საქმე №ას-174-2021 14 ივლისი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ლევან მიქაბარიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ. ნ. ე.ბ. (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ. ჭ-ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. მ.ნ–ე-ბ-ემ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ.ჭ–ის (შემდგომ – მოპასუხე) მიმართ და მოითხოვა, ბათილად იქნეს ცნობილი მხარეთა შორის 2018 წლის 1 ოქტომბერს გაფორმებული მოჩვენებითი და თვალთმაქცური უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება და მოსარჩელე ცნობილ იქნეს სადავო ნივთის ¾ წილის მესაკუთრედ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, სადავო უძრავი ნივთის ¾ წილი მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენდა. 2018 წლის სექტემბერში მან გადაწყვიტა 1 908 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ნაწილის გაყიდვა. მოპასუხემ სურვილი გამოთქვა, ეყიდა 1 200 კვ.მ. მხარეები შეთანხმდენენ ნასყიდობის ფასზე, რომელიც წარმოადგენდა 1 კვ.მ – 5 აშშ დოლარად.

3. 2018 წლის 17 სექტემბერს მხარეებმა მიწის ნაკვეთის გასამიჯნად მიმართეს საჯარო რეესტრს, მაგრამ გამიჯვნაზე რეესტრმა უარი განუცხადათ, რადგან თანამესაკუთრის (მოსარჩელის და) თანხმობა იყო საჭირო. მოსარჩელე თანამესაკუთრის თანხმობის მოპოვებას ვერ შეძლებდა, რის შესახეაბ განუცხადა კიდევაც მოპასუხეს, ამიტომ მოპასუხეს 3 000 აშშ დოლარის სესხად გადაცემა სთხოვა რამდენიმე თვით (თბილისის ბინის გაყიდვამდე). მოპასუხე დასთანხმდა თანხის სესხებას, თუმცა გარანტიის სახით უძრავი ქონების გადაფორმება მოითხოვა, თანხის დაბრუნების შემდგომ კი ქონებას ისევ მოსარჩელეს დაუბრუნებდა. ვინაიდან მოსარჩელეს თანხა ძალიან სჭირდებოდა, დასთანხმდა მოპასუხეს იმ პირობით, რომ 2 700 აშშ დოლარის დაბრუნებისთანავე გადაუფორმებდა ქონებას. მიწის გაყიდვის პირობა კი ძალაში რჩებოდა იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე თავად შეძლებდა თანამესაკუთრის თანხმობის მოპოვებას.

4. 2018 წლის 1 ოქტომბერს მხარეებმა ფორმალურად გააფორმეს ¾ წილზე ნასყიდობის ხელშეკრულება. ნასყიდობის საგნის ფასი ხელშეკრულებაში სიმბოლურად 2 000 ლარი მიუთითეს. მოპასუხემ სესხად 2 700 აშშ დოლარი გადასცა.

5. მოსარჩელე უძრავი ნივთით სარგებლობას ჩვეულებრივ აგრძელებდა, იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, უვლიდა ეზოს და ა.შ. 2019 წლის მარტის მიწურულს მოპასუხეს 2 700 აშშ დოლარის დაბრუნებისა და ქონების უკან გადაფორმების ან მიწის ნაკვეთის გამიჯვნის და დარჩენილი თანხის გადახდის საკითხის მოგვარება მოსთხოვა. მოპასუხემ განუცხადა, რომ ქონება უკვე მას ეკუთვნოდა და მოსარჩელეს საცხოვრებელი სახლის დაცლა მოსთხოვა. მოსარჩელისაგან უარის მიღების და არაკეთილსინდისიერებაში მხილების შემგომ კი, მოპასუხემ პატრული გამოიძახა. მოსარჩელემ მიუთითა, რომ მოპასუხეს პრეტენზია არ ჰქონია იმ მიწაზე, რომელზეც სახლი დგას ( იხ. ტ.1.ს.ფ.3-4)

6. მოსარჩელის განმარტებით, მხარეთა შორის დადებულია სსკ-ის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული მოჩვენებითი და თვალთმაქცური გარიგება. ( იხ: სასარჩელო მოთხოვნა,ტ.1.ს.ფ.7)

მოპასუხის პოზიცია:

7. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მხარეთა შორის არანაირი სესხის ხელშეკრულება არ დადებულა. 2018 წლის 1 ოქტომბრის ხელშეკრულებით მოსარჩელისაგან შეიძინა უძრავი ქონება. ნასყიდობა არ იყო არც ფორმალური და არც დროებითი. არანაირი ვალდებულება თანხის დაბრუნების სანაცვლოდ, უკან დაებრუნებინა შეძენილი უძრავი ქონება არ უკისრია. ხელშეკრულების დადების შემდგომ მოსარჩელეს უძრავი ქონებით არ უსარგებლია. მას არც კომუნალური გადასახადები გადაუხდია, რადგან ქონება თანასაკუთრებას წარმოადგენს და აბონენტად მეორე თანამესაკუთრეა რეგისტრირებული. ( იხ. შესაგებელი, ტ1.ს.ფ.69-72).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

8. გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 ნოემბრის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ საჯარო რეესტრში მოსარჩელის სახელზე ირიცხებოდა 1908 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთისა და მასზე მდებარე 147 კვ.მ შენობა-ნაგებობის ¾ წილი.

11. 2018 წლის 17 სექტემბერს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრს და №57.06.59.060 საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული 1 908 კვ.მ მიწის ნაკვეთის დაყოფა მოითხოვა.

12. საჯარო რეესტრის 2018 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სარეგისტრაციო წარმოება შეჩერდა იმ საფუძვლით, რომ დაყოფის რეგისტრაციისთვის უძრავი ნივთის თანამესაკუთრის თანხმობა იყო საჭირო.

13. საჯარო რეესტრის 2018 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის განცხადებაზე დაწყებული სარეგისტრაციო წარმოება დაინტერესებული პირის მოთხოვნით შეწყდა.

14. 2018 წლის 1 ოქტომბერს მხარეთა შორის დაიდო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხემ უძრავი ნივთის ¾ წილი შეიძინა და აღირიცხა მის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში.

15. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების განხორციელებულად მიჩნევის შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო უძრავ ნივთზე გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილობის შესახებ შეიძლება დაეფუძნოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 56-ე მუხლს.

16. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ მოჩვენებითი გარიგების (სსკ-ის 56.1. მუხლი) არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდნენ ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის.

17. სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება), ამრიგად, განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკამ გვიჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც მოსარჩელეს ევალება (სუსგ Nას-789-754-2015 6.11.2015 წელი).

18. რაც შეეხება თვალთმაქცურ გარიგებას (სსკ-ის 56.2. მუხლი), საკასაციო სასამართლო თავის არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ „თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე - რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ“ (სუსგ ას N487-461-2015, 17.06.2015წ., ასევე, შდრ. ას N 743-704-2015, 28.09.2015წ.; ას N1212-1138-2015, 06.06.2016წ.).

19. ამდენად, სსკ-ის 56-ე მუხლის ფარგლებში გარიგების მოჩვენებითობის/თვალთმაქცურობის ელემენტების მითითება-დამტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი), რომელიც მან სარწმუნო, განკუთვნადი მტკიცებულებების წარდგენის გზით უნდა დაასაბუთოს.

20. საქმეში არსებული მტკიცებულებების შესწავლისა და ურთიერთშეჯერების შედეგად სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება არ წარმოადგენს მოჩვენებით გარიგებას, ასევე თვალთმაქცურ გარიგებას, რომლითაც დაიფარა სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება.

21. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

22. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება, უმეტესწილად, დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას.

23. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

24. სსკ-ის მე-3 მუხლის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს - ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

25. მტკიცების ტვირთზე მითითებას აკეთებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

26. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

27. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები საქართველოს სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს სასამართლის პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან (იხ. სუსგ, Nას-1298-2018, 22.03.2019წ.).

28. კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა სარჩელის საგანი - მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი, მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

29. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ. 64).

30. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; niderost-huber v. Switzerland, § 24; k.s. v. finland § 21; ასევე, სუსგ №ას-1191-1133-2014, 14 მაისი, 2015 წელი).

31. ერთ-ერთ საქმეში, რომელშიც სადავო იყო მხარეთა შორის სესხის ხელშეკრულების სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის საკითხი, საკასაციო პალატამ შემდეგი განმარტება გააკეთა: „სსკ-ის 623-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ სესხი რეალურ ხელშეკრულებათა რიგს განეკუთვნება, რაც იმას ნიშნავს, რომ სახელშეკრულებო ურთიერთობა არა მხოლოდ მის არსებით პირობებზე მხარეთა შეთანხებით, არამედ ხელშეკრულების საგნის - გვაროვნული ნივთის მსესხებლისათვის გადაცემის მომენტიდან წარმოიშობა, შესაბამისად, მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებაც, უპირველესად, ხელშეკრულების საგნის გადაცემაა (ხელშეკრულების დადება)“ (შდრ: სუსგ №ას-1245-1168-2015, 20.05.2016წ.). სხვა საქმეშიც საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სესხის ხელშეკრულება წარმოადგენს ცალმხრივ და რეალურ ხელშეკრულებას ანუ, იგი დადებულად ითვლება და მხარეს დაბრუნების ვალდებულება წარმოეშობა გამსესხებლის მხრიდან ხელშეკრულების საგნის მსესხებლის საკუთრებაში გადაცემის მომენტიდან (შდრ. სუსგ, საქმეზე №ას-361-343-2015, 14.12. 2015).

32. მარტოოდენ სესხის შესახებ შეთანხმება ხელშეკრულების საგნის გადაცემის გარეშე, არ ნიშნავს სესხის ხელშეკრულების დადებას. რადგან სესხის ხელშეკრულების ნამდვილობისა და სამართლებრივი ძალის აუცილებელი პირობაა გამსესხებლის მიერ მსესხებლისათვის ფულის ან სხვა გვაროვნული ნივთის მსესხებლის საკუთრებაში რეალურად გადაცემა, სადავოობის შემთხვევაში, მოსარჩელემ (გამსესხებელმა) უნდა ამტკიცოს არა მხოლოდ სესხზე შეთანხმების არსებობა, არამედ სესხის საგნის რეალურად გადაცემის შესახებაც ფაქტობრივი გარემოებაც.

33. საგულისხმოა, რომ საკითხი იმის შესახებ თუ დავის მონაწილე რომელმა მხარემ უნდა ადასტუროს თანხის გადაცემის ანუ, ხელშეკრულების დადების შესახებ გარემოება, არ რეგულირდება მატერიალური სამართლის ნორმით. სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობის მომწესრიგებელი არცერთი ნორმა მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალურ წესს არ გვთავაზობს, რის გამოც, გამოყენებულ უნდა იქნას სსსკ-ის ზოგადი ნორმა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის გადანაწილებისთვის [სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი], რომლის თანახმად თანხის გადაცემის მტკიცების ტვირთი გამსესხებელს ეკისრება. ანუ გამსესხებლის ვალდებულება შემოიფარგლება სესხის თანხის გადაცემისა და გადაცემული თანხის ოდენობის მტკიცებით, ხოლო მსესხებლის მტკიცების ტვირთი კი შემოიფარგლება სესხის თანხის დაფარვით.

34. სსკ-ის 624-ე მუხლიდან გამომდინარე შეიძლება ითქვას ისიც, რომ სესხის ხელშეკრულების დადების ფაქტი, სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული ნებისმიერი დასაშვები მტკიცებულებით, მათ შორის, მოწმის ჩვენებით შეიძლება დადასტურდეს, თუმცა, ზეპირი სესხის დროს ნივთის გადაცემის დამტკიცების თვალსაზრისით, მხოლოდ ეს უკანასკნელი, კანონის თანახმად, არასაკმარისადაა მიჩნეული და საკასაციო პალატა გასესხებული თანხის გადაცემის ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელ დასაშვებ და საკმარის მტკიცებულებად მიიჩნევს წერილობით საბუთს, მაგალითად, სავალო საბუთი, გადარიცხვის ქვითარი, სალაროს შემოსავლის ორდერი (სუსგ №აs-398-371-2017, 06 ივნისი, 2017 წელი).

35. ამდენად, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების არსებობის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრებოდა. სწორედ მას უნდა წარედგინა სასამართლოსთვის იურიდიულად სარწმონო და დამაჯერებელი მტკიცებულებები, რომლებიც მხარეთა შორის სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობას დაადასტურებდა.

36. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ არა თუ დაადასტურა მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებები იმის შესახებ, რომ რეალურად, მოდავე მხარეთა შორის დაიდო სესხის ხელშეკრულება, არამედ მეტიც, მან მის მიერვე წარმოდგენილი მტკიცებულებებით გამორიცხა აღნიშნული ფაქტის არსებობის გარემოება.

37. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მხარე სადავო გარემოებას აფუძნებდა მის ახსნა-განმარტებაზე, მისი ინიციატივით დაკითხული მოწმის ჩვენებაზე და გასაუბრების ოქმებზე.

38. ც.ხ-ას ჩვენების თანახმად, მიმდინარე წლის სექტემბერში მ-მ დაურეკა და უთხრა, რომ კუთვნილი მიწის ნაკვეთის გაყიდვა უნდოდა. მისი განზრახვა თავიდან არ მოეწონა, მაგრამ მ-მ აუხსნა ოჯახური სიტუაცია და ის, თუ რა პრობლემის წინაშე იდგა. შემდგომ კვლავ დაურეკა მ-მ და უთხრა, რომ მიწის ნაკვეთის გაყიდვა საბოლოდ და მყარად ჰქონდა გადაწყვეტილი, გასაყიდად და გადასაფორმებლად საჯარო რეესტრში გაყოლა სთხოვა. თავიდან გაყოლაზე უარი უთხრა, რადგან არ ეცალა, მოგვიანებით კი თავად დაურეკა მ-ს, რომელმაც უთხრა, რომ უძრავი ქონება უკვე გაუფორმა მყიდველს და საჯარო რეესტრში მის მისვლას აზრი არ ჰქონდა, თუმცა თუ უნდოდა, მისულიყო. იუსტიციის სახლში როცა მივიდა, მ. შენობიდან უცნობ ქალთან ერთად გამოვიდა, რა დროსაც მოისმინა მათი საუბარი რომ ფული, რომელიც მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ მისცა, უნდა გაეკეთებინა გამიჯვნა, და თუ გამიჯვნა არ მოხდებოდა, მაშინ მ-ს ფული უნდა დაებრუნებინა, ხოლო მიწას ისევ თავის სახელზე გაიფორმებდა. მოწმემ შემდგომ განმარტა, რომ მ-მ თავად ვერ გააკეთა გამიჯვნა, რადგან თანამესაკუთრესთან აქვს პრობლემები და მ-ს სახლის გაყიდვა არასდროს უფიქრია, რადგან ეს მშობლების დანატოვარია და უფრთხილდებოდა. ამავე დროს წარმოუდგენელი იყო ქონება ასეთ მიზერულ ფასად გაეყიდა; მ-ს იმ დროს სჭირდებოდა თანხა და მხოლოდ მცირე ნაკვეთის გაყიდვას აპირებდა (იხ. სასამართლოს 18.12.2019 წლის სხდომის ოქმის აუდიო ჩანაწერი). ამდენად, მოწმის ჩვენებით დასტურდება ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების განზრახვა. მოწმის ჩვენება არ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მოპასუხემ თანხა მოსარჩელეს სესხად გადასცა და ქონების გაფორმება მხოლოდ მყარი გარანტიის მიზნით მოხდა.

39. სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების განზრახვის არსებობა ასევე დასტურდება თავად მოსარჩელე მხარის განმარტებით. კერძოდ, მოსარჩელე სარჩელში აღნიშნავს, რომ მას კუთვნილი ქონების გაყიდვა სურდა და მოპასუხეს ქონების ყიდვაზე შეუთანხმდა. სწორედ ამ განზრახვით მივიდნენ საჯარო რეესტრში, სადაც ჯერ ქონების გამიჯვნა და შემდგომ ნასყიდობის დადება უნდა მომხდარიყო, თუმცა გამიჯვნა ვერ მოხერხდა თანამესაკუთრისაგან თანხმობის არარსებობის გამო.

40. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის ეს განმარტება მიუთითებს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების სურვილზე, რომლის საბოლოო განხორციელება პირველ ეტაპზე, გამიჯვნის შეუძლებლობის გამო, ვერ მოხერხდა, ხოლო საბოლოოდ შეთანხმდნენ სადავო უძრავი ქონების ¾ წილის ნასყიდობაზე.

41. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოდავე მხარეთა ნამდვილი განზრახვა მიმართული იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების და არა სესხის ხელშეკრულების დადებაში. აღნიშნულის დასტურად სასამართლო მიუთითებს მოპასუხე მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე დაკითხული მოწმეთა (ნ.ბ–ი, ა.ი–ი, ა. ბ-ი, ნ.ხ-ი) განმარტებებზე, რომლებსაც არ დაუდასტურებიათ, რომ მოპასუხემ თანხა მოსარჩელეს სესხად გადასცა და ქონების გაფორმება მხოლოდ მყარი გარანტიის მიზნით მოხდა. ყველა მოწმის ჩვენება მიუთითებს იმაზე, რომ მოსარჩელის სურვილი – ქონების გასხვისება, ხოლო, მოპასუხის სურვილი მისი შეძენა იყო (მოწმე ნ.ხ-ის განმარტებით, მოსარჩელეს კუთვნილი ქონების გაყიდვა უნდოდა. იგი ქონებას 2 700 აშშ დოლარად ყიდიდა. რადგან თავად დიდი მიწის ნაკვეთი აქვს, ამიტომ მოსარჩელის მიწის შეძენის ინტერესი არ ჰქონდა. მისთვის ცნობილია, რომ მოსარჩელე ხშირად აკითხავდა ლ-ს და სთხოვდა, რომ როგორმე შეეძინათ მისი ქონება. საბოლოოდ შეთანხმდნენ კიდეც მაგრამ აღმოჩნდა, რომ უძრავი ქონება თანასაკუთრებაშია და ლ. ქონებას ვერ იფორმებდა, რაზეც ის და მისი ოჯახი ნერვიულობდა, თუმცა შემდგომ მაინც შეთანხმდნენ. მეზობლებმა იციან, რომ ლ-მ მ-ს ქონება შეიძინა და დაამუშავეს კიდეც მიწის ნაკვეთი. გარკვეული დროის შემდეგ მ. ჩავიდა ყვარელში და უკანონოდ შევიდა უძრავ ქონებაში. როდესაც მეზობლებმა ჰკითხე თუ რატომ მოიქცა ასე უპასუხა, რომ, მართალია, გაყიდა ქონება მაგრამ მისი დაბრუნება სურდა. მოწმე ნ. ბ–ის განმარტებით, ლ.ჭ-თან ახლო ურთიერთობა აქვს. მ. ხშირად ურეკავდა ლ-ს მეუღლეს, რომ მიწის გაყიდვა უნდოდა და მათ ეყიდათ. ქონებას მ. 2 700 აშშ დოლარად ყიდდა. ლ-ს მეუღლეს ჯანმრთელობის პრობლემები აქვს და დიალიზზე იმყოფება, ამიტომ სრული თანხა არ ჰქონდა. ნაწილი თანხა ლ-ს მშობლებმა მისცეს, 600 აშშ დოლარი კი თავად ასესხა. როდესაც იუსტიციის სახლში მივიდნენ აღმოჩნდა, რომ მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა ვერ მოხდებოდა, რადგან თანამესაკუთრე ჰყავდა. ლ-ს 800 აშშ დოლარი ბეს სახით წინასწარ ჰქონდა მიცემული და რადგან მიწას ვერ იფორმებდა ამიტომ მ-ს თანხის დაბრუნება მოსთხოვა. მ-მ უთხრა, რომ თანხას ვერ დაუბრუნებდა და, სანაცვლოდ, კუთვნილი წილის ყიდვა შესთავაზა. საბოლოოდ ნასყიდობის ხელშეკრულება წილზე დაიდო. მოწმემ განმარტა, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდგომ ლ-ს ოჯახმა დაასუფთავა მიწის ნაკვეთი და მოხნა. მოწმე ა.ი–ის განმარტებით, მის მეუღლეს (ნ.ბ-ი) ახლო ურთიერთობა აქვს ლ.ჭ-ის ოჯახთან. მეუღლემ უთხრა, რომ ლ. მიწას ყიდულობდა და თანხა სჭირდებოდა. 2018 წლის სექტემბერში ლ-ს 600 აშშ დოლარი ასესხეს, რომელიც შემდგომ 2019 წლის თებერვალში დაუბრუნა. მეუღლისგანვე იცის, რომ ლ-მ იყიდა მიწა. მოწმე ა.ბ-ის განმარტებით, ლ.ჭ-ის მეუღლის თხოვნით დაამუშავა მიწის ნაკვეთი – გაასუფთავა, გათიბა, ხის ძირები დაბარა და სასუქი დაუყარა. მიწის დამუშავებაში ლ-ს მეუღლეც ეხმარებოდა. მიწის დამუშავებაში თანხა ლ-ს მეუღლემ გადაუხადა).

42. მოდავე მხარეთა შორის სესხზე შეთანხმების არარსებობის კუთხით სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მოწმეების მხრიდან იმის დადასტურებაზე, რომ მოპასუხეს 2 700 აშშ დოლარი სრულად არ ჰქონდა და გარკვეული თანხის სესხება მოუწია.

43. რაც შეეხება აპელანტის მითითებას ყვარლის რაიონული სამმართველოს 29.03.2019, 06.04.2019, 07.04.2019 წლებით დათარიღებულ გამოკითხვის (გასაუბრების) ოქმებზე, აღნიშნულით ასევე არ დგინდება მოდავე მხარეთა შორის სასესხო ურთიერთობის არსებობის ფაქტი. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა გასაუბრების ოქმებში თავად მოსარჩელე მხარის მიერ მიცემულ ურთიერთსაწინააღმდეგო განმარტებებზე, სადაც რიგ შემთხვევაში აღნიშნა, რომ მათ შორის არსებობდა სასესხო ურთიერთობა, ხოლო, რიგ შემთხვევაში მიუთითებს მხარეთა შორის მიწის ნაწილზე (1200 კვ.მ. ფართზე) ნასყიდობის ხელშეკრულების არსებობის ფაქტზე.

44. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ იმ ფაქტობრივი გარემოების არსებობის პირობებში, რომ მოსარჩელე არ უარყოფს განზრახვას 2 700 აშშ დოლარად მოპასუხისათვის 1 200 კვ.მ-ის მიყიდვის შესახებ, ამასთან, იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს მოპასუხე მხარისაგან გადაცემული ჰქონდა 2 700 აშშ დოლარი, რომელიც როგორც აღინიშნა, სესხის თანხას არ წარმოადგენდა; გასაუბრების ოქმებში მოპასუხე მხარის განმარტებას, რომ მან 2700 აშშ დოლარად, მხოლოდ 1253 კვ.მ მიწის ნაკვეთი იყიდა, სააპელაციო პალატამ არ მიიჩნია იმის დასტურად, რომ ნასყიდობის საგანი მხოლოდ ამ კვადრატულობის ფართს შეეხებოდა. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ თანასაკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონება გამიჯნული არ არის, შესაბამისად, ნასყიდობის საგნად მხოლოდ 1 200 კვ.მ მიწის ფართი ვერ იქნებოდა მიჩნეული, მითუმეტეს, რომ როგორც მიწა, ასევე, მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები, რომელიც ერთ ობიექტად მოიაზრება, ერთი საკადასტრო კოდის ქვეშ მოქცეულს ქონებას წარმოადგენდა. მოპასუხის განმარტება კი, რომ იგი თანახმა იყო ქონების რაიმე ნაწილი დაებრუნებინა მოსარჩელე მხარისათვის, აღნიშნული გამომდინარეობდა მისი სურვილიდან (შესაძლოა მორიგების კუთხით), რომელსაც რაიმე ვალდებულებით ხასიათს ვერ მივანიჭებთ, ამ გარემოებაზე შეთანხმება მხარეებს ასევე შეეძლოთ მორიგების ფარგლებში, რაზედაც მათ ვერ მიაღწიეს, სარჩელზე წარდგენილი შესაგებლით, კი მოპასუხე მხარემ დაადასტურა სადავო ქონების ¾ ნაწილზე, ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარეთა ნების გამოვლების ფაქტი.

45. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მხარის აპელირება, რომ მოსარჩელეს განზრახული ჰქონდა მხოლოდ იმ მიწის ფართის ნაწილის გაყიდვა, რომელზეც არ იდგა სახლი. პალატამ კიდევ ერთხელ აღნიშნა, რომ შესაძლოა თავდაპირველ ეტაპზე მხარეთა ნება ამ პირობებზე არსებობდა, თუმცა, საბოლოოდ მხარეებმა ნება გამოავლინეს ქონების ¾ ნაწილზე ნასყოდობის ხელშეკრულების დადებაზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მხარეთა შორის შეთანხმება ვერ იქნებოდა მიღწეული თანამესაკუთრის ნებართვის გარეშე. საქმის გარემოებებით კი დასტურდება, რომ მოსარჩელეს სასწრაფოდ სჭირდებოდა ეს თანხა.

46. რაც შეეხება აპელირებას იმ გარემოებაზე, რომ სადავო უძრავი ქონების ¾ წილის და ამ უძრავი ქონებიდან მხოლოდ 1200 კვ.მ. მიწის ფართის ნასყიდობის ფასი, ორივე შემთხვევაში ვერ იქნებოდა განსაზღვრული 2 700 აშშ დოლარით, ამ კუთხით პირველ რიგში, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ნასყიდობის ფასის შეუსაბამობა უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებასთან, ვერ გახდება გარიგების ბათილობის კანონიერი საფუძველი, ვინაიდან, მხარეებმა ნასყიდობის ფასი ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპის საფუძველზე (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 319.1. მუხლის პირველი და მეორე წინადადებების თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას) შეათანხმეს, რაც მხარის უფლებას წარმოადგენს, თავად გადაწყვიტოს, რა პირობებით და რა ფასად გაასხვისოს კუთვნილი ქონება.

47. ფასთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა თავად მოსარჩელე მხარის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებაზე – უძრავი ქონების შეფასების შესახებ №19/06-03/15 დასკვნაზე, რომლის თანახმად, 1908 კვ.მ და მასზედ მდებარე 147 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი შეფასებულია 14 500 ლარად. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ შეფასება განხორციელებულია არა ქონების ¾ წილზე, რაც წინამდებარე საქმეში წარმოადგენს სადავო გარემოებას, არამედ, მთელ უძრავ ქონებაზე, რომელიც არის თანასაკუთრებაში. შესაბამისად, ქონების ¾ ნაწილზე, ფასი შესამჩნევად ნაკლები იქნება.

48. ფასის გონივრულობის განსაზღვრისას, ასევე მნიშვნელოვანია ის გარემოება, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას მოსარჩელეს სასწრაფოდ ესაჭიროებოდა თანხა, რაც მიუთითებს, რომ იგი თანახმა იყო, უძრავი ქონების რეალურ ღირებულებაზე ცოტა ნაკლებად, გაეყიდა მისი კუთვნილი წილი, რაც მის უფლებას წარმოადგენდა. ამ კუთხით მნიშვნელოვანია ასევე მოწმეთა ჩვენება და მხარეთა განმარტება, რომ მსურველი ამ ფართის ყიდვის არ არსებობდა, გარდა მოპასუხე მხარისა, ვინაიდან, იგი ცხოვრობდა მის მომიჯნავედ.

49. სსკ-ის 50-ე, 477-ე, 183-ე 311¹ მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 2018 წლის 1 ოქტომბერს მხარეთა შორის მარეგისტრირებელი ორგანოს წარმომადგენლის თანდასწრებით დაიდო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხემ სადავო უძრავი ნივთის ¾ წილი შეიძინა. მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში და უძრავი ნივთების მესაკუთრედ ლ.ჭ-ი აღირიცხა.

50. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ფორმალური თვალსაზრისით, სადავო ხელშეკრულება აკმაყოფილებს კანონით დადგენილ ყველა მოთხოვნას, რაც უძრავი ქონების ნასყიდობის შემთხვევაშია გათვალისწინებული. რაც შეეხება მოპასუხის მიერ მისი ფლობის ფაქტს, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მოპასუხე ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ დაეუფლა ქონებას, რაც გამოიხატა იმაში, რომ დაამუშავა მიწის ნაკვეთი, გათიბა ... რაც დასტურდება მოწმე ა. ღ-ის ჩვენებით, რაშიც მოპასუხის მეუღლემ მას გადაუხადა თანხა.

51. რაც შეეხება სადავო გარემოების ბათილობის სამართლებრივ საფუძვლებს, მოსარჩელემ სასამართლოს ვერ წარუდგინა რელევანტური მტკიცებულება, რომლითაც გარიგების მოჩვენებითი გარიგებისათვის აუცილებელი კომპონენტი „ურთიერთშეთანხმება“, ანუ ხელშემკვრელ მხარეთა ნების თანხვედრა დადასტურდებოდა. თავის მხრივ, მოპასუხემ სრულიად გააქარწყლა მცირედი ვარაუდიც კი იმისა, რომ გარიგება შეიძლება, მართლაც, მოჩვენებითი ხასიათის ყოფილიყო. მოპასუხის განმარტებითა და მოწმეთა ჩვენებით დადასტურდა ყველა ის წინაპირობა, რაც ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებას უძღვოდა წინ, და რომლის მიხედვითაც მოსარჩელის ნამდვილი ნება – უძრავი ნივთის გასხვისება, ხოლო მოპასუხის ნება მისი შეძენა (საკუთრებაში მიღება) იყო.

52. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელემ ასევე ვერ დაძლია მტკიცების ტვირთი და ვერ დაადასტურა, რომ მხარეთა შორის 2018 წლის 1 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულება თვალთმაქცური გარიგებაა. საქმის განხილვის შედეგად ვერ დადგინდა, რომ მოსარჩელეს და მოპასუხეს შორის არსებობდა სხვა შინაარსის შეთანხმება, რაც სესხის და იპოთეკის ხელშეკრულებისთვის დამახასიათებელი ურთიერთობების არსებობას დაადასტურებდა. სწორედ ამიტომ, არ არსებობს დადებული ხელშეკრულებების თვალთმაქცურად მიჩნევის და მისი ბათილად ცნობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

53. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

54. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორი ინტერპრეტაცია მისცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს და უაპელაციოდ გაიზიარა ფაქტების ტენდეციური შეფასება, დაარღვია სსსკ-ის 233-ე მუხლი, მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპი და უპირატესობა მიანიჭა მხოლოდ მოპასუხის პოზიციას. ასევე, გაურკვეველია, რატომ ვერ დააფუძნებდა კასატორი თავის პოზიციას მოპასუხის მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებებს და მის აღიარებას.

55. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ სადავო გარიგების შეფასებისას არ გამოიყენა სსკ-ის 52-ე მუხლი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, საქმეში წარმოდგენილი ვერცერთი მტკიცებულება ვერ ადასტურებს, რომ კასატორმა მიწასთან ერთად გაასხვისა საცხოვრებელი სახლიც.

56. მხარემ განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 115-ე მუხლი და არ გაითვალისწინა, რომ მოპასუხემ ბოროტად გამოიყენა თავისი უფლება და სასამართლოს დაუმალა ხელშეკრულების რეალური შინაარსი. სააპელაციო პალატას ასევე უნდა გამოეყენებინა სსსკ-ის 380-ე მუხლის პირველი ნაწილი და შესაძლებლობა მიეცა კასატორისათვის, წარედგინა ახალი მტკიცებულებები, ამავე კოდექსის 83-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის საფუძველზე დაეზუსტებინა სარჩელში მითითებული გარემოებები.

57. კასატორმა მიიჩნია, რომ სსსკ-ის 89-ე მუხლის შესაბამისად, სასამართლოს საქმეში დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად უნდა ჩაება ნ.ნ-ე, რომელსაც სადავო ქონებასთან დაკავშირებით დავა ჰქონდა პირველი ინსტანციის სასამართლოში და წარადგინა აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება.

58. მხარის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად გამოიყენა სსსკ-ის 105-ე მუხლი, ხოლო 128-ე მუხლის გამოყენების მიუხედავად, მის მიერ დასმული შეკითხვების პასუხები სათანადოდ არ შეაფასა.

59. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატას უნდა ეხელმძღვანელა სსსკ-ის 131-ე მუხლით და გაეთვალისწინებინა მოპასუხის არაერთი, მათ შორის, წერილობითი აღიარება, რომ მხარეთა შორის შეთანხმება შეეხებოდა მხოლოდ მიწის ნაკვეთის შეძენას. აღნიშნული დაადასტურეს მოპასუხის მიერ დასახელებულმა მოწმეებმაც. სააპელაციო პალატის შინაგან რწმენაზე გავლენა არ იქონია მოპასუხის მითითებამ, რომ მან შეცვალა პოზიცია ყვარლის პოლიციისათვის მიცემულ განმარტებაში, რადგან იქ არ ჰქონდა დადებული ფიცი. აღნიშნული კუთხით პალატამ უგულებელყო სსსკ-ის 133-ე მუხლი.

60. გასაჩივრებული განჩინება მიღებულ იქნა სსსკ-ის 244-ე მუხლის დარღვევით, მტკიცებულებების ობიექტურად შეფასების გარეშე.

61. მხარის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს ყურადღება არ გაუმახვილებია იმ ფაქტზე, რომ მოსარჩელემ 2018 წლის 17 სექტემბერს საჯარო რეესტრში წარადგინა გასასხვისებლად მომზადებული 1253 კვ.მ მიწის ნაკვეთი აზომვითი ნახაზი და მოითხოვა 1908 კვ.მ ნაკვეთიდან მისი გამოყოფა. ამ ნახაზზე დატანილი არ ყოფილა ¾ წილი იმ საცხოვრებელი სახლიდან, რაც 1908 კვ.მ მიწაზე, როგორც თანასაკუთრებაზე იყო დამაგრებული.

62. კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვან პრაქტიკაზე, თუმცა გადაწყვეტილების მიღებისას გვერდი აუარა მას.

63. მხარემ მიუთითა სააპელაციო პალატის მიერ მოპასუხისათვის დასმულ კითხვაზე, რომლის მიხდევითაც სასამართლო დაინტერესდა, მოსარჩელის მხრიდან იაფფასიანი ნაკვეთის 2000 აშშ დოლარად მოპასუხისათვის მიყიდვის შემდეგ მოსარჩელემ საცხოვრებელი სახლის სანაცვლოდ 700 აშშ დოლარი როგორ დაუფასა, რაზეც მოპასუხეს პასუხი არ გააჩნდა. თუმცა საბოლოოდ სააპელაციო პალატამ აღნიშნული გარემოება სათანადოდ არ შეაფასა.

64. კასატორი არ დაეთანხმა გასაჩივრებულ განჩინებას მისთვის სახელმწიფო ბაჟის დაკისრების ნაწილშიც, რადგან მხარე იმყოფებოდა მძიმე მატერიალურ მდგომარეობაში.

65. კასატორმა იშუამდგომლა საქმეზე ახალი მტკიცებულების დართვისა და მოწმეთა დაკითხვის შესახებ.

66. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 11 მარტის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად, ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 18 ივნისის განჩინებით კი საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი იქნა სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

67. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, ასევე, მტკიცებულებების შეჯერებისა და გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის იურიდიული დასაბუთებულობის განხილვის შედეგად მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.

68. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია (შედავება).

69. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ საჯარო რეესტრში მოსარჩელის სახელზე ირიცხებოდა 1908 კვ.მ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთისა და მასზე მდებარე 147 კვ.მ შენობა-ნაგებობის ¾ წილი.

70. 2018 წლის 17 სექტემბერს მოსარჩელემ განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრს და №….. საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული 1 908 კვ.მ მიწის ნაკვეთის დაყოფა მოითხოვა.

71. საჯარო რეესტრის 2018 წლის 21 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, სარეგისტრაციო წარმოება შეჩერდა იმ საფუძვლით, რომ დაყოფის რეგისტრაციისთვის უძრავი ნივთის თანამესაკუთრის თანხმობა იყო საჭირო.

72. საჯარო რეესტრის 2018 წლის 2 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის განცხადებაზე დაწყებული სარეგისტრაციო წარმოება დაინტერესებული პირის მოთხოვნით შეწყდა.

73. 2018 წლის 1 ოქტომბერს მხარეთა შორის დაიდო უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხემ უძრავი ნივთის ¾ წილი შეიძინა და აღირიცხა მის მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში.

74. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

75. საკასაციო სასამართლო შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს; მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

76. სასამართლო კი, ზემოთაღნიშნული ნეიტრალიტეტის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისიგაერთიანებულისამეფოსწინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X). სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no26986/0-). საკასაციო სასამართლო, როგორც აღინიშნა, სადავო ფაქტებს შეაფასებს საპროცესო წესების დაცვით მიღებული განმარტებების ფარგლებში.

77. საკასაციო სასამართლო კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიების გაცნობის შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ, როგორც საპროცესო სამართლებრივი, ასევე მატერიალურსამართლებრივი ნორმების არასწორ გამოყენებას (იხ. საკასაციო საჩივარი).

78. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 ნოემბრის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელის მოთხოვნა მხარეთა შორის 2018 წლის 01 ოქტომბერს დადებული ხელშეკრულების, როგორც სსკ-ის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული მოჩვენებითი და თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობის შესახებ, არ დაკმაყოფილდა.

79. განსახილველი დავის ფარგლებში სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს მოსარჩელისათვის სარჩელში მითითებული მოთხოვნის წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

80. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

81. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

82. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი, ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.). კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

83. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

84. საკასაციო სასამართლო მისთვის მინიჭებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების ფუნქციიდან და საქმის სამართლებრივი მნიშვნელობიდან გამომდინარე, მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს ხელშეკრულების დადების საკითხზე.

85. ვალდებულების წარმოშობის ერთ-ერთ საფუძველს ხელშეკრულება წარმოადგენს. ხელშეკრულება - ორი ან მეტი პირის შეთანხმებაა, რომელიც კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას ისახავს მიზნად. ამ მიზნის მისაღწევად ხელშემკვრელი მხარეები მზადყოფნას გამოთქვამენ დათმონ საკუთარი თავისუფლების ან ქონების ნაწილი, ე.ი. ორმხრივად შეიბოჭონ თავი.

86. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო სამართლით განმტკიცებული მხარეთა ავტონომიურობის პრინციპი ყველაზე ნათლად ხელშეკრულების თავისუფლებაში გამოიხატება. ხელშეკრულების თავისუფლება ეფუძნება მხარეთა სურვილს, დაამყარონ კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობა. ხელშეკრულების თავისუფლება ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ხელშეკრულების დადების თავისუფლება; ბ) ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლება. ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფალი განსაზღვრა გულისხმობს იმასაც, რომ სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების მიხედვით, „კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას“ (შდრ: ირმა გელაშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III მუხლი 319, ველი 8, თბილისი, 2019); ეს კი იმას ნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსით განმტკიცებული ხელშეკრულების სახეები არ არის ამომწურავი. ხელშეკრულების მხარეებს, როგორც წესი უფლება აქვთ, უფლება აქვთ დამოუკიდებლად აირჩიონ ხელშეკრულების ტიპიც და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულების შინაარსი. (იხ: სერგი ჯორბენაძე, ხელშეკრულების თავისუფლება სამოქალაქო სამართალში, თბილისი, 2017, გვ. 103).

87. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულება მხარეთა შეთანხმების შედეგია. შეთანხმება გულისხმობს მხარეთა თანმხვედრი ნების გამოვლენას, რომელიც მიმართულია ერთი და იმავე სამართლებრივი მიზნის მიღწევისაკენ. სახელშეკრულებო სამართალში უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების დადების მომენტის განსაზღვრას, რადგან სწორედ ამ მომენტიდან წარმოეშვებათ მხარეებს სახელშეკრულებო უფლებები და იბოჭებიან ნაკისრი ვალდებულებებით. (შდრ: ეკატერინე ბაღიშვილი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III მუხლი 327, ველი 3, თბილისი, 2019).

88. სსკ-ის 477-ე მუხლის შესაბამისად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი კი მოვალეა, გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება.

89. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესზეც, რომლის თანახმადაც, ხელშეკრულების დასადებად საკმარისი არ არის მხოლოდ მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობებზე, არამედ საჭიროა ასევე, რომ ეს შეთანხმება მოხდეს საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით.

90. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს იმსჯელოს ხელშეკრულების არსებითი პირობებისა შესახებ. სსკ-ის 327.I მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები ყველა მის არსებით პირობებზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. პრაქტიკული მნიშვნელობის საკითხია, თუ რას მოიზრებს ხელშეკრულების არსებითი პირობა (essentialia negotii). სსკ-ის 327 II მუხლის მიხედვით, „არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ“. ხელშეკრულების არსებითი პირობების ჩამონათვალს კანონი იშვიათი გამონაკლისის გარდა, (რადგან თითოეული ტიპის ხელშეკრულებას აქვს კანონით გაწერილი „მინიმალური შინაარსი“, რომლესაც ქმნიან ის პირობები, რომლებზეც შეთანხმების გარეშე ხელშეკრულება არ დაიდება), არ განსაზღვრავს. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების მხოლოდ ის პირობები, რომელზეც მხარეთა შეთანხმების მიღწევის გარეშე, ხელშეკრულება დადებულად არ ჩაითვლება (შდრ: ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 327, გვ.90, თბილისი, 2001).

91. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სსკ-ის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესზეც, რომლის თანახმადაც, ხელშეკრულების დასადებად საკმარისი არ არის მხოლოდ მხარეთა შეთანხმება ხელშეკრულების ყველა არსებით პირობებზე, არამედ საჭიროა ასევე, რომ ეს შეთანხმება მოხდეს საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. როგორც წესი, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა, ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის რაიმე განსაკუთრებული ფორმის დაცვა საჭირო არ არის. ხელშეკრულება ძალაში მას შემდეგ შედის, როდესაც მხარეები შესაბამის პირობებზე თუნდაც ზეპირი მოლაპარაკებების გზით შეთანხმდებიან. ხელშეკრულების დასადებად, ცალკეულ შემთხვევაში, ზეპირი მოლაპარაკებებით შესაბამისი პირობების განსაზღვრაც არ არის აუცილებელი. შესაძლოა, მხარეთა კონკლუდენტური ქმედებებიდანაც ირკვეოდეს, რომ მათ შორის ხელშეკრულება დაიდო.

92. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ კანონით ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილია განსაზღვრული ფორმა, ან მხარეებმა ხელშეკრულებით გაითვალისწინეს ასეთი ფორმა, მაშინ ხელშეკრულება ძალაში შედის მხოლოდ ამ ფორმის შესახებ მოთხოვნის შესრულების შემდეგ.

93. სსკ-ის 69-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ გარიგება შეიძლება დაიდოს ზეპირად ან წერილობითი ფორმით. გარიგების ფორმასთან დაკავშირებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი ნაწილით დადგენილი წესები ხელშეკრულების ფორმაზეც ვრცელდება.

94. როგორც წესი, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა, ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის რაიმე განსაკუთრებული ფორმის დაცვა საჭირო არ არის. ხელშეკრულება ძალაში მას შემდეგ შედის, როდესაც მხარეები შესაბამის პირობებზე თუნდაც ზეპირი მოლაპარაკებების გზით შეთანხმდებიან. ხელშეკრულების დასადებად, ცალკეულ შემთხვევაში, ზეპირი მოლაპარაკებებით შესაბამისი პირობების განსაზღვრაც არ არის აუცილებელი. შესაძლოა, მხარეთა კონკლუდენტური ქმედებებიდანაც ირკვეოდეს, რომ მათ შორის ხელშეკრულება დაიდო.

95. ამდენად, ხელშეკრულების ფორმასთან დაკავშირებითაც მოქმედებს სახელშეკრულებო ფორმის თავისუფლების პრინციპი. თუმცა ეს პრინციპი შეუზღუდავი არ არის. ცალკეულ შემთხვევებში კანონი ადგენს ფორმას, რომლის დაცვაც კონკრეტული ტიპის ხელშეკრულებების ნამდვილობისათვის აუცილებელია. მხარეებსაც შეუძლიათ გაითვალისწინონ ხელშეკრულების რაიმე ფორმა, როგორც მისი ძალაში შესვლის აუცილებელი წინაპირობა. კანონმდებელი გარკვეულ წესებს ხელშეკრულების ფორმასთან დაკავშირებით ისეთ შემთხვევებში განსაზღვრავს, როდესაც თავად სახელშეკრულებო სამართლებრივი ურთიერთობის სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად არის ამის საჭიროება და ფორმის დაწესებას შესაბამისი მიზანი გააჩნია.

96. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი განსაზღვრავს ხელშეკრულების ტიპებს, რომელთა ნამდვილობისათვის საჭიროა, რომ ისინი დაიდოს წერილობითი ფორმით. თავის მხრივ, წერილობითი ფორმა იყოფა რთულ (სანოტარო) წერილობით და მარტივ წერილობით ფორმებად.

97. სსკ-ის 323-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას. აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებისათვის აუცილებელი ყველა არსებითი პირობის წერილობითი ფორმით ასახვა და ხელმოწერით დადასტურება მხარეებს წარმოუშობს ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უფლებებსა და მოვალეობებს, კერძოდ, მყიდველს თანხის გადახდის, ხოლო გამყიდველს კი თანხის მიღებისა და ქონების გადაცემის ვალდებულებას.

98. წერილობითი გარიგების საფუძველზე გამოვლენილი ნების შესაბამისად, გამსხვისებელი ვალდებულია, მიიღოს ნასყიდობის ფასი და დაარეგისტრიროს უძრავი ქონების შემძენი უძრავი ქონების მესაკუთრედ საჯარო რეესტრში, რაც გამოიხატება მის ვალდებულებაში, გადასცეს შემძენს უძრავ ქონებასთან დაკავშირებული საბუთები და გადაიხადოს რეგისტრაციისათვის აუცილებელი ხარჯები. წერილობითი გარიგების შედეგად გამყიდველის უარი ნასყიდობის ფასის მიღებასა და უძრავი ქონების საჯარო რეესტრში შემძენის სახელზე დარეგისტრირებაზე, სხვა არაფერია, თუ არა უძრავ ქონებაზე დადებული გარიგების დარღვევა და არა ვალდებულების შეუსრულებლობა გარიგების ფორმადაუცველობის საფუძვლით.

99. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ უძრავი ნივთის ნასყიდობაზე შეთანხმების ნამდვილობისთვის კანონმა იმპერატიულად დაადგინა კონკრეტული ფორმა, კერძოდ, სსკ-ის 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების წარმოშობისთვის აუცილებელია წერილობითი ფორმა. იმავე შინაარსისაა 323-ე მუხლი. როგორც ყველა გარიგებისთვის, უძრავი ნივთის ნასყიდობისთვისაც გადამწყვეტია ნების გამოვლენის სამართლებრივი ვარგისიანობა. კანონით დადგენილი წესის თანახმად, თუ ნება გამოვლენილია სამართლებრივი ფორმის დაუცველად, სამართლებრივი შედეგი არ მიიღწევა.(სსკ-ის 59-ე მუხლი).

100. სსკ-ის 477-ე მუხლის პირველი ნაწილის ანალიზის საფუძველზე, ნასყიდობის ხელშეკრულება კონსესუალურია და იგი დადებულად ითვლება მის ყველა არსებით პირობაზე საამისოდ დადგენილი ფორმით მხარეთა შეთანხმების მომენტიდან. შესაბამისად, ხელშეკრულების ძალაში შესვლა ნივთის გადაცემაზე დამოკიდებული არ არის. ამასთან, ხელშეკრულების მიზანი და ინტერესი, რასაკვირველია, საკუთრების უფლების გადაცემაშია და იგი, მისი შინაარსიდან გამომდინარე, სწორედ უფლების გადაცემას ემსახურება. ამდენად, ნასყიდობის ხელშეკრულება მოიცავს როგორც ვალდებულებით (მხარეები თანხმდებიან ხელშეკრულების პირობებზე), ისე სანივთო (გარიგებით საკუთრების უფლების განკარგვა და გადაცემა ხდება) გარიგების ელემენტებს და იგი, როგორც ერთიანი ხელშეკრულება, ერთობლივად უნდა იქნეს განხილული.

101. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ამა თუ იმ ნორმის განმარტება ზოგად ნორმებთან ერთობლიობაში უნდა განხორციელდეს. შესაბამისად, სსკ-ის 323-ე და 183-ე მუხლის დანაწესები ურთიერთშეჯერებით უნდა იქნეს განხილული. ამასთან, სსკ-ის 323-ე მუხლი თავისი ბუნებით იმპერატიული ნორმაა, რომლის მიზანი, როგორც ზოგადად ყველა იმპერატიული ნორმების მიზანი კერძო უფლებათა დაცვის უზრუნველყოფაშია. კანონის განმარტება კანონის ბუნდოვანი ადგილების დაზუსტებას და ტექსტის მნიშვნელობის დადგენას გულისხმობს, შესაბამისად, სასამართლო უფლებამოსილია, განმარტოს კანონი მაშინ, როდესაც ამისი საჭიროება არსებობს და საკანონმდებლო დანაწესებით პრობლემის ერთმნიშვნელოვანი გადაწყვეტა ვერ ხდება. კანონის ინტერპრეტაციის არსი, კანონის ტექსტის საფუძველზე კანონის აზრისა და მიზნის დადგენაა, რაც სამართლის განვითარების ერთ-ერთი მნიშვენლოვანი საფუძველია. კანონის ინტერპრეტაციის აუცილებლობას კანონში არსებული ხარვეზი განაპირობებს. ასეთი ვითარება მაშინაა, როდესაც კანონი პირდაპირ არ იძლევა პასუხს ამა თუ იმ საკითხზე და სასამართლო ხარვეზიანი ნორმის ტექსტისა და სამართლის ძირითად პრინციპების შეჯერებით ადგენს იმ სამართლებრივ წესრიგს, რომლის დადგენაც კანონმდებელს სურდა - კანონმდებლის მიზანი.

102. ამასთან, როდესაც კანონმდებელი განსაზღვრულ ქცევას სავალდებულოდ ადგენს, ამით მას სურს განსაზღვრული მიზნის მიღწევა. იმპერატიული ნორმები ასახავენ კანონმდებლის მიდგომას კონკრეტული ქცევის მიზანსა და მიზანშეწონილობაზე. მართლმსაჯულება კანონმდებლის განზრახვას ვერ გასცდება მაშინაც კი, როდესაც კანონმდებლის მიერ სამართლის ნორმის შინაარსის დაკონკრეტებისა და ლეგიტიმური ცვლილებებისათვის კანონში ღია სივრცეა დატოვებული. იმპერატიული ნორმების დადგენის შემთხვევაში კანონმდებელი ქცევის მხოლოდ ამ სახით განხორციელების სავალდებულოობას ადგენს და მათ არსებობას, როგორც წესი, სხვა ზოგადსამართლებრივ პრინციპებთან ერთად საფუძვლად უდევს სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და კერძო სფეროში ნდობის დაცვის პრინციპი. უძრავ ნივთზე დადებული ვალდებულებითი გარიგების ფორმასავალდებულოობა ნათლად წარმოაჩენს კანონმდებლის მიზანს - უძრავი ნივთების სპეციალურ სამართლებრივ რეჟიმში მოქცევით ხელი შეუწყოს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობას.

103. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთებას იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის უცილოდ ბათილი გარიგების დადების ფაქტი არ დასტურდება, კერძოდ, სახეზე არ არის სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლით გათვალისწინებული ფაქტობრივი შემადგენლობა (გარიგების მხარეთა ნება, არ დადგეს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგი, ასევე, არ დასტურდება მათი სურვილი, ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაეფარათ სხვა გარიგება) და მიაჩნია, რომ ამ მხრივ, სააპელაციო პალატამ სავსებით სწორად იხელმძღვანელა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი პრაქტიკით (სუსგ Nას-457-439-2016), ამასთანავე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების ფაქტი (სსკ-ის 477-ე მუხლი) (რაც ასევე მოდავე მხარეებმა დაადასტურეს საკასაციო სასამართლოში 2021 წლის 18 ივნისის სხდომაზე).

104. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები მოიცავს სასამართლოს ვალდებულებას, მიუთითოს გადაწყვეტილების მიღების საკმარისი საფუძვლები. დასაბუთებული გადაწყვეტილება მხარეებს აჩვენებს, რომ მათ ნამდვილად მოუსმინეს. მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნული სასამართლო მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობის და არგუმენტების შერჩევის დროს სარგებლობს შეფასების ფართო ფარგლებით, ის ვალდებულია, რომ საკუთარი ქმედებები გაამართლოს, გადაწყვეტილების მიღების შესაბამისი მიზეზების მითითებით (კარმელ სალიბა მალტის წინაღმდეგ - Carmel Saliba v. Malta, N 24221/13, § 73, 29 ნოემბერი 2016; § 73). როდესაც მხარის არგუმენტს არსებითი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების შედეგზე, იგი საჭიროებს ნათელ და კონკრეტულ პასუხს (რუიზ ტორია ესპანეთის წინააღმდეგ- Ruiz Torija v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 30, Series A N 303-A; § 30; ჰირო ბალანი ესპანეთის წინააღმდეგ, Hiro Balani v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 28, Series A N 303-B; § 28 ), შესაბამისად, სასამართლოებს მოეთხოვებათ გამოიკვლიონ მხარეთა ძირითადი არგუმენტები (ბუზესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ -Buzescu v. Romania, N 61302/00, § 67, 24 მაისი 2005, § 67. დონაძე საქართველოს წინააღმდეგ - Donadzé v. Georgia, N 74644/01, § 35, 7 მარტი 2006;). სამართლიანი სამართალწარმოება მოითხოვს, რომ ეროვნულმა სასამართლომ, რომელმაც, ქვედა ინსტანციის სასამართლოს არგუმენტების გამოყენებით ან სხვაგვარად არ წარმოადგინა გადაწყვეტილების დეტალური მიზეზები, უპასუხოს წამოჭრილი საკითხების არსებით ნაწილს და არ შემოიფარგლოს მხოლოდ ქვედა ინსტანციის დასაბუთების გაზიარებით (ელე ფინეთის წინააღმდეგ- Helle v. Finland, 19 დეკემბერი 1997, § 60, Reports of Judgments and Decisions 1997-VIII;).

105. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი, სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

106. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

107. საკითხის სიცხადის მიზნით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დამატებით განმარტებას მოითხოვს სარჩელის საგნისა და ფაქტობრივი საფუძვლის ცნება: სარჩელის საგანი არის განმცხადებლის მატერიალურ-სამართლბრივი მოთხოვნა მოწინააღმდეგე მხარისადმი, რომელიც უნდა განიხილოს სასამართლომ და რომლის ფარგლებშიც უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება (განჩინება), უფრო კონკრეტულად დავის საგანი არის მოთხოვნის შინაარსი და არა მისი მატერიალური ობიექტი; რაც შეეხება სარჩელის ფაქტობრივ საფუძველს, ეს არის გარემოებები, რომელზეც მხარე ამყარებს საკუთარ მოთხოვნებს და რომელთა დადასტურებაც სწორედ მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ემსახურება მიზნად. სარჩელის საგნისა და ფაქტობრივი საფუძვლის შეცვლა მხოლოდ მხარის უფლებას წარმოადგენს და სასამართლო, შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, არ არის უფლებამოსილი, ჩაერიოს მასში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლი (მე-2 და მე-3 ნაწილები) იმის მიხედვით, თუ საქმე განხილვის რა ეტაპზეა, ადგენს მოსარჩელის მიერ სარჩელის საგნისა და/ან საფუძვლის შეცვლის წესს, თუმცა, უდავოა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მხარეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას ამ უფლებით არ უსარგებლია, უფრო მეტიც, სააპელაციო საჩივრის ფაქტობრივ საფუძვლად უთითებდა იმავე გარემოებებზე, რაც სარჩელში იყო მითითებული. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.

108. მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლებისაგან განსხვავებულია მიდგომა სამართლებრივ საფუძველთან მიმართებით, მართალია, მის სარჩელში მითითების ვალდებულებას ასევე ადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტი, თუმცა, ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, ეს არ არის შემზღუდავი სასამართლოსათვის და არც გავლენას ახდენს დავის შედეგზე, ანუ მოსამართლისათვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები, თუ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად რა სამართლებრივი საფუძველი უნდა იქნეს გამოყენებული და არც კანონის იმპერატიული დათქმაა, რომ გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებულ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს. სასამართლოს ვალდებულებას წარმოადგენს კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რომელიც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას (იხ. სუსგ Nას-877-825-2010, 28 დეკემბერი, 2010 წელი).

109. საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ სადავო ურთიერთობის სამართლებრივი შეფასება სასამართლოს ვალდებულებაა, მიუხედავად იმისა, ედავებიან თუ არა ამ შეფასებას მხარეები. ეს იმას ნიშნავს, რომ არც სააპელაციო და არც საკასაციო სასამართლო არაა შებოჭილი სააპელაციო თუ საკასაციო საჩივარში მითითებული კანონის დარღვევებით და ისინი ამოწმებენ გადაწყვეტილებას მატერიალურსამართლებრივი ნორმების სწორად გამოყენების თვალსაზრისით. თუ ასეთი შემოწმების შედეგად სასამართლო იმ დასკვნას გამოიტანს, რომ საჩივრის მოთხოვნა გადაწყვეტილების გაუქმების ან შეცვლის შესახებ უნდა დაკმაყოფილდეს, მაგრამ არა საჩივარში მითითებული, არამედ მატერიალურსამართლებრივი ნორმის (კანონის) სხვა დარღვევის გამო, სასამართლომ უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება. იმ შემთხვევაში კი, თუ არასწორი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, ანუ კანონის (სსსკ-ის 393.2 მუხლის) დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება შესაძლებელია სხვაგვარი სამართლებრივი შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია, თავისი განჩინებით ძალაში დატოვოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ან ამ გადაწყვეტილების შეცვლით მიიღოს ახალი გადაწყვეტილება იმავე ან სხვა შედეგით (სსსკ-ის 386-ე მუხლი). ასეთივე შესაძლებლობითაა აღჭურვილი საკასაციო სასამართლოც, კერძოდ, მას შეუძლია, არ გააუქმოს გადაწყვეტილება და ძალაში დატოვოს იგი (სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი) ან ახალი გადაწყვეტილებით დაადგინოს იგივე ან სხვა შედეგი (სსსკ-ის 411-ე, 412-ე მუხლები).

110. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატას უნდა ეხელმძღვანელა სსსკ-ის 131-ე მუხლით და გაეთვალისწინებინა მოპასუხის არაერთი, მათ შორის, წერილობითი აღიარება, რომ მხარეთა შორის შეთანხმება შეეხებოდა მხოლოდ მიწის ნაკვეთის შეძენას. აღნიშნული დაადასტურეს მოპასუხის მიერ დასახელებულმა მოწმეებმაც. სააპელაციო პალატის შინაგან რწმენაზე გავლენა არ იქონია მოპასუხის მითითებამ, რომ მან შეცვალა პოზიცია ყვარლის პოლიციისათვის მიცემულ განმარტებაში, რადგან იქ არ ჰონდა დადებული ფიცი. აღნიშნული კუთხით პალატამ უგულებელყო სსსკ-ის 133-ე მუხლი. გასაჩივრებული განჩინება მიღებულ იქნა სსსკ-ის 244-ე მუხლის დარღვევით, მტკიცებულებების ობიექტურად შეფასების გარეშე. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლოს ყურადღება არ გაუმახვილებია იმ ფაქტზე, რომ მოსარჩელემ 2018 წლის 17 სექტემბერს საჯარო რეესტრში წარადგინა გასასხვისებლად მომზადებული 1253 კვ.მ მიწის ნაკვეთი აზომვითი ნახაზი და მოითხოვა 1908 კვ.მ ნაკვეთიდან მისი გამოყოფა. ამ ნახაზზე დატანილი არ ყოფილა ¾ წილი იმ საცხოვრებელი სახლიდან, რაც 1908 კვ.მ მიწაზე, როგორც თანასაკუთრებაზე იყო დამაგრებული. კასატორმა მიუთითა სააპელაციო პალატის მიერ მოპასუხისათვის დასმულ კითხვაზე, რომლის მიხდევითაც სასამართლო დაინტერესდა, მოსარჩელის მხრიდან იაფფასიანი ნაკვეთის 2000 აშშ დოლარად მოპასუხისათვის მიყიდვის შემდეგ მოსარჩელემ საცხოვრებელი სახლის სანაცვლოდ 700 აშშ დოლარი როგორ დაუფასა, რაზეც მოპასუხეს პასუხი არ გააჩნდა, თუმცა საბოლოოდ სააპელაციო პალატამ აღნიშნული გარემოება სათანადოდ არ შეაფასა.

111. საკასაციო პალატა ნაწილობრივ იზარებს კასატორის პრეტენზიას და მიუთითებს, რომ განსახილველ შემთხვევაში როგორც მხარეთა ახსნა-განმარტებით, ასევე მოწმეთა ჩვენებებით დადგენილია, რომ მხარეებს სურდათ ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება. ც.ხ-ას ჩვენების თანახმად, მიმდინარე წლის სექტემბერში მ-მ დაურეკა და უთხრა, რომ კუთვნილი მიწის ნაკვეთის გაყიდვა უნდოდა. მისი განზრახვა თავიდან არ მოეწონა, მაგრამ მ-მ აუხსნა ოჯახური სიტუაცია და ის, თუ რა პრობლემის წინაშე იდგა. შემდგომ კვლავ დაურეკა მ-მ და უთხრა, რომ მიწის ნაკვეთის გაყიდვა საბოლოდ და მყარად ჰქონდა გადაწყვეტილი, გასაყიდად და გადასაფორმებლად საჯარო რეესტრში გაყოლა სთხოვა. თავიდან გაყოლაზე უარი უთხრა, რადგან არ ეცალა, მოგვიანებით კი თავად დაურეკა მ-ს, რომელმაც უთხრა, რომ უძრავი ქონება უკვე გაუფორმა მყიდველს და საჯარო რეესტრში მის მისვლას აზრი არ ჰქონდა, თუმცა თუ უნდოდა, მისულიყო. იუსტიციის სახლში როცა მივიდა, მ. შენობიდან უცნობ ქალთან ერთად გამოვიდა, რა დროსაც მოისმინა მათი საუბარი რომ ფული, რომელიც მიწის ნაკვეთის სანაცვლოდ მისცა, უნდა გაეკეთებინა გამიჯვნა, და თუ გამიჯვნა არ მოხდებოდა, მაშინ მ-ს ფული უნდა დაებრუნებინა, ხოლო მიწას ისევ თავის სახელზე გაიფორმებდა. მოწმემ შემდგომ განმარტა, რომ მ-მ თავად ვერ გააკეთა გამიჯვნა, რადგან თანამესაკუთრესთან აქვს პრობლემები და მ-ს სახლის გაყიდვა არასდროს უფიქრია, რადგან ეს მშობლების დანატოვარია და უფრთხილდებოდა. ამავე დროს წარმოუდგენელი იყო ქონება ასეთ მიზერულ ფასად გაეყიდა; მ-ს იმ დროს სჭირდებოდა თანხა და მხოლოდ მცირე ნაკვეთის გაყიდვას აპირებდა (იხ. სასამართლოს 18.12.2019 წლის სხდომის ოქმის აუდიო ჩანაწერი).

112. ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების განზრახვის არსებობა ასევე დასტურდება თავად მოსარჩელე მხარის განმარტებით. კერძოდ, მოსარჩელე სარჩელში აღნიშნავს, რომ მას კუთვნილი ქონების გაყიდვა სურდა და მოპასუხეს ქონების ყიდვაზე შეუთანხმდა. სწორედ ამ განზრახვით მივიდნენ საჯარო რეესტრში, სადაც ჯერ ქონების გამიჯვნა და შემდგომ ნასყიდობის დადება უნდა მომხდარიყო, თუმცა გამიჯვნა ვერ მოხერხდა თანამესაკუთრისაგან თანხმობის არარსებობის გამო. მოსარჩელის ეს განმარტება მიუთითებს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების სურვილზე. მოდავე მხარეთა ნამდვილი განზრახვა მიმართული იყო ნასყიდობის ხელშეკრულების და არა სესხის ხელშეკრულების დადებისაკენ. აღნიშნულის დასტურად საკასაციო სასამართლო მიუთითებს მოპასუხე მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე დაკითხული მოწმეთა (ნ.ბ-ი, ა.ი-ი, ა.ბ-ი, ნ.ხ-ი) განმარტებებზე, რომლებსაც არ დაუდასტურებიათ, რომ მოპასუხემ თანხა მოსარჩელეს სესხად გადასცა და ქონების გაფორმება მხოლოდ მყარი გარანტიის მიზნით მოხდა. ყველა მოწმის ჩვენება მიუთითებს იმაზე, რომ მოსარჩელის სურვილი – ქონების გასხვისება, ხოლო, მოპასუხის სურვილი მისი შეძენა იყო (მოწმე ნ. ხ-ის განმარტებით, მოსარჩელეს კუთვნილი ქონების გაყიდვა უნდოდა. იგი ქონებას 2 700 აშშ დოლარად ყიდიდა. რადგან თავად დიდი მიწის ნაკვეთი აქვს, ამიტომ მოსარჩელის მიწის შეძენის ინტერესი არ ჰქონდა. მისთვის ცნობილია, რომ მოსარჩელე ხშირად აკითხავდა ლ-ს და სთხოვდა, რომ როგორმე შეეძინათ მისი ქონება. საბოლოოდ შეთანხმდნენ კიდეც მაგრამ აღმოჩნდა, რომ უძრავი ქონება თანასაკუთრებაშია და ლ. ქონებას ვერ იფორმებდა, რაზეც ის და მისი ოჯახი ნერვიულობდა, თუმცა შემდგომ მაინც შეთანხმდნენ. მეზობლებმა იციან, რომ ლ-მ მ-ს ქონება შეიძინა და დაამუშავეს კიდეც მიწის ნაკვეთი. გარკვეული დროის შემდეგ მ. ჩავიდა ყვარელში და უკანონოდ შევიდა უძრავ ქონებაში. როდესაც მეზობლებმა ჰკითხე თუ რატომ მოიქცა ასე უპასუხა, რომ, მართალია, გაყიდა ქონება მაგრამ მისი დაბრუნება სურდა. მოწმე ნ.ბ–ის განმარტებით, ლ.ჭ- თან ახლო ურთიერთობა აქვს. მ. ხშირად ურეკავდა ლ- ს მეუღლეს, რომ მიწის გაყიდვა უნდოდა და მათ ეყიდათ. ქონებას მ--- 2 700 აშშ დოლარად ყიდდა. ლ-ს მეუღლეს ჯანმრთელობის პრობლემები აქვს და დიალიზზე იმყოფება, ამიტომ სრული თანხა არ ჰქონდა. ნაწილი თანხა ლ- ს მშობლებმა მისცეს, 600 აშშ დოლარი კი თავად ასესხა. როდესაც იუსტიციის სახლში მივიდნენ აღმოჩნდა, რომ მიწის ნაკვეთის გამიჯვნა ვერ მოხდებოდა, რადგან თანამესაკუთრე ჰყავდა. ლ- ს 800 აშშ დოლარი ბეს სახით წინასწარ ჰქონდა მიცემული და რადგან მიწას ვერ იფორმებდა ამიტომ მ-ს თანხის დაბრუნება მოსთხოვა. მ-მ უთხრა, რომ თანხას ვერ დაუბრუნებდა და, სანაცვლოდ, კუთვნილი წილის ყიდვა შესთავაზა. საბოლოოდ ნასყიდობის ხელშეკრულება წილზე დაიდო. მოწმემ განმარტა, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდგომ ლ- ს ოჯახმა დაასუფთავა მიწის ნაკვეთი და მოხნა. მოწმე ა.ი-ის განმარტებით, მის მეუღლეს (ნ.ბ-ი) ახლო ურთიერთობა აქვს ლ.ჭ-ის ოჯახთან. მეუღლემ უთხრა, რომ ლ.მიწას ყიდულობდა და თანხა სჭირდებოდა. 2018 წლის სექტემბერში ლ-ს 600 აშშ დოლარი ასესხეს, რომელიც შემდგომ 2019 წლის თებერვალში დაუბრუნა. მეუღლისგანვე იცის, რომ ლ-მ იყიდა მიწა. მოწმე ა.ბ-ის განმარტებით, ლ.ჭ-ის მეუღლის თხოვნით დაამუშავა მიწის ნაკვეთი – გაასუფთავა, გათიბა, ხის ძირები დაბარა და სასუქი დაუყარა. მიწის დამუშავებაში ლ-ს მეუღლეც ეხმარებოდა. მიწის დამუშავებაში თანხა ლ-ს მეუღლემ გადაუხადა) ( იხ. წინამდებარე განჩინების პ.38-41).

113. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ევროსასამართლოს განმარტებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, მოწმეთა კომპეტენცია, პირველ რიგში ეროვნული კანონმდებლობის შესაბამისად წესრიგდება (იხ. the Lüdi v. Switzerland, გადაწყვეტილება 15.06.1992, სერია A, N238, გვ. 20, პარაგრაფი 43 და the Schuler-Zgraggen v. Switzerland გადაწყვეტილება 24.06.1993. სერია N263, გვ.21. პარაგრაფი 66). საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე და 140-ე მუხლების ანალიზიდან კი, გამომდინარეობს, რომ მოწმის ჩვენების მიღებისას ეროვნულმა სასამართლომ უნდა იხელმძღვანელოს ყველა იმ ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორით, რაც ამ მტკიცებულების იურიდიულ ბუნებას ახლავს, მათ შორისაა მოწმის, როგორც სუბიექტის დამოუკიდებლობა მხარეთა შორის სადავო ფაქტებისა და მოვლენების მიმართ. სწორედ ამ კრიტერიუმებით განისაზღვრება ჩვენებაში გადმოცემული ფაქტების იურიდიული სანდოობა.

114. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§ 29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ, სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, §59; Perez v. France, §80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ, ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; Niderost-huber v. Switzerland, § 24; K.S. v. finland § 21;).

115. საქმის მასალებში განთავსებულია გურჯაანის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის განჩინება შსს ყვარლის რაიონული სამმართველოდან ბ.ბ-ის და ლ.ჭ-ის გამოკითხვის ოქმების გამოთხოვის შესახებ (იხ. ტ1.ს.ფ.158), ასევე განთავსებულია 2019 წლის 29 მარტის ლ.ჭ-თან გასაუბრების შესახებ ოქმი (ტ.1.ს.ფ.164); 2019 წლის 06 აპრილის ლ.ჭ-ის გამოკითხვის ოქმი (იხ. ტ.1.ს.ფ.166-167). ორივე გამოკითხვის ოქმში ლ. ჭ–ი მიუთითებს, რომ მოსარჩელისაგან უნდა შეეძინა მიწის ნაკვეთის ნაწილი 1253 კვ.მ. სააპელაციო პალატის მიერ ამ მტკიცებულებების შეფასებას (იხ. წინამდებარე განჩინების პ.43-45) კასატორი არ ეთანხმება და მიუთითებს, რომ სააპელაციო პალატამ უგულებელყო სსსკ-ის 133-ე მუხლის დანაწესი ( იხ. საკასაციო საჩივარი, წინამდებარე განჩინების პ.59).

116. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ” ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა.

117. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლენი, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

118. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს. შეჯიბრებითობის პრინციპი, მხარეთა თანასწორობის პრინციპთან ერთად, წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლით, აგრეთვე საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე- 4 და მე-5 მუხლებით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლო უფლების მნიშვნელოვან კომპონენტს.

119. სსსკ-ის მე–4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. შეჯიბრებითობის პრინციპმა თავისი ასახვა ჰპოვა სსსკ–ის მთელ რიგ სხვა ნორმებში.

120. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ შეჯიბრებითობის პრინციპის შინაარსის ანალიზი საფუძველს გვაძლევს გავაკეთოთ შემდეგი დასკვნები:1. შეჯიბრებითობის პრინციპი მოიცავს მხარეთა საქმიანობას მხოლოდ საქმის ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების სფეროში. საკითხი იმის შესახებ, რომ სასამართლოსაქმის განხილვას (სამოქალაქო პროცესს) იწყებს მხოლოდ დაინტერესებული პირის მოთხოვნით, ან, რომ სასამართლო არ უნდა გასცდეს მხარეთა მოთხოვნის ფარგლებს და ა.შ. განეკუთვნება არა შეჯიბრებითობის, არამედ დისპოზიციურობის პრინციპის სფეროს.2. მხარეთა მოთხოვნების თუ შესაგებლის ფაქტობრივი (და არა იურიდიული) დასაბუთება (გამართლება) ეკისრებათ თვითონ მხარეებს.3. მხარეებმა თვითონ უნდა განსაზღვრონ, თუ რომელი ფაქტები დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს (შესაგებელს). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული აგრეთვე სსსკ-ის 178–ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად, სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს, აგრეთვე სსსკ-ის 201–ე მუხლში, რომლის თანახმად, თუ მოპასუხე სარჩელს არ ცნობს, მან უნდა მიუთითოს რა კონკრეტულ გარემოებებს ემყარება მისი შესაგებელი სარჩელის წინააღმდეგ. 4. მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს (დადასტურდეს) მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის (შესაგებლის) დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ 178–ე მუხლის „ვ“ ქვეპუნქტში, რომლის თანახმად სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს (ე.ი. მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულ გარემოებებს), აგრეთვე, სსსკ-ის 201-ე მუხლში, რომლის თანახმად, მოპასუხემ თავის პასუხში (შესაგებელში) უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებები, (ე.ი. მოპასუხის მიერ თავის შესაგებელში მითითებული გარემოებები.

121. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კონცენტრირებულად შეჯიბრებითობის პრიციპი გამოხატულია სსსკ-ის 102–ე მუხლში, რომლის თანახმად თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.შეჯიბრებაში გამარჯვებულად გამოცხადდება მხარე, რომელმაც უკეთ შეძლო დაერწმუნებინა სასამართლო თავისი მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივ დასაბუთებულობაში, ანუ მხარე, რომელმაც მიუთითა ფაქტებზე, რომლებიც იურიდიულად ამართლებენ მოთხოვნას (შესაგებელს) და წარმოუდგინა სასამართლოს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ ამ ფაქტებს.

122. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს ყურადღება გაამახვილოს იმ საკითხზე, თუ რა როლი შეუძლია შეასრულოს სასამართლომ მხარეთა შეჯიბრების პროცესში. ფაქტიურად ესაა საკითხი, თუ რა ზომითაა გამოყენებული სამძებრო პრინციპის ელემენტები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში. სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებათა გასარკვევად სასამართლოს შეუძლია თავისი ინიციატივით მიმართოს ამ კოდექსში გათვალისწინებულ ღონისძიებებს. სამართლებრივი მნიშვნელობის საკითხია, თუ რა შინაარსის შეიძლება იყოს ეს ღონისძიებები.პირველ რიგში მიზანშეწონილია განხილული იქნეს მტკიცების საგნის ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების წრის ზუსტად და სრულად განსაზღვრის შესახებ საკითხი.

123. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. ე.ი. ისეთი ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც სამართლის ნორმა უკავშირებს გარკვეულ იურიდიულ შედეგს.

124. ამრიგად, სასამართლო ვერ გადაწყვეტს ვერცერთ სამოქალაქო საქმეს, თუ მან წინასწარ არ დაადგინა გარკვეული ფაქტები. ამ ფაქტების დადგენა ხორციელდება უმთავრესად დამტკიცების გზით, შესაბამისი მტკიცებულებების გამოყენებით.

125. ფაქტების დამტკიცების პროცესი საკმაოდ დეტალურად რეგულირდება სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით, კერძოდ, განსაზღვრულია მტკიცების საშუალებათა (მტკიცებულებათა) წრე, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად, ამ მტკიცებულებათა დასაშვებობა და განკუთვნადობა, მტკიცების ტვირთის (მოვალეობის) განაწილება მხარეთა შორის, ანუ რომელმა მხარემ რა გარემოება უნდა დაამტკიცოს, მტკიცებულებათა გამოკვლევის წესი, მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესები და ა.შ.

126. სასამართლო მტკიცების პროცესი – ესაა საქმიანობა, რომელსაც ახორციელებენ მხარეები და სასამართლო იმ ფარგლებში და წესით, რომლებიც განსაზღვრულია კანონით. მხარეები წარუდგენენ სასამართლოს მტკიცებულებებს იმ ფაქტების დადასტურების მიზნით, რომლებზეც ისინი ამყარებენ თავიანთ მოთხოვნებს და შესაგებელს. სასამართლო მტკიცებულებათა დასაშვებობის და განკუთვნადობის პრინციპების მოთხოვნა დაცვით იღებს ამ მტკიცებულებებს და აფასებს მათ თავისი შინაგანი რწმენით. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, სასამართლო მტკიცების პროცესის სხვადასხვა მონაწილე სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს, მაგრამ ყველა მათგანის საქმიანობა მიმართულია ერთი მიზნისაკენ – გაირკვეს სიმართლე, დადგინდეს საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები.

127. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო პროცესში დადგენილი უნდა იქნეს სამი სხვადასხვა ხასიათის, შინაარსისა და შედეგების მიხედვით ისეთი ფაქტები, როგორიცაა: 1) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მხოლოდ პროცესუალურ სამართლებრივი შედეგი (სარჩელის მიღება წარმოებაში, ან ასეთ მიღებაზე უარის თქმა); 2) ფაქტები, რომლებსაც უკავშირდება მატერიალურ სამართლებრივი შედეგი, ანუ მთავარი საძიებელი ფაქტები (სარჩელის დაკმაყოფილება, ან მის დაკმაყოფილებაზე უარისთქმა); 3) მტკიცებულებითი ფაქტები, რომელთა მეშვეობით ხორციელდება მთავარი, ანუ გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცება – დადასტურება.

128. შესაბამისად, სამოქალაქო პროცესში მტკიცების საგანია მატერიალურ სამართლებრივი მნიშვნელობის ფაქტები, რომლებზეც მიუთითებენ მხარეები თავიანთი მოთხოვნების (შესაგებლის)დასაბუთება–გამართლების მიზნით.რა კრიტერიუმით უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ მტკიცების საგნის განსაზღვრისას? სარჩელის აღძვრით მოსარჩელეს სურს გარკვეული შედეგის დადგომა (ნივთის მიკუთვნება, ვალის დაბრუნება,ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულების მოშლა და ა.შ.), მისი ეს სურვილი აისახება სარჩელის იმ ელემენტში, რომელსაც სარჩელის საგანი ეწოდება. ამრიგად, სარჩელის საგანს ქმნის მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი. მაგრამ, მოსარჩელისათვის სასურველი შედეგის დადგომა, მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილება შესაძლებელია მხოლოდ გარკვეული ფაქტების საფუძველზე, რომლებსაც კანონი უკავშირებს მოსარჩელის მატერიალურ სამართლებრივი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. ზუსტად იგივე უნდა განსაზღვროს იმ ფაქტების წრემ, რომლებსაც უკავშირდება მხარეთა მოთხოვნის (შესაგებლის) ფაქტობრივი დასაბუთებულობა. მიუთითონ ფაქტებზე, რომლებიც ასაბუთებენ მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს, არის თვითონ მხარეთა მოვალეობა.

129. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეიძლება გავაკეთოთ დასკვნა მტკიცების საგნის განსაზღვრის კრიტერიუმის შესახებ: მტკიცების საგანში შედიან მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტები, რომლებიც სასამართლოს შეხედულებით სამართლებრივად ასაბუთებენ (ამართლებენ) მათ მოთხოვნებს და შესაგებელს.კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არაა, ესაა სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა.

130. „სამართლებრივი დავისას სამოქალაქო საქმის განმხილველ მოსამართლეს ორი ამოცანა აქვს დასაძლევი: პირველ რიგში, მან უნდა გამოარკვიოს, თუ რა მოხდა სინამდვილეში. მეორე რიგში კი მოსამართლემ სამართლებრივად უნდა შეაფასოს ფაქტობრივი გარემოებები და დაადგინოს, არსებობს თუ არა სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი. მოსარჩელემ სასამართლოს უნდა მიუთითოს ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ასაბუთებს სასარჩელო მოთხოვნას. თუ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ აკმაყოფილებს აღნიშნულ მოთხოვნას, მაშინ სარჩელი უკვე ამ საფუძველზევე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ასეთ შემთხვევაში მოსამართლეს არა აქვს უფლება, საკუთარი ინიციატივით მოიძიოს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელი გარემოებები და შეაგროვოს მტკიცებულებები. თუ მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებულია ყველა იმ გარემოებაზე, რომლებიც კანონის მიხედვით ადასტურებენ მოთხოვნის არსებობას, მაშინ უკვე მოპასუხეზეა დამოკიდებული, ამ გარემოებების არსებობის უარყოფა“ (იხ.თომას ჰერმანი, მტკიცებულებითი სამართალი, GIZ, თბილისი, 2016, გვ.3-4). „მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაამტკიცოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს“ (იხ.ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 200-, გვ.64).შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეიტანოს მტკიცების საგანში და საფუძვლად დაუდოს გადაწყვეტილებას ფაქტები,რომლებზეც მხარეები არ მიუთითებენ? იურიდიულ დოქტრინაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სასამართლოს ეს არ შეუძლია. (იხ.დამატებით: თ. ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, თბილისი, 2005, გვ.87; ჰ. ბოელინგი, ლ, ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 200-, გვ.64).

131. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა ახსნა-განმარტების მოსმენის დროს, რაც შეიძლება მოხდეს მოსამზადებელ სხდომაზე (სსსკ-ის 205-ე მუხლი) ან მთავარ სხდომაზე (სსსკ-ის 218-ე მუხლი), შეკითხვების მიცემის საშუალებით კიდევ ერთხელ დააზუსტოს ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებსაც ემყარება მხარეთა მოთხოვნა (შესაგებელი). ამის შესახებ პირდაპირაა მითითებული სსსკ-ის 128-ე მუხლში, რომლის თანახმად სასამართლოს უფლება აქვს შეკითხვები მისცეს მხარეებს, რომლებიც ხელს შეუწყობენ საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.საგულისხმოა სსსკ-ის 219-ე მუხლის დანაწესი იმის შესახებ, რომ მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული. ამრიგად, ფაქტებზე თვითონ მხარეებმა უნდა მიუთითონ. სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა გამოკითხვისა და შეკითხვების მიცემის გზით ხელი შეუწყოს გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას.

132. სსსკ-ის 4.1 მუხლის მიხედვით, მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს, ამავე კოდექსის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომელზეც მოსარჩელე ამყარებს ავისმოთხოვნებს. მოხმობილი ნორმები განსაზღვრავენ მხარეთა ტვირთს ფაქტების მითითების თაობაზე. განსხვავებით მტკიცების ტვირთისაგან, რომელსაც მოსამართლე აქტიურად ხელმძღვანელობს და კარნახობს მხარეებს, თუ ვინ უნდა ამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტი, იგი პასიურია ფაქტების მითითებისას, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსამართლე ვერ დაეხმარება მხარეს სარჩელის/შესაგებლის ფაქტობრივი დასაბუთების შედგენაში. მოსამართლეს დავის გადასაწყვეტად სჭირდება რელევანტური ფაქტები, რომელთა წარდგენაზე სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება მხარეებს.

133. მას შემდეგ, რაც მოსამართლე მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას, განსაზღვრავს ნორმის ფაქტობრივ ელემენტებს (წინაპირობებს), ამ წინაპირობებს მიუსადაგებს მოსარჩელის მიერ მოხსენებულ ფაქტებს და თითეულ წინაპირობაზე გასცემს დადებით პასუხს, იგი ამოწმებს რომელ ფაქტებს ხდის მოპასუხე სადავოდ (მოპასუხის სტადია). თუ მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი კვალიფიციური (არსებითი) შედავება, არამედ მხოლოდ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტების უარყოფით შემოიფარგლება, მოსამართლე გადადის მტკიცების სტადიაზე, რაც ნიშნავს სადავოდ გამხდარი ფაქტების დადგენის პროცესს. მოპასუხის მხრიდან არსებითი ხასიათის შედავების შემთხვევაში, მოსამართლემ ასევე უნდა მოიძიოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც გამორიცხავს, წყვეტს ან აფერხებს მოთხოვნის განხორციელებას, ხოლო ნორმის წინაპირობების შემოწმება იმავე წესით ხორციელდება. აქაც მნიშვნელოვანია რას პასუხობს მოსარჩელე მოპასუხის არსებით შედავებას, არ არის გამორიცხული მოსარჩელემაც კვალიფიციური პასუხი გასცეს მოპასუხის ამგვარ განმარტებას. ამდენად მოსამართლე ასე უწვეტად გადადის მოსარჩელის სტადიიდან მოპასუხის სტადიაზე და პირიქით, ვიდრე არ დასრულდება მხარეთა განმარტებების ურთიერთგაცვლის პროცესი, რომლის შედეგადაც უნდა გაირკვეს უდავო და სადავო (მტკიცების საგანში შემავალი) ფაქტები.

134. შესაგებლის შინაარსობრივი მხარე, განსაკუთრებით ფაქტობრივი ნაწილი გავლენას ახდენს მტკიცების ტვირთზე. სსსკ-ის 102.1 მუხლის ზოგადი დათქმიდან გამომდინარე, უფლების შემწყვეტი, შემაფერხებელი და გამომრიცხველი შესაგებლის მტკიცების ტვირთი მოდის მოპასუხეზე. იმ შემთხვევაში, თუ მოპასუხე სათანადოდ ახერხებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ (არსებით) გარემოებებზე შედავებას საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთების გარეშე, მაშინ ამ გარემოებებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება უკვე მტკიცების სტადიაზე მიიღება იმისდა მიხედვით, (მტკიცების ტვირთის განაწილების გათვალისწინებით) დამტკიცდება თუ არა ეს სადავო გარემოებები; თუ მოპასუხე ვერ ახერხებს საპირისპირო ნორმის წინაპირობების დასაბუთებას და ვერც მოსარჩელის მიერ მითითებული და მოთხოვნის დამაფუძნებელი გარემოებების სათანადო შედავებას, სასამართლოს შეუძლია მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკმაყოფილოს სარჩელი.

135. საკასაციო პალატას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის კონტექსტში მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში შეფასებას საჭიროებს მოსარჩელის პოზიცია, კერძოდ, იგი გარიგების ბათილად ცნობასა და ქონების საკუთრებაში დაბრუნებას შეცდომის თუ მოტყუების საფუძველზე მოითხოვს. სამოქალაქო კოდექსის 72-ე მუხლიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს ეკისრება შეცილების ადრესატის მიერ სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული კეთილსინდისიერების პრინციპის დარღვევის, ასევე, შეცდომის არსებითობის (სსკ-ის 73-ე მუხლის ფარგლებში მხარე ხომ არ შეცდა გარიგების ტიპის არჩევაში error in negotio) მტკიცების ტვირთი, ამ საკითხის უარყოფითად გადაწყვეტის შემთხვევაში, სასამართლომ უნდა განსაზღვროს ასევე, ხომ არ ამტკიცებს მოსარჩელე გარიგების მოტყუებით დადების ფაქტს (სსკ-ის 81-ე (1) მუხლი) და ამ საფუძვლით ხომ არ ეცილება ხელშეკრულებას, ასევე, უნდა შემოწმდეს გარიგების კონკრეტული საფუძვლით შეცილების ნამდვილობა, რამეთუ საცილო გარიგების მიმართ არანამდვილი შეცილების განხორციელება ამ გარიგებას იურიდიული ძალმოსილებით აღჭურავს. ( შდრ: სუსგ №ას-1170-1125-2016, 13 ივნისი, 2017).

136. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ გარიგების ბათილობის ლეგალურ დეფინიციას სამოქალაქო კოდექსი არ შეიცავს და მხოლოდ იმით შემოიფარგლება, რომ განსაზღვრული პირობების დარღვევით დადებულ გარიგებებს ბათილად აღიარებს. ამიტომ ბათილობის ცნება და შინაარსი კანონის ნორმებისა და და ლიტერატურაში არსებული მოსაზრებების ანალიზის საფუძველზე უნდა განისაზღვროს. (შდრ. ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 54, ველი5, თბილისი, 2017). ბათილია გარიგება, თუ ის არ იწვევს გარიგების მონაწილეების მიერ დასახულ სამართლებრივი შედეგის დადგომას. გარიგების ბათილობა კანონით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგია, ამიტომ გარიგების ბათილობის მიზეზები, მოსალოდნელი შედეგები, გარიგების ნაკლის გამოსწორების ჩათვლით, კანონით განისაზღვრება. ამის შესაბამისად ერთმანეთისაგან განსხვავდება ბათილი გარიგების სახეები.

137. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ბათილი გარიგების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს საცილო გარიგება. საცილო გარიგება დადების მომენტში ნამდვილია, მაგრამ შეცილების შედეგად კარგავს იურიდიულ ძალას, ე.ი ხდება ბათილი. საცილო გარიგება შეცილების გამო ბათილად ჩაითვლება არა შეცილების მომენტიდან, არამედ მისი დადების მომენტიდან. საცილო გარიგების გავრცელებული შემთხვევებია შეცდომით, მოტყუებით ან იძულებით დადებული გარიგებები (შდრ. ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 54, ველი12, თბილისი, 2017).

138. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 72-ე მუხლის საფუძველზე, გარიგება შეიძლება საცილო გახდეს, თუ ნების გამოვლენა მოხდა არსებითი შეცდომის საფუძველზე. არსებითი შეცდომა მოცემულია მაშინ, როდესაც პირის რეალური და გამოხატული ნება ერთმანეთს არ ემთხვევა. შეცდომა არსებითობის განსჯისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს შემთხვევის ყველა გარემოება. შეცდომის არსებითობის შეფასება წარმოადგენს სამართლებრივ კატეგორიას. ( შდრ. თორნიკე დარჯანია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 72, ველი 6, თბილისი, 2017). შეცდომა უნდა იყოს ნების გამოვლენის განმსაზღვრელი, ანუ იგი უნდა იმყოფებოდეს მიზეზობრივ კავშირში დამდგარ შედეგთან (ნების გამოვლენასთან). ამას ადგილი აქვს იმ შემთხვევაში, როდესაც შეცდომის შედეგად პირი ავლენს ისეთ ნებას, რომელსაც შეცდომის გარეშე ამ კონკრეტული ფორმით არ გამოავლენდა, ანუ როდესაც შეცდომა შედეგის განმსაზღვრელია. შეცილებაზე უფლებამოსილია დაინტერესებული პირი, ანუ ის, ვინც ნების გამოვლენისას შეცდომას უშვებს და არა ნების გამოვლენის ადრესატი. შეცდომით დადებული გარიგების სამართლებრივი შედეგი, შეცილების შემდეგ გამოიხატება გარიგების ბათილობაში მისი დადების მომენტიდან (ex tunc). არსებითი შეცდომის სახეები გათვალისწინებულია სსკ-ის 73-ე მუხლის დანაწესით.

139. როგორც შეცდომით, ისე მოტყუებით დადებული გარიგებისას ნების ნაკლს მხარის არასწორი წარმოდგენა განაპირობებს დასადები გარიგების არსთან თუ შინაარსთან დაკავშირებით, ასევე, იმ გარემოებების არასწორი აღქმა, რაც გარიგების დადებას საფუძვლად დაედო, მაგრამ მათ შორის, არსებობს არსებითი განსხვავება, კერძოდ, მართალია, მოტყუებით დადებული გარიგებებისას, მხარე შეცდომის საფუძველზე შედის სამართალურთიერთობაში, მაგრამ ეს შეცდომა გამოწვეულია მეორე მხარის ქმედებით, ანუ, შეცდომით დადებული გარიგებისას, ხელშეკრულების კონტრაჰენტი კეთილსინდისიერია ნების ნაკლთან მიმართებით და მოდავე მხარის მცდარი წარმოდგენა მის მიერ გარკვეული მონაცემების დამალვით ან არასწორი ინფორმაციის მიწოდებით არ არის განპირობებული. შეცდომა მოცემულია მაშინ, როდესაც პირის რეალური და გამოხატული ნება ერთმანეთს არ ემთხვევა. სხვანაირად რომ ვთქვათ, შეცდომა არის მხარის მცდარი წარმოდგენა შემთხვევის შემადგენლობაზე.

140. ზოგადი თვალსაზრისით, შეცდომა არსებითად შესაძლებელია მიჩნეულ იქნეს ასევე მაშინ, როდესაც ზოგადი საბაზრო შეხედულებითა და ნების გამომვლენის გადმოსახედიდან არასასურველ სამართლებრივ ბოჭვაში დარჩენა მიუღებელია. მაშასადამე, ცალკეული შემთხვევების გათვალისწინებით, ყურადღება უნდა მიექცეს, როგორც ობიექტურ, ისე სუბიექტურ კრიტერიუმებს: თუ „რა ზომებს მიიღებდა მსგავს ვითარებაში გონიერი ადამიანი, რომ სცოდნოდა საქმის ჭეშმარიტი მდგომარეობის შესახებ“. ამდენად, შეცდომის არსებითობის განსჯისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს შემთხვევის ყველა გარემოება, რომელიც ყოველ შემთხვევაში განსხვავებული წინაპირობებიდან უნდა გამომდინარეობდეს. აღნიშნული კი თავის მხრივ, ხაზს უსვამს იმ ფაქტს, რომ შეცდომის არსებითობის შეფასება სამართლებრივი კატეგორიაა.

141. შეცილების სამართლებრივი შედეგი არის გარიგების სრული ან ნაწილობრივი ბათილობა. იმ შემთხვევაში, როდესაც მხარეებს განხორციელებული აქვთ შესრულებები, მათი უკან დაბრუნება ხდება უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით ან ვინდიკაციით. ის, ვინც იყენებს შეცილების უფლებას, უნდა დაამტკიცოს შეცდომის არსებობა, შეცდომის არსებითობა, და მიზეზობრივი კავშირი შეცდომასა და ნების გამოვლენას შორის.

142. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში სარჩელსა და შესაგებლში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, შესაფასებელია, მხარეთა შორის ურთიერთობა მიჩნეულ უნდა იქნეს თუ არა შეცდომით ან მოტყუებით დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებად.

143. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ კასატორმა ნაწილობრივ დასაბუთებული შედავება წარმოადგინა, ამასთანავე, დასადგენია რა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები, საკასაციო პალატა მოკლებულია შესაძლებლობას, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება მოცემულ საქმეზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის (1) „ა“ ქვეპუნტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გასაჩივრებულ განჩინებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს იმავე სასამართლოს, რომელმაც საპროცესო სამართლის წესების დაცვით, საკასაციო პალატის მითითებების ფარგლებში (სსსკ-ის 412-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) უნდა დაადგინოს სადავო ფაქტები და ამის შემდგომ გადაწყვიტოს უფლების საკითხი. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში სარჩელსა და შესაგებლში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ შესაფასებელია, მხარეთა შორის ურთიერთობა მიჩნეულ უნდა იქნეს თუ არა შეცდომით ან მოტყუებით დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებად. თუ სააპელაციო სასამართლო მივა დასკვნამდე, რომ სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება წარმოადგენს საცილო გარიგებას, ასეთ შემთხვევაში შემოწმებული უნდა იქნეს გარიგების ბათოლობის შეცილების ვადის საკითხიც.

144. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ განსხვავებით სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადისაგან, შეცილების ვადა უნდა შემოწმდეს სასამართლოს მიერ თავისი ინიციატივით (სასამართლო შესაგებელი) (შდრ: სუსგ №1181-2018, 18 თებერვალი, 2021).

145. რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას საქმეზე ახალი მტკიცებულებების დართვის შესახებ, არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო: საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი მოწესრიგება, რომელიც იმპერატიულად ადგენს ფორმალურ წესებს, სავალდებულოა არა მხოლოდ მხარეებისათვის, არამედ სასამართლოსათვისაც და ამ რეგულაციების შეცვლა ან განსხვავებული ინტერპრეტაცია მხარეთა ნებაზე ან სასამართლოს მიხედულებაზე ვერ იქნება დამოკიდებული. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ემუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილი არაა დააკმაყოფილოს კასატორის წინამდებარე განჩინების პ.65-ში მითითებული შუამდგომლობა, ამიტომაც კასატორს უკან უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო სასამართლოში 2021 წლის 2 მარტის №ა-967-21 და ამავე წლის 13 მაისის №ა-2309-21 განცხადებებით წარმოდგენილი ახალი მტკიცებულებები.

146. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. მ.ნ-ე-ბ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 18 ნოემბრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს;

3. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზ. ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ე. გასიტაშვილი

ლ. მიქაბერიძე