საქმე №ას-280-2020 5 მარტი, 2021 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - ზ.წ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს ,,თ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, საქმის სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნება

დავის საგანი - ბრძანებების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. ზ.წ–ძე (შემდგომ - მოსარჩელე, დასაქმებული, აპელანტი, კასატორი), უვადო შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, სს ,,თ–ში“ (შემდგომ - მოპასუხე, დამსაქმებელი, კომპანია, მოწინააღმდეგე მხარე) იურიდიული სამსახურის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევებზე სახდელების დადების განყოფილებაში - განყოფილების უფროსის თანამდებობას იკავებდა.

2. მოსარჩელის შრომითი ანაზღაურება ყოველთვიურად 3927 ლარს შეადგენდა.

3. ორგანიზაციის 2016 წლის 31 აგვისტოს №კ-686 ბრძანებით, მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა და იგი დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდა საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდგომ - სშკ) 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად.

4. მოსარჩელეს მიღებული აქვს კომპენსაცია, ორი თვის შრომის ანაზღაურება, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის გამო.

სარჩელის საფუძვლები:

5. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა 2016 წლის 31 აგვისტოს №კ-686 ბრძანების ბათილად ცნობა, თანამდებობაზე აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება. ასევე, ყოველთვიურად მისაცემი ანაზღაურების დაყოვნებისათვის ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე გადასახდელი თანხის 0.07%-ის მოპასუხისათვის დაკისრება.

6. მოსარჩელემ კომპანიის სამეთვალყურეო საბჭოს 2016 წლის 1 ივლისის №160 სხდომის ოქმის, კომპანიის გენერალური დირექტორის 2016 წლის 4 ივლისის №432, იმავე წლის 5 ივლისის №435, 2016 წლის 8 ივლისის №451 და იმავე წლის 14 ივლისის №460 ბრძანებების ბათილად ცნობაც მოითხოვა, ასევე - კომპანიის 2016 წლის 4 აგვისტოს იურიდიულ სამსახურში ვაკანტურ თანამდებობებზე კანდიდატების შერჩევის კომისიის სხდომის ოქმისა და მოსარჩელესთან მიმართებით იმავე კომისიის 2016 წლის 8 აგვისტოს გამოცემული ,,შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ და შეთავაზება სხვა თანამდებობის დაკავების თაობაზე“ შეტყობინების ბათილად ცნობა.

7. მოსარჩელის განმარტებით, ზემოაღნიშნული ბრძანებები ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი, ვინაიდან მათი გამოცემა მოკლებულია ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველს. ამასთან, კომპანიის სამეთვალყურეო საბჭოს 2016 წლის 1 ივლისის სხდომის ოქმი არაუფლებამოსილემა პირებმა გამოსცეს, ვინაიდან ისინი საჯარო რეესტრში სამეთვალყურეო საბჭოს წევრებად 2016 წლის 4 ივლისს დარეგისტრირდნენ.

8. მოსარჩელის განმარტებით, იურიდიული სამსახურის უფროსის ბრძანებით, ოთხი თანამშრომლიდან ორი თავიანთ ძირითად ფუნქციების შესრულებას ჩამოსცილდა და დებიტორულ დავალიანებებზე სამუშაოდ სასარჩელო წარმოების კუთხით ჩაერთვნენ. განყოფილებაში აპრილის დასაწყიდიან 12 ივლისამდე განსახილველად შევიდა 1674 საქმე, რომლებიც მხოლოდ მასა და კომპანიის სხვა თანამშრომელს ეწერებოდა, ამან კი, მისი ჯანმრთელობა გააუარესა.

9. მოსარჩელის მითითებით, ბიულეტენზე ყოფნის დროს სამსახურიდან დაუკავშირდნენ და კონკურსის სხდომის დანიშვნა აცნობეს. საავადმყოფო ფურცელზე ყოფნის მიუხედავად, იძულებული გახდა, გასაუბრების ფორმატით გამართულ უკანონო კონკურსში მიეღო მონაწილეობდა.

10. მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხემ მისი სამუშაო გამოცდილება და არსებული ხელფასის ოდენობა არ გაითვალისწინა და არატოლფასი შრომის ანაზღაურება შესთავაზა, მაშინ, როდესაც მისი შრომის ყოველთვიური ანაზღაურება ხელზე ასაღებ 4000 ლარს შეადგენდა.

11. კასატორის მტკიცებით, მისი სამსახურიდან გათავისუფლება უკანონო და დაუსაბუთებელია.

მოპასუხის პოზიცია:

12. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და სადავოდ გახადა მოსარჩელის მიერ წინამდებარე განჩინების მე-10 პუნქტში მითითებული ხელფასის ოდენობა.

13. მოპასუხის განმარტებით, კომპანიის დამოკიდებულება დასაქმებულთან მიმართებით გონივრული და რეორგანიზაციის შემდგომ შექმნილი ვითარების ადეკვატურია.

14. კომპანიის გენერალური დირექტორის ბრძანებით, იურიდიულ სამსახურს სარჩელების სასამართლოში შეტანის გეგმა-გრაფიკი დაუდგინდა, თვეში 150 ერთეული სარჩელის შეტანა, რაც დებიტორული დავალიანების ამოღებასა და საზოგადოების ფინანსური მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნებს ემსახურებოდა.

15. კომპანიის საშტატო განრიგში ცვლილებების შეტანა აუცილებელი გახდა იურიდიული სამსახურის საქმიანობის ისეთი მიმართულების გაძლიერებისათვის, როგორიცაა - საპრეტენზიო-სასარჩელო მუშაობა, განსაკუთრებით დებიტორული დავალიანების კომპანიის სასარგებლოდ გადახდევინების ნაწილში. საპრეტენზიო-სასარჩელო მუშაობის განყოფილების საშტატო რიცხოვნობა არ იძლეოდა დებიტორული დავალიანების გადახდევინების კუთხით სამუშაოს სრულყოფილად და ეფექტურად წარმართვის საშუალებას, რამაც სხვა სტრუქტურული ქვედანაყოფებიდან თანამშრომლებისა და გარე კონტრაქტორების მოზიდვის აუცილებლობა გამოიწვია.

16. სამეთვალყურეო საბჭოსათვის წარდგენილ იქნა იურიდიული სამსახურის რეორგანიზაცია ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისათვის სახდელების დადების განყოფილების გაუქმების გზით. რეორგანიზაციის პრინციპით, თითოეული დასაქმებული უნდა ჩართულიყო საპრეტენზიო-სასარჩელო მუშაობაში. კონკურსი კი განპირობებული იქნა იმ გარემოებით, რომ გარკვეულიყო, თუ ვის რა მიმართულებით შეეძლო უფრო უკეთ საკუთარი შესაძლებლობების გამოვლენა.

17. საზოგადოების იურიდიული სამსახურის თითოეულ თანამშრომელს მიეცა შესაძლებლობა, მონაწილეობა მიეღო გამოცხადებულ კონკურსში და თავად განესაზღვრა ის თანამდებობა, რომელზე დასაქმების სურვილი და სამუშაო გამოცდილებიდან გამომდინარე შესაძლებლობა რეალურად მიაჩნდა. სწორედ ასე მოიქცა მოსარჩელეც, რომელმაც ვაკანტური თანამდებობის ჩამონათვლიდან შეარჩია და განაცხადი ორ თანამდებობაზე წარადგინა.

18. მოპასუხის მითითებით, მოსარჩელე მის მიერ არჩეული ორი თანამდებობიდან ერთ-ერთზე შეირჩა, როგორც მისაღები კანდიდატი და შეეთავაზა შრომითი ურთიერთობის გაგრძელება, რასაც იგი არ დაეთანხმა. ამასთან, მას თუ პრობლემა ჰქონდა შრომითი ანაზღაურების კუთხით შეეძლო განაცხადი იურიდიული სამსახურის უფროსის თანამდებობაზეც წარედგინა.

19. მოპასუხის განმარტებით, სამეთვალყურეო საბჭოს ახალი შემადგენლობა 2016 წლის 20 მაისს საზოგადოების აქციონრეთა კრების მიერ ,,მეწარმეთ შესახებ“ კანონისა და საზოგადოების წესდების შესაბამისად იქნა არჩეული და საბჭოს წევრები თავიანთი უფლებამოსილების განხორციელებას არჩევის დღიდან შეუდგნენ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

20. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც ამ უკანასკნელმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

21. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 ნოემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 1 ნოემბრის გადაწყვეტილება.

22. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, დასაქმებული წარდგენილი სარჩელით სადავოდ ხდის იმგვარ გადაწყვეტილებებსაც (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტი), რომლებიც მეტწილად კომპანიის მენეჯმენტის საკითხებს ეხება და ნაკლებად ვლინდება მისი იურიდიული ინტერესის გამართულობა სადავოდ გამხდარი ყველა გარიგების (გადაწყვეტილება/ბრძანება) ბათილობასთან მიმართებით და კომპანიის მიერ საკუთარი კორპორაციული სტრუქტურის მომწესრიგებელი აქტების ბათილობა რეალური სამართლებრივი შედეგის მომტანი დასაქმებულისათვის არ არის.

23. უშუალოდ აპელანტის სამართლებრივი მდგომარეობის განმაპირობებელი აქტის კანონიერებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ რეორგანიზაცია თვალთმაქცურად არ წარმართულა და რეალურად ნაკარნახები იყო კომპანიის სამეწარმეო მიზნებიდან და არსებული გამოწვევებიდან გამომდინარე.

24. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, გარემოება, რომ კომპანიის იურიდიულ დეპარტამენტში გაუქმდა ის განყოფილება, რომლის უფროსის თანამდებობაც აპელანტს ეკავა. არსებული განყოფილება გაერთიანდა იურიდიული დეპარტამენტის საერთო განყოფილებასთან და შესაბამისად აღარ არსებობდა დეპარტამენტის უფროსის თანამდებობის საჭიროება. ამასთან, რეორგანიზაციის შემდგომ არც სხვა ტოლფასი თანამდებობის შექმნაც არ იყო აუცილებელი (დეპარტამენტში არსებობდა მხოლოდ სასარჩელო-საპრეტენზიო განყოფილების უფროსის შტატი, რომელიც მანამდეც დაკავებული იყო).

25. აპელანტის მითითება, რომ რეორგანიზაციის შემდგომ გაიზარდა იურიდიული დეპარტამენტის შტატების საერთო რაოდენობა, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, ვერ მიიჩნევა დასაქმებულის გათავისუფლების თაობაზე მიღებული ბრძანების ბათილობის საფუძვლად, რამდენადაც მართალია გაიზარდა შტატების რაოდენობა, თუმცა არსებულ საშტატო ნუსხას რანგობრივად უფრო დაბალი საფეხურის თანამდებობა დაემატა, რომელსაც კომპანიის გამართული მუშაობისათვის საჭირო ფუნქცია-მოვალეოებები დაეკისრა და შედარებით დაბალი ანაზღაურება განესაზღვრა.

26. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დასაქმებული კომპანიაში იურიდიული სამსახურის ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებზე სახდელების დადების განყოფილების უფროსის თანამდებობას იკავებდა; წარმოდგენილი მასალების, მხარეთა ახსნა-განმარტებისა და გამოკითხული მოწმეების ჩვენებიდან გამომდინარე, უდავოა, რომ იურიდიული დეპარტამენტის სხვა განყოფილება, რომელიც სასარჩლო სამართალწარმოებაზე მუშაობდა, გაცილებით მეტად იყო დატვირთული, როგორც საქმის რაოდენობრივი, ასევე - სირთულის ხარისხობრივი მაჩვენებლებით. სწორედ აღნიშნულის გათვალისწინებით, კომპანიამ მიიღო სამეწარმეო გადაწყვეტილება, რომ იურიდიული სამსახურის ყოველ დასაქმებულზე თანაბრად გადანაწილებულიყო სასარჩელო წარმოების ტვირთი, შესაბამისად, დამსაქმებელმა მიიჩნია, რომ სამართალდარღვევებზე სახდელების დადების განყოფილების ცალკე არსებობის საჭიროება აღარ არსებობდა, რასაც ამყარებს საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლებითაც დასტურდება გარემოება, რომ რეორგანიზაციამდეც სხვადასხვა დეპარტამენტის თანამშრომელს დავალებული ჰქონდა სასარჩელო სამართალწარმოებაზე მუშაობა.

27. ზემოთ განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ დამსაქმებელმა უზრუნველყო, დაესაბუთებინა ის ლეგიტიმური მიზნები და საფუძველი, რომელიც საწარმოში რეორგანიზაციას მოჰყვა დასაქმებულთან მიმართებით.

28. სააპელაციო სასამართლომ სამეთვალყურეო საბჭოს უფლებამოსილებასა და მისი 2016 წლის 1 ივლისის ოქმის №160 კანონიერებასთან მიმართებით განმარტა, რომ კომპანიის წესდების შესაბამისად, საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს კომპეტენციას განეკუთვნება საზოგადოების საშტატო განრიგისა და მასთან ერთად მისი ცვლილებების წინასწარი მოწონება. ამავე წესდების, 13.2 პუნქტის შესაბამისად, საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს წევრებს ირჩევენ საზოგადოების აქციონერთა საერთო კრებაზე საზოგადოების აქციონერთა მომდევნო წლიური კრების გამართვამდე ვადის განმავლობაში. თუ აქციონერთა საერთო კრება არ გაიმართა წესდებით განსაზღვრულ ვადებში, საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს უფლებამოსილება წყდება, საზოგადოების აქციონერთა წლიური საერთო კრების მოწვევის, მომზადების და გამართვის უფლებამოსილების გარდა. საქმეში წარმოდგენილია კომპანიის აქციონერთა 2016 წლის 20 მაისის კრების ოქმიც, რომელზე მიღებული გადაწყვეტილების შესაბამისად, არჩეულ იქნა კომპანიის სამეთვალყურეო საბჭო, შემდეგი შემადგენლობით: 1) დ.ვ–ვი; 2) პ.ო–ი; 3) დ.კ–ი; 4) ა.პ–ვი; 5) თ.ჭ–ი; და 6) ვ.ჯ–ძე. ნიშანდობლივია, რომ სწორედ ამ შემადგენლობით მიიღეს 2016 წლის 1 ივლისს №160 ოქმი.

29. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ,,მეწარმეთა შესახებ’’ საქართველოს კანონის 55-ე მუხლის 1² მუხლის შესაბამისად, სამეთვალყურეო საბჭოს ყოველ წევრს საერთო კრება ირჩევს 1 წლის ვადით, თუ საერთო კრების გადაწყვეტილებით ან წესდებით სხვა ვადა არ არის დადგენილი. სამეთვალყურეო საბჭოს წევრს უფლებამოსილება უგრძელდება ვადის გასვლის შემდეგ მორიგი საერთო კრების მოწვევამდე. მოხმობილი კანონის 5² მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილების საფუძველია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს სათანადო წესით მიღებული და დამოწმებული გადაწყვეტილება ან უფლებამოსილი პირების მიერ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით შედგენილი გარიგება.

30. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, უდავოა, რომ 2016 წლის 20 მაისის სხდომაზე აქციონერებმა აირჩიეს სამეთვალყურეო საბჭოს წევრები, ამ გზით გამოხატეს ნება საწარმოს მმართველობითი ორგანოს დაკომპლექტებაზე და მათზე შესაბამისი უფლებამოსილებების მინიჭებაზე, ხოლო ის გარემოება, რომ 2016 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილების რეგისტრაცია სამეწარმეო რეესტრში განხორციელდა მხოლოდ 2016 წლის 4 ივლისს, ვერ განიხილება სამეთვალყურეო საბჭოს არსებული შემადგენლობის არაუფლებამოსილად მიჩნევის საფუძვლად, რამეთუ უფლებამოსილი პირების (აქციონერების) მიერ მიღებული გადაწყვეტილება საკმარისი საფუძველია სამეთვალყურეო საბჭოს წევრების უფლებამოსილებისათვის და იგი არ უკავშირდება რეგისტრაციას.

31. სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2009 წლის 31 დეკემბერს №241 ბრძანებით დამტკიცებული ,,მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეგისტრაციის შესახებ’’ ინსტრუქციის მე-7 მუხლის მე-4 პუნქტის ,,გ’’ ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად, იურიდიული პირის შემთხვევაში, ამონაწერი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრიდან უნდა ასახავდეს ინფორმაციას მმართველობითი ორგანოების შესახებ. სასამართლოს განმარტებით, მითითებული აქტი განსაზღვრავს ამონაწერის შესაბამის რეკვიზიტებს, რაც ვერ მიიჩნევა განმსაზღვრელად სააქციო საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს უფლებამოსილებისათვის, შესაბამისად, ამ საფუძვლითაც არ არსებობს სადავოდ გამხდარი ბრძანებების/გადაწყვეტილებების ბათილობის წინაპირობები.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

32. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომლებმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა სააპელაციო სასამართლოსათვის დაბრუნება მოითხოვა.

33. კასატორის მითითებით, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობების განხორციელების შემთხვევაშიც, უნდა არსებობდეს გათავისუფლების გონივრული საფუძველი, რაც მოცემულ შემთხვევაში, არ დასტურდება. დამსაქმებელმა ვერ დაადასტურა, რეორგანიზაციის ცვლილების რომელი თანმდევი შედეგი ვერ დააკმაყოფილა მოსარჩელემ, შესაბამისად, მოპასუხის მიერ უფლების გამოყენების მართლზომიერება არ დასტურება.

34. კასატორის მტკიცებით, კომპანიის იურიდიული სამსახურის რეორგანიზაცია ფორმალური იყო. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არ იმსჯელეს იმ გარემოებაზე, რომ იურიდიული სამსახურის რეორგანიზაცია არ შეჰხებია თავად კომპანიის იურიდიული სამსახურის უფროსს, ასევე - სასარჩელო-საპრეტენზიო განყოფილების და არც სახელშეკრულებო-სამართლებრივი განყოფილების თანამშრომლებს. სახელშეკრულებო-სამართლებრივ განყოფილებას ფორმალურად შეუცვალეს მხოლოდ სახელწოდება, ხოლო მასში მომუშავე თანამშრომლები ყოველგვარი კონკურსის გარეშე გადაიყვანეს სახელწოდება შეცვლილ სახელშეკრულებო-სამართლებრივ მიმართულებაში შრომის ანაზღაურების ზუსტი შენარჩენებუთ.

35. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა ის ფაქტი, რომ არაუფლებამოსილი ორგანოს მიერ გამოცხადებულ კონკურსში არ იყო გათვალისწინებული და განსაზღვრული შრომის ანაზღაურების საკითხი, ხოლო 2016 წლის 8 აგვისტოს საპრეტენზიო-სასარჩელო მუშაობის განყოფილებაში საერთო სპეციალიზაციის იურისტ-კონსულტანტის თანამდებობისა და არსებულთან შედარებით მცირე ანაზღაურების (2493 ლარი დარიცხული) შეთავაზებით, მუდმივი შრომითი ხელშეკრულებით მომუშავე პირთა შორის, მხოლოდ კასატორის შრომის პირობები გაუარესდა.

36. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომლის თანახმად, დასაქმებულისათვის ალტერნატიული სამუშაოს შეთავაზებით, სათანადოდ იქნა გათვალისწინებული როგორც საწარმოს, ისე - დასაქმებულის ინტერესი. კასატორის მითითებით, სასამართლო არ გამოუკვლევია აპელანტის მიმართ შეთავაზებული თანამდებობა და ამ თანამდებობაზე შრომითი ანაზღაურების ოდენობა, შესაბამისად, არ შეუპირისპირებია ზემოაღნიშნული თანამდებობა დასაქმებულის მიერ დაკავებულ თავდაპირველ თანამდებობასთან, რის გამოც, კომპანიის მიერ მოსარჩელისათვის შეთავაზებული თანამდებობის მოჩვენებითი ხასიათი ვერ შეფასდა.

37. კასატორის მითითებით, რეორგანიზაციის შედეგად კომპანიაში არსებულმა ახალმა განყოფილებამ შეითავსა გაუქმებული განყოფილების ფუნქციები და შტატები არათუ შემცირდა, არამედ გაიზარდა.

38. კასატორის განმარტებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მტკიცების ტვირთი მთლიანად დასაქმებულს დააკისრეს. ამასთან, დამსაქმებელმა, რეალურად მისი გადაწყვეტილებით თითქოსდა რეორგანიზაციის მოტივით, ეცადა გადაეფარა მოსარჩელის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები.

39. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა გვერდი აუარეს მოსარჩელის მითითებას განსხვავებული მოპყრობის ფაქტებთან დაკავშირებით, რაც ადასტურებს სასამართლოს მხრიდან მოცემული საკითხის არასრულყოფილად გამოკვლევის თაობაზე მოსარჩელის პოზიციას. ცალსახაა, რომ გასაჩივრებული განჩინებით არ შეფასებულა დისკრიმინაციის თვალსაზრისით მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და მტკიცებულებები.

40. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა შეფასების გარეშე დატოვეს როგორც, ე.ს–ვის ჩვენება, რომელმაც განმარტა, რომ ახალი სტრუქტურული ერთეულები არ განსხვავდება რეორგანიზაციამდე არსებული სტრუქტურისგან და იგივე ფუნქციები აქვს, ასევე - სხვა მოწმეთა ჩვენები.

41. გასაჩივრებული აქტების გამოცემისას სამეთვალყურეო საბჭოს არ ჰქონდა გადაწყვეტილებების მიღების უფლებამოსილება, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად დადასტურებულია, რომ 2016 წლის 20 მაისს ჩატარებულ აქციონერთა საერთო კრებაზე კომპანიის სამეთვალყურეო საბჭოს ახალი შემადგენლობა დამტკიცდა. რეგისტრირებულ მონაცემებში ცვლილებები ძალაში კი - 2016 წლის 4 ივლისს შევიდა, შესაბამისად, ახლადარჩეული სამეთვალყურეო საბჭოს უფლებაუნარიანობა, მიეღო გადაწყვეტილებები, 2016 წლის 4 ივლისიდან წარმოეშვა.

42. კასატორის მოთხოვნას თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 26 სექტემბრისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 დეკემბრის საოქმო განჩინებების გაუქმებაც წარმოადგენს, კომპანიიდან სს ,,ი.რ–ოს“ შიდა აუდიტის კონტროლინგისა და რისკების მართვის ბლოკის მიერ 2015 წლის კომპანიის საწარმოო და ფინანსური საქმიანობის შემოწმების შედეგად შედგენილი ასლის გამოთხოვნაზე უარის თქმის თაობაზე.

43. კასატორის განმარტებით, სწორედ ზემოაღნიშნული მტკიცებულება დაედო საფუძვლად კომპანიის იურიდიული სამსახურის რეორგანიზაციას და კასატორის გათავისუფლებას. ეს მტკიცებულება შეიცავს საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ ცნობებს, ამასთან, მოსარჩელემ ვერ შეძლო აღნიშნული მტკიცებულების მოპოვება.

44. კასატორი ასევე მოითხოვს კომპანიიდან გამოთხოვილ იქნეს კასატორის გათავისუფლებამდე და გათავისუფლების შემდეგ არსებული ორგანიზაციული სტრუქტურა/საშტატო ნუსხაც სახელფასო სარგოებზე მითითებით.

45. კასატორის მტკიცებით, მტკიცებულებას უშუალო შემხებლობა აქვს დავის საგანთან - დასაქმებულის უფლების რესტიტუციის გზით განსაზღვრასთან.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

46. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

47. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

48. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

49. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

50. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

51. კასატორი სადავოდ ხდის მოპასუხე კომპანიაში განხორციელებული რეორგანიზაციის მართლზომიერებას და საკასაციო საჩივრის პრეტენზიას აფუძნებს გასაჩივრებული განჩინების დაუსაბუთებლობას.

52. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ როდესაც შრომითი სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნა სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის დაკისრების თაობაზე, უპირველეს ყოვლისა, უნდა შემოწმდეს დამსაქმებელი კომპანიის მიერ გამოცემულ ბრძანებაში (მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანებაში) მითითებული სამართლებრივი საფუძველი და დადგინდეს, დამსაქმებლის მიერ გამოცემული ბრძანების კანონიერება (მართლზომიერება).

53. მოცემულ შემთხვევაში, დამსაქმებელი კომპანიის მიერ მოსარჩელის გათავისუფლებას საფუძვლად დაედო რეორგანიზაციის განხორციელება, რაც ემყარება სადავო ბრძანების გამოცემის დროისათვის მოქმედ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს, რომლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველია ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის, სამუშაო ძალის შემცირებას (სშკ-ის მოქმედი რედაქციით 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი).

54. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დამსაქმებელი უფლებამოსილია, შეწყვიტოს დასაქმებულთან შრომითსამართლებრივი ურთიერთობა, თუ ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები ხორციელდება, რომელიც სამუშო ძალის შემცირებას აუცილებელს ხდის. აღსანიშნავია ისიც, რომ შრომითი ურთიერთობის არსიდან გამომდინარე, დასაქმებულის სამსახურიდან დათხოვნის საფუძვლების დადასტურების ვალდებულება დამსაქმებელს ეკისრება (იხ. სუსგ №ას-665-636-2016, 9 დეკემბერი, 2016 წელი; №ას-1329-2018, 22 თებერვალი, 2019 წელი; №ას-1189-1109-2017, 10 ნოემბერი, 2017 წელი), რაც გულისხმობს იმასაც, რომ დამსაქმებელმა უნდა დაასაბუთოს, რომ სამსახურიდან გათავისუფლება არის რეორგანიზაციისა და შემცირების შესაბამისი, სამართლიანი და გონივრული გადაწყვეტილება. „საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანიც სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში (იხ. სუსგ №ას-941-891-2015, 29 იანვარი, 2016 წელი; №ას-665-636-2016, 9 დეკემბერი, 2016 წელი).

55. საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, დამსაქმებელ ორგანიზაციაში რეორგანიზაციის შედეგად, დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებასთან დაკავშირებით, განმარტოს, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის (სშკ-ის მოქმედი რედაქციით 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი) საფუძველზე შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს, დამსაქმებლის ვალდებულებაა, დაასაბუთოს რამდენიმე გარემოება, კერძოდ: ა) ის საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა, ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა თუ შტატების შემცირებისათვის; ბ) რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირების ფაქტობრივი განხორციელებისა და მისი კანონთან შესაბამისობის საკითხი – ის ლეგიტიმური მიზანი, რომლის გამოც დამსაქმებელმა ცვლილებები წამოიწყო, მიღწეულ უნდა იქნეს კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით და ამ პროცესში თვალთმაქცურად არ უნდა ჩატარდეს რეორგანიზაცია არასასურველი დაქირავებულების თავიდან მოშორების მიზნით.

56. ერთ-ერთ გადაწყვეტლებაში საკასაციო პალატამ განმარტა სშკ-ის 37-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის (სშკ-ის მოქმედი რედაქციით 47-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი) სამართლებრივი საფუძველი: „რეორგანიზაცია არის საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის სტრუქტურის შეცვლა, გადაკეთება, გარდაქმნა ან მისი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის შეცვლა, რასაც შესაძლოა, გარკვეულ შემთხვევებში, მოჰყვეს შტატების შემცირება, მაგრამ რეორგანიზაცია, ჯერ ერთი, არ უნდა იყოს ფორმალური, ეკონომიკური, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები საწარმო/ორგანიზაციაში რეალურად უნდა განხორციელდეს შესაბამისი ფაქტობრივი და კანონიერი საფუძვლით და, მეორე, რაც მთავარია, ამგვარი ცვლილებები აუცილებელს უნდა ხდიდეს შტატების შემცირებას, ვინაიდან რეორგანიზაცია თავისთავად არ იწვევს შტატების შემცირებას. საწარმოში რეორგანიზაციის რეალურად (სტრუქტურის ან სამართლებრივი ფორმის შეცვლის, გადაკეთების, გარდაქმნის) განხორციელების შემთხვევაში საწარმოს ადმინისტრაცია ვალდებულია, ასაბუთოს შტატების შემცირების აუცილებლობა, რათა შტატები ფორმალურად არ შემცირდეს და არ იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (იხ. სუსგ №ას-224-224-2018, 18 მაისი, 2018 წელი).

57. საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც, ამახვილებს კასატორის ყურადღებას იმაზე, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, დასაქმებული, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. შესაბამისად, მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს სამსახურიდან, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას (შრომით სამართლებრივ დავაში შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მართლზომიერი საფუძვლის მტკიცების სტანდარტზე იხ., ი. გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, რედ: ზ. ძლიერიშვილი, ნ. კვანტალიანი, 2020 წელი, გვ. 255-261). ამდენად, ფაქტების მითითების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება, ხოლო შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ ბრძანების კანონიერების დადგენა დამოკიდებულია მოპასუხის მტკიცების ტვირთის რეალიზებაზე, კერძოდ, მისი მხრიდან დამაჯერებელი საფუძვლებისა და მტკიცებულებების წარდგენაზე (იხ. სუსგ №ას-1483-2019, 19 დეკემბერი, 2019 წელი; №ას-223-223-2018, 20 აპრილი, 2018 წელი; №ას-103-2019, 31 ოქტომბერი, 2019 წელი).

58. საკასაციო პალატის შეფასებით, დამსაქმებელმა დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება შეძლო, კერძოდ, იმის დადასტურება, რომ კომპანიაში განხორციელებული ორგანიზაციული და ტექნოლოგიური ცვლილებები განპირობებული იყო კომპანიის ფინანსური გეგმის საჭიროებიდან გამომდინარე. რეორგანიზაცია აუცილებელი გახდა იურიდიული სამსახურის საქმიანობის ისეთი მიმართულების გაძლიერებისათვის, როგორიცაა საპრეტენზიო-სასარჩელო მუშაობა, რაც დებიტორული დავალიანების ამოღებასა და საზოგადოების ფინანსური მდგომარეობის გაუმჯობესების მიზნებს ემსახურებოდა და ვინაიდან საპრეტენზიო-სასარჩელო მუშაობის განყოფილების საშტატო რიცხოვნობა არ იძლეოდა დებიტორული დავალიანების გადახდევინების კუთხით სამუშაოს სრულყოფილად და ეფექტურად წარმართვის საშუალებას, ამ მიმართულებით შტატები, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევებისათვის სახდელების დადების განყოფილების გაუქმების გზით გაიზარდა.

59. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების თანახმად, სასარჩელო სამართალწარმოებაზე მომუშავე განყოფილება გაცილებით მეტად იყო დატვირთული და კომპანიის პრიორიტეტიც, როგორც უკვე აღინიშნა, ამ მიმართულების გაძლიერება იყო, შესაბამისად, კომპანიამ მიიღო სამეწარეო გადაწყვეტილება იურიდიული სამსახურის ყველა დასაქმებულზე თანაბრად გადანაწილებულიყო სასარჩელო წარმოების ტვირთი, რის გამოც სამართალდარღვევებზე სახდელების დადების განყოფილების ცალკე არსებობის საჭიროება აღარ არსებობდა.

60. საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებით, მათ შორის, კომპანიის გენერალური დირექტორის 2015 წლის 22 მაისის ბრძანებითა და იმავე წლის 30 ივლისის წერილით (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 272, 275) დასტურდება, რომ საპრეტენზიო-სასარჩელო განყოფილების სრულყოფილად მუშაობისათვის, რეორგანიზაციამდეც იურიდიული სამსახურის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევებზე სახდელების დადების განყოფილებისა და სახელშეკრულებო-სამართლებრივი მუშაობის განყოფილების თანამშრომლებს დავალებული ჰქონდათ სასარჩელო წარმოების პროცესში ჩართულობა, რასაც მოსარჩელეც მიუთითებდა სარჩელში და განმარტავდა, რომ მისი დეპარტამენტიდან ორი თანამშრომელი საპრეტენზიო-სასარჩელო საქმიანობაში იყო ჩართული, ზემოაღნიშნული გარემოებები კი, უფრო მეტად ამყარებს სასამართლოს დასკვნას რეორგანიზაციის მართლზომიერებასთან დაკავშირებით.

61. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იმ პირობებში, როდესაც თავისუფალი მეწარმეობა და კონკურენცია სწრაფად ვითარდება, ორგანიზაციული ცვლილებების განხორციელება დამსაქმებლის ნებაზეა დამოკიდებული და მის დისკრეციულ უფლებამოსილებას განეკუთვნება. სასამართლო მხოლოდ იმას იკვლევს, არის თუ არა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი ორგანიზაციულ ცვლილებებსა და დასაქმებულის გათავისუფლებას შორის.

62. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ დასაქმებულის მიერ რეორგანიზაციამდე დაკავებული თანამდებობა ხელმძღვანელ/მენეჯერულ პოზიციას მოიაზრებდა და ამ პოზიციაზე მოსარჩელის თანამდებობრივი სარგო - 3927 ლარით განისაზღვრებოდა. თუმცა ვინაიდან, კომპანიის იურიდიულ დეპარტამენტში გაუქმდა ის განყოფილება, რომლის უფროსის თანამდებობაც დასაქმებულს ეკავა და აღნიშნული განყოფილების ფუნქციები საპრეტენზიო-სასარჩელო მუშაობის განყოფილებამ შეითავსა, აღარ არსებობს დეპარტამენტის უფროსის თანამდებობის საჭიროება ან/და ამ მიმართულებით ხელმძღვანელი პირის საშტატო ერთეულის შექმნის აუცილებლობა.

63. სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზეც, რომ დამსაქმებელმა გამოხატა შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის გაგრძელების ნება, კერძოდ, დასაქმებული კომპანიის მიერ გამოცხადებულ კონკურსში საერთო სპეციალიზაციის იურისტკონსულტის თანამდებობაზე უვადო შრომითი ხელშეკრულებით შეირჩა და რეორგანიზაციის განხორციელების შემდგომ შრომითი ხელშეკრულების დადების გზით ალტერნატიული სამუშაო ადგილი შეეთავაზა, რასაც ეს უკანასკნელი არ დაეთანხმა.

64. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის წინამდებარე განჩინების 35-36-ე პუნქტში მითითებულ პრეტენზიას და განმარტავს, რომ მოსარჩელისათვის კომპანიის მხრიდან შეთავაზებული თანამდებობდა - იურიდიული სამსახურის საპრეტენზიო-სასარჩელო მუშაობის განყოფილებაში საერთო საპეციალიზაციის იურისტკონსულტის თანამდებობა 2493 ლარით განსაზღვრული შრომითი ანაზღაურებით, წინამდებარე განჩინების 62-ე პუნქტში მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, სავსებით შესაბამისი და სამართლიანია, მით უფრო, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს არ მიუთითებია კომპანიაში ტოლფასი ვაკანტურ პოზიციებსა და მის მიერ წინამდებარე განჩინების პირველ პუნქტში მითითებულ თანამდებობებს შორის ფუნქციურ მსგავსებაზე. ამასთან, გასათვალისწინებელია, ის გარემოებაც, რომ შეთავაზებული თანამდებობა ფუნქციურად შესაბამისობაშია მის გაუქმებულ თანამდებობასთან, რასაც მის მიერ ვაკანსიაზე წარდგენილი განაცხადიც ადასტურებს.

65. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შრომის თავისუფლება არ არის აბსოლიტური ხასიათის კონსტიტუციური უფლება, ამასთან, მნიშვნელოვანია, კონსტიტუციის მე-6 მუხლის მე-2 დანაწესი, რომელის თანახმად, სახელმწიფო ზრუნავს თავისუფალი და ღია ეკონომიკის, თავისუფალი მეწარმოებისა და კონკურენციის განვითარებაზე. საკასაციო სასამართლო ერთ-ერთ განჩინებაში უთითებს: „გასათვალისწინებელია... საწარმოს მენეჯმენტის მიზნები და სწრაფვა, რათა გონივრულად, სამართლიანად და კანონიერად შეფასდეს საწარმოს გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა, მათ შორის, ეკონომიკური მოთხოვნების საფუძველზე, დასაქმებულთან ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სასამართლოებმა ძალზედ ფრთხილად და წინდახედულად უნდა იმსჯელონ სასამართლო კონტროლის ფარგლებში, კონკრეტული საწარმოს ბიზნეს გადაწყვეტილებასა და სამეწარმეო პოლიტიკაზე, რათა კონსტიტუციის 30-ე მუხლის მე-2 პუნქტით (მოქმედი რედაქციის მე-6 მუხლის მე-2 პუნქტი) დადგენილი ვალდებულების - თავისუფალი მეწარმეობისა და კონკურენციის განვითარების - ხელშეწყობა მოხდეს“ (იხ. სუსგ №ას-941-891-2015, 29 იანვარი, 2016 წელი; №ას- 1145-1101-2016, 17 მარტი, 2017 წელი).

65. საკასაციო პალატა, ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და განმარტავს, რომ დამსაქმებელს ჰქონდა შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტისათვის სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძველი და არ არსებობს კომპანიის მიერ მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე გამოცემული სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი, შესაბამისად, სასამართლო დასაქმებულის ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენაზე ან/და სხვა თანმდევ მოთხოვნებზეც აღარ იმსჯელებს.

66. საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებასა და პრეტენზიებს წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტში მითითებული ბრძანებების, სხდომის ოქმებისა და შეტყობინების ბათილად ცნობასთან დაკავშირებით, თუმცა, პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესზე სავსებით მართებულად იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ (იხ. წინამდებარე განჩინების 22-ე პუნქტი), ვინაიდან სამეწარმეო სუბიექტის მიერ მიღებული წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტში მითითებული აქტების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი არ იკვეთება და ზემოაღნიშნული აქტების ბათილად ცნობა მოსარჩელის დარღვეული უფლების აღდგენის წინაპირობა ვერ გახდება.

67. საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ მოსარჩელე მოითხოვს კომპანიის სამეთვალყურეო საბჭოს №160 სხდომის ოქმის (რომლითაც წინასწარ იქნა მოწონებული საშტატო განრიგი), კომპანიის დირექტორის №432 ბრძანების (რეორგანიზაციის ჩატარების შესახებ), დირექტორის №435 ბრძანების (რომლითაც ახალი საშტატო ერთეული განისაზღვრა), კომპანიის იურიდიულ სამსახურში ვაკანტურ თანამდებობებზე საკონკურსო შერჩევის ჩატარების წესის შესახებ კომპანიის გენერალური დირექტორის 2016 წლის 8 ივლისი №451 ბრძანებისა და იმავე წლის 14 ივლისის №460 ბრძანების ბათილად ცნობას, ასევე - კომპანიის 2016 წლის 4 აგვისტოს იურიდიულ სამსახურში ვაკანტურ თანამდებობებზე კანდიდატების შერჩევის კომისიის სხდომის ოქმისა და მოსარჩელესთან მიმართებით იმავე კომისიის 2016 წლის 8 აგვისტოს გამოცემული ,,შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ და შეთავაზება სხვა თანამდებობის დაკავების თაობაზე“ შეტყობინების ბათილად ცნობას.

68. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი მოთხოვნების მიმართ მოსარჩელეს ნამდვილი იურიდული ინტერესი არ გააჩნია და წინამდებარე განჩინების 68-ე პუნქტში მითითებული სამართლებრივი აქტების ბათილად ცნობა, მოსარჩელის დარღვეული უფლების აღდგენის წინაპირობა ვერ გახდება, მით უფრო, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ კომპანიის სამეწარმეო მიზნებიდან გამომდინარე რეორგანიზაციის მართებულობა დგინდება. ამასთან, სასამართლო სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის წინაპირობებს ამოწმებს, რომლის არარსებობის პირობებში, სასამართლო დასაქმებულის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანებას ბათილად ცნობს, წინმსწრები სამეწარმეო შინაარსის გადაწყვეტილებების მიუხედავად.

69. რაც შეეხება კასატორის მითითებას, განსხვავებული მოპყრობის ფაქტებთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სსსკ-ის 4.1 მუხლის მიხედვით, მხარეები თვითონ განსაზღვრავენ თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს, ამავე კოდექსის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად კი, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომელზეც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს. მოხმობილი ნორმები განსაზღვრავენ მხარეთა ტვირთს ფაქტების მითითების თაობაზე. განსხვავებით მტკიცების ტვირთისაგან, რომელსაც მოსამართლე აქტიურად ხელმძღვანელობს და კარნახობს მხარეებს, თუ ვინ უნდა ამტკიცოს მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტი, იგი პასიურია ფაქტების მითითებისას. მოსამართლეს დავის გადასაწყვეტად სჭირდება რელევანტური ფაქტები, რომელთა წარდგენაზე სრული პასუხისმგებლობა ეკისრება მხარეებს. დისკრიმინაციის ფაქტის მტკიცების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომელიც მიუთითებს დისკრიმინაციის ფაქტის არსებობას.

70. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სარჩელი საერთოდ არ შეიცავს მითითებას იმ ფაქტების თაობაზე, რომელიც დასაქმებულის მიმართ განსხვავებულ მოპყრობას ემყარება, შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც დასაქმებულს სარჩელში არ მიუთითებია ზემოაღნიშნულ გარემოებებზე, საკასაციო პალატას არ გააჩნია პროცესუალური შესაძლებლობა, მოსარჩელის მიმართ დისკრიმინაციის ფაქტზე იმსჯელოს.

71. პალატა განმარტავს, რომ საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის ფარგლებით არის შეზღუდული, ამასთან, საკასაციო პრეტენზიის შეფასებისას, ხელმძღვანელობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით და კასაციის საფუძვლების კვლევისას, უფლებამოსილია შეამოწმოს მხარეთა მიერ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მთავარ სხდომამდე გაცხადებული პოზიციები, რომლებიც ასახულია, როგორც მხარეთა სარჩელსა და შესაგებელში, ასევე - მათ მიერ წარდგენილი სხვადასხვა მტკიცებულების სახით და დაფიქსირებულია სხდომის ოქმებში, სასამართლოს მთავარ სხდომამდე.

72. საკასაციო პალატა დამატებით განმარტავს, რომ მოსარჩელეს დისკრიმინაციის ფაქტთან დაკავშირებით სარჩელშიც რომ მიეთითებინა, სასამართლო მის პოზიციას უპირობოდ მაინც ვერ გაიზიარებდა, ვინაიდან საქმის მასალებით, განსხვავებული მოპყრობის საფუძვლით დამსაქმებლის მხრიდან ცალმხრივი ნების გამოვლენა არ დასტურდება, მით უფრო, როდესაც დამსაქმებელმა უვადო შრომითი ხელშეკრულების გაფორმებით, დასაქმებულთან შრომითი ურთიერთობის გაგრძელების ნება გამოხატა. პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ მხოლოდ მოსარჩელის საშტატო ერთეულის შემცირება მის მიმართ დისკრიმინაციულ დამოკიდებულებად ვერ განიხილება.

73. საკასაციო პალატა კასატორის მე-41 პუნქტში მითითებულ პრეტენზიასაც დაუსაბუთებლობის მოტივით არ იზიარებს და მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ წინამდებარე განჩინების 28-31 პუნქებში კანონიერად იმსჯელა ზემოაღნიშნულ პრეტენზიაზე, მით უფრო, წინამდებარე განჩინების 72-ე პუნქტში მითითებული იურიდიული ინტერესიდან გამომდინარე.

74. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ არ არსებობს მტკიცებულებათა გამოთხოვაზე უარის თქმის შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოს საოქმო განჩინების გაუქმების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველიც.

75. მოსარჩელე პირველი ინსტანციის სასამართლოში შუამდგომლობდა სს ,,ი.რ–ოს" შიდა აუდიტის კონტროლინგისა და რისკების მართვის ბლოკის მიერ 2015 წელს ჩატარებული კომპანიის საწარმოო და ფინანსური საქმიანობის შემოწმების შედეგად შედგენილი დასკვნის ასლის გამოთხოვნას და მიუთითებდა, რომ სწორედ ზემოაღნიშნული მტკიცებულება დაედო საფუძვლად კომპანიის რეორგანიზაციასა და მის სამსახურიდან გათავისუფლებას.

76. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ როდესაც კომპანიის რეორგანიზაციის მართლზომიერება დასტურდება, გაურკვეველია მხარის პოზიცია, რა ფაქტის მტკიცების მიზნით სურს კომპანიის 2015 წლის საწარმოო და ფინანსური საქმიანობის შემოწმების დოკუმენტის გამოთხოვა. გარდა ამისა, კასატორს ფორმალურად არც კი მიუთითებია, თუ რა ნეგატიური გავლენა მოახდინა შუამდგომლობის დაუკმაყოფილებლობამ მის უფლებებზე. ამასთან, ზემოაღნიშნული შუამდგომლობის დაკმაყოფილება, სადავო ფაქტობრივი გარემოების - რეორგანიზაციის არამართლზომიერების უპირობოდ დადგენის საფუძველს არ წარმოადგენს.

77. რაც შეეხება კასატორის მოთხოვნას სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 23 დეკემბრის საოქმო განჩინების გაუქმებასთან დაკავშირებით, პალატა მიუთითებს, რომ 2019 წლის 23 დეკემბრის სასამართლო სხდომაზე, სააპელაციო სასამართლოს მტკიცებულების გამოთხოვის შესახებ დასაქმებულის შუამდგომლობაზე არ უმსჯელია. ამასთან, რომც ემსჯელა კასატორის პრეტენზია ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, მაინც დაუსაბუთებელი იქნებოდა.

78. კასატორი მოითხოვს კომპანიიდან მის გათავისუფლებამდე და გათავისუფლების შემდეგ არსებული ორგანიზაციული სტრუქტურის/საშტატო ნუსხის გამოთხოვას, რასთან დაკავშირებითაც, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენს, ამ ინსტანციის სასამართლოში ახალი მტკიცებულების გამოთხოვა/მიღება დაუშვებელია, რაც შუამდგომლობის უარყოფის საფუძველია.

79. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

80. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

81. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

82. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია, შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

83. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ. №ას-1123-2018, 12 ნოემბერი, 2018 წელი; №ას-1009-2020, 24 დეკემბერი, 2020 წელი; №ას-110-2019, 5 ივლისი, 2019 წელი).

84. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

85. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ზ.წ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. კასატორის მოთხოვნა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 27 სექტემბრის, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 23 დეკემბრის განჩინებების გაუქმებისა და მტკიცებულებათა გამოთხოვნის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

3. ზ.წ–ძეს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადასახადო დავალება 1 / გადახდის თარიღი 23.04.2020), 70% - 210 ლარი;

4. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე