობა მხოლოდ დამკვეთის მიერ წარდგენილ ინფორმაციას და ვერ ადასტურებს იმ ფაქტს, რომ სადავო სასტუმროს მშენებლობისათვის ნამდვილად ამ ოდენობის ხარჯი იქნა გაწეული და ეს თანხები და ინვენტარი მოსარჩელის მიერ იქნა გაღებული.

48. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ გაწეული ხარჯის შედავების ნაწილში კასატორმა ვერ წარმოადგინა დასაშვები საკასაციო შეადავება. კერძოდ, გაწეული ხარჯის ოდენობის დადგენის ნაწილში, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი იქნა 2014 წლის 22 დეკემბრის ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს №007015514 დასკვნა, რომლის თანახმად, სადავო შენობა-ნაგებობის ვიზუალური დათვალიერების, საკონტროლო აზომვების შედეგებისა და წარმოდგენილი ხარჯის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის საფუძველზე ......., ჰ–ში მ–ის სახლის მშენებლობის, მოწყობილობების და ინვენტარის ღირებულება 508 558,47 ლარს შეადგენდა. დასკვნაში გამოკვლევის საფუძვლად მითითებულია, რომ ექსპერტიზაზე წარდგენილი იქნა მ–ში, ჰ–ში მ–ის სახლი. წარდგენილი იქნა ობიექტის მშენებლობის და მოწყობილობებით და ინვენტარით აღჭურვის კრებსითი აქტი - ღირებულებით 520 229,59 ლარი. ასევე, წარდგენილი იქნა ობიექტის პროექტის ნაწილი სართულების გეგმების სახით და მშენებლობაზე და მოწყობაზე გაწეული ხარჯების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია სასაქონლო ზედნადებების, საგადასახადო ანგარიშფაქტურების და საგადასახადო დავალებების სახით. ჩატარდა საკონტროლო აზომვა, ხილული სამუშაოები აზომილი იქნა ფაქტიური მდგომარეობით, სხვა სამუშაოები ჩათვლილი იქნა როგორც ტექნოლოგიურად აუცილებელი. ობიექტის მოწყობის ღირებულების დასადგენად გამოყენებული იქნა წარმოდგენილი კრებსითი აქტის, ვიზუალური დათვალიერების, საკონტროლო აზომვების შედეგები და წარმოდგენილი ხარჯის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია. მიღებული მონაცემების შესაბამისად დადგენილი ......., ჰ–ში მ–ის სახლის მშენებლობის, მოწყობილობების და ინვენტარის ღირებულება №1 დანართში იყო მოცემული.

49. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. ექსპერტის დასკვნის ძირითადი, ანუ, კვლევითი ნაწილი უნდა შეიცავდეს კვლევითი პროცესის დროს გამოყენებულ მეთოდებს, მეცნიერულ-ტექნიკურ საშუალებებს, ნორმატიულ მასალებს, გამოკვლევის აღწერას, დასაბუთებას და შედეგებს, რაც საბოლოოდ, სასამართლოს შეფასების საგანია. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია.

50. ექსპერტიზის საჭიროება იკვეთება გაწეული ხარჯების კონდიქციიდან გამომდინარე დავებში ვინაიდან, ასეთი საქმე უკავშირდება ხარჯების გამწევს, რომელიც თავად წევს ხარჯებს უცხო ქონების გასაუმჯობესებლად და ამგვარად, ხელს უწყობს ამ ქონების ღირებულების მატებას. თუმცა, გაწეული ხარჯებით, მას არ სურს ვალდებულების შესრულება (შედრ:სუსგ Nას-305-287-2014, 21.07.2014).

51. ექსპერტის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი. ამასთან, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე. ცხადია, აქ მხოლოდ მოწინააღმდეგე მხარის ზეპირსიტყვიერი, ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგო მოსაზრება არ იგულისხმება. ექსპერტიზის თუნდაც სავარაუდო დასკვნა, აბათილებს მოპასუხის მარტოოდენ ზეპირ განმარტებას, რადგან სხვა მტკიცებულებებთან ერთად, სპეციალისტის მოსაზრებას სადავო ურთიერთობის ფაქტობრივ სამართლებრივი დასაბუთებისას, უთუოდ ენიჭება გარკვეული უპირატესობა მაშინ, როდესაც მოწინააღმდეგე ვერ აბათილებს ობიექტური მტკიცებულებებით სადავო გარემოებებს. ამდენად, ერთი მხარის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის გაბათილების ვალდებულება, მტკიცებულებათა შეფასების ეტაპზე უაღრესად დიდი მნიშვნელობის მქონეა (იხ., ილონა გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვერდი: 104, 105, 118, 119; რედაქტორები; ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

52. მოცემულ შემთხვევაში, საქმეზე დასადგენი გარემოებების თავისებურებიდან გამომდინარე, მოსარჩელემ სწორად განკარგა თავისი საპროცესო საშუალებები და გაწეული ხარჯის ოდენობის დასადასტურებლად სასამართლოს წარმოუდგინა ექსპერტიზის დასკვნა, როგორც სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კვლევის წერილობით შედეგს, რომელიც პასუხს სცემს კითხვას, ნივთზე გაწული ხარჯის ოდენობის შესახებ. მოპასუხე სადავოდ ხდიდა ექსპერტიზის დასკვნას და აღნიშნავდა, რომ დასკვნა მხოლოდ მოსარჩელის სუბიექტური მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად იყო შედგენილი, იგი საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან არ გამომდინარეობდა, იგი მხოლოდ დამკვეთის მიერ წარდგენილ ინფორმაციას ეყრდნობოდა და გაწეული ხარჯების ზუსტი დადგენის შესაძლებლობას არ ქმნიდა, თუმცა იმ პირობებში როდესაც მხარის ახსნა-განმარტება შედავებული მხოლოდ მოპასუხის ახსნა-განმარტებით და არ იყო წარმოდგენილი მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის საპირწონე მტკიცების სხვა საპროცესო საშუალება, მხოლოდ პროცესის შედეგით დაინტერესებული პირის ახსნა-განმარტება ვერ მიიჩნევა ვარგის მტკიცებულებად.

53. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საქმეზე დადგენილი გარემოებები მოპასუხის გამდიდრებას ადასტურებს და მოსარჩელის მხრიდან დანახარჯს ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას წარმოშობს. შესაბამისად, პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ სწორად დაეკისრა შენობა-ნაგებობის მშენებლობაზე გაწეული ხარჯის 313 300,00 ლარისა და ინვენტარის ღირებულების 96 767,51 ლარის ანაზღაურება.

54. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

55. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

56. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

57. მტკიცების ტვირთზე მითითებას აკეთებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

58. მტკიცების ტვირთი – ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

59. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

60. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

61. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

62. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

63. ამასთან, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, კასატორმა ვერ წარმოადგინა დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ამ განჩინების პ.-17 ში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებასთან მიმართებით.

64. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

65. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან მსგავს დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

66. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

67. კასატორი გათავისუფლებული სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან კანონის საფუძველზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: მ. ერემაძე

ე. გასიტაშვილი