საქმე N:ას-464-2021

საქმე №ას-464-2021 14 ივლისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინეგასიტაშვილი, მირანდა ერემაძე

საქმისგანხილვისფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

პირველი კასატორი – შპს „ბ–ი“ (მოსარჩელე)

მეორე კასატორი – შპს „რ.ფ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021წლის4 მარტის განჩინება

პირველი კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

მეორე კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით 22.442 ტონა არმატურის მიწოდების დაკისრებაზე უარის თქმა და ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა

დავისსაგანი – ხელშეკრულების შესრულება, ზიანის ანაზღაურება (ძირითადისარჩელით), ზიანის ანაზღაურება, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა (შეგებებული სარჩელით)

აღწერილობითინაწილი:

1. შპს „ბ–მა“ (შემდეგში - მყიდველი ან შეგებებული მოპასუხე მოსარჩელე ან პირველი კასატორი) სარჩელი აღძრა შპს „რ.ფ–ის“ (შემდეგში - გამყიდველი ან მოპასუხე ან შეგებებული მოსარჩელე ან მეორე კასატორი) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის ხელშეკრულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის - 330 428.27 ლარის ანაზღაურების დაკისრება; ასევე, ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად დარჩენილი 22.442 ტონა არმატურის (A500C კლასის, 12-32 მმ დიამეტრის) მიწოდების დავალდებულება; სარჩელის შეტანის დროისათვის დარიცხული მიუღებელი შემოსავლის 7 925.88 ლარისა და 330 428.49 ლარის წლიური 8% დაკისრება, სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პერიოდისათვის.

2. მოსარჩელემ სასარჩელო მოთხოვნები დააფუძნა შემდეგ გარემოებებს:

3. 2016 წლის 1 აპრილს მხარეთა შორის გაფორმდა პროდუქციის მიწოდების ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, მოსარჩელე მშეიძინა 870 ტონა არმატურა და სანაცვლოდ, უნდა გადაეხადა შეთანხმებული საფასური - ერთ ტონაში 385 აშშდოლარი, ჯამში 334 950 აშშდოლარი. ხელშეკრულების 3.2 მუხლის თანახმად, „პროდუქციის მიწოდებას ახორციელებს გამყიდველი მყიდველის მიერ მითითებულ ობიექტზე“. ამგვარ ობიექტს წარმოადგენს ქ.თბილისში, ....... ქ.N19-ში მიმდინარე მშენებლობა.

4. მოსარჩელე კომპანიამ ჯეროვნად შეასრულა მასზე დაკისრებული ვალდებულება და სრულად გადაუხადა მოპასუხეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის თანხა, ხოლო მოპასუხემ დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და მოსარჩელეს არ მიაწოდა 201 138 ტონა არმატურა. ბოლო მიწოდება განხორციელდა 23.03.2018 წელს. მოსარჩელემ მოპასუხის მიერ ვალდებულების შესრულებაზე უარის თქმის გამო, მესამე პირებისაგან შეიძინა 178.697076 ტონა იმავე სახის არმატურა, რაშიც გადაიხადა 330 428.27 ლარი. მოპასუხეს მოსარჩელისათვის მისაწოდებელი დარჩა 22.442 ტონა არმატურა. მოპასუხეს რომ შეესრულებინა ვალდებულება, მოსარჩელე არ გახდებოდა იძულებული ფოლადი შეეძინა მესამე პირისაგან და ამის გამო, გაეწია დამატებითი ხარჯები. მოსარჩელე თანხას გამოიყენებდა დანიშნულებით და მიიღებდა დამატებით შემოსავალს.

5. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელემ ნამდვილად გადაუხადა პროდუქციის ღირებულება და გამყიდველისაგან წაიღო 686 964 ტონა არმატურა ანუ, 183.04 ტონით ნაკლები. მოპასუხემ უზრუნველყო მოსარჩელე საბანკო გარანტიით, რომლის ვადაც აღემატებოდა ხელშეკრულების ვადას 1 თვით და თუ მოსარჩელე თვლიდა, რომ მისი უფლებები დაირღვა, მას შეეძლო საკუთარი მოთხოვნის დაკმაყოფილება საბანკო გარანტიით. მოსარჩელემ ვერ უზრუნველყო საკუთარი ვალდებულების - პროდუქციის მოთხოვნის და მიღების შესრულება. მხარეთა შორის ურთიერთობა არსებობს 2015 წლიდან და დღეის მდგომარეობით მოპასუხის დავალიანება მოსარჩელის მიმართ შეადგენს 10.53 ლარს. მოპასუხეს სრულად აქვს შესრულებული 2016 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები და მოსარჩელეს არა აქვს ზიანისა და მიუღებელი შემოსავლის მოთხოვნის უფლება.

6. ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის შესახებ მოპასუხემ წარმოადგინა შეგებებული სარჩელი. შეგებებული სარჩელის ავტორის განმარტებით მოსარჩელემ გაიტანა 990 030.04 ლარის პროდუქცია და გადაიხადა 990 040.57 ლარი. შეგებებული სარჩელის ავტორმა მოითხოვა, რომ გადახდების დაგვიანებისათვის, თავდაპირველ მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაკისრებოდა 2015 წლის 3 ნოემბრიდან 2016 წლის 01 აპრილამდე 75 693.53 ლარის წლიური 8% - 12 615.58 ლარი. ასევე, საბანკო გარანტიის დანახარჯები 10 885.87 აშშ დოლარი გადახდის დღეს არსებული შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში, ამ თანხის წლიური 8% 2016 წლის 15 აპრილიდან მის გადახდამდე (წელიწადში 870.86 აშშ დოლარი) ეროვნული ბანკის მიერ გამოქვეყნებული სტატისტიკის შესაბამისად.

7. შეგებებული სარჩელი ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს: მხარეთაშორის 2015 წლიდანარსებობს სახელშეკრულებო ურთიერთობები, კერძოდ, არმატურისა და გლინულას შეძენა. მხარეთა შორის არსებობდა უამრავი ზეპირი და ერთი წერილობითი ხელშეკრულება, განხორციელებულია არაერთი ფულადი გადარიცხვა დამიწოდებულია პროდუქცია. 2016 წლის 01 აპრილს, მხარეთა შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლითაც მოსარჩელემ შეიძინა 870 ტონა არმატურა, ერთი ტონის ფასი განისაზღვრა 385 აშშ დოლარით. ხელშეკრულების მოქმედების ვადამ შეადგინა ერთი წელი, ხოლო მოსარჩელის მიერ გადახდილ 754 474.88 ლარზე მოპასუხემ გააკეთა საბანკო გარანტია, რომლის ვადაც აღემატება ხელშეკრულების ვადას ერთი თვით. 2016 წლის 01 აპრილის ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდში, მოსარჩელემ ვერ შეძლო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული არმატურის სრულად ათვისება და დარჩა პროდუქციის გარკვეული ნაწილი გასატანი, რომლის მიწოდებაც მოითხოვა ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, რაც შეუძლებელი იყო, ვინაიდან 2015 წელთან შედარებით არმატურას 2018 წელს სხვაფასები ჰქონდა. 2016 წლის 01 აპრილის ხელშეკრულების დადებამდე მოსარჩელემ მოპასუხისაგან მიიღო 180 598.53 ლარის პროდუქცია, 2016 წლის 01 აპრილის შემდეგ - 753 969.02 ლარის პროდუქცია. 2016 წლის 01 აპრილის ხელშეკრულების დასრულების შემდეგ - 55 462.49 ლარის პროდუქცია. 2016 წლის 01 აპრილის ხელშეკრულების დადებამდე მოსარჩელეს გადახდილი აქვს 104 905.47 ლარი, 2016 წლის 01 აპრილის ხელშეკრულების დადების შემდეგ გადახდილი აქვს 854 474.88 ლარი, აქედან, 100 000 ლარი ძველი დავალიანების დასაფარად. 2016 წლის 01 აპრილის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ გადახდილი აქვს 30 660.22 ლარი. 2016 წლის 01 აპრილის ხელშეკრულების დადების შემდეგ შეძენილი აქვს 145 123.03 ლარის გლინულადა 608 845.99 ლარის არმატურა. 2016 წლის 01 აპრილის ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, შეძენილი აქვს 24 802.27 ლარის არმატურა და 30 660.22 ლარის ღირებულების გლინულა. 2015 წელს გატანილი აქვს 67 194.61 ლარის პროდუქცია და გადახდილი აქვს 2016 წლის 01 აპრილის ხელშეკრულების დადებამდე 104 905.47 ლარი, ანუ 2015 წელს გატანილ პროდუქციაზე მოთხოვნა არის ხანდაზმული. სულ მოსარჩელემ გაიტანა 990 030.04 ლარის პროდუქცია და გადაიხადა 990 040.57 ლარი. მოსარჩელემ ვალდებულებების შუსრულებლობის გამო, ვერ აითვისა 2016 წლის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული არმატურის ოდენობა. მოსარჩელის მხრიდან ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, იგი მოთხოვნას დაიკმაყოფილებდა საბანკო გარანტიით. მოსარჩელის მიერ გადახდების დაგვიანებით მოპასუხეს წარმოექმნა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება 03.11.2015 წლიდან 01.04.2016 წლამდე, წლიური 8%-ისოდენობით, ეროვნული ბანკის მიერ გამოქვეყნებული სტატისტიკის შესაბამისად 75 693.53 ლარზე, ასევე, საბანკო გარანტიის დანახარჯებზე 10 885.87 აშშ დოლარზე, 2016 წლის 15 აპრილიდან ამ თანხის წლიური 8% მის გადახდამდე, ეროვნული ბანკის მიერ გამოქვეყნებული სტატისტიკის შესაბამისად.

8. თავდაპირველმა მოსარჩელემ (შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ) შეგებებული სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის გაფორმდა მხოლოდ ერთი წერილობითი ხელშეკრულება. ის ფაქტი, რომ თავდაპირველმა მოსარჩელემ არ გაანაღდა საბანკო გარანტა და მოთხოვნა ამ გზით არ დაიკმაყოფილა, არ ნიშნავს იმას, რომ თავდაპირველმა მოსარჩელემ უარი განაცხადა სახელშეკრულებო მოთხოვნაზე. მოპასუხემ არმატურის მიწოდებაზე უარი განაცხადა იმ მიზეზით, რომ ფინანსურად აღარ აწყობდა 1 ტონა არმატურის 385 აშშ დოლარად რეალიზაცია, თუმცა, მოსარჩელეს 2016 წლის 1 აპრილის ხელშეკრულების შესაბამისად სრულად ჰქონდა გადახდილი შეძენილი არმატურის ფასი და იგი უფლებამოსილი იყო მიეღო 870 ტონა არმატურა. მოპასუხემ ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდგომაც მოახდინა 2016 წლის 01 აპრილის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ფასით პროდუქციის მიწოდება. მოპასუხე კონკრეტულად ვერ მიუთითებს რა თანხის დავალიანება და რომელი მიწოდების საფუძველზე გააჩნია მოსარჩელეს, თანხის გადახდის ვალდებულება არ შეიძლება გაიქვითოს არმატურის მიწოდების ვალდებულებაში - მოთხოვნები არაერთგვაროვანია. სასამართლომ კიდეც რომ მოახდინოს თანხების გაქვითვა, ეს არ უნდა მოხდეს სახელშეკრულებო ფასის პროპორციულად, რადგან არმატურა დღეის მდგომარეობით არის გაცილებით უფრო დიდი ღირებულების, ვიდრე ეს იყო 2016 წლის 1 აპრილს.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელეს მიაწოდოს 22.422 ტონა არმატურა (A500C კლასის, 12-32მმ დიამეტრის); დანარჩენ ნაწილში, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება ორივე მხარემ გაასაჩივრა სააპელაციო საჩივრით.

10. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 მარტის განჩინებით მხარეთა სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა.

11. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2016 წლის 1 აპრილს მხარეთა შორის გაფორმდა პროდუქციის მიწოდების ხელშეკრულება, რომლის 3.1 პუნქტის შესაბამისად, გამყიდველი ვალდებულია მიაწოდოს მყიდველს 870 ტონაარმატურა A500C კლასის, 12-32 მმ დიამეტრის, მხარეთა მიერ წინასწარ შეთანხმებული მახასიათებლებითა და რაოდენობებით, ხოლო 5.2 პუნქტის თანახმად კი, მყიდველის მიერ პროდუქციის მთლიანი ღირებულება ანაზღაურდება წინასწარ.

12. მყიდველმა გამყიდველს წინასწარ გადაუხადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული არმატურის საფასური მთლიანად - 754 474.88 ლარი, რაც დასტურდება საგადასახდო დავალებით (დანიშნულებაში მითითებულია - საქონლის ღირებულების ავანსი 334 950 აშშ დოლარი სეკვ. ეროვნ. კურსით 2.2525) (ტ.1, ს.ფ.27).

13. ნასყიდობის ხელშეკრულების 3.2 პუნქტის თანახმად პროდუქციის მიწოდებას ახორციელებს გამყიდველი მყიდველის მიერ მითითებულ ობიექტზე, ხოლო 3.3. პუნქტის თანახმად პროდუქციის მიწოდება მოხდება ეტაპობრივად, მხარეთა მიერ შეთანხმებულ ვადებში. საქონლის ყოველი პარტიის მიწოდება უნდა მოხდეს ისეთ ვადაში, რომ გამყიდველს საწარმოო სიმძლავრეებისა და მიმდინარე შეკვეთების გათვალისწინებით შეეძლოს შესაბამისი მოთხოვნის შესრულება. 3.4 პუნქტის თანახმად, პროდუქცია მიწოდებულად ითვლება მხარეთა უფლებამოსილ წარმომადგენლებს შორის სათანადო (სასაქონლო ზედნადები ან სხვა შესაბამისი დოკუმენტი) აქტის გაფორმების შემდეგ.

14. ხელშეკრულების 6.1. მუხლის „დ“ პუნქტის თანახმად, გამყიდველი ვალდებულია ამ ხელშეკრულების ხელმოწერისთანავე უზრუნველყოს საბანკო გარანტიის წარმოდგენა გაცემული ბანკის ან სადაზღვევო ორგანიზაციის მიერ. საბანკო გარანტია წარმოდგენილი უნდა იყოს ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მისაწოდებელი პროდუქციის მთლიან ღირებულებაზე და მისი მოქმედების ვადა უნდა აღემატებოდეს ხელშეკრულების მოქმედების ვადას 30 დღით.

15. ხელშეკრულების მე-11 მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2017 წლის 01 აპრილამდე, ხოლო, მე-12 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მხარეს უფლება აქვს ცალმხრივად ვადამდე შეწყვიტოს ხელშეკრულება, თუ მეორე მხარე არ ასრულებს ხელშეკრულებით დაკისრებულ მოვალეობებს.

16. გამყიდველმა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საბანკო გარანტია წარადგინა დადგენილ ვადაში, რაც დასტურდება 13.04.2016 წლის საბანკო გარანტიის განაცხადით და საავანსო გადახდის საბანკო გარანტიით (ტ.1, ს.ფ.224-227).

17. მყიდველმა გამყიდველისაგან მიიღო 668.862 ტონა არმატურა. ბოლო მიწოდება განხორციელდა 23.03.2018 წელს, სასაქონლო ზედნადებებით დასტურდება ჯამში 668.862 ტონა 12-32მმ დიამეტრის არმატურის მიწოდება. (ტ.1, ს.ფ.174-222).

18. 11.06.2018წ,; 09.07.2018წ,; 27.03.2018წ,; 30.04.2018წ,; 11.05.2018წ,; 19.06.2018წ,; 14.08.2018წ.; საგადასახადო დავალებების თანახმად მყიდველმა მესამე პირებისაგან შეძენილ 178.697076 ტონა არმატურაში გადაიხადა 330 428.27 ლარი (ტ.1, ს.ფ. 32, 38, 47-51).

19. უდავოა, რომ ხელშეკრულების ფარგლებში მყიდველმა/მოსარჩელემ ნაკლები არმატურა წაიღო, ვიდრე შეთანხმებულიიყო.

20. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის ახსნა-განმარტება, რომ მხარეები წერილობით არა წარმოებდნენ კომუნიკაციას, შეკვეთები ხდებოდა ზეპირსიტყვიერად და წერილობითი მტკიცებულების არარსებობა არ ნიშნავს, რომ მოსარჩელეს შეკვეთა არ განუხორციელებია.

21. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალების თანახმად დგინდება, რომ არცერთ მხარეს ცალმხრივად ხელშეკრულება არ შეუწყვეტია. საქმის მასალებით უდავოდ დასტურდება, რომ კრედიტორს/მყიდველს დადგენილ ვადაში გამყიდველისთვის ნასყიდობის საგნის გადაცემის მოთხოვნით არ მიუმართავს, რომლის ვალდებულებაც მას მინიჭებული ჰქონდა ხელშეკრულებით. ვინაიდან კრედიტორმა არ განახორციელა მასზე დაკისრებული მოქმედება, მან გადააცილა ვალდებულების შესრულების ვადას. შესრულების მიღების ვადის გადაცილებად ითვლება, თუ კრედიტორი არიღებს შეთავაზებულ შესრულებას, რომლის შესრულების დროც დამდგარია. ამასთანავე, უმნიშვნელოა, კრედიტორი უარს აცხადებს შესრულების მიღებაზე, თუ უბრალოდ არ იღებს მას. იმისდა მიხედვით, თუ რას გულისხმობს შესრულების მიღება კონკრეტულ შემთხვევაში, შესრულების მიღების დაყოვნება შეიძლება გამოიხატოს უბრალოდ შეთავაზებული შესრულების მიუღებლობაში (390.I მუხლი) ან შესრულების მისაღებად აუცილებელი მოქმედების შეუსრულებლობაში (390.II მუხლი). ორივე შემთხვევაში, ობიექტურად აუცილებელი უნდა იყოს კრედიტორის თანამონაწილეობა ვალდებულების შესრულებაში.

22. სსკ-ის 390-ემუხლის თანახმად, კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილებად ითვლება, თუ იგი არ მიიღებს მისთვის შეთავაზებულ შესრულებას, რომლის ვადაც დამდგარია. თუ ვალდებულების შესასრულებლად საჭიროა კრედიტორის ესა თუ ის მოქმედება, ვადის გადაცილებად ჩაითვლება, თუ იგი ამ მოქმედებას არასრულებს.

23. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილების გამო, მოვალე არ იძენს ხელშეკრულების შესრულებაზე უარის თქმის უფლებას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ვალდებულების შეწყვეტა გამოიწვევდა მოვალისათვის იმ ქონების დატოვებას, რაც მას კრედიტორისათვის უნდა გადაეცა. სანამ ვალდებულების შესრულება შეუძლებელია კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილების გამო, არ შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ მოვალემ ვადა გადააცილა. კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილებისას მოვალე მხოლოდ მაშინ არის პასუხისმგებელი ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის, თუკი, შესრულება შეუძლებელი აღმოჩნდა მოვალის განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის გამო, სსკ-ის 392-ე მუხლის მიხედვით. ასეთ შემთხვევაში, ხელშეკრულების მე-11 მუხლის თანახმად ხელშეკრულების მოქმედების ვადის განსაზღვრა 2017 წლის 01 აპრილამდე, მნიშვნელოვანია მხარეთა პასუხისმგებლობის საკითხის გადასაწყვეტად.

24. დადგენილია, რომ კრედიტორმა ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში, არ მიიღო ნასყიდობის საგანი, არ განახორციელა ისეთი ქმედება, რაც ვალდებულების შესასრულებლად იყო საჭირო, კერძოდ, ნაყიდი ქონების მისაღებად არ მიმართა გამყიდველს.

25. გარდა ამისა, პალატამ განმარტა, რომ აპელანტს მოთხოვნის დაკმაყოფილება შეეძლო საბანკო გარანტიით, ვინაიდან ხელშეკრულების 6.1. მუხლის „დ“ პუნქტის თანახმად, გამყიდველმა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საბანკო გარანტია წარადგინა დადგენილ ვადაში, რაც დასტურდება 13.04.2016 წლის საბანკო გარანტიის განაცხადით და საავანსო გადახდის საბანკო გარანტიით.

26. აღნიშნული საბანკო გარანტიის მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2017 წლის 01 მაისამდე. შესაბამისად, არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მითითება იმის შესახებ, რომ შეკვეთები ხდებოდა ზეპირსიტყვიერად, რასაც მოპასუხე არ ასრულებდა, რის გამოც, იძულებული გახდა მესამე პირებისგან შეეძინა არმატურა.

27. სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 395-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 412-ე მუხლის თანახმად, ხელშემკვრელი მხარემ ხოლო დიმრისკის მატარებელი შეიძლება იყოს, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შეუსრულებლობას თან და ამდენად, ხელშემკვრელი მხარისაგან შეიძლება მოთხოვნილი იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგს წარმოადგენს და რომლის გათვალისწინებაც ხელშეკრულების დარღვევის შემთხვევაში, ხელშეკრულების დამრღვევ მხარეს შეეძლო ევარაუდა.

28. სწორედ ეს აზრია გატარებული სსკ-ის 412-ე მუხლის სამართლებრივ მიზანში, რომელიც მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურების მოვალეობას ითვალისწინებს, რომლის მოსალოდნელობაც გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში სავარაუდო იქნებოდა და რომლის დადგომაც ხელშეკრულების დამრღვევი მხარის მოქმედების ან უმოქმედობის პირდაპირი შედეგია.

29. ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არარსებობის შემთხვევაში, ნავარაუდევი სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენის ორიენტირი განმტკიცებულია სსკ-ის 408-ე მუხლში, რომლისნორმატიული მიზნიდან სწორედ ის გამომდინარეობს, რომ ზიანის ანაზღაურებისათვის აუცილებელია განხორციელდეს იმ ვითარების აღდგენა, რომელიც იარსებებდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომამდე, ე.ი. ვალდებულების დარღვევამდე. სსკ-ის 411-ე მუხლი აკონკრეტებს 408-ე მუხლში მოცემულ ზიანის სრულად ანაზღაურების პრინციპს. სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია. ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება. სსკ-ის 412-ე მუხლი მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკებისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზიანი არის ხელშეკრულების დარღვევის ჩვეულებრივი და ნორმალური შედეგი. ზიანის სავარაუდოობა დგინდება გონივრულობის თვალსაზრისით და არ განისაზღვრება კონკრეტული ხელშეკრულების დამრღვევის სუბიექტური შესაძლებლობებით. მოვალემ ზიანი ყოველთვის უნდა აანაზღაუროს, მაგრამ ხელშეკრულებით ნაკისრი რისკის ფარგლებში (იხ. სუსგ-ები .Nას-630-593-2012, 11.06.2012; №ას-459-438-2015, 7.10.2015; №ას-70-66-2017).

30. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილების გამო, მოვალე არ იძენს ხელშეკრულების შესრულებაზე უარის თქმის უფლებას. შესაბამისად, ვალდებულების შესრულების შეუძლებლობაც არ იკვეთება. შესაბამისად, უსაფუძვლო და გაურკვეველია აპელანტის მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების თაობაზე. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი - მოპასუხემ.

31. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე/აპელანტი მხოლოდ ზეპირი ახსნა-განმარტებით შემოიფარგლა და სათანადო მტკიცებულების წარდგენის გზით ვერ დაადასტურა, რომ მხარესთან აწარმოებდა შეთანხმებას პროდუქციის მიწოდების ვადებზე, თუმცა, მოპასუხემ ვალდებულება არ შეასრულა და პროდუქცია არ მიაწოდა. ამდენად, მოსარჩელემ მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების (მესამე პირებისაგან არმატურის შეძენამდე მყიდველმა გამყიდველს მიმართა და მან უარი უთხრა ვალდებულების შესრულებაზე) დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულება ვერ წარმოადგინა.

32. შესაბამისად გაურკვეველია აპელანტის მოთხოვნა ხელშეკრულების დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით. ამდენად აპელანტმა ვერ წარმოადგინა დასაბუთებული პრეტენზია, რაც საკმარისი იქნებოდა მოპასუხისათვის სსკ-ის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების წარმოშობილად მიჩნევისათვის.

33. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე ორივე მხარემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. პირველმა კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მეორე კასატორმა - სარჩელის უარყოფა არმატურის მიწოდების დავალდებულების ნაწილში და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

34. პირველი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

35. პირველი კასატორი (მოსარჩელე) აღნიშნავს, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს 870 ტონიდან მიაწოდა მხოლოდ 668.862 ტონა არმატურა. ეს გარემოება დაადგინა პირველი ინსტანციის სასამართლომ და არ გასაჩივრებულა. 201.138 ტონა არმატურის მიწოდების ვალდებულება არ შესრულებულა. აღნიშნული 201.138 ტონა არმატურიდან წინამდებარე სასამართლო დავაში მოსარჩელე ითხოვს 22.442 ტონა არმატურის გადაცემას, ხოლო 178.697076 ტონის ნაწილში მოსარჩელე ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას (ვინაიდან მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულების დარღვევის შემდეგ მოუწია არმატურის სხვა პირებისგან შეძენა გაცილებით ძვირ თანხად 2018 წლის მარტი-აგვისტოს პერიოდში). განსახილველი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში დავა შეეხება ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობას, რომელიც პირველი და სააპელაციო სასამართლოებმა არ გაიზიარეს.

36. პირველი კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი. სწორედ მოპასუხეს უნდა დაესაბუთებინა რა ფორმით გადააცილა მოსარჩელემ სამუშაოების მიღების ვადას და რატომ გაქარწყლდა მისი მხრიდან ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. მოპასუხეს უდა ედასტურებინა, რომ კრედიტორმა არ მიიღო შესრულება, უარი თქვა შესრულებაზე. სასამართლომ უკანონოდ დაადგინა, რომ თითქოსდა მყიდველმა ნაკლები არმატურა წაიღო, ვიდრე შეთანხმებული იყო. სასამართლო ადგენს, რომ პროდუქციის მიწოდების ვადებზე შეთანხმება იყო საჭირო და სწორედ მოსარჩელეს უნდა მიემართა გამყიდველისთვის, რომ მიწოდება განეხორციელებინა. კრედიტორს (მოსარჩელე) ასეთი მოთხოვნით არ მიუმართავს, რის გამოც, იგი განხილულ უნდა იქნეს როგორც ვადაგადაცილებული კრედიტორი.

37. სასამართლო ასევე ადგენს, რომ აპელანტს მოთხოვნის დაკმაყოფილება შეეძლო საბანკო გარანტიით. პირველ კასატორს აღნიშნული გარემოება უსაფუძვლოდ მიაჩნია. ის, რომ მოსარჩელე კრედიტორმა კეთილი ნების საფუძველზე საბანკო გარანტიის განაღდება არ მოახდინა, არ უნდა განიმარტოს კრედიტორის საწინააღმდეგოდ.

38. მეორე საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

39. მეორე კასატორი აღნიშნავს, რომ საქმეში არ არსებობს მტკიცებულება არმატურის ფასის ზრდასთან დაკავშირებით, მაშინ როდესაც, სარჩელი აგებულია იმ გარემოებებზე, რომ მოსარჩელეს 2018 წლიდან ბევრად ძვირი თანხა აქვს გადახდილი არმატურაში. მეორე კასატორისათვის გაურკვევლია, თუ რატომ დაეკისრა მას 22.442 ტონა არმატურის გადაცემა მოსარჩელისთვის და რატომ არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის შეგებებული სარჩელი. შეგებებულ სარჩელს ერთვის მტკიცებულებები მასზედ, რომ სარჩელის აღძვრის დროისათვის მოპასუხესაც ჰქონდა მოთხოვნა მოსარჩელის მიმართ 169 925.3 ლარის ოდენობით, ხოლო მოსარჩელის მიმართ დავალიანება შეადგენს 169 935.05 ლარს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მას შემდეგ, რაც ვადა გაუვიდა 2016 წლის 1 პარილის ხელშეკრულებას, მოპასუხემ გაქვითა ვადამოსული მოთხოვნა. მეორე კასატორისათვის გაურკვევლი რჩება, თუ რატომ ეთქვა უარი შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებას და არ მიიჩნია სასამართლომ დადგენილად, რომ მოპასუხეს ვადამოსული მოთხოვნა გააჩნდა მოსარჩელის მიმართ. მეორე კასატორი აღნიშნავს, რომ გაქვითვას მეორე მხარის თანხმობა საერთოდ არ სჭირდება.

სამოტივაციო ნაწილი:

40. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 მაისის განჩინებით პირველი საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2021 წლის 10 ივნისის განჩინებით მეორე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ემუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

41. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

42. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორთა მიერ გასაჩივრებულია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 4 მარტის განჩინება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 13 თებერვლის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე, რომელი გადაწყვეტილებითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა მოსარჩელისათვის 22.422 ტონა არმატურის (A500C კლასის, 12-32მმ დიამეტრის) მიწოდების ნაწილში. დანარჩენ ნაწილში, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; არ დაკმაყოფილდა აგრეთვე მოპასუხის შეგებებული სარჩელიც.

43. პირველი კასატორი მოითხოვს სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას, ხოლო მეორე კასატორი კი ითხოვს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, აგრეთვე მოთხოვნათა გაქვითვას. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა მოთხოვნები, მათ შორის, არსებული სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევაზეა დაფუძნებული.

44. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

45. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

46. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს. ( იხ. ჰ.ბოელინგი , ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.)

47. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ., სუსგ №ას-1338-2018,25 იანვარი, 2019 წელი, პ-17; ). თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

48. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს, მოსარჩელის მიერ მოპასუხის მიმართ ნასყიდობის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის ზიანის ანაზღაურების, ხოლო მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვის მოთხოვნის წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

49. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურდა, კერძოდ, ნასყიდობის ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, ხოლო მოპასუხის შეგებებული სარჩელით მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითავა, სსკ-ის 477-ე (ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება), სსკ-ის 394 I (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება), სსკ-ის 408 I (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ზიანის ანაზღაურებელი მავალდებულებლი გარემოება), სსკ-ის 412-ე (ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს), სსკ-ის 442-ე (ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა) მუხლებიდან გამომდინარეობს.

50. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს. კერძო სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

51. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

52. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

53. საკასაციო სასამართლო მისთვის მინიჭებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების ფუნქციიდან და საქმის სამართლებრივი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს ხელშეკრულების დადების საკითხზე.

54. ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთ საფუძველს ხელშეკრულება წარმოადგენს. ხელშეკრულება - ორი ან მეტი პირის შეთანხმებაა, რომელიც კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას ისახავს მიზნად. ამ მიზნის მისაღწევად ხელშემკვრელი მხარეები მზადყოფნას გამოთქვამენ დათმონ საკუთარი თავისუფლების ან ქონების ნაწილი, ე.ი. ორმხრივად შეიბოჭონ თავი.

55. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო სამართლით განმტკიცებული მხარეთა ავტონომიურობის პრინციპი ყველაზე ნათლად ხელშეკრულების თავისუფლებაში გამოიხატება. ხელშეკრულების თავისუფლება ეფუძნება მხარეთა სურვილს, დაამყარონ კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობა. ხელშეკრულების თავისუფლება ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ხელშეკრულების დადების თავისუფლება; ბ) ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლება. ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფალი განსაზღვრა გულისხმობს იმასაც, რომ სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების მიხედვით, „კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას“ (შდრ: ირმა გელაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III მუხლი 319, ველი 8, თბილისი, 2019);ეს კი იმას ნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსით განმტკიცებული ხელშეკრულების სახეები არ არის ამომწურავი. ხელშეკრულების მხარეებს, როგორც წესი უფლება აქვთ, უფლება აქვთ დამოუკიდებლად აირჩიონ ხელშეკრულების ტიპიც და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულების შინაარსი. (იხ: სერგი ჯორბენაძე, ხელშეკრულების თავისუფლება სამოქალაქო სამართალში, თბილისი, 2017, გვ. 103).

56. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულება მხარეთა შეთანხმების შედეგია. შეთანხმება გულისხმობს მხარეთა თანმხვედრი ნების გამოვლენას, რომელიც მიმართულია ერთი და იმავე სამართლებრივი მიზნის მიღწევისაკენ. სახელშეკრულებო სამართალში უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების დადების მომენტის განსაზღვრას, რადგან სწორედ ამ მომენტიდან წარმოეშვებათ მხარეებს სახელშეკრულებო უფლებები და იბოჭებიან ნაკისრი ვალდებულებებით. (შდრ: ეკატერინე ბაღიშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III მუხლი 327, ველი 3, თბილისი, 2019).

57. სსკ-ის 477-ე მუხლის შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი კი მოვალეა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება.

58. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესზეც, რომლის თანახმადაც, ხელშეკრულების დასადებად საკმარისი არ არის მხოლოდ მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობებზე, არამედ საჭიროა ასევე, რომ ეს შეთანხმება მოხდეს საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით.

59. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს იმსჯელოს ხელშეკრულების არსებითი პირობებისა შესახებ. სსკ-ის 327.I მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები ყველა მის არსებით პირობებზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. პრაქტიკული მნიშვნელობის საკითხია, თუ რას მოიზრებს ხელშეკრულების არსებითი პირობა (essentialia negotii). სსკ-ის 327 II მუხლის მიხედვით, „არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ“. ხელშეკრულების არსებითი პირობების ჩამონათვალს კანონი იშვიათი გამონაკლისის გარდა, (რადგან თითოეული ტიპის ხელშეკრულებას აქვს კანონით გაწერილი „მინიმალური შინაარსი“, რომლესაც ქმნიან ის პირობები, რომლებზეც შეთანხმების გარეშე ხელშეკრულება არ დაიდება), არ განსაზღვრავს. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების მხოლოდ ის პირობები, რომელზეც მხარეთა შეთანხმების მიღწევის გარეშე, ხელშეკრულება დადებულად არ ჩაითვლება (შდრ: ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 327, გვ.90, თბილისი, 2001).

60. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესზეც, რომლის თანახმადაც, ხელშეკრულების დასადებად საკმარისი არ არის მხოლოდ მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობებზე, არამედ საჭიროა ასევე, რომ ეს შეთანხმება მოხდეს საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. როგორც წესი, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა, ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის რაიმე განსაკუთრებული ფორმის დაცვა საჭირო არ არის. ხელშეკრულება ძალაში მას შემდეგ შედის, როდესაც მხარეები შესაბამის პირობებზე თუნდაც ზეპირი მოლაპარაკებების გზით შეთანხმდებიან. ხელშეკრულების დასადებად, ცალკეულ შემთხვევაში, ზეპირი მოლაპარაკებებით შესაბამისი პირობების განსაზღვრაც არ არის აუცილებელი. შესაძლოა, მხარეთა კონკლუდენტური ქმედებებიდანაც ირკვეოდეს, რომ მათ შორის ხელშეკრულება დაიდო.

61. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია და სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, საკასაციო პალატისათვის სავალდებულოა, რომ:

62. - 2016 წლის 1 აპრილს მხარეთა შორის წერილობითი ფორმით გაფორმდა პროდუქციის მიწოდების ხელშეკრულება, რომლის 3.1 პუნქტის შესაბამისად, გამყიდველი ვალდებულია მიაწოდოს მყიდველს 870 ტონა არმატურა A500C კლასის, 12-32მმ დიამეტრის, მხარეთა მიერ წინასწარ შეთანხმებული მახასიათებლებითა და რაოდენობებით, ხოლო 5.2 პუნქტის თანახმად კი, მყიდველის მიერ პროდუქციის მთლიანი ღირებულება ანაზღაურდება წინასწარ.

63. -ნასყიდობის ხელშეკრულების 3.2 პუნქტის თანახმად პროდუქციის მიწოდებას ახორციელებს გამყიდველი მყიდველის მიერ მითითებულ ობიექტზე, ხოლო 3.3. პუნქტის თანახმად პროდუქციის მიწოდება მოხდება ეტაპობრივად, მხარეთა მიერ შეთანხმებულ ვადებში. საქონლის ყოველი პარტიის მიწოდება უნდა მოხდეს ისეთ ვადაში, რომ გამყიდველს საწარმოო სიმძლავრეებისა და მიმდინარე შეკვეთების გათვალისწინებით შეეძლოს შესაბამისი მოთხოვნის შესრულება.

64. - ნასყიდობის ხელშეკრულების 3.4 პუნქტის თანახმად, პროდუქცია მიწოდებულად ითვლება მხარეთა უფლებამოსილ წარმომადგენლებს შორის სათანადო (სასაქონლო ზედნადები ან სხვა შესაბამისი დოკუმენტი) აქტის გაფორმების შემდეგ.

65. - ხელშეკრულების მე-11 მუხლის თანახმად ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2017 წლის 01 აპრილამდე, ხოლო, მე-12 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, მხარეს უფლება აქვს ცალმხრივად ვადამდე შეწყვიტოს ხელშეკრულება, თუ მეორე მხარე არ ასრულებს ხელშეკრულებით დაკისრებულ მოვალეობებს.

66. -ხელშეკრულების 6.1. მუხლის „დ“ პუნქტის თანახმად, გამყიდველი ვალდებულია ამ ხელშეკრულების ხელმოწერისთანავე უზრუნველყოს საბანკო გარანტიის წარმოდგენა გაცემული ბანკის ან სადაზღვევო ორგანიზაციის მიერ. საბანკო გარანტია წარმოდგენილი უნდა იყოს ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მისაწოდებელი პროდუქციის მთლიან ღირებულებაზე და მისი მოქმედების ვადა უნდა აღემატებოდეს ხელშეკრულების მოქმედების ვადას 30 დღით. დადგენილია, რომ გამყიდველმა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საბანკო გარანტია წარადგინა დადგენილ ვადაში, რაც დასტურდება 13.04.2016 წლის საბანკო გარანტიის განაცხადით და საავანსო გადახდის საბანკო გარანტიით (ტ.1, ს.ფ.224-227).

67. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით განმტკიცებულია pacta sunt servanda-ს (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპი. აღნიშნული კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა.

68. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეები სწორედ ვალდებულების დარღვევაზე აფუძნებენ თავიანთ მოთხოვნას, კერძოდ, მოსარჩელე (პირველი კასატორი) მიიჩნევს, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს 870 ტონიდან მიაწოდა მხოლოდ 668.862 ტონა არმატურა. ეს გარემოება დაადგინა პირველი ინსტანციის სასამართლომ და არ გასაჩივრებულა. 201.138 ტონა არმატურის მიწოდების ვალდებულება არ შესრულებულა. აღნიშნული 201.138 ტონა არმატურიდან წინამდებარე სასამართლო დავაში მოსარჩელე ითხოვს 22.442 ტონა არმატურის გადაცემას, ხოლო 178.697076 ტონის ნაწილში მოსარჩელე ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას (ვინაიდან მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულების დარღვევის შემდეგ მოუწია არმატურის სხვა პირებისგან შეძენა გაცილებით ძვირ თანხად 2018 წლის მარტი-აგვისტოს პერიოდში).

69. განსახილველი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, პირველი კასატორის პრეტენზია შეეხება ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობას, რომელიც პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებმა არ გაიზიარეს. პირველი კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი. სწორედ მოპასუხეს უნდა დაესაბუთებინა, რა ფორმით გადააცილა მოსარჩელემ ნასყიდობის საგნის მიღების ვადას და რატომ გაქარწყლდა მისი მხრიდან ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. მოპასუხეს უნდა ედასტურებინა, რომ მოსარჩელემ არ მიიღო შესრულება, უარი თქვა შესრულებაზე.

70. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21;).

71. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს ფაქტების მითითების ტვირთისა და ფაქტების დამტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

72. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

73. შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები: 1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს. 2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს. 3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე, სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

74. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

75. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. სამართლებრივი მნიშვნელობის საკითხია, თუ რა შინაარსის შეიძლება იყოს ეს ღონისძიებები.

76. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

77. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის) დასაბუთება–გამართლების მიზნით. რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას. სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება,ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

78. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მხარეთა ნამდვილი შეჯიბრება რეალურად შეუძლებელი იქნებოდა, რომ არ იყვნენ ამ შეჯიბრებაში მონაწილე მხარეები თანასწორნი. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის განმსაზღვრელი ძირითადი ნიშნები და მიმართულებანი ჩამოყალიბებულია სსსკ-ის 4.1 მუხლში, რომლის თანახმად მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეთა პროცესუალური თანასწორობის პრინიციპითაა გამსჭვალული საპროცესო კანონმდებლობის თითქმის ყოველი ნორმა, დაწყებული საქმის მომზადების სტადიით და დამთავრებული გადაწყვეტილების გამოტანით და მისი გასაჩივრებით. მაგალითად, სარჩელის წარმოებაში მიღების შემდეგ მოპასუხეს ეგზავნება ამ სარჩელისა და მასზე დართული დოკუმენტების ასლები. მოპასუხეს, თავის მხრივ, შეუძლია ცნოს სარჩელი, ან არ ცნოს, მაგრამ თუ არ ცნობს – უნდა წარმოუდგინოს სასამართლოს წერილობითი ფორმით შედგენილი პასუხი სარჩელზე და მასზე თანდართულ საბუთებზე. ამ წერილობით პასუხში მანვე უნდა აცნობოს სასამართლოს, თუ რა საპროცესო საშუალებებით აპირებს მოსარჩელისაგან თავის დაცვას.ისე, როგორც მოსარჩელეს, მოპასუხეს სრული უფლება აქვს არამარტო გამოთქვას თავისი მოსაზრებები მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფაქტების უარსაყოფად, არამედ, წარმოუდგინოს სასამართლოს ფაქტები და მტკიცებულებები, რომლებიც ამართლებენ მის შესაგებელს, აქარწყლებენ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, ადასტურებენ ამ მტკიცებულებების სიყალბეს ან არასარწმუნოობას და ა.შ. სასამართლო, ვერ გამოიტანს გადაწყვეტილებას, თუ მან არ მოუსმინა ორივე დაპირისპირებულ მხარეს ან არ მისცა მათ შესაძლებლობა გამოიყენონ საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ყველა უფლება და მექანიზმი თავიანთი პოზიციის გასამართლებლად, თავიანთი უფლებების დასაცავად.

79. „მხარეთა თანასწორობა და შეჯიბრებითობა სამოქალაქო საპროცესო სამართლის უმნიშვნელოვანესი პრინციპია, რაც პირველ რიგში, გულისხმობს მოსარჩელისა და მოპასუხისათვის თანაბარი პროცესუალური შესაძლებლობების მინიჭებას. შეჯიბრებითობის პრინციპი ეფუძნება მხარეთა თანაბარ შესაძლებლობას, აღიჭურვონ სათანადო საპროცესო ინსტრუმენტებით...“ (შდრ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2016 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/8/594; 2017 წლის 01 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/6/746).

80. საქმის მასალებით, დადგენილია, რომ მყიდველმა გამყიდველისაგან მიიღო 668.862 ტონა არმატურა. ბოლო მიწოდება განხორციელდა 23.03.2018 წელს, სასაქონლო ზედნადებებით დასტურდება ჯამში 668.862 ტონა 12-32მმ დიამეტრის არმატურის მიწოდება. (ტ.1, ს.ფ.174-222). 11.06.2018წ,; 09.07.2018წ,; 27.03.2018წ,; 30.04.2018წ,; 11.05.2018წ,; 19.06.2018წ,; 14.08.2018წ.; საგადასახადო დავალებების თანახმად მყიდველმა მესამე პირებისაგან შეძენილ 178.697076 ტონა არმატურაში გადაიხადა 330 428.27 ლარი (ტ.1, ს.ფ. 32, 38, 47-51).

81. მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ, რომ ხელშეკრულების ფარგლებში მყიდველმა/მოსარჩელემ ნაკლები არმატურა წაიღო, ვიდრე შეთანხმებული იყო. დადაგენილია ისიც, რომ პროდუქცია უნდა მიწოდებულიყო მყიდველის მიერ მითითებულ ობიექტზე. ხელშეკრულება ითვალისწინებდა მხარეთა შეთანხმებას პროდუქციის მიწოდების ვადებზე. ვალდებულების შესასრულებლად საჭირო იყო კრედიტორის (მყიდველის) მოქმედება და ნაყიდი ქონების მისაღებად სწორედ მას უნდა მიემართა გამყიდველისათვის და მიეთითებინა, რა რაოდენობის საქონლის მოწოდება განეხორციელებინა. სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილ გარემოებად მიიჩნია, რომ კრედიტორს/მყიდველს დადგენილ ვადაში გამყიდველისთვის ნასყიდობის საგნის გადაცემის მოთხოვნით არ მიუმართავს, რომლის ვალდებულებაც მას დაკისრებული ჰქონდა ხელშეკრულებით.

82. ამ მოცემულობაში კი, საკასაციო პალატა ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების დასკვნას, რომ ვინაიდან კრედიტორმა არ განახორციელა მასზე დაკისრებული მოქმედება, მან გადააცილა ვალდებულების შესრულების ვადას. კრედიტორისა და მოვალის მიერ ვადის გადაცილება ურთიერთსაპირისპირო ცნებებია, რომლებიც ერთმანეთს გამორიცხავს. ორმხრივ ხელშეკრულებაში (ნასყიდობა) ერთიდაიგივე პირი მოვალეცაა და კრედიტორიც. თუ ეს პირი დროულად არ ასრულებს ვალდებულებას, იგი არის მოვალე, ხოლო თუ იგი დროულად არ იღებს შესრულებას – მაშინ კრედიტორი, რომელიც შესრულების მიღების ვადას აცილებს. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ორივე შემთხვევას უწოდებს ვადის გადაცილებას, აუცილებელია მათი დიფერენცირება. სს-ის 390-ე, 392-393-ე მუხლები მხოლოდ იმ შემთხვევაში გამოიყენება, თუკი შესრულების მიღება უფლებაა, ამ უფლებით არ სარგებლობა კი შესრულების მიღების დაყოვნებაა. ხოლო თუ შესრულების მიღება ვალდებულებაა, შესრულების დროულად მიუღებლობა ვადის გადაცილებას წარმოადგენს და მასზე სსკ-ის 391-ე და სხვა ზოგადი მოთხოვნის საფუძვლები ვრცელდება (სკ-ის 394-ე მუხლი). ასეთ შემთხვევაში კრედიტორი მოვალის პოზიციაზე ინაცვლებს. განსხვავება კი იმაში მდგომარეობს, რომ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების მიმართ გამოიყენება არა სკ-ის 404-ე, არამედ 391-ე მუხლი.

83. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსკ-ის 390-ე მუხლის თანახმად, კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილებად ითვლება, თუ იგი არ მიიღებს მისთვის შეთავაზებულ შესრულებას, რომლის ვადაც დამდგარია. თუ ვალდებულების შესასრულებლად საჭიროა კრედიტორის ესა თუ ის მოქმედება, ვადის გადაცილებად ჩაითვლება, თუ იგი ამ მოქმედებას არ ასრულებს. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილების გამო, მოვალე არ იძენს ხელშეკრულების შესრულებაზე უარის თქმის უფლებას, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ვალდებულების შეწყვეტა გამოიწვევდა მოვალისათვის იმ ქონების დატოვებას, რაც მას კრედიტორისათვის უნდა გადაეცა. სანამ ვალდებულების შესრულება შეუძლებელია კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილების გამო, არ შეიძლება ჩავთვალოთ, რომ მოვალემ ვადა გადააცილა. კრედიტორის მიერ ვადის გადაცილებისას მოვალე მხოლოდ მაშინ არის პასუხისმგებელი ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის, თუკი შესრულება შეუძლებელი აღმოჩნდა მოვალის განზრახვის ან უხეში გაუფრთხილებლობის გამო, სსკ-ის 392-ე მუხლის მიხედვით.( შდრ: ლ.ჭანტურია, ჭანტურია /ზოიძე/ნინიძე/შენგელია/ხეცურიანი (რედ.), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი სკომენტარი, წიგნი III, 2001, გვ. 357.). განსახილველ შემთხვევაში, ხელშეკრულების მე-11 მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2017 წლის 01 აპრილამდე, რაც მნიშვნელოვანია მხარეთა პასუხისმგებლობის საკითხის გადასაწყვეტად.

84. დადგენილია, რომ კრედიტორმა (მყიდველი) ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში არ განახორციელა ისეთი ქმედება, რაც ვალდებულების შესასრულებლად იყო საჭირო, კერძოდ, ნაყიდი ქონების მისაღებად არ მიმართა გამყიდველს. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ გამყიდველს ბრალად არ შეერაცხება იმ ზიანზე პასუხისმგებლობა, რომელი ზიანიც მოსარჩელის მოსაზრებით, წარმოშობილია ფასთა შორის სხვაობით, კერძოდ, მოსარჩელის მითითებით, ვინაიდან მოპასუხემ არ მაიწოდა საქონელი, მოსარჩელე იძულებული შეიქნა მესამე პირთან დაედო ნასყიდობის ხელშეკრულება და გაცილებით მაღალ ფასში ეყიდა ხელშეკრულების საგანი.

85. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს.

86. კონტინენტური ევროპის კერძო სამართლის მიხედვით, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა განიხილება ვალდებულების ნატურით შესრულების მოთხოვნასთან მიმართებით, როგორც დამატებითი ხასიათის და გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, თუკი ვალდებულების ნატურით შესრულება შეუძლებელია ან და კრედიტორმა დაკარგა ინტერესი ასეთი შესრულების მიმართ. საერთო სამართალი კი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას განიხილავს, როგორც კრედიტორის უფლებების დაცვის ძირითად საშუალებას და მას ყოველთვის შეუძლია მოითხოვოს ფულადი კომპენსაცია ვალდებულების შეუსრულებლობის (დარღვევის) შემთხვევაში.

87. ზიანის ანაზღაურების საკითხთან მიმართებით, როგორც კონტინენტური ევროპის, ისე საერთო სამართლის სისტემის ქვეყნები ადგენენ საერთო ზოგადპრინციპებს: ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში ფულადი ანაზღაურების მიზანია დაზარალებული მხარის ქონებრივი დანაკარგების კომპენსაცია. კრედიტორი არ უნდა დაზარალდეს მატერიალურად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში. მოვალის მხრიდან ზიანის ანაზღაურებამ უნდა გამოიწვიოს კრედიტორის აღდგენა იმ მდგომარეობაში, რომელშიც იგი იქნებოდა, თუკი მოვალე ვალდებულებას ჯეროვნად შეასრულებდა. დოქტრინაში ასეთ მიდგომას უწოდებენ დადებით სახელშეკრულებო ინტერესების დაცვას, განსხვავები თუ არ ყოფითი სახელშეკრულებო ინტერესების დაცვისაგან, რომლის მიზანსაც წარმოადგენს კრედიტორის იმ მატერიალური მდგომარეობის უზრუნველყოფა, რომელშიც იგი იქნებოდა, თუკი ხელშეკრულება საერთოდ არ დაიდებოდა და რომლის დაცვაც, როგორც წესი, ხდება იმ შემთხვევაში, როდესაც ხელშეკრულება ბათილად იქნება აღიარებული.

88. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. როგორც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, ასევე განვითარებული ქვეყნების კანონმდებლობა, ერთმანეთისაგან განასხვავებს ქონებრივ და არაქონებრივ ზიანს. ქონებრივი ზიანი ქონებრივი სიკეთის ხელყოფით შემოიფარგლება. ქონებრივ ზიანში იგულისხმება არამხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც.

89. სსკ-ის 394 I მუხლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზრაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ხოლო სსკ-ის 408 Iმუხლისთანახმად კი, „პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება”. ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არამხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისათვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც პირს არ მიუღია და რომელსაც იგი მიიღებდა სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალურად განვითარების შემთხვევაში ანუ ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო.

90. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები ის ინტერესი, რომელიც კრედიტორს ჰქონდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ. ასევე მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ვალდებულების შესრულების დრო და ადგილი. ვალდებულების დარღვევის ხასიათის მიხედვით, დოქტრინასა და სასამართლო პრაქტიკაში განასხვავებენ საკომპენსაციო და მორატორულ ზიანს. საკომპენსაციო ზიანი შედეგად მოსდევს ვალდებულების საერთოდ შეუსრულებლობას. ის ცვლის შესრულებას. ამიტომაც, კრედიტორს ასეთ შემთხვევაში არ შეუძლია ერთდროულად მოითხოვოს როგორც ვალდებულების შესრულება, ისე საკომპენსაციო ზიანის ანაზღაურება (სსკ-ის 409-ემუხლი). მორატორული ზიანი მოვალის მხრიდან შესრულების ვადის გადაცილების შედეგია. მოვალის მიერ ვადის გადაცილება ვალდებულების დროულ შეუსრულებლობას უკავშირდება. შესრულების დროულობა კი ხელშეკრულებიდან ან კანონიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს. მნიშვნელოვანია, რომ კრედიტორმა ვადამოსულობის შემდეგ იმგვარი მოქმედება განახორციელოს, რომელიც მოვალეს შესრულების ვალდებულებას შეახსენებს. კანონით გათვალისწინებულ ასეთ მოქმედებას მოვალის გაფრთხილება წარმოადგენს (სსკ-ის მე-400 მუხლი). გაფრთხილება ვალდებულების შესრულების უპირობო და არაორაზროვან მოთხოვნას წარმოადგენს. (იხ. დამატებით: ს. მაჩალაძე, ზიანის ანაზღაურება ვალდებულების დარღვევისას (საქართველოსა და გერმანიის კანონმდებლობათა ანალიზი), ,,ქართული სამართლის მიმოხილვა”, სპეციალ. გამოცემა, 2004, 77.). გაფრთხილება იმგვარად უნდა იყოს ფორმულირებული, რომ გამორიცხავდეს ყოველგვარ ეჭვს კრედიტორის ინტერესში მიიღოს დროული შესრულება. კრედიტორი არ არის ვალდებული განუმარტოს მოვალეს, რომ შეუსრულებლობის შემთხვევაში იგი მოთხოვნის დაკმაყოფილების მეორად საშუალებებს მიმართავს. თუ ეს ვალდებულების ხასიათს არ ეწინააღმდეგება, კრედიტორს შეუძლია შესრულების მოთხოვნა და გაფრთხილება ერთდროულად, ერთი აქტის მეშვეობით განახორციელოს. თუმცა ვალდებულების შესრულების ვადის დადგომამდე გაკეთებულ გაფრთხილებას სამართლებრივი ძალა არა აქვს (სსკ-ის 400-ემუხლის ,,ბ” ქვეპუნქტი”), მაშინაც კი თუ იგი უპირატესად ვადის დაზუსტებას ისახავს მიზნად. გაფრთხილება არ გულისხმობს გარკვეული ვადის დადგენას. თუმცა კრედიტორს შეუძლია დაადგინოს დამატებითი ვადა (სკ-ის 394-ემუხლის II ნაწილი), რომლის ამოწურვამდეც ვადა არ ჩაითვლება გადაცილებულად. ეს ვადა უნდა იყოს გონივრული, რომლის განმავლობაშიც კრედიტორი მეორადი მოთხოვნის დაყენების უფლებაში იზღუდება. კრედიტორს ასევე უფლება აქვს, დამატებითი ვადავალდებულების დროულად შესრულების პირობით დააწესოს, რა შემთხვევაშიც, თუ მოვალე ვალდებულებას დამატებითი ვადის განმავლობაში არ შეასრულებს, ვადაგადაცილებულად ჩაითვლება გაფრთხილების მომენტიდან(ex tunc).

91. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადექვატურობა; სავარაუდოობა.

92. საკასაციო პალატა განმარტავს, ზიანის ანაზღაურების ოდენობა ისე უნდა განისაზღვროს, რომ ამას არ მოჰყვეს რომელიმე მხრის უსაფუძვლო გამდიდრება. ზიანის ანაზღაურების უმნიშვნელოვანეს დათქმას უსაფუძვლო გამდიდრების აკრძალვა წარმოადგენს. ამ პრინციპის მიხედვით, მოვალემ უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელშიც კრედიტორი იქნებოდა, ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. მოვალე არ არის ვალდებული კრედიტორი იმაზე უკეთეს მდგომარეობაში ჩააყენოს, ვიდრე იგი ზიანის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა.

93. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მრთლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს. მართლწინააღმდეგობა ობიექტური ნიშანია სამართალდარღვევისა და მისი არსებობა არაა დამოკიდებული მოვალის ცნობიერების ხასიათზე ანუ, აცნობიერებდა თუ არა მოვალე თავისი ქმედების სამართლებრივ ხასიათს. მთავარია, რომ მოვალის ქმედება არ შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს. მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით სახელშეკრულებო ურთიერთობებში მოვალე ძირითადად კრედიტორის შეფარდებით (რელატიურ) უფლებებს არღვევს. მართლსაწინააღმდეგო ქმედება გულისხმობს, როგორც აქტიურ მოქმედებას, ისე უმოქმედობასაც. როცა ხელშეკრულების მხარე არ ასრულებს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებას, იგი მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს. მისი არსი ისაა, რომ ქმედება არღვევს სამართლის ნორმით გამოხატული მოქმედების ან უმოქმედობის ვალდებულებას. კანონის ან ხელშეკრულების ძალით პირი ვალდებული იყო (სამართლებრივი კრიტერიუმი, რომელიც გულისხმობს განსაზღვრული მოქმედების განხორციელების სამართლებრივ ვალდებულებას) და შეეძლო ემოქმედა (მოქმედების განხორციელების ფაქტობრივი შესაძლებლობა), თუმცა არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა განსაზღვრული მოქმედება.სამოქალაქო სამართალში მართლსაწინააღმდეგოდ მიიჩნევა სხვა პირთა დაცული ინტერესის ხელყოფა. მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას.

94. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს. სსკ-ის 412-ემუხლისთანახმად, ,,ანაზღაურდება მხოლოდის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.” მეცნიერებამ მიზეზობრივი კავშირის მრავალი თეორია შეიმუშავა (აუცილებელი და შემთხვევითი მიზეზობრივი კავშირის თეორია; შესაძლებლობისა და სინამდვილის თეორია; ეკვივალენტურობის თეორია; უშუალო მიზეზეობრივი კავშირის თეორია და ა.შ.). საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი უპირატესობას ანიჭებს უშუალო მიზეზობრივი კავშირის თეორიას. ანუ პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს ზიანისათვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან/ზიანთან (causa principalis sine qua non) ანუ დამდგარი ზიანი დარღვეული ვალდებულების რეალური და მოსალოდნელი შედეგია და მისი მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასთან ობიექტური გადმოსახედიდან დასტურდება. სავარაუდობა სახეზეა, თუ შედეგის დაშვება შეგნებული მოვალის პერსპექტივიდან ობიექტურად შესაძლებელი იყო (შდრ. ჰ. ბიოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ. 48). მაშასადამე, უშუალო ანუ ადექვატური მიზეზობრიობის თეორიის თანახმად, შედეგის მიზეზად ერთი პირობაც საკმარისია, თუ ის ქმნის შედეგის დადგომის ობიექტურ შესაძლებლობას ანუ, მიზეზობრივი კავშირის დადგენისას გადამწყვეტი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს მოვლენებს შორის ობიექტური კავშირის არსებობას და იმას, რომ მიზეზსა და შედეგს მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ კონკრეტულ შემთხვევაში. პირის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მხოლოდ მაშინაა ზიანის მიზეზი, როცა ის უშუალოდაა დაკავშირებული დამდგარ ზიანთან. ამგვარად, ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მისი გამომწვევი ქმედების უშუალო, აუცილებელი, პირდაპირიშედეგია.

95. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ბრალი სამართალდარღვევის შემადგენლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტის ელემენტია. ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპი, საყოველთაოდაა აღიარებული სახელშეკრულებო სამართალში. ბრალის სამართლებრივი კატეგორია განსაკუთრებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონეა, როგორც კონტინენტური, ისე საერთო სამართლის სისტემაში. კონტინენტურ სამართალში ვალდებულების შეუსრულებლობა, მოვალის ბრალეულობის მიუხედავად, აფუძნებს ვალდებულების დარღვევის ობიექტურ კატეგორიას, რაც განაპირობებს მეორადი მოთხოვნის უფლებისადმი კრედიტორის ხელმისაწვდომობას, ხოლო ბრალი, როგორც სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობის უზოგადესი წინაპირობა, მნიშვნელობას იძენს გამოსაყენებელი მეორადი მოთხოვნის უფლების განსაზღვრისათვის მას შემდეგ, რაც სახეზეა ვალდებულების დარღვევის დასრულებული შემადგენლობა. კრედიტორის ბრალი გავლენას ახდენს ხელშეკრულებიდან გასვლის უფლების წარმოშობაზე, ანაზღაურებას დაქვემდებარებული ზიანის ოდენობის განსაზღვრაზე და სანაცვლო შესრულების მოთხოვნის უფლების არსებობაზე აისახება.

96. ნიშნდობლივია აღინიშნოს, რომ ზიანის, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების თანამდევი შედეგის არსებობა, ობიექტურ მონაცემებს უნდა ემყარებოდეს და არ უნდა შორდებოდეს სამართლებრივ და ეკონომიკურ განსაზღვრულობას, კერძოდ, მან გამოხატვა უნდა ჰპოვოს ეკონომიკურ ერთეულში და მისი მიღება შესაძლებელი უნდა იყოს ობიექტურად, სამოქალაქო ბრუნვის ნორმალური განვითარების საფუძველზე. ამ თვალსაზრისით, უარღესად დიდი მნიშვნელობისა მტკიცების პროცედურა. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებენ სასარჩელო მოთხოვნას (მე-4, 102, 178-ე მუხლები). მოპასუხემ კი შესაგებელში უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით არადასტურებენ მოსარჩელის მოთხოვნის არსებობას. მოპასუხეზეა დამოკიდებული, რამდენად წარმატებით აქარწყლებს იგი სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებსა და მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს. თუ მოპასუხე სარჩელში მითითებულ ზიანის განაპირობებელ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, საფუძვლიან მოსაზრებას არ გამოთქვამს, არ დაასაბუთებს და არ გააბათილებს შესაბამისი მტკიცებულებებით, მაშინ, მოპასუხე სათანადოდ ვერ გაუწევს პროცედურულ წინააღმდეგობას მოსარჩელეს (შდრ. ილონა გაგუა., მტკიცების ტვირთი სამოქალაქო სამართლის პროცესში, გამომცემლობა ,,მერიდიანი“, თბ., 2013, გვ.23-25, რედაქტორები - ზ. ძლიერიშვილი, ნ.კვანტალიანი).

97. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ზიანი არის კანონით გათვალისწინებული ანაზღაურებადი სხვაობა „უნდა-ყოფილიყო“ და „არის მდგომარეობას“ შორის (სხვაობის ჰიპოთეზა). ამ თვალსაზრისით, საკასაციო პალატის განმარტების საგანია სამოქალაქო კოდექსის 394-ე I და 408-ე I მუხლების დანაწესი. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ნორმით დადგენილ ზიანის ანაზღაურების, როგორც პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის ვალდებულებაში, სწორედ იმ ფაქტობრივი მდგომარეობის აღდგენა იგულისხება, რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა (Total reparation-ის პრინციპი).

98. ამდენად, მოვალემ უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელშიც კრედიტორი იქნებოდა, ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. მოვალე არ არის ვალდებული კრედიტორი იმაზე უკეთეს მდგომარეობაში ჩააყენოს, ვიდრე იგი ზიანის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა. ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მოვალე არ არის ვალდებული აანაზრაუროს ზიანი, თუ ზიანის დადგომაში უპირატესად თავად კრედიტორია ბრალეული. მოვალე ასევე პასუხს არ აგებს იმ ზიანისათვის, რომელიც კრედიტორს შეეძლო თავიდანა აეციელბინა ან შეემცირებინა (იხ. გიორგი ვაშაკიძე, სამოქალაქო კოდექსის გართულებულ ვალდებულებათა სისტემა, თბ., 2010, გვ. 204).

99. თუ დაზარალებულს ვალდებულების დარღვევის უარყოფითი შედეგების შემცირების ან აღმოფხვრის შესაძლებლობა აქვს და ბრალეული უმოქმედობით ამ ვალდებულებას არ ასრულებს, მაშინ ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების 9:505-ე მუხლის I ნაწილის თანახმად, ვალდებულების დამრღვევი მხარე თავისუფლდება დამდგარი ზიანისათვის პასუხისმგებლობისაგან იმ ოდენობით, რამდენითაც დაზარალებულს გონივრული მოქმედების საფუძველზე შეეძლო შეემცირებინა იგი. ამ შემთხვევაში ბრალი დაზარალებულის მიერ ზიანის შესამცირებლად სათანადო ღონისძიებების განუხორციელებლობაში გამოიხატება. “მხარის ვალდებულება – კეთილგონივრული მოქმედებებით შეამციროს ხელშეკრულების კონტრაჰენტის მიერ ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანის ოდენობა, კეთილსინდისიერების პრინციპისა და გულისხმიერების ვალდებულების გამოხატულებაა. ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების 9:505-ე მუხლის შინაარსიდან კი ვლინდება, რომ კეთილსინდისიერების პრინციპისა და გულისხმიერების ვალდებულების დარღვევის მსგავსად, აისახება მხარის სახელშეკრულებო პასუხისმგებლობაზე და ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების არსებობას განსაზღვრავს.

100. კრედიტორის ბრალი ვალდებულების შეუსრულებლობაში მნიშვნელოვან ზეგავლენას ახდენს მისი მხრიდან მეორადი მოთხოვნის უფლებების გამოყენების შესაძლებლობაზე. ,,კეთილსინდისიერებისა და სამართლიანობის პრინციპიდან გამომდინარე, კრედიტორს ვალდებულების დარღვევისას ეზღუდება სამართლებრივი დაცვის საშუალებების გამოყენების უფლებამოსილება.” ( შდრ: Lando/ Beale, Principles of European Contract Law, Part I and II. Kluwer Law International, The Hague/London/Boston, 2000, 360. მაგალითად, ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპების 8:101-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, კრედიტორი მოკლებულია სამართლებრივი დაცვის საშუალებების გამოყენების შესაძლებლობას იმდენად, რამდენადაც საკუთარი ქმედებით ხელი შეუწყო ვალდებულების შეუსრულებლობას. თუ მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევით გამოწვეული ზიანი ნაწილობრივ კრედიტორის ქმედების შედეგიცაა, მაშინ კრედიტორი სამართლებრივი დაცვის საშუალებებს სრულად ვერ გამოიყენებს, იმ შემთხვევისაგან განსხვავებით, როდესაც შეუსრულებლობისათვის მხოლოდ მოვალეა პასუხისმგებელი.

101. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სავაჭრო ბრუნვაში ზიანის გამოთვლის საშუალების მიხედვით, განსახვავებენ კონკრეტულ და აბსტრაქტულ ზიანს. კონკრეტული ზიანი - ესაა ზიანი( როგორც დადებითი ზიანი, ისე მიუღებელი შემოსავალი), რომელიც განიცადა ხელშეკრულების მხარემ კონტრაჰენტის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის შედეგად. რაც შეეხება აბსტრაქტულ ზიანს, იგი გამოითვლება იმ სხვაობის სახით, რომელიც არსებობს შესრულების სახელშეკრულებო ფასსა და საბაზრო ( მიმდინარე) ფასს შორის. სახელშეკრულებო ფასსა და საბაზრო ფასს შორის სხვაობა გამოითვლება იმ მომენტისათვის, როცა ნასყიდობის ხელშეკრულების შესაბამისად, უნდა მომხდარიყო სახელშეკრულებო ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება. „საქონლის საერთაშორისო ყიდვა-გაყიდვის ხელშეკრულებათა შესახებ“ გაეროს 1980 წლის 11 აპრილის ვენის კონვენციის (საქართველოსათვის აღნიშნულ კონვენცია ძალში შევიდა 1995 წლის 01 სექტემბრიდან) 75-ე მუხლი ითვალისწინებს შემთხვევებს, როდესაც მყიდველი დებს სანაცვლო ნასყიდობის ხელშეკრულებას იმის გამო, რომ შეამციროს ან თავიდან აიცილოს ის ზიანი, რომელიც ხელშეკრულების მეორე მხარის - გამყიდველის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის შედეგად შეიძლება დადგეს. ამ შემთხვევაში ზიანი იქნება თავდაპირველად დადებულ ნასყიდობის სახელშეკრულებო ფასსა და მყიდველის მიერ დადებულ ახალ ნასყიდობის სახელშეკრულებო ფასს შორის სხვაობა.

102. საკასაციო პალატა ეთანხმება საააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოსარჩელე/აპელანტი მხოლოდ ზეპირი ახსნა-განმარტებით შემოიფარგლა და სათანადო მტკიცებულების წარდგენის გზით ვერ დაადასტურა, რომ გამყიდველთან აწარმოებდა შეთანხმებას პროდუქციის მიწოდების ვადებზე, თუმცა, გამყიდველმა ვალდებულება არ შეასრულა და პროდუქცია არ მიაწოდა. ამდენად, მოსარჩელემ (მყიდველი) მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების (მესამე პირებისაგან არმატურის შეძენამდე მყიდველმა გამყიდველს მიმართა და მან უარი უთხრა ვალდებულების შესრულებაზე) დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულება ვერ წარმოადგინა, შესაბამისად, არ არსებობს ამ ნაწილში გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების კანონით გათავლისწინებული საფუძველი.

103. რაც შეეხება მეორე კასატორის მიერ წარმოდგენილ საკასაციო პრეტენზიას, რომელიც მისთვის 22.422 ტონა არმატურის (A500C კლასის, 12-32 დიამეტრის) მიწოდების ნაწილშია წარმოდგენლი, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მეორე კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული და დასაშვები საკასაციო პრეტენზია, შესაბამისად, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს წინამდებარე განჩინების პ.8.პ.18-ში განვითარებულ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობებს.

104. მეორე კასატორი აგრეთვე მოითხოვს თავდაპირველი და შეგებებული სარჩელის ფარგლებში მოთხოვნების გაქვითვას. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვა წარმოადგენს მხარის მატერიალურ-სამართლებრივ მოთხოვნას და რეგულირდება სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებით. სსკ-ის 442-ე მუხლის თანახმად, ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის წინაპირობები შემდეგია: ორ პირს შორის უნდა არსებობდეს ურთიერთმოთხოვნები და დამდგარი უნდა იყოს ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა, იმ შემთხვევაში, თუ ერთ-ერთი მოთხოვნის ვადა არ დამდგარა, ურთიერთმოთხოვნათა გასაქვითად სახეზე უნდა იყოს ორმხრივი თანხმობა, კერძოდ, მხარეთა შეთანხმებით ვადამოსულ მოთხოვნაში შეიძლება გაიქვითოს ის მოთხოვნა, რომლის შესრულების ვადაც არ არის დამდგარი, თუმცა ამ მოთხოვნის უფლების მქონე პირი მხარს უჭერს გაქვითვას. გარდა ამისა, ამავე კოდექსის 447-ე მუხლით დადგენილია მოთხოვნათა გაქვითვის გამომრიცხველი წინაპირობები, კერძოდ, მოთხოვნათა გაქვითვა დაუშვებელია: ა) თუ მოთხოვნათა გაქვითვა შეთანხმებით წინასწარ იყო გამორიცხული; ბ) თუ ვალდებულების საგანზე არ შეიძლება გადახდევინების მიქცევა, ან ვალდებულების საგანს შეადგენს სარჩო; გ) თუ ვალდებულება ითვალისწინებს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გამოწვეულია ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით ან სიკვდილით; დ) კანონით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებში. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს სამოქალაქო კოდექსის 444-ე მუხლზე, რომლითაც წესრიგდება იმგვარი მოთხოვნების გაქვითვის შესაძლებლობა, როდესაც თავად ეს მოთხოვნები ვერ ფარავენ ერთმანეთს, ასეთ დროს იქვითება მხოლოდ ის, რომლის მოცულობაც ნაკლებია მეორე მოთხოვნის მოცულობაზე.

105. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, მოპასუხე (შეგებებული მოსარჩელე, მეორე კასატორი) მიუთითებდა, რომ მოსარჩელემ გაიტანა 999030.04 ლარის პროდუქცია და გადაიხადა 990040.57 ლარი. მეორე კასატორი აგრეთვე ითხოვდა ზიანის ანაზღაურებას, კერძოდ, მოსარჩელეს დაეკისროს ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისათვის 2015 წლის 03 ნოემბრიდან 2016 წლის 01 აპრილამდე 75693.53 ლარის წლიური 8% -12615.58 ლარი, ასევე საბანკო გარანტიის დანახარჯები 10885.87 აშშ დოლარის შესაბამისი კურსით ეროვნულ ვალუტაში, ამ თანხის წლიური 8% 2016 წლის 15 აპრილიდან მის გადახდამდე. ( იხ. წინამდებარე განჩინების პ.6). საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასებას, რომ განსახილველ შემთხვევაში სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა გასაქვით მოთხოვნათა წარმოშობა.

106. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრების დასაშვებობი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალურიან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობისსაფუძვლით.

107. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც, ვინაიდან მსგავს დავებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

108. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ემუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

109. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

სარეზოლუციონაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. შპს „ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. შპს „რ.ფ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

3. შპს „ბ–ს“ (ს.კ:.....) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 27.04.2021-ში №1 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი;

4. შპს „რ.ფ–ს“ (ს.კ:.......) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 07.06.2021-ში №50367700 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

მ.ერემაძე