საქმე №ას-1198-2019 25 ივნისი, 2021 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი - ნ.ე–ძე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ.მ–ი, ე.ჭ–ძე (მოპასუხეები)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება
დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, ხელშეკრულებათა ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობა
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია გადაწყვეტილება - საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ნ.ე–ძის (შემდეგში: მოსარჩელე ან კასატორი) სარჩელი დაკმაყოფილდა.
1.1. შეტანილ იქნა ცვლილება ნოტარიუს ნ.ბ–ძის მიერ 2005 წლის 26 ოქტომბერს ე.ჭ–ძის (შემდეგში: პირველი მოპასუხე ან აპელანტი) სახელზე გაცემულ N2-403 სამკვიდრო მოწმობაში და საგარეჯოს რაიონის, სოფელ ..... (საკადასტრო კოდი .....) თ.ჭ–ძის კუთვნილი 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის 1/2 ნაწილზე მოსარჩელე (......) ცნობილ იქნა მემკვიდრედ და მესაკუთრედ;
1.2. მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ....... შესახვევი, N9ა-ში (საკადასტრო კოდი N .....) მდებარე უძრავი ქონების თ.ჭ–ძის კუთვნილი 1/2 ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ;
1.3. ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ 2013 წლის 18 ივნისს პირველ მოპასუხესა და მ.მ–ს (შემდეგში: მეორე მოპასუხე ან აპელანტი) შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება (რეესტრში რეგისტრაციის №.....) 1/2 ნაწილში.
1.4. ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 30 ივნისს პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება (რეგისტრაციის N882011312258) 1/2 ნაწილში.
2. მოსარჩელეს დაუბრუნდა ქ.კ–ას მიერ 2016 წლის 2 დეკემბერს სს „ლ.ბ–ში“ სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებაზე სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 100 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 50 (ორმოცდაათი) ლარი;
3 მოპასუხეებს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, სოლიდარულად დაეკისრათ ქ.კ–ას მიერ სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებაზე გადახდილი 50 (ორმოცდაათი) ლარისა და სარჩელზე 355 (სამას ორმოცდათხუთმეტი) ლარის ოდენობით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება.
4. მოცემულ საქმეზე შემდეგი უდავო ფაქტობრივი გარემოებებია გამოვლენილი:
4.1. ლ.ჭ–ძე გარდაიცვალა 1995 წლის 6 სექტემბერს. მას დარჩა ოთხი პირველი რიგის მემკვიდრე: თ.ჭ–ძე, ე.ჭ–ძე, მ.შ–ი და ნ.ე–ძე (ქორწინებამდელი გვარი ,,ჭ–ძე“). თ.ჭ–ძე გარდაიცვალა 2001 წლის 11 აპრილს. მას პირველი რიგის მემკვიდრე არ დარჩენია;
4.2. მოსარჩელემ 2014 წლის 6 ივნისს მიმართა ნოტარიუსს და როგორც, 2001 წლის 11 აპრილს გარდაცვლილი თ.ჭ–ძის მეორე რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ, დამ მოითხოვა სამკვიდრო მოწმობის გაცემა მთელ დანაშთ ქონებაზე. მოსარჩელემ სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით მიმართა სამკვიდროს მისაღებად კანონით დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ. საქმის მასალებში წარმოდგენილოა 2014 წლის 6 ივნისის დადგენილება სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე უარის თქმის შესახებ, რომლის მიხედვით, მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა ძმის - თ.ჭ–ძის სამკვიდრო ქონების დაუფლების (მიღების) ფაქტი. ასევე, იმის გამო, ნოტარიუსისათვის არ იყო ცნობილი სხვა მემკვიდრეთა არსებობის შესახებ და ერთ მემკვიდრეზე უკვე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა თ.ჭ–ძის კუთვნილ ქონებაზე, მოსარჩელეზე სამკვიდრო მოწმობა ვერ გაიცემა უკვე გაცემულ სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილების შეტანის გარეშე (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 81-82);
4.3. აუდიტორული ფირმა “ს“-ს მიერ მომზადებული დასკვნის მიხედვით, შესაფასებლად წარმოდგენილი იქნა ქ. თბილისში, ......, N9ა-ში მდებარე შენობა-ნაგებობიდან მეორე მოპასუხის (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 1.3 ქვეპუნქტი) კუთვნილი ½
ნაწილი. მოქმედი ქონების საბაზრო ფასების გათვალისწინებით, უძრავი ქონებიდან მეორე მოპასუხის საკუთრებაში არსებული 1/2 წილი შეფასდა 17 000 ლარად; ამავე აუდიტორული ფირმის საფუძველზე შეფასდა მიწის ნაკვეთი, საგარეჯოს რაიონი, სოფ. ..... (.....). ამ მისამართზე მდებარე 1273 კვ.მ. ფართის სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთიდან 600 კვ.მ. ნაკვეთის ფასი განისაზღვრა 1296 ლარით (აუდიტორული დასკვნა N 260 - ტ.1, ს.ფ. 83 და აუდიტორული დასკვნა N116 - ტომი 1, ს.ფ. 84);
5. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოცემულ საქმეზე სადავო ფაქტობრივი გარემოებები შემდეგნაირად დაადგინა:
5.1. ნოტარიუსმა ნ.ბ–ძემ 2001 წლის 11 აპრილს გარდაცვლილი თ.ჭ–ძის მეორე რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეზე, პირველი მოპასუხის სახელზე (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 1.1 ქვეპუნქტი) 2005 წლის 26 ოქტომბერს გასცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლის მიხედვითაც, პირველმა მოპასუხემ, როგორც დამ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით (შემდეგში: სსკ) დადგენილი წესით მიიღო სამკვიდრო ქონება მასში შემავალი აქტივებითა და პასივებით. სამკვიდრო ქონებას შეადგენდა აგრეთვე უძრავი ქონება, მიწის ნაკვეთი მდებარე მისამართზე საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ....., ,,.....“ (საკადასტრო კოდი .....); სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, პირველი მოპასუხე საჯარო რეესტრში აღირიცხა ამ უძრავი ქონების მესაკუთრედ;
5.2. უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ..... (.....), საკადასტრო კოდი N ....., 2011 წლის 8 ივნისის მდგომარეობით, საკუთრების უფლებით, 8.01.1997 წლის მიღება-ჩაბარების აქტის (N7385) საფუძველზე ირიცხებოდა პირველი მოპასუხის სახელზე. ამ უკანასკნელმა, 2005 წლის 26 ოქტომბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის (რეესტრში რეგისტრაციის N2-403) საჯარო რეესტრში წარდგენის შემდეგ, დააზუსტა თავის სახელზე უკვე რეგისტრირებული მონაცემები, ახალი აზომვითი ნახაზის საფუძველზე უძრავ ქონებას მიენიჭა ახალი კოდი N.....; პირველი მოპასუხის განმარტებით, საქყოფპროექციის მებაღეობის ამხანაგობის ,,.....ს“ წევრად 1988 წლის დეკემბერში მიღებული იქნა მისი ძმა თ.ჭ–ძე. პირველ მოპასუხეს უკვე მიღებული ჰქონდა მიწის ნაკვეთი საგარეჯოს რაიონის, სოფ. ..... და შემდეგ, მისი დახმარებით ძმასაც- თ.ჭ–ძესაც მიღება-ჩაბარების აქტით გადაეცა მომიჯნავედ სხვა მიწის ნაკვეთი;
5.3. ნოტარიუს ნ.ს–ძეს, 2011 წლის 4 ნოემბერს, განცხადებით მიმართა მოსარჩელემ და განაცხადა, რომ იგი არის 1995 წლის 6 სექტემბერს გარდაცვლილი ლ.ჭ–ძის პირველი რიგის მემკვიდრე - შვილი, იგი უარს აცხადებს დედის სამკვიდროს მიღებაზე სხვა პირველი რიგის მემკვიდრის, მ.შ–ის (რომელიც მოსარჩელის და არის) სასარგებლოდ (იხ. ტ 1, ს.ფ. 184).
5.4. ნოტარიუსმა ნ.ს–ძემ, 2011 წლის 8 ნოემბერს, გასცა სამკვიდრო მოწმობა მ.შ–ის (მინდობილი პირი მოსარჩელე) სახელზე, რომელმაც, როგორც 1995 წლის 6 სექტემბერს გარდაცვლილი ლ.ჭ–ძის პირველი რიგის მემკვიდრემ - შვილმა საკუთრებაში სამკვიდრო სრულად მიიღო, მასში შემავალი აქტივებით და პასივებით. მემკვიდრემ მ.შ–მა სამკვიდრო მიიღო სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებით; აღნიშნული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, უძრავი ნივთი, მდებარე ქ. თბილისში, ......., საკადასტრო კოდი N ....., საკუთრების უფლებით აღირიცხა მ.შ–ის სახელზე.
5.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით პირველი მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: პირველი მოპასუხე ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ..... (საკადასტრო კოდი N .....) მდებარე მ.შ–ის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონების 1/2-ის მესაკუთრედ. ამ ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ 2011 წლის 8 ნოემბერს ლ.ჭ–ძის სამკვიდრო ქონებაზე მ.შ–ის სასარგებლოდ გაცემული N111234019 სამკვიდრო მოწმობა და გაუქმდა მ.შ–ის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. სასამართლოს გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 134-142);
5.6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში N2/11998-12 სამოქალაქო საქმის განხილვისას მოსარჩელე იყო წინამდებარე დავის პირველი მოპასუხე, ხოლო მოპასუხე მ. შ–, ამ უკანასკნელის წარმომადგენლად კი განსახილველი დავის მოსარჩელე მონაწილეობდა;
5.7. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ პირველი მოპასუხის განცხადების საფუძველზე ჩატარდა ფონოსკოპიური ექსპერტიზა. ექსპერტიზაზე გამოსაკვლევად წარმოდგენილი იქნა დისკი - სასამართლო სხდომის აუდიო ჩანაწერები სახელწოდებით: ,,06.12.2012“, ,,29.11.2012“, ,,13.11.2012“. ექსპერტიზის დასკვნით, აუდიო ჩანაწერებზე არსებული საუბრების შინაარსის ტექსტი დადგენილია და დაფიქსირებულია დანართში წერილობითი სახით. სხდომაზე 31:38 წუთიდან 32:12 წუთამდე საუბარია იმაზე, რომ ერთი მხარე მეორე მხარეს ესაუბრება იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელიც ძმისგან გადაეცა, ისედაც მისი იყო და ამ მიწის ნაკვეთზე დები არ მიედავებოდნენ, თუმცა შემდეგ მხარე გახდა შეუძლოდ და ვერ შეძლო მეორე მხარეს გაჰყოლოდა მიწის ნაკვეთის გასაფორმებლად. საუბარი იყო ასევე იმაზე, რომ მ.შ–ის სახსრებით მოხდა დედის დაკრძალვისათვის ხარჯების გაღება (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილება, საქმე N2/11998-12 - ტ. 1, ს.ფ. 134-142; ექსპერტიზის დასკვნა N000450717 - ტ.1, ს.ფ. 144-148);
5.8. პირველმა მოპასუხემ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე ქ. თბილისი, ....... შესახვევი, N9ა (საკადასტრო კოდი N .....) 1/2 ნაწილი, 2013 წლის 3 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით, მეორე მოპასუხეზე გაასხვისა; ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ზემოაღნიშნული უძრავი ნივთის ½ ნაწილი საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით მეორე მოპასუხის სახელზე აღირიცხა;
5.9. პირველმა მოპასუხემ უძრავი ქონება, მდებარე საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ....., საკადასტრო კოდი N ...., სასოფლო-სამეურნეო (საკარმიდამო) ფართობი1273 კვ.მ, 2011 წლის 30 ივნისის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულებით, საკუთრებაში გადასცა მეორე მოპასუხეს. ეს უკანასკნელი საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ;
5.10. პირველი მოპასუხე 1995 წლიდან ძირითადად იმყოფებოდა საქართველოს ფარგლებს გარეთ, გერმანიაში, სადაც მუშაობდა. საქმეში წარმოდგენილია ძირითადად 1996, 1997, 1998 წლებში მ.შ–ს, პირველ მოპასუხეს და მეორე მოპასუხეს შორის ერთმანეთისათვის გაგზავნილი წერილები, როგორც საქართველოდან გერმანიაში, ასევე-პირიქით, საზღვარგარეთიდან საქართველოში გამოგზავნილი. წერილებიდან ირკვევა, რომ პირველი მოპასუხე მ.შ–ს უგზავნიდა თანხებს სხვადასხვა ოდენობით, როგორც მ.შ–ისთვის, ასევე - ძმისთვის თ.ჭ–ძისათვისაც. ამ უკანასკნელს ჯანმრთელობის პრობლემები ჰქონდა, ამასთან, ხშირად იღებდა ალკოჰოლურ სასმელებს. თ.ჭ–ძე გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა სადავო საცხოვრებელ ბინაში, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ....... ამავე სახლში ცხოვრობდა მ.შ–ი, რომელიც გარკვეული პერიოდით 1998 წელს გაემგზავრა გერმანიის ფედერაციაში, შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში, ხოლო 2000 წელს დაოჯახდა გერმანიაში, სადაც დღეის მდგომარეობითაც ცხოვრობს;
5.11 მოსარჩელემ ძმის - თ.ჭ–ძის, გარდაცვალების შემდეგ, ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მისი დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან კუთვნილი წილი, მდებარე ქ. თბილისი, ......, N9ა. მოწმეების გ.ყ–ის და ა.მ–ის ჩვენების მიხედვით, თ.ჭ–ძეს ჯანმრთელობის პრობლემები ჰქონდა, გადაიტანა ტუბერკულიოზი, ასევე, ალკოჰოლური სასმელის ხშირად მიღების შედეგად დამძიმდა მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა და იგი საჭიროებდა მოვლას, შესაბამის მკურნალობას. თ.ჭ–ძეს ძირითადად მოსარჩელე აქცევდა ყურადღებას, იგი ხშირად მოდიოდა თავის ძმასთან სახლში, უვლიდა და მკურნალობდა მას. თუმცა, ფაქტობრივად სხვა მისამართზე ცხოვრობდა. ხოლო თ.ჭ–ძის გარდაცვალების შემდეგ მოსარჩელე, თავის ოჯახთან ერთად, საცხოვრებლად სადავო სახლში გადმოვიდა. იგი ფაქტობრივად დაეუფლა ძმის დანაშთ ქონებას და ცხოვრება იქ განაგრძო. მოსარჩელე დღემდე აღნიშნულ მისამართზე ცხოვრობს. ამ გარემოების საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი არ არის. პირველი მოპასუხე მიუთითებს, რომ ძმის გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ მოსარჩელე შეიჭრა აღნიშნულ სახლში ყოველგვარი ნებართვის გარეშე. მოწმე გ.ყ–ის და ა.მ–ის მითითებით, რომლებიც სადავო სამკვიდრო ქონების მეზობლად ცხოვრობენ, ძმის, თ.ჭ–ძის დაკრძალვისა და გარდაცვალებიდან „ორმოცი დღის“ ხარჯები მოსარჩელემ გაიღო. წლისთავზე პირველი მოპასუხეც იმყოფებოდა. მოწმე გ.ყ–ი ასევე განმარტავს, რომ თ.ჭ–ძეს ასევე პატრონობდა და გარკვეულწილად ზრუნავდა მეზობელი გ.მ–ნი, რომელიც გარდაცვლილია. მოწმისთვის არ არის ცნობილი, უგზავნიდნენ თუ არა გერმანიაში მყოფი დები- პირველი მოპასუხე და მ.შ–ი მოსარჩელეს ფულად თანხებს, ძმის - თ.ჭ–ძის მოსავლელად.
5.12. საქმეში წარმოდგენილი მასალებით, სადავო მიწის ნაკვეთი, მდებარე საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ....., ,,.....“ (საკადასტრო კოდი N ....) შემოღობილი არის და დგას ნაგებობა კარკასულ მდგომარეობაში. მოწმის სახით დაკითხული რ.გ–ის განმარტებით, მან პირველი მოპასუხე გაიცნო გერმანიაში 2017 წლის დასაწყისში, ხოლო საქართველოში ჩამოსვლის შემდეგ, პირველი მოპასუხე ხშირად სთხოვდა მას მანქანით წაყვანას საგარეჯოს რაიონის, სოფელ ....., ,,.....ში“. მან პირველი მოპასუხის თხოვნით ".....ში“ წაიღო ცემენტი, ასევე ეხმარებოდა სხვა სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობაში (როგორიცაა შეშის დაჭრა, ბალახის მოშორება, ბუჩქების გაჭრა). იმ მიწის ნაკვეთს მხოლოდ პირველი მოპასუხე პატრონობდა და სხვას არაფერი გაუკეთებია.
6. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე, პირველი ინსტანციის სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელეს აქვს მემკვიდრეობით სამართლებრივი საფუძვლით თანასაკუთრების აღიარების მოთხოვნის უფლება სადავო ორივე უძრავ ქონებაზე. შესაბამისად, არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.
6.1. მოსარჩელემ მოითხოვა 2005 წლის 26 ოქტომბერს ნოტარიუს ნ.ბ–ძის მიერ, პირველი მოპასუხის სახელზე გაცემული N2-403 სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილებების შეტანა და საგარეჯოს რაიონის, სოფელ ..... (საკადასტრო კოდი N .....) თ.ჭ–ძის კუთვნილი 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის 1/2 ნაწილზე, ასევე, უძრავი ნივთის, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, ......., N9ა-ში (საკადასტრო კოდი N .....) თ.ჭ–ძის კუთვნილი 1/2 ნაწილზე მემკვიდრედ და მესაკუთრედ აღიარება; 2013 წლის 18 ივნისს, პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების (რეესტრში რეგისტრაციის N130602705) 1/2 ნაწილში და, 2011 წლის 30 ივნისს, პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების (რეგისტრაციის N882011312258) 1/2 ნაწილში ბათილად ცნობა.
6.2. დადგენილია, რომ ლ.ჭ–ძე გარდაიცვალა 1995 წლის 6 სექტემბერს. მას დარჩა ოთხი პირველი რიგის მემკვიდრე: თ.ჭ–ძე, მ.შ–ი პირველი მოპასუხე და მოსარჩელე. თ.ჭ–ძე გარდაიცვალა 2001 წლის 11 აპრილს. მას პირველი რიგის მემკვიდრე არ დარჩენია.
6.3. სსკ-ის 1306-ე მუხლის თანახმად, 1. გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. 2. კანონით მემკვიდრეობა გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე - მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი. სსკ-ის 1307-ე მუხლის თანახმად, კანონით მემკვიდრეობის დროს მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ პირები, რომელნიც ცოცხალნი იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, ხოლო 1319-ე და 1320-ე მუხლების მიხედვით, სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების შემდეგ. სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე. სსკ-ის 1336-ე მუხლის თანახმად, კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან პირველ რიგში გარდაცვლილის შვილები, მეუღლე და მშობლები. მეორე რიგში - გარდაცვლილის დები და ძმები.
6.4. საქმეში წარმოდგენილი მასალების მიხედვით, 2011 წლის 4 ნოემბერს, ნოტარიუს ნ.ს–ძეს განცხადებით მიმართა მოსარჩელემ და განაცხადა, რომ იგი არის 1995 წლის 6 სექტემბერს გარდაცვლილი ლ.ჭ–ძის პირველი რიგის მემკვიდრე შვილი, იგი უარს აცხადებს ლ.ჭ–ძის სამკვიდროს მიღებაზე სხვა პირველი რიგის მემკვიდრის, მ.შ–ის სასარგებლოდ. ამის შემდეგ, 2011 წლის 8 ნოემბერს ნოტარიუსმა ნ.ს–ძემ გასცა სამკვიდრო მოწმობა მ.შ–ის (მინდობილი პირი -მოსარჩელე) სახელზე, რომელმაც, როგორც 1995 წლის 6 სექტემბერს გარდაცვლილი ლ.ჭ–ძის პირველი რიგის მემკვიდრემ - შვილმა, სამკვიდრო საკუთრებაში სრულად მიიღო, სამკვიდრო ქონებაში შემავალი აქტივებითა და პასივებით. მემკვიდრემ მ.შ–მა სამკვიდრო სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებით მიიღო. აღნიშნული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე უძრავი ნივთი, მდებარე ქ. თბილისში, ......, საკადასტრო კოდი N ....., საკუთრების უფლებით აღირიცხა მ.შ–ის სახელზე. სსკ-ის 1439-ე მუხლის თანახმად, მემკვიდრეს შეუძლია უარი თქვას სამკვიდროს მიღებაზე სხვა პირთა სასარგებლოდ კანონით ან ანდერძით მემკვიდრეთა რიცხვიდან. სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმა ცალმხრივ გარიგებას წარმოადგენს, რომლის ნამდვილობისთვისაც აუცილებელ წინაპირობად მოიაზრებენ ნების გამომვლენის მიერ, ერთმნიშვნელოვნად, ყოველგვარი დათქმისა და პირობების გარეშე, სამკვიდროს მიღებაზე უარის თქმის შესახებ ნების გამოვლენას. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელემ უარი განაცხადა დედის, ლ.ჭ–ძის (გარდაცვალების თარიღი 06.09.1995 წელი) დანაშთი ქონების მიღებაზე, მეორე მემკვიდრის, მ.შ–ის სასარგებლოდ, რის შედეგადაც, მის დაზე, მ.შ–ზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა 2011 წლის 8 ნოემბერს. აღნიშნული სამკვიდრო მოწმობა სადავო გახადა მოსარჩელისა და მ.შ–ის დამ - პირველმა მოპასუხემ, რომელმაც სასამართლოს მიმართა და აღნიშნული მოწმობის 1/2 ნაწილში ბათილად ცნობა და სამკვიდრო ქონების 1/2 ნაწილზე მესაკუთრედ აღიარება მოითხოვა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, პირველი მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: იგი ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ...... შესახვევი, N9ა-ში (საკადასტრო კოდი N .....) მდებარე მ.შ–ის საკუთრებაში რიცხული უძრავი ქონების 1/2-ის მესაკუთრედ. ამ ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ, 2011 წლის 8 ნოემბერს, ლ.ჭ–ძის სამკვიდრო ქონებაზე მ.შ–ის სასარგებლოდ გაცემული N111234019 სამკვიდრო მოწმობა და გაუქმდა მ.შ–ის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. სასამართლოს გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში. როგორც საქმის მასალებიდან ჩანს და მოპასუხე მხარეც მიუთითებს, აღნიშნული სამოქალაქო საქმის განხილვისას, განსახილველი დავის მოსარჩელე მონაწილეობდა მ.შ–ის წარმომადგენლის სტატუსით. თუმცა, მოსარჩელე მხარის განმარტებით, ის გარემოება, რომ იგი, როგორც წარმომადგენელი მონაწილეობდა თავისი დის - მ.შ–ის მემკვიდრეობით-სამართლებრივი უფლებებთან დაკავშირებით სამოქალაქო საქმეზე, რაც არ ნიშნავს იმას, რომ მან უარი განაცხადა თავის სამემკვიდრეო უფლებებზე ძმის- თ. ჭ–ძის დანაშთ ქონებასთან დაკავშირებით.
6.5. პირველი ინსტანციის სასამართლომ განმარტა, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე სამართლებრივ პრეტენზიას აცხადებს არა დედის - ლ.ჭ–ძის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე (რაზეც მან უარი განაცხადა კანონით დადგენილი წესით), არამედ, ძმის - თ.ჭ–ძის, სამკვიდროზე (სადაც ასევე მოიაზრებოდა თ.ჭ–ძის მიერ, როგორც ლ.ჭ–ძის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრის მიერ მიღებული წილიც). სსკ-ის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილით, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის; 1499-ე მუხლის მიხედვით, მემკვიდრეებად მოწვეულ პირებს შეუძლიათ სანოტარო ორგანოსგან მოითხოვონ სამკვიდრო მოწმობა. დადგენილია, რომ 2005 წლის 26 ოქტომბერს, ნოტარიუს ნ.ბ–ძის მიერ, 2001 წლის 11 აპრილს გარდაცვლილი თ.ჭ–ძის მეორე რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეზე, დის-პირველი მოპასუხის სახელზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა, რომლის მიხედვითაც, დამ, სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით მიიღო სამკვიდრო ქონება მასში შემავალი აქტივებითა და პასივებით. სამკვიდრო ქონებას შეადგენს აგრეთვე უძრავი ქონება, მიწის ნაკვეთი, მდებარე მისამართზე: საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ....., ,,.....“ (საკადასტრო კოდი N .....). სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, პირველი მოპასუხე საჯარო რეესტრში ზემოთ აღნიშნული უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღირიცხა;
6.6. მოსარჩელემ 2014 წლის 6 ივნისს მიმართა ნოტარიუსს და როგორც, 2001 წლის 11 აპრილს გარდაცვლილი თ.ჭ–ძის მეორე რიგის კანონისმიერი მემკვიდრემ, დამ მოითხოვა სამკვიდრო მოწმობის გაცემა მთელ დანაშთ ქონებაზე, თუმცა, მოსარჩელეზე სამკვიდრო მოწმობა ვერ გაიცა, უკვე გაცემულ სამკვიდრო მოწმობაში (რეგისტრაციის N2-403) ცვლილების შეტანის გარეშე (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 4.2 ქვეპუნქტი).
6.7. მოსარჩელის მითითებით, პირველმა მოპასუხემ დაუმალა ნოტარიუსს სხვა პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრის არსებობა, შესაბამისად, არამართლზომიერად მიიღო გარდაცვლილი ძმის - თ.ჭ–ძის სრულ სამკვიდრო ქონებაზე (მდებარე საგარეჯოს რაიონი, სოფ. ....., ,,.....“) სამკვიდრო მოწმობა. ვინაიდან, გარდა პირველი მოპასუხისა, მამკვიდრებელს ჰყავდა კიდევ ერთი მეორე რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე - და, რომელიც მოსარჩელეა და მასაც, პირველი მოპასუხის მსგავსად, თანაბარი უფლება გააჩნია დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე. ამასთან, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესულ 2012 წლის 6 სექტემბრის გადაწყვეტილებაში, სასამართლომ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად მიიჩნია, რომ თ.ჭ–ძე დედის - ლ.ჭ–ძის გარდაცვალების შემდეგ, საცხოვრებელ სადგომში ცხოვრების გაგრძელებით დაეუფლა სამკვიდრო ქონებას, შესაბამისად, დასტურდება, რომ მან, ფაქტობრივი დაუფლების წესით, მიიღო დედის დანაშთი სამკვიდრო ქონება. აქედან გამომდინარე პირველი ინსტანციის სასამართლომ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება, რომ მისი გარდაცვლილი ძმის -თ.ჭ–ძის სამკვიდრო აქტივს ასევე შეადგენდა სადავო უძრავი ნივთის, მდებარე მისამართზე ქ. თბილისი, ......., 1/2 ნაწილი, რომელზეც მემკვიდრეობით-სამართლებრივი საფუძვლით აღრიცხული იყო პირველი მოპასუხის საკუთრების უფლება, ხოლო შემდეგ, ამ უკანასკნელმა ქონება თავის შვილზე - მეორე მოპასუხეზე გაასხვისა.
7. მოსარჩელის მოთხოვნა იმ გარემოებას ემყარება, რომ იგი მამკვიდრებლის - თ.ჭ–ძის გარდაცვალების შემდეგ ექვსი თვის ვადაში ფაქტობრივად დაეუფლა დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან (მდებარე ქ. თბილისში, .......) კუთვნილ წილს, რაც იმაში გამოიხატებოდა, რომ მოსარჩელე, ძმის გარდაცვალების შემდეგ, საცხოვრებლად გადავიდა ზემოაღნიშნულ მისამართზე და განაგრძო ცხოვრება მამკვიდრებლის დანატოვარ ქონებაში. აღნიშნულ გარემოებას ადასტურებენ საქმეზე დაკითხული მოწმეები: გ.ყ–ი და ა.მ–ი, რომლებიც ცხოვრობენ სადავო სახლის მეზობლად. სსკ-ის 1421-ე მუხლის თანახმად: 1. სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. 2. მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს. 3. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. 4. თუ ერთ-ერთი მემკვიდრე სამკვიდროდან წილის მიღებაზე უარს იტყვის სხვა მემკვიდრის სასარგებლოდ, ასეთი მოქმედება ჩაითვლება სამკვიდროს მიღებად. ამავე კოდექსის 1424-ე მუხლის მიხედვით, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.
8. პირველი ინსტანციის სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა მემკვიდრის სხვადასხვა მოქმედებით შეიძლება დადგინდეს, თუმცა ამ მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). სსკ-ის 1424-ე მუხლი იმპერატიული დანაწესის სახით ადგენს დროს, რომლის განმავლობაშიც მემკვიდრემ სამკვიდროს მიღების სურვილი უნდა გამოთქვას. შესაბამისად, უნდა არსებობდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, რომლებიც, თავის მხრივ, სამკვიდრო ქონების ფლობას და მართვას ადასტურებენ. სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის ცნების განმარტების მიზნებისათვის, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღება გულისხმობს აღნიშნულ სამკვიდროში შემავალი ქონების ან მისი ნაწილის პერიოდულად ფლობას, გამოყენებას. სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებულ მოქმედებად მიიჩნევა მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრის ცხოვრება იმავე საცხოვრებელ სახლში ანდა გარკვეული პერიოდულობით ამ სახლის ფლობა და მართვა, როგორც საკუთარისა. მემკვიდრის მოქმედებიდან უნდა დასტურდებოდეს, რომ სამკვიდროს თავისად მიიჩნევს, რაც შეიძლება გამოიხატებოდეს გადასახადების გადახდაში, დამქირავებლის ქირის გადახდევინებაში და ა.შ. სამკვიდროს მიღებისათვის დაინტერესებულმა პირმა უნდა განახორციელოს იურიდიული ქმედებები, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ის დაკარგავს სამკვიდროს მიღების უფლებას. ამასთან, დამკვიდრებული პრაქტიკით არ არის აუცილებელი, პირი იმავე დროს რეგისტრირებული იყოს სადავო სამკვიდრო ქონების მისამართზე. რეგისტრაციის ფაქტი უპირობოდ არ ადასტურებს პირის კონკრეტულ მისამართზე ცხოვრების ფაქტობრივ გარემოებას.
9. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების სამართლებრივი ანალიზით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ ძმის - თ.ჭ–ძის გარდაცვალების შემდეგ, ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მისი დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან კუთვნილი წილი, მდებარე ქ. თბილისი, ....... შესახვევი N9ა. მოწმეების გ.ყ–ის და ა.მ–ის ჩვენების მიხედვით, თ.ჭ–ძეს ჯანმრთელობის პრობლემები ჰქონდა, გადაიტანა ტუბერკულიოზი, ასევე, ალკოჰოლური სასმელის ხშირი მიღების შედეგად მისი ჯანმრთელობის მდგომაროება დამძიმდა და იგი მოვლას, შესაბამის მკურნალობას საჭიროებდა. თ.ჭ–ძეს ძირითადად ყურადღებას აქცევდა მისი და- მოსარჩელე, რომელიც ხშირად მოდიოდა თავის ძმასთან სახლში, უვლიდა და მკურნალობდა მას. თუმცა, ფაქტობრივად სხვა მისამართზე ცხოვრობდა, ხოლო ძმის გარდაცვალების შემდეგ, მოსარჩელე, თავის ოჯახთან ერთად, საცხოვრებლად სადავო სახლში გადავიდა. მოსარჩელე კანონით დადგენილ ვადაში ფაქტობრივად დაეუფლა ძმის დანაშთ ქონებას და განაგრძო იქ ცხოვრება. მოსარჩელე დღემდე აღნიშნულ მისამართზე ცხოვრობს. ამ გარემოების საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოპასუხე მხარის მიერ წარმოდგენილი არ არის. მოსარჩელე მხარის მიერ მითითებული გარემოება, მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდგომ კანონით დადგენილ ვადაში სადავო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების შესახებ, საწინააღმდეგო მტკიცებულების წარდგენით, მოპასუხემ ვერ გააქარწყლა.
10. სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებული გარემოებების დადგენისას სასამართლო ერთობლიობაში აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგად აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხის მიმართ. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონ განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაუდონ საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. სსსკ-ის 102-ე მუხლის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით და ექსპერტთა დასკვნებით. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, გარემოებები, რომელიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით, ხოლო 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს სასამართლო სხდომაზე მათს ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მოსაზრებები, რომლებიც საფუძვლად უდევს სასამართლოს შინაგან რწმენას უნდა აისახოს გადაწყვეტილებაში. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი სათანადო მტკიცებულების წარდგენით დამტკიცების ტვირთი. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის სწორად გადანაწილებას არა მარტო საპროცესო-სამართლებრივი, არამედ არსებითი მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობაც გააჩნია, ვინაიდან, მხარის მიერ ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას ან არაჯეროვნად განხორციელებას, შედეგად მოჰყვება ამავე მხარისათვის უარყოფითი, არახელსაყრელი შედეგი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელე მამკვიდრებლის (ძმის თ.ჭ–ძის) გარდაცვალების შემდეგ, ექვსი თვის განმავლობაში ფლობდა, მართავდა და სარგებლობდა სადავო საცხოვრებელი სახლით. იმ გარემოებას, რომ პირველი მოპასუხე თავის დას - მ.შ–ს, რომელიც ძმასთან, თ.ჭ–ძესთან ერთად 2000 წლამდე ცხოვრობდა სადავო სახლში, ფულად თანხებს უგზავნიდა და ყურადღებას აქცევდა ასევე მძიმე ჯანმრთელობის მდგომარეობის მქონე ძმას (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 5.10 ქვეპუნქტი), არ აქვს სამართლებრივი კავშირი განსახილველ დავასთან, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში, მნიშვნელოვანია დადგინდეს მოსარჩელის, როგორც მემკვიდრის, მიერ ძმის გარდაცვალების შემდეგ, სამკვიდრო ქონებიდან კუთვნილი წილის მისაღებად კანონით განსაზღვრულ ვადაში განხორციელებული ქმედებები.
11. როგორც ზემოთ აღინიშნა, მოსარჩელემ კანონით დადგენილი წესით, სამკვიდროს დაუფლებით მიიღო მამკვიდრებლის სამკვიდროს ნაწილი, რომელიც მდებარეობს ქ. თბილისში, ...... შესახვევი N9ა, თუმცა სამკვიდროს მასას ასევე წარმოადგენდა უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ....., ,,.....“ (საკადასტრო კოდი N .....), რომელიც, 2005 წლის 26 ოქტომბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, სრულად მიიღო პირველმა მოპასუხემ. როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, ამ უკანასკნელს, საგარეჯოს რაიონის, სოფელ ....., სადავო სამკვიდრო ქონების მომიჯნავედ საკუთრებაში ჰქონდა მეორე მიწის ნაკვეთი. მან, 2005 წლის 26 ოქტომბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის (რეესტრში რეგისტრაციის N2-403) საჯარო რეესტრში წარდგენის შემდეგ, დააზუსტა თავის სახელზე უკვე რეგისტრირებული მონაცემები და ახალი აზომვითი ნახაზის საფუძველზე უძრავ ქონებას მიენიჭა ახალი კოდი N .....; საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიხედვით, აღნიშნული მიწის ნაკვეთის დაზუსტებული ფართობი 1273.00 კვ.მ-ს შეადგენს, საიდანაც 600.00 კვ.მ თ.ჭ–ძის სამკვიდრო ქონება არის. სამოქალაქო კანონმდებლობით თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი (სსკ-ის 1421-ე მუხლის მე-3 ნაწილი). აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამართლებრივად ნაკლებად მნიშვნელოვანია, მოსარჩელე ძმის, თ.ჭ–ძის გარდაცვალების შემდგომ აქცევდა თუ არა ყურადღებას საგარეჯოს რაიონში, სოფ. ..... (,,.....“), მდებარე მიწის ნაკვეთს. საქმეზე დაკითხულმა მოწმემ რ.გ–მა დაადასტურა ის გარემოება, რომ აღნიშნულ მიწის ნაკვეთს პატრონობდა და უვლიდა მხოლოდ მოპასუხე (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 5.2 და 5.11 ქვეპუნქტები), თუმცა, აღნიშნულ გარემოებას ვერ მიენიჭება სამართლებრივი მნიშვნელობა, ვინაიდან მიიჩნევა, რომ მოსარჩელემ თ.ჭ–ძის დანაშთი ქონების ნაწილის (მდებარე ქ. თბილისში, ......, N9ა) დაუფლებით, მიიღო მთლიანი სამკვიდრო ქონებიდან კუთვნილი წილი, მათ შორის უძრავი ნივთი, მდებარე საგარეჯოს რაიონში, სოფ. ..... (,,.....“).
12. სსკ-ის 1500-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდრო მოწმობა ეძლევათ მემკვიდრეებს სამკვიდროს გახსნის დღიდან ექვსი თვის გასვლის შემდეგ, ნებისმიერ დროს. ექვს თვეზე ადრე სამკვიდრო მოწმობა გაიცემა იმ შემთხვევებში, თუ სანოტარო ორგანოს მოეპოვება ცნობა, რომ, მოწმობის მთხოვნელ პირთა გარდა, სხვა მემკვიდრეები არ არიან. სადავო სამკვიდრო მოწმობა პირველ მოპასუხეზე სამკვიდროს მისაღებად დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ - 2005 წლის 26 ოქტომბერს გაიცა. სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ. მოსარჩელემ განახორციელა თავისი უფლება და სამკვიდრო მასაში შემავალ ქონებას ფაქტობრივად დაეუფლა მამკვიდრებლის თ.ჭ–ძის გარდაცვალების შემდგომ, რაც მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლით (გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის მოქმედი ძირითადი კანონის რედაქციით), საკუთრება და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია. დაუშვებელია საკუთრების, მისი შეძენის, გასხვისების ან მემკვიდრეობით მიღების საყოველთაო უფლების გაუქმება. ამდენად, არსებობს სადავო სამკვიდრო მოწმობაში (რეგისტრაციის ნომერი N2-403) შესაბამისი ცვლილებების შეტანის საფუძველი.
13. საქალაქო სასამართლომ მოსარჩელის მოთხოვნაზე მსჯელობისას, რომელიც, 2013 წლის 18 ივნისს, პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების (რეგისტრაციის N130602705) 1/2 ნაწილში და, 2011 წლის 30 ივნისს, პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულების (რეგისტრაციის N88201312258) 1/2 ნაწილში ბათილად ცნობას ეხება, განმარტა, რომ საქმეში წარმოდგენილი მასალებით, 2013 წლის 3 ივნისის ნასყიდობის ხელშეკრულებით, პირველმა მოპასუხემ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე მისამართზე: ქ. თბილისი, .........., N9ა (საკადასტრო კოდი N ......) 1/2 ნაწილი, გაასხვისა მეორე მოპასუხეზე, ხოლო 2011 წლის 30 ივნისის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულებით, პირველმა მოპასუხემ უძრავი ქონება, მდებარე საგარეჯოს რაიონი, სოფელი ....., საკადასტრო კოდი N ....., სასოფლო-სამეურნეო (საკარმიდამო) ფართობი, 1273 კვ.მ. საკუთრებაში გადასცა მეორე მოპასუხეს. ეს უკანასკნელი საჯარო რეესტრში სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ არის რეგისტრირებული. სსკ-ის 477-ე მუხლის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით, გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. ამავე კოდექსის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. სსკ-ის 524-ე მუხლის თანახმად, ჩუქების ხელშეკრულებით მჩუქებელი უსასყიდლოდ გადასცემს დასაჩუქრებულს ქონების საკუთრებას მისი თანხმობით. ამავე კოდექსის, 525-ე მუხლის მეორე ნაწილით, უძრავ ნივთზე ჩუქების ხელშეკრულება დადებულად ითვლება ხელშეკრულებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან. სსკ-ის 3111-ე მუხლით განსაზღვრულია საჯარო რეესტრში გარიგების წარდგენის წესი. ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის მიხედვით კი, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.
14. მოსარჩელე მიუთითებს, რომ, როგორც ნასყიდობის და ასევე ჩუქების ხელშეკრულება მოჩვენებით გარიგებას წარმოადგენს და დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად და იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას რაიმე იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. სსკ-ის 56-ე მუხლის თანახმად, 1. ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). 2. თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება). სსკ-ის 115-ე მუხლის მიხედვით, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას. საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ გარიგებათა სამართლებრივი შინაარსიდან გამომდინარე, შეთანხმების სამართლებრივი შინაარსის გარიგებად აღიარებისათვის საჭიროა, მას გააჩნდეს სამართლებრივი მიზანი, ანუ მიმართული იყოს კონკრეტული შედეგებისაკენ. სამოქალაქო კოდექსის ზემოთ მითითებული ნორმა სწორედ ამ იდეას ემსახურება. მოჩვენებითი გარიგება მოკლებულია ნამდვილობას და აღნიშნული ხელშეკრულების მხარეებს არ სურთ მიაღწიონ იმ იურიდიულ შედეგს, რომელიც ამ გარიგებისათვის არის დამახასიათებელი. ამგვარი გარიგების დადების მიზანს წარმოადგენს არა ამ შედეგების რეალურად დადგომა, არამედ მათი მხოლოდ მოსაჩვენებლად წარმოჩენა. სამოქალაქო კოდექსი არ განსაზღვრავს იმ მიზეზებს, რომლებიც შესაძლებელია გახდეს ამგვარი გარიგების საფუძველი, რადგან იგი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში შეფასების საგანია. თუმცა, მის ყველაზე გავრცელებულ სახეს წარმოადგენს ისეთი შემთხვევები, როდესაც პირი ქონების რაიმე ფორმით გასხვისების გზით, ცდილობს თავიდან აიცილოს მასზე დაკისრებული პასუხისმგებლობა. მოცემულ შემთხვევაში, მართალია, ორივე გარიგების დადების შედეგად, საკუთრების უფლება მეორე მოპასუხეს გადაეცა, მაგრამ გარიგების საცილოობის შემთხვევაში, უნდა დადგინდეს, ეს უკანასკნელი რამდენად წარმოადგენს კეთილსინდისიერ შემძენს. ზოგადად, კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებების დაცვის საკითხს სამოქალაქო კოდექსი წყვეტს სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარისა და სტაბილურობის ინტერესების გათვალისწინებით. კეთილსინდისიერების შემძენის სამართლებრივი ნორმით (სსკ-ის 185-ე მუხლი) დადგენილი უფლებრივი მდგომარეობა გამოწვეულია საჯარო რეესტრის სპეციფიკური დანიშნულებით სამოქალაქო ბრუნვის მექანიზმში. სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია. სასამართლომ აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს შემძენს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში შეეძლო თუ არა სცოდნოდა სადავო ფაქტი. სწორედ ამ გარემოებათა გამოკვლევას უნდა ეფუძნებოდეს დასკვნა შენაძენის (თუ ჩუქების) ნამდვილობასა და მისი დაცვის მიზანშეწონილობის თაობაზე. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან უძრავი ქონება, ნასყიდობის და ასევე, ჩუქების ხელშეკრულებით, სრულად გასხვისდა არამესაკუთრის - პირველი მოპასუხის მიერ, მითითებული გარიგებებით დაირღვა სსკ-ის 170-ე, 477-ე და 524-ე მუხლების დანაწესი. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა სამართლებრივი ანალიზი იძლევა იმგვარი მსჯელობის შესაძლებლობას, რომ გარიგებათა მეორე მხარე - მეორე მოპასუხე არ წარმოადგენდა მოსარჩელის კუთვნილი ქონების კეთილსინდისიერ შემძენს; როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილი იყო ქონების ნაკლის თაობაზე, ასეთის არსებობის შემთხვევაში. ოჯახის წევრებს (მოცემულ შემთხვევაში კი დედა-შვილს) შორის გარიგებათა გაფორმების დროს, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვითარება. მით უფრო, მემკვიდრეობით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, მეორე მხარისათვის ცნობილი იყო, რომ არსებობდა სხვა მეორე რიგის მემკვიდრეც, რომლის უფლებაც ირღვეოდა სადავო გარიგებათა დადებით. შესაბამისად, ქონების შემძენი და დასაჩუქრებული მეორე მოპასუხე ვერ მიიჩნევა კეთილსინდისიერ შემძენად. მოცემულ საქმეზე დადგინდა მოსარჩელის მემკვიდრეობითი სამართლებრივი უფლება სადავო ორივე ქონების შესაბამის წილზე, რის გამოც, საქალაქო სასამართლოს შეფასებით, მემკვიდრის უფლება უპირატესია ნასყიდობისა და ჩუქების ხელშეკრულებათა საფუძველზე წარმოშობილ საკუთრების უფლებაზე. მოსარჩელეს უკვე მოპოვებული ჰქონდა მემკვიდრეობითი საფუძვლით უფლება ქონებაზე, რომელიც სადავო გარიგებათა საფუძველზე მეორე მოპასუხეს გადაეცა. ამდენად, არსებობს შესაბამის ნაწილში აღნიშნულ ხელშეკრულებათა ბათილობის საფუძველი.
15. პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, მოპასუხის მტკიცებით, მოსარჩელემ 2005 წლის 26 ოქტომბერს უკვე იცოდა, რომ პირველმა მოპასუხემ გარდაცვლილი ძმის- თ.ჭ–ძის დანაშთ ქონებაზე საგარეჯოს რაიონი სოფ. ....., სამკვიდრო მოწმობა აიღო და ქონება საკუთრებად აღირიცხა კიდეც, მაგრამ მხოლოდ თერთმეტი წლის შემდეგ გახადა იგი სადავოდ. ასევე, მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო ისიც, რომ პირველ მოპასუხეზე, როგორც თ.ჭ–ძის მემკვიდრეზე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 6 დეკემბრის სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა ქ. თბილისში, ....... N9ა-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი, თუმცა მან პირველი მოპასუხის მიერ მემკვიდრეობის მიღება სადავო მხოლოდ ოთხი წლის შემდეგ გახადა. სსკ-ის 128-ე და 130-ე მუხლების შესაბამისად, სასარჩელო ხანდაზმულობა გულისხმობს დროს, რომლის განმავლობაშიც პირს შეუძლია მოითხოვოს თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა. შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადები ვრცელდება მოთხოვნებზე, რომელთა განხორციელებაც დროში იზღუდება და გარკვეულ ჩარჩოში ექცევა. სსკ-ის 1433-ე მუხლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. სასამართლო განმარტავს, რომ სამკვიდროს მიღება შესაძლებელია როგორც სამკვიდრო მოწმობის მიღებით, ასევე, სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების წესით. ამდენად, სამკვიდროს მიღების ფაქტს, განსახილველი ნორმების (სსკ-ის 1450-ე, 1433-ე მუხლები) თანახმად, გააჩნია უკუძალა, ე.ი. მემკვიდრე, რომელმაც მიიღო სამკვიდრო ქონება, მის მესაკუთრედ სამკვიდროს გახსნის დღიდან ითვლება. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელე მხარეს გარდაცვლილი ძმის- თ.ჭ–ძის, სამკვიდრო ქონების ნაწილი მიღებული აქვს სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, კანონით დადგენილ ვადაში, რაც გულისხმობს, რომ მან მიიღო სამკვიდრო სრულად და ითვლება მის საკუთრებად მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითება უსაფუძვლოა. სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ საკუთრების უფლება აბსოლუტური სანივთო უფლების კლასიკური სახეა, რომელიც დროში არ იზღუდება. აბსოლუტური უფლების ძირითადი დამახასიათებელი თვისებაა ის, რომ იგი სხვა პირთა თანაქმედებისაგან დამოუკიდებლად არსებობს. ამ უფლების განხორციელება უფლებამოსილი პირის აბსოლუტური ძალაუფლების სფეროს განეკუთვნება, ხოლო მისი დაცვა უზრუნველყოფილია ნებისმიერი შესაძლო ხელყოფისაგან. ამდენად, მესაკუთრეს უფლება აქვს ნებისმიერი დროს მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს მის საკუთრებაში არსებულ ნივთზე უფლების დაცვა. შესაბამისად, საკუთრების უფლების დაცვასთან დაკავშირებით მოთხოვნაზე არ უნდა გავრცელდეს ხანდაზმულობის ვადა.
16. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების მხედველობაში მიღებითა და მათი სამართლებრივი შეფასების შედეგად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელე თ.ჭ–ძის მეორე რიგის მემკვიდრეს წარმოადგენს, შესაბამისად, არსებობს საფუძველი მამკვიდრებლის დანაშთ სამკვიდრო ქონების შესაბამის წილზე მოსარჩელის მესაკუთრედ აღიარებისათვის. მოსარჩელე მხარის მემკვიდრეობითი უფლების მართლზომიერად განხორციელების აუცილებელი წინაპირობაა 2005 წლის 26 ოქტომბერს გაცემულ სამკვიდრო მოწმობაში ცვლილებების შეტანა, 2013 წლის 18 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და 2011 წლის 30 ივნისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების (ორივე გარიგების) 1/2 ნაწილში ბათილად ცნობა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველს წარმოადგენს.
17. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი და სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;
17.1. მოსარჩელეს, მოპასუხეების სასარგებლოდ, ამ უკანასკნელთა მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი- 366 ლარის გადახდა დაეკისრა;
17.2. მოსარჩელეს, მოპასუხეების სასარგებლოდ, ამ უკანასკნელთა მიერ იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის- 1000 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა.
18. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, უპირველეს ყოვლისა, საკვლევ საკითხს წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების საკითხი. დადგენილი გარემოებების საფუძველზე მოსარჩელე განმარტავს, რომ სამკვიდროს ნაწილის ფაქტობრივად მიღებით მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რომელშიც შედის საგარეჯოს რაიონში, სოფ. ..... მდებარე უძრავი ქონება, რასაც არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლო შემდეგ გარემოებათა გამო:
18.1 სამკვიდროს მიღება ცალმხრივ გარიგებას წარმოადგენს, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ზოგადად გარიგების ნიშან-თვისებები იმ თავისებურებების გათვალისწინებით, რაც სამკვიდროს მიღების შესახებ გარიგებას ახასიათებს. მამკვიდრებლის გარდაცვალებისას სამკვიდროს მიღება მემკვიდრისათვის იმპერატიულ მოთხოვნას არ წარმოადგენს (გამონაკლისია სახელმწიფო) და იგი მემკვიდრის ნებაზე დამოკიდებული აქტია. სსკ-ის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. ამდენად, მითითებული ნორმის თანახმად, სამკვიდროს მიღების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო ქონების ფლობა ან მართვა. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან (სსკ-ის 1433-ე მუხლი). სამკვიდროს მიღების ფაქტს უკუძალა გააჩნია, ე.ი. მემკვიდრე, რომელმაც მიიღო სამკვიდრო ქონება, მის მესაკუთრედ ითვლება სამკვიდროს გახსნის დღიდან და, შესაბამისად, სამკვიდრო ქონების მოცულობა განისაზღვრება სამკვიდროს გახსნის დღეს არსებული ქონებით. აქედან გამომდინარე, მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღება ნიშნავს, რომ მემკვიდრეს სამკვიდრო უკვე მიღებული აქვს და მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან;
18.2 სსკ-ის 1328-ე მუხლის შესაბამისად, 1. სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. 2. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ - ამ ქონების ღირებულება. სააპელაციო სასამართლომ სსსკ-ის 102-ე მუხლზე (ნორმის დეფინიცია იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-10 პუნქტი) მიუთითა და დაასკვნა, რომ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები არ უნდა ემყარებოდეს ვარაუდს, არამედ განპირობებული უნდა იყოს საქმის მასალების ერთობლივი ანალიზით. მხარეს ეკისრება, როგორც ფაქტების მითითების, ისე, მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ საქმეზე მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა მის მიერ საგარეჯოს რაიონის სოფ. ..... მდებარე სამკვიდრო ქონების მიღება. საქმის მასალებშია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილება, რომლის საფუძველზე წინამდებარე დავის პირველი მოპასუხის, რომელიც იმხანად მოსარჩელის სტატუსით მონაწილეობდა სასამართლო სხდომებში, სარჩელი დაკმაყოფილდა და პირველი მოპასუხე ცნობილი იქნა ქ. თბილისში, ....... (საკადასტრო კოდი N ......) მდებარე მ.შ–ის საკუთრებად რიცხული უძრავი ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ. ამ ნაწილში ბათილად იქნა ცნობილი ნოტარიუს ნ.ს–ძის მიერ 2011 წლის 8 ნოემბერს ლ.ჭ–ძის სამკვიდრო ქონებაზე მ.შ–ის სასარგებლოდ გაცემული N 111234019 სამკვიდრო მოწმობა და გაუქმდა მ.შ–ის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. სასამართლოს აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული. ამ გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მოსარჩელემ უარი განაცხადა დედის სამკვიდრო ქონებაზე, ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე სამართლებრივ პრეტენზიას აცხადებს არა დედის- ლ.ჭ–ძის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე (რაზედაც მან უარი განაცხადა კანონით დადგენილი წესით), არამედ, ძმის - თ.ჭ–ძის სამკვიდროზე (სადაც ასევე მოიაზრებოდა თ.ჭ–ძის მიერ, როგორც ლ.ჭ–ძის პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრის მიერ მიღებული წილიც - ქ. თბილისში, ...... შესახვევი N 9 ა-ში მდებარე უძრავი ქონება);
18.3. განსახილველი ფაქტობრივი სინამდვილის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ მიზანშეწონილად მიიჩნია, განემარტა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების იურიდიული ძალა (იხ. 18.2 ქვეპუნქტი), რომლითაც ირკვევა, რომ მოსარჩელემ უარი განაცხადა დედის სამკვიდროს მიღებაზე, რაც საბოლოოდ და შეუქცევადად ადგენს მხარეთა შორის ურთიერთობებს. ის, რაც მხარეებს შორის კონფლიქტს იწვევდა, სასამართლო გადაწყვეტილების შემდეგ ითვლება დადგენილად და უდავოდ. დაუშვებელია კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების და ამ გადაწყვეტილებით დაცული უფლების მუდმივად ეჭვქვეშ დაყენება. მხარის, რომლის უფლებაც გადაწყვეტილების გამოტანამდე დარღვეული იყო, უფლების სასამართლო წესით დაცვა სწორედ ამ გადაწყვეტილებით მოხდა. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების იურიდიული ბუნებიდან გამომდიანრე, იგი უნდა აღსრულდეს. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით (გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა ან ახლად აღმოჩენილ გარემოებათა გამო საქმის წარმოების განახლება). სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით მოსარჩელემ უარი განაცხადა დედის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მემკვიდრეობით მიღებაზე, რომელიც ამჟამად გარდაცვლილი ძმის სამკვიდრო მასაშია, რაც გამორიცხავს მოსარჩელის მიერ ძმის- თ.ჭ–ძის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე პრეტენზიის წარდგენას. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, მართალია, წინამდებარე დავის მოსარჩელე, თვითონ უშუალოდ არ წარმოადგენდა მხარეს რომელიმე საპროცესო სტატუსით, არამედ იყო მოპასუხის (საკუთარი დის- მ.შ–ის) წარმომადგენელი და მან დედის დანაშთ სამკვიდროზე თქვა უარი, მაგრამ იმ დავის ფარგლებში არსებული დედის სამკვიდრო და მიმდინარე დავის განსახილველი საგანი- ძმის სამკვიდრო წარმოადგენს ერთსა და იმავე უძრავ ქონებას. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სწორედ ქ. თბილისში მდებარე უძრავი ქონება (..........., საკადასტრო კოდი N .........) იყო დავის საგანი ზემოხსენებული 2012 წლის 6 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით როგორც დედის- ლ.ჭ–ძის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, ისე ძმის - თ.ჭ–ძის სამკვიდრო მასასაც იგივე უძრავი ქონება წარმოადგეს, რომელიც კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე უკვე განაწილებულია დებს - პირველ მოპასუხესა და მ.შ–ს შორის, რომელ დავაშიც ამჟამინდელი საქმის მოსარჩელე მ.შ–ის ინტერესებს წარმოადგენდა. შესაბამისად, თუნდაც თ.ჭ–ძის (მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის გარდაცვლილი ძმის) სამკვიდროს სახით დარჩენილ იმ ქონებაზე, რომელიც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით არის განკარგული, მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანი არ არის.
18.4. საგარეჯოს რაიონის სოფ. ..... მდებარე უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით პირველი ინსტანციის სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან მოსარჩელემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სამკვიდროს ნაწილი (ქ. თბილისში, ......., საკადასტრო კოდით N ...... რეგისტრირებული უძრავი ქონება), მოსარჩელემ მთლიანად მიიღო სამკვიდრო (საგარეჯოს რაიონის სოფ. ..... მდებარე უძრავი ქონებაც). სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საქმეში არსებული მტკიცებულებების თანახმად, მოსარჩელეს არც ანდერძით და არც ფაქტობრივი ფლობით არ მიუღია საგარეჯოს რაიონის სოფ. ..... მდებარე უძრავი ქონება, ხოლო თბილისში მდებარე უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით უკვე იმსჯელა სააპელაციო სასამართლომ. საბოლოოდ, ზემოხსენებული მოტივაციის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ ვინაიდან მოსარჩელეს უარი აქვს გაცხადებული დედის დანაშთ ქონებაზე, იგი ვერ დაეუფლებოდა ძმის სამკვიდროს იმ ნაწილს, რომელიც ამ უკანასკნელს დედისაგან- ლ.ჭ–ძისაგან მემკვიდრეობით ერგო, კერძოდ, ქ. თბილისში, .......... შესახვევი N 9ა-ში მდებარე ქონება. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საგარეჯოში მდებარე უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით ცალსახა ხდება, რომ ვინაიდან მოსარჩელეს არ მიუღია სამკვიდოს ნაწილი, მემკვიდრეს (მოსარჩელეს) არც ეს უკანასკნელი მიუღია კანონით დადგენილ ვადაში. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს არ მიუღია სამკვიდრო და იგი არ წარმოადგენს სადავო ქონების მემკვიდრეს (მესაკუთრეს), არ არსებობს სადავო ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის იურიდიული ინტერესი.
19. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
19.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.
19.2. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შეფასების და მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო განაცხადი დასაბუთებულია და უნდა დაკმაყოფილდეს.
20. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეს დასაბუთებული საკასაციო შედავება აქვს წარმოდგენილი. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.
21. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
22. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ.
23. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, განმარტავს, რომ ვინაიდან იგი ხელმძღვანელობს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით (სსსკ-ის 407-ე მუხლი), თუ რატომ არ მივიდა გადაწყვეტილებამდე, რომ საქმე ხელახლა განსახილველად დაებრუნებინა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოსათვის (სსსკ-ის 412-ე მუხლი). სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გამოჰყო მის მიერ საკვლევი საკითხი, რაც მოსარჩელის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების დადგენაში გამოიხატება, თუმცა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების თაობაზე მხოლოდ ის მიუთითა, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება „არ უნდა ემყარებოდეს ვარაუდს, არამედ განპირობებული უნდა იყოს საქმის მასალების ერთობლივი ანალიზით. მხარეს ეკისრება, როგორც ფაქტების მითითების, ისე, მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ საქმეზე მოსარჩელემ ვერ დაამტკიცა მის მიერ საგარეჯოს რაიონის სოფ. ..... მდებარე სამკვიდრო ქონების მიღება“ (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-2 ქვეპუნქტი, ასევე - სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება- ტ.4, ს.ფ. 130-131). სააპელაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილებით მიღებული სამართლებრივი შედეგი მხარეთა შორის უდავო და პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი სადავო ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე გამოტანილი სამართლებრივი შეფასებაა, რომელიც სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების სახით შემდეგნაირად ჩამოაყალიბა: „სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით მოსარჩელემ უარი განაცახადა დედის დანაშთი სამკვიდრო ქონების მემკვიდრეობით მიღებაზე, რომელიც ამჟამად გარდაცვლილი ძმის სამკვიდრო მასაშია, რაც გამორიცხავს მოსარჩელის მიერ ძმის- თ.ჭ–ძის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე პრეტენზიის წარდგენას“ (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 18.3 ქვეპუნქტი, ასევე- სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება - ტ.4, ს.ფ. 131-132). „სააპელაციო სასამართლო მივიდა დასკვნამდე, რომ ვინაიდან მოსარჩელეს უარი აქვს გაცხადებული დედის დანაშთ ქონებაზე, იგი ვერ დაეუფლებოდა ძმის სამკვიდროს იმ ნაწილს, რომელიც ამ უკანასკნელს დედისაგან - ლ.ჭ–ძისაგან მემკვიდრეობით ერგო, კერძოდ, ქ. თბილისში, ....... N 9ა-ში მდებარე ქონება. აღნიშნულის გათვალისწინებით, საგარეჯოში მდებარე უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით ცალსახა ხდება, რომ ვინაიდან მოსარჩელეს არ მიუღია სამკვიდროს ნაწილი, მემკვიდრეს (მოსარჩელეს) არც ეს უკანასკნელი მიუღია კანონით დადგენილ ვადაში. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს არ მიუღია სამკვიდრო და იგი არ წარმოადგენს სადავო ქონების მემკვიდრეს (მესაკუთრეს), არ არსებობს სადავო ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის იურიდიული ინტერესი“ (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 18.4 ქვეპუნქტი, ასევე- სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება- ტ.4, ს.ფ.132). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო სასამართლოს არ დაუდგენია პირველი ინსტანციის სასამართლოსაგან განსხვავებული ფაქტობრივი გარემოებები, სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებებით და საქმეზე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოსაგან განსხვავებული გადაწყვეტილება მიიღო, კერძოდ, დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს არ აქვს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძველი, რადგან დედის სამკვიდრო ქონებიდან კუთვნილ წილზე საკუთარი დის- მ.შ–ის სასარგებლოდ უარის თქმის გამო, მან უარი თქვა ძმის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზეც, რომელშიც სწორედ დედის სამკვიდროს წილი შევიდა და ამჯერად ძმის დანაშთ სამკვიდრო მასაში სწორედ ის ქონებაა, რომელიც დედის დანაშთ სამკვიდროში შედიოდა. ამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ გარემოებებს, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საკმარისად არის დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასკვნის შეფასება სწორედ საკასაციო სასამართლოს განხილვის პროცესუალურ-სამართლებრივ ფარგლებშია და არ არის გამოკვეთილი რომელიმე წინაპირობა, რაც მოცემული საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას განაპირობებდა.
24. საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს და, უპირველეს ყოვლისა, იმას მიუთითებს, რომ მოსარჩელემ საკმარისი ფაქტები მიუთითა და მის მიერ ძმის დანაშთი სამკვიდროს ½ ნაწილის ფაქტობრივი ფლობით მიღებასთან დაკავშირებით შესატყვისი მტკიცებულებები წარადგინა. სამემკვიდრეო სამართალი, როგორც საკუთრების უფლების მოპოვების ერთ-ერთი გზა, სპეციფიკურ ნორმებს, წესებსა და ვადებს განსაზღვრავს მემკვიდრეობის გზით საკუთრების მიღების ნების გამოსავლენად, რადგან მემკვიდრეობის მიღება თავისთავად არ წარმოადგენს პირის ვალდებულებას, როგორც ეს მართებულად აქვს მითითებული სააპელაციო სასამართლოს (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 18.1 ქვეპუნქტი), სამკვიდრო მასა, რომელიც არა მხოლოდ აქტივებს (უფლებებს) მოიცავს, არამედ - პასივებსაც (ვალდებულებებსაც) გულისხმობს, შესაძლოა არც კი მიიღოს მემკვიდრემ, საიდანაც, ბუნებრივია გამონაკლისია სახელმწიფო, რომელზედაც უმკვიდრო ქონება გადადის და მის მიღებაზე სახელმწიფო უარს ვერ იტყვის (სსკ-ის 1343-ე, 1444-ე მუხლები; იხ. სუსგ N ას-650-616-2015, 26.07.2017წ.).
25. საკასაციო სასამართლო არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას საქმის მასალებში მოთავსებულ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 5.5 ქვეპუნქტი) დადგენილ გარემოებებთან დაკავშირებით, კერძოდ, ამ გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ განსახილველი დავის პირველმა მოპასუხემ (ე.ჭ–ძემ) სასარჩელო წესით იდავა საკუთარი დის - მ.შ–ის წინააღმდეგ, რომელსაც წარმოადგენდა ამ დავის მოსარჩელე (ნ.ე–ძე); სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, რადგან კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით უკვე დადგენილია, რომ პირველმა მოპასუხემ- ე.ჭ–ძემ კუთვნილი ½ წილი მიიღო გარდაცვლილი დედის-ლ.ჭ–ძის სამკვიდროდან, ამ დავის ფარგლებში კი დედის სამკვიდრო ქონებაზე მოსარჩელე ნ.ე–ძეს კუთვნილ სამკვიდრო წილზე დის- მ.შ–ის სასარგებლოდ უარი აქვს ნათქვამი, ეს უნდა შეფასდეს იმგვარად, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით უკვე განკარგულია გარდაცვლილი დედის- ლ.ჭ–ძის სამკვიდრო და განაწილებულია დებს - ამ დავის პირველ მოპასუხესა და მ.შ–ს შორის, რაც გამორიცხავს მოსარჩელის (კასატორის) მოთხოვნის უფლებას თუნდაც თ.ჭ–ძის (მოსარჩელისა და პირველი მოპასუხის გარდაცვლილი ძმის) სამკვიდროს სახით დარჩენილ იმ ქონებაზე, რომელიც კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით არის განკარგული (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 18.3 ქვეპუნქტი). ამ საკითხთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო მოიხმობს მისსავე განმარტებას, რომელიც არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაშია ასახული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სუბიექტურ და ობიექტურ ფარგლებთან დაკავშირებით, კერძოდ: სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს აქვთ პრეიუდიციული მნიშვნელობა და ისინი აღარ უნდა დამტკიცდეს ხელახლა სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, რომელშიც იგივე მხარეები მონაწილეობენ. იგივე მხარეებში იგულისხმებიან კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასრულებულ საქმეში მონაწილე პირები, მიუხედავად იმისა, რა სტატუსით მონაწილეობენ ისინი სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას, მაგალითად, ახალ დავაში მოსარჩელე შეიძლება მოპასუხე იყოს, ან პირიქით. მთავარია, რომ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე სუბიექტები მონაწილეობდნენ (იხ. პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვ. 994). სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას (იხ. ქეთევან მესხიშვილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 106, თბილისი, GIZ, 2020, გვერდი 574.). პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს (სსსკ-ის 106-ე მუხლის განმარტების თაობაზე იხილეთ: სუსგ-ები N ას-547-510-2017, 04.05.2018. პ.3.4; N ას-827-791-2014, 13.11.2015; N ას-58-56-2016, 26.02.2016წ.).
26. მოქმედი კანონმდებლობით დადგენილია ასევე სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულოობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც, კერძოდ, სსსკ-ის 266-ე მუხლის შესაბამისად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი (იხ.პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვ. 998). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პრეიუდიციული ძალის მქონე არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება, ასევე, პრეიუდიციული ძალა არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს. „გადაწყვეტილების კანონიერ ძალას გააჩნია კანონით განსაზღვრული სუბიექტური და ობიექტური ფარგლები, რომელიც აზუსტებს გადაწყვეტილების მოქმედების საზღვრებს. გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ვრცელდება საქმის განხილვაში მონაწილე პირთა წრეზე (სუბიექტური ფარგლები) და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილზე (ობიექტური ფარგლები). შესაბამისად, გასაჩივრებას ექვემდებარება გადაწყვეტილება, თუ სადავოა მისი სარეზოლუციო ნაწილით და არა აღწერილობითი ან სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ფაქტი“ (შეად. სუსგ N ას-710-2011-09, 07.09.2009წ.). ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მარტო იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ), არამედ ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება) - იხ. სუსგN ას-827-791-2014, 13.11.2015წ.
27. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კანონიერ ძალაში შედის გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც, კანონის თანახმად, ასაბუთებენ, ამართლებენ სარეზოლუციო ნაწილს. ფაქტების პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება არა მხოლოდ იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები (სამოქალაქო საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება), გამოტანილი იმავე მხარეების მიმართ, რომლებიც მონაწილეობენ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვაში), არამედ მატერიალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებსაც (გადაწყვეტილებით დადგენილი იმ ფაქტობრივი გარემოებების შინაარსს, რომელი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება) - (იხ. პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვ. 999). აქედან გამომდინარე, პრეიუდიციული ძალის მქონე არ არის გადაწყვეტილების/განჩინების სამოტივაციო ნაწილით დადგენილი ყველა გარემოება, ასევე, პრეიუდიციული ძალა არ ვრცელდება ამ ფაქტების სამართლებრივ შეფასებაზე. ეს საკითხი უნდა განისაზღვროს იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული, სასამართლოს მიერ დადგენილი რომელი ფაქტები ამართლებს სარეზოლუციო ნაწილში ჩამოყალიბებულ დასკვნებს. მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით, პრეიუდიცია მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება მიენიჭოს ფაქტს, თუკი, სწორედ მას დაეყრდნო გადაწყვეტილების იურიდიული შედეგი (სარეზოლუციო ნაწილი). პრაქტიკულად, ეს უნდა იყოს იურიდიული შედეგის განმაპირობებელი აუცილებელი ფაქტი. მატერიალური ასპექტი ნათლად წარმოაჩენს, რომ სასამართლომ უპირობოდ არ უნდა მიიღოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მიჩნეული ფაქტები, როგორც პრეიუდიციული ძალის მქონე. სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მისი მატერიალური მხარე და გამოარკვიოს ნამდვილად ამ ფაქტს ეყრდნობა თუ არა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (განჩინება). შემოწმება უნდა განხორციელდეს როგორც პროცესუალური (პროცესუალური წინაპირობებია: (1) კანონიერ ძალაშია თუ არა შესული სასამართლო გადაწყვეტილება (განჩინება); (2) გამოტანილია თუ არა იგი სამოქალაქო საქმეზე; (3) იგივე მხარეები მონაწილეობენ თუ არა განსახილველ საქმეშიც, რომელთა მიმართ გამოტანილია გადაწყვეტილება (განჩინება), ასევე, მატერიალური კომპონენტების კუთხით (ესაა ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსი (რომელი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზეც იქნა მიღებული გადაწყვეტილება, ე.ი. რაც გახდა გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის საფუძველი). მხოლოდ ამის შემდეგ შეიძლება მხარის მიერ მითითებული ფაქტი პრეიუდიციულად შეფასდეს და მტკიცების საგნიდან ამოირიცხოს. შესაბამისად, ფაქტის პრეიუდიციულად მიჩნევა სასამართლოს უფლებაა. სასამართლო უნდა დარწმუნდეს იმაში, რომ კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი ეფუძნება სწორედ ამ ფაქტს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს ფაქტი არ წარმოადგენს პრეიუდიციულ ფაქტს და ჩვეულებრივ ექვემდებარება მტკიცებას ისევე, როგორც მხარეთა მიერ შედავებული დანარჩენი ფაქტები. ასეთი მიდგომა ემსახურება მართლმსაჯულების განხორციელებისას მიღებული სასამართლო აქტის სავალდებულო ძალის, ასევე, ამ აქტისადმი სანდოობის პრინციპის შენარჩუნებას და რაც მთავარია, განსაზღვრულობის პრინციპს. ივარაუდება, რომ იმ სასამართლომ, რომელმაც ერთხელ უკვე იმსჯელა მხარეებს შორის არსებულ სამართალურთიერთობაზე და დაადგინა გარკვეული ფაქტები, სასამართლოს დასკვნები ამ ფაქტებთან მიმართებაში ემყარება მტკიცებულებათა ყოველმხრივი, სრული და ობიექტური შემოწმების შედეგს. შესაბამისად, თუ იგივე ფაქტები მათი შეფასება-დადგენის კუთხით კვლავ გახდებოდა სხვა სასამართლოს მიერ სხვა სამართალწარმოების პროცესში მსჯელობის საგანი, ამით სერიოზული საფრთხე შეექმნებოდა, როგორც დასახელებული პრინციპების დაცვას, ასევე, ზოგადად მართლმსაჯულების სტაბილურობას (იხ., ილონა გაგუა „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე, თბ., 2020 წელი, გვ: 193-196. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვნტალიანი; აგრეთვე შეად. სუსგ-ები №ას-455-769-09, 03. 12.2009 წ; №ას-146-140-2012, 12.07. 2012 წ.; №ას-74-68-2015, 27.02. 2015 წ; N ას-1190-2018, 12.04.2019წ; N ას-578-2019, 28.06.2019წ; N ას-879-2018, 23.07.2019წ; N ას-1705-2019, 27.11.2020წ: N ას-1181-2018, 18.02.2021წ.).
28. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო სწორედ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 6 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე დადგენილია, რომ გარდაცვლილი დედის დანაშთ ქონებაზე, მდებარე ქ. თბილისი, ......, მისმა შვილმა - ე.ჭ–ძემ (რომელიც წინამდებარე დავის პირველი მოპასუხეა) მოიპოვა ½ ნაწილზე საკუთრების უფლება (იხ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი - ტ.1, ს.ფ.141-142), რაც, ცხადია, არ ნიშნავს იმას, რომ ძმის დანაშთ ქონებაზე მეორე რიგის მემკვიდრეებს აღარ შეუძლიათ მოთხოვნის გაცხადება. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა და დასკვნები არ არის გაზიარებული საკასაციო სასამართლოს მიერ არა მხოლოდ იმ საფუძვლით, რომ მოცემულ საქმეში მითითებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები ცალსახად არ წარმოადგენს განსახილველი დავისათვის პრეიუდიციულ ფაქტებს იმ კრიტერიუმების მიხედვით, რაც ასახულია საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში (იხ. 25-27 პუნქტები), არამედ იმ სამართლებრივი საფუძვლების გამო, რაც მემკვიდრეობითი სამართლის ნორმებიდან გამომდინარეობს და განსაზღვრავს მოცემულ შემთხვევაში კანონის რიგითობის მიხედვით განსაზღვრული წესით მამკვიდრებლის მემკვიდრეთა მიერ მემკვიდრეობის მიღების წინაპირობებს. „სამკვიდროს მიღება ნიშნავს მემკვიდრედ მოწოდებული პირის ნების გამოხატვას სამემკვიდრეო-სამართლებრივ ურთიერთობებში შესვლის შესახებ. ამ მომენტიდან მემკვიდრე ითვლება სამკვიდრო ქონების მესაკუთრედ, მამკვიდრებლის ვალდებულებების კრედიტორად და მოვალედ. სამკვიდროს მიღების შემდეგ მემკვიდრე სამართლებრივი ურთიერთობის სრულფასოვანი სუბიექტი ხდება“ (იხ. რომან შენგელია, ეკატერინე შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, 2015, გვ.409)
29. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, გასაზიარებელია საკასაციო პრეტენზია, რადგან დადგენილია, რომ მოსარჩელემ სამართლებრივი პრეტენზია განაცხადა არა დედის დანაშთ სამკვიდროზე, რომლის შესაბამის ნაწილზე, მოსარჩელემ, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრემ, უარი თქვა საკუთარი დის- მ.შ–ის სასარგებლოდ, არამედ მოსარჩელემ გარდაცვლილი ძმის - თ.ჭ–ძის დანაშთი სამკვიდროს ½ ნაწილზე განაცხადა მოთხოვნა, რომელიც ფაქტობრივი ფლობით მიიღო. მოსარჩელის მოთხოვნას სამართლებრივი საფუძველი გააჩნია სსკ-ის 1306-ე მუხლის - გარდაცვლილი პირის (მამკვიდრებლის) ქონების გადასვლა სხვა პირებზე (მემკვიდრეებზე) ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. კანონით მემკვიდრეობა – გარდაცვლილის ქონების გადასვლა კანონში მითითებულ პირებზე – მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად იქნება ცნობილი; 1336-ე მუხლის პირველი (II) ნაწილის -კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად ითვლებიან, მეორე რიგში – გარდაცვლილის დები და ძმები. მამკვიდრებლის დისწულები და ძმისწულები და მათი შვილები კანონით მემკვიდრეებად ითვლებიან, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ცოცხალი აღარ იყო მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდე იქნებოდა. ისინი თანასწორად იღებენ სამკვიდროს იმ წილს, რომელიც კანონით მემკვიდრეობის დროს მათ მშობელს ერგებოდა; 1328-ე - სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ – ამ ქონების ღირებულება; 1433-ე - მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან, 1424-ე- სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან; 1421-ე - სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. თუ ერთ-ერთი მემკვიდრე სამკვიდროდან წილის მიღებაზე უარს იტყვის სხვა მემკვიდრის სასარგებლოდ, ასეთი მოქმედება ჩაითვლება სამკვიდროს მიღებად და 1430-ე თუ მემკვიდრე სამკვიდროს გახსნის შემდეგ, მაგრამ სამკვიდროს მიღებამდე გარდაიცვალა, მაშინ სამკვიდროდან მისი წილის მიღების უფლება გადადის მის მემკვიდრეებზე (მემკვიდრეობითი ტრანსმისია). გარდაცვლილი მემკვიდრის მემკვიდრეებმა სამკვიდრო უნდა მიიღონ სამკვიდროს მიღების ვადამდე დარჩენილი ხნის განმავლობაში. თუ ეს დრო სამ თვეზე ნაკლებია, იგი სამ თვემდე უნდა გაგრძელდეს) მუხლების თანახმად.
30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, იმ მემკვიდრეს, რომელმაც სამკვიდროს კუთვნილი ნაწილის მიღებაზე უარი განაცხადა, ხოლო შემდეგ სამკვიდროს ეს წილი სხვა მემკვიდრეზე გადავიდა და ეს უკანასკნელი გარდაიცვალა, მისგან დანაშთ სამკვიდროზე, კანონით დადგენილი მემკვიდრეობის რიგითობის მიხედვით, არ ერთმევა უფლება, მოითხოვოს სამკვიდრო გარდაცვლილის დანაშთი ქონებიდან, თუნდაც სამკვიდრო მასა მთლიანად მხოლოდ იმ ქონებას მოიცავდეს, რომლის მიღებაზე მემკვიდრეს უარი ჰქონდა გაცხადებული არა ბოლოს გარდაცვლილი მამკვიდრებლის, არამედ მანამდე გარდაცვლილი მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე. განსახილველი საქმე სწორედ ასეთ ფაქტობრივ მოცემულობას ეფუძნება და სხვა ფაქტობრივი გარემოებები არ დაუდგენია სააპელაციო სასამართლოს, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით მოცემულ საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული, რაც მისი გაუქმების საფუძველია. გარდაცვლილი დედის დანაშთი ქონებიდან კუთვნილ სამკვიდრო ნაწილზე უარი განაცხადა მოსარჩელემ (კასატორმა), როგორც პირველი რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ, საკუთარი დის - მ.შ–ის, რომელიც ასევე პირველი რიგის მემკვიდრეა, სასარგებლოდ. საქმის მასალებში მოთავსებული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 6 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე უდავო ფაქტობრივ გარემოებად არის მიჩნეული, რომ წინამდებარე დავაზე მოსარჩელის ძმამ - თ.ჭ–ძემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო დედის-ე. ჭ–ძის გარდაცვალების შემდეგ მისი სამკვიდრო ქონება, კერძოდ, ქ. თბილისში, ..... მდებარე საცხოვრებელი სახლი, სადაც მოსარჩელის ძმა დედის გარდაცვალების შემდეგ აგრძელებდა ცხოვრებას (იხ. ტ.1, ს.ფ.135). განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მამკვიდრებელი- მოსარჩელის ძმა თ.ჭ–ძე 2001 წლის 11 აპრილს გარდაიცვალა, შესაბამისად, მის საკუთრებაში არსებულ სადავო უძრავ ქონებაზე გაიხსნა სამკვიდრო. მამკვიდრებელს პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე არ დარჩენია. საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილია და სააპელაციო სასამართლოს საწინააღმდეგო ფაქტობრივი გარემოება არ დაუდგენია, რომ ძმის გარდაცვალების შემდეგ, კანონით განსაზღვრულ 6-თვიან ვადაში (რაც სამკვიდროს მიღების პრეკლუზიური ვადაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ ვადის გასვლა წყვეტს სამკვიდროს მიღების უფლებას - იხ. სუსგ-ები: N ას -650-616-2015, 26.07. 2017წ; N ას-1092-2020, 22.01.2021წ.), მოსარჩელე (კასატორი) საკუთარ ოჯახთან ერთად, გადავიდა საცხოვრებლად იმ სახლში, სადაც მამკვიდრებელი ცხოვრობდა და რომელიც ფაქტობრივი ფლობით დედისაგან ჰქონდა მემკვიდრეობით მიღებული თ.ჭ–ძეს, საქმის განხილვის დროისთვისაც იმავე სახლში ცხოვრობს მოსარჩელე.
31. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს (სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღეს სსკ-ის 1319-1320-ე მუხლები), არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედების შესრულებას. მართალია, კანონის თანახმად სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან (სსკ-ის 1433-ე მუხლი), მაგრამ როდესაც სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა რიცხვი ერთზე მეტია, მაშინ აუცილებელია თითოეულმა მემკვიდრემ კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში (სსკ-ის 1424-ე მუხლი) შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება. სამკვიდროს მიღების წესი დადგენილია სსკ-ის 1421-ე მუხლის მეორე ნაწილით, რომლის მიხედვითაც მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი (შეად. სუსგ-ებს: N ას-670-637-2014, 04.05.2015 წ; N ას-18-15-2015, 26.10. 2015წ; N ას-283-268-2017, 07.07.2017წ;მ N ას-263-263-2018, 15.05.2018წ.). სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის გზით დაუფლებისათვის მემკვიდრის ნებელობითი მოქმედება უნდა იყოს იმგვარი, რომ ცალსახად დგინდებოდეს მისი გადაწყვეტილება, თავისად მიიჩნიოს მამკვიდრებლის დანაშთი ქონება და დაეპატრონოს მას, როგორც საკუთარს. სამკვიდროს უფლების განხორციელება შეიძლება მოხდეს როგორც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური მოქმედებით, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მართვა, მოვლა და სხვა (შეად. სუსგ-ები N ას-773-740-2016, 08.05. 2017 წ; პ.44-45; N ას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ;). სამკვიდროს მიღება ფაქტობრივი ფლობით, რომელიც ამტკიცებს სამკვიდროს მიღების ფაქტს, გულისხმობს მემკვიდრის მიერ ნებისმიერ მოქმედებებს ამ ქონების მართვის, განკარგვისა და სარგებლობის შესახებ, მის სათანადო მდგომარეობაში შენარჩუნებას ან გადასახადების გადახდა, ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე სამემკვიდრეო სახლში მცხოვრები დამქირავებლისაგან ქირის ამოღებას, სამემკვიდრეო ქონების ხარჯზე სამკვიდრო ქონების დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ხარჯების გადახდას ან მამკვიდრებლის ვალების დაფარვას და ა.შ. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მითითებული მოქმედებები შეიძლება შეასრულოს როგორც მემკვიდრემ, ასევე, მისი დავალებით, სხვა პირმა, სამკვიდროს მიღების კანონით განსაზღვრულ ვადაში. სამკვიდრო ქონების მართვა შეიძლება ასევე გამოიხატოს ამ ქონებასთან დაკავშირებით მემკვიდრის მიერ ფაქტობრივი და იურიდიული ხასიათის მოქმედებების განხორციელებაში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ცალკეული ობიექტების (სახლის, აგარაკის თუ საბაღე ნაკვეთის, სამშენებლო ობიექტების და სხვ.) ნორმალურ ფუნქციონირებას და ეკონომიკურ მდგომარეობას, ასევე მოქმედებებში, რომლებიც მიმართულია მთლიანი სამკვიდროს მდგომარეობის მოწესრიგებისთვის (მამკვიდრებლის კუთვნილი ქონებრივი ფასეულობების გამოკვლევა, მოვალეების დადგენა და მათ მიერ ვალების დაფარვის პირობები და ა.შ.). სამკვიდრო ქონების მართვა თავისი შინაარსით, საკუთრების უფლების განხორციელების მოქმედებების ანალოგიურად განიხილება. სამკვიდროს მიღების აქტი უნივერსალურ ხასიათს ატარებს. იგი ვრცელდება მთელ სამკვიდრო ქონებაზე, რაშიც არ უნდა იყოს გამოხატული და სადაც არ უნდა იყოს. სამკვიდროს მიღებისას მემკვიდრეს შეიძლება სრული წარმოდგენა არც კი ჰქონდეს სამკვიდრო ქონების ზუსტ შემადგენლობაზე. ამიტომ, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო ქონება. სამკვიდროს მიღება შეიძლება განხორციელდეს წარმომადგენლის მეშვეობითაც, თუ მინდობილობაში არის სპეციალური დათქმა წარმომადგენლის მიერ სამკვიდროს მიღების შესაძლებლობაზე (იხ. რომან შენგელია, ეკატერინე შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, 2015, გვ.410; ასევე- სუსგ N ას-292-2021, 27.05.2021წ; პ. 64-65). ამდენად, მოსარჩელე გარდაცვლილი ძმის სამკვიდრო ქონების, მდებარე თბილისში, ...... N 9 ა, კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში დაუფლებით მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების ½ ნაწილის მემკვიდრე გახდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელემ სრულად მიიღო მამკვიდრებლის დანაშთი ქონება, რაშიც არ უნდა იყოს ის გამოხატული და სადაც არ უნდა მდებარეობდეს, აქედან გამომდინარე მოსარჩელე საგარეჯოს რაიონის სოფ. ..... მდებარე უძრავი ქონების ½ ნაწილის მემკვიდრეც არის, კანონით დადგენილ ვადაში მემკვიდრის მიერ ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლება და მემკვიდრეობის მიღებაზე გამოვლენილი ნება მის მესაკუთრედ ცნობასაც ნიშნავს მამკვიდრებლის დანაშთი ქონების ½ ნაწილზე, რაც მოსარჩელის მიერ აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველია სამკვიდრო მოწმობის შესაბამის ნაწილში ცვლილების შეტანისა და მოსარჩელის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ ცნობის სახით.
32. იმის გათვალისწინებით, რომ საკასაციო სასამართლომ იმსჯელა მემკვიდრეობის გზით მოპოვებული საკუთრების უფლებაზე, სავსებით დასაბუთებულია მოსარჩელის (კასატორის) იურიდიული ინტერესი პირველ და მეორე მოპასუხეებს შორის გაფორმებული 2011 წლის 30 ივნისის ჩუქების ხელშეკრულების ½ ნაწილში და იმავე მოპასუხეებს შორის 2013 წლის 18 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ½ ნაწილში ბათილად ცნობის თაობაზე. სადავო არაა, რომ პირველი მოპასუხის შვილია მეორე მოპასუხე, შესაბამისად, მოპასუხეთა შორის გაფორმებული, ერთ შემთხვევაში, უძრავი ქონების ჩუქებისა და, მეორე შემთხვევაში, ნასყიდობის ხელშეკრულებები მოჩვენებითად არის გაფორმებული, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას რაიმე იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. სსკ-ის 56-ე მუხლის თანახმად, 1. ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). 2. თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება). საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს. მოჩვენებითია გარიგება, როცა ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა და არ მოჰყვეს ამ გარიგებისათვის დამახასიათებელი სამართლებრივი შედეგი. მოჩვენებით გარიგებას ორი ძირითადი ნიშანი ახასიათებს: პირველი, ის დადებულია მოსაჩვენებლად და, მეორე, მხარეებს არა აქვთ ამ გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომის განზრახვა. სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, მოჩვენებითი გარიგების შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს (შეად: სუსგ-ებს: N ას-976-908-2017, 22.01.2018 წ; N ას-366-2019, 17.05.2019წ.). მტკიცების ტვირთი მოჩვენებითი გარიგებების შემთხვევაში აწევს იმ პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას. თუნდაც, მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც, მოსარჩელეს ევალება (შეად. N ას-1439-1357-2012, 01. 07. 2013წ.). იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია, ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. სამოქალაქო კოდექსი არ განსაზღვრავს იმ მიზეზებს, რომლებიც შესაძლებელია გახდეს ამგვარი გარიგების საფუძველი, რადგან იგი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში სასამართლოს მიერ კვლევისა და შეფასების საგანია. თუმცა, მის ყველაზე გავრცელებულ სახეს წარმოადგენს ისეთი შემთხვევები, როდესაც პირი ქონების რაიმე ფორმით გასხვისების გზით ცდილობს, თავიდან აიცილოს მასზე დაკისრებული პასუხისმგებლობა. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ორივე გარიგების დადების შედეგად, საკუთრების უფლება მეორე მოპასუხეს გადაეცა, თუმცა, მნიშვნელოვანია, რომ გარიგება ოჯახის წევრებს შორის დადო და სამართლებრივად უნდა შეფასდეს მეორე მოპასუხის, როგორც ქონების შემძენის კეთილსინდისიერება ქონების შეძენის დროს, ამასთან, როგორც საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს: ჩუქების ხელშეკრულება არ არის დაცული კეთილსინდისიერი შემძენის ინსტიტუტით (სსკ-ის 185-ე მუხლი), რადგან ამ ტიპის გარიგების შემთხვევაზე კეთილსინდისიერების პრეზუმფციის დამდგენი ნორმა არ ვრცელდება (შეად. სუსგ N ას- 397-397-2018, 19.04.2019წ; 22.1 ქვეპუნქტი). უსასყიდლო განკარგვისას (როგორც უძრავი, ასევე მოძრავი ნივთების განკარგვის შემთხვევაში) შემძენს არ იცავს სსკ-ის 185-ე (შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე) და 187-ე (შემძენი ხდება ნივთის მესაკუთრე მაშინაც, როცა გამსხვისებელი არ იყო ნივთის მესაკუთრე, მაგრამ შემძენი ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია . . . კეთილსინდისიერი შემძენი ვერ გახდება ნივთის მესაკუთრე, თუ ეს ნივთი მესაკუთრემ . . . უსასყიდლოდ მიიღო) მუხლების დანაწესი (შეად. სუსგ N ას-471-471-2018, 28.02.2019წ. პ.23). ჩუქების, როგორც უსასყიდლო გარიგების დროს, არ არსებობს შემძენის კეთილსინდისიერების პრეზუმფცია და მტკიცების ტვირთი შემძენს უბრუნდება (შეად. სუსგ N ას- 1230-2018, 14.12.2018წ; 18.8 ქვეპუნქტი).
33. რაც შეეხება სასყიდლიანი გარიგების შემთხვევას, კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებების დაცვის საკითხს სამოქალაქო კოდექსი წყვეტს სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარისა და სტაბილურობის ინტერესების გათვალისწინებით, საამისოდ სსკ-ის 185-ე მუხლი არის ის დამცავი ნორმა, რომელიც კეთილსინდისიერ შემძენს იცავს მისი საკუთრების უფლების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის გზით. „თავად უძრავი ქონების ბაზარი კი, სახელმწიფოს ეკონომიკური განვითარების ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან სეგმენტს წარმოადგენს. სამეწარმეო თუ არასამეწარმეო დანიშნულების უძრავ ქონებას უდიდესი გავლენა აქვს ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებაზე. ზოგადად, უძრავი ქონების ბაზრის ერთ-ერთ ფუნდამენტს აყალიბებს საკანონმდებლო სისტემა, რომელიც განსაზღვრავს უძრავი ქონების შეძენის სამართლებრივ ფორმებს. მსოფლიოში არსებობს უძრავ ქონებაზე საკუთრების შეძენის არაერთი სისტემა. ისინი ერთმანეთისგან განსხვავდებიან სტაბილურობით, გარიგებების დადების ფორმებით, პროცედურებით, სირთულით და სხვა. განსხვავებული კონფიგურაციის სისტემები, ცხადია, განსხვავებულ გავლენას ახდენენ უძრავი ქონების ბაზარზე და მთლიანად ეკონომიკაზე. საქმის განმხილველი სასამართლო არ და ვერ განსაზღვრავს უძრავი ქონების შეძენისა და გასხვისების რომელიმე სისტემის არსებობის ან არარსებობის მიზანშეწონილობას. კანონმდებელია უფლებამოსილი, ქვეყნის სოციალურ-პოლიტიკური გამოწვევების შესაბამისად დაადგინოს ესა თუ ის სისტემა“ (იხ., საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საქმეზე საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ. პ.27, 17 ოქტომბერი 2017)“ -იოხ. სუსგ N ას-1387-2020, 11.03.2021წ.. სამართლის ნორმების განმარტება და სამართლებრივი კვალიფიკაცია კი სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროში შედის და მისი პრეროგატივაა. „სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლებრივი ნორმის მისადაგება სასამართლოს პრეროგატივაა, ამ შემთხვევაში მთავარია სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შესატყვისი მტკიცებულებებით გამყარება, რაც მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მიუთითებლობის შემთხვევაშიც ან არასწორად მითითების დროსაც კი, მოწინააღმდეგის პოზიციისა და საქმეზე მტკიცებულებათა ერთობლიობით გაანალიზებისა და შეჯერების შედეგად, სასამართლოს კვლევისა და იურიდიული შეფასების საგანია“ (იხ. სუსგ-ები Nას-493-473-2016, 14.12.2016წ; N ას-1224-1149-2015, 20.05.2016წ.; N ას-920-870-2015, 09.06.2016წ.; N ას-101-97-2016, 15.07.2016წ.; ას-195-183-2014, 21.10.2016წ.; N ას-664-635-2016, 02.03.2017წ.).
34. სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლებით დადგენილია საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, რომელიც ვრცელდება მხოლოდ რეგისტრაციაუნარიან უფლებებზე (შეად. სუსგ N ას-675-642-2014, 08.04.2015წ.), ამასთან, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, კეთილსინდისიერ შემძენს იცავს არა ყოველგვარი გარიგებისას, არამედ მხოლოდ სასყიდლიანი გარიგებების დადებისას (შეად. სუსგ N ას-491-465-2015, 17. 06.2015წ.). სსკ-ის 183-ე მუხლი ადგენს უძრავ ნივთზე საკუთრების წარმოშობის სანივთო-სამართლებრივი წინაპირობებს (უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში), თუმცა, იგი არ არის ამომწურავი, საკუთრების გადაცემის, როგორც განკარგვითი ხელშეკრულების ვალდებულებითი ნაწილიდან გამომდინარე (სსკ-ის 477-ე მუხლი), მასზე ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილი ყველა ის ზოგადი და კერძო შეზღუდვა ვრცელდება, რაც სახელშეკრულებო სამართლისთვისაა დამახასიათებელი. საკუთრების უფლების გადაცემისათვის საკმარისი არ არის მხოლოდ კანონის ზემოხსენებული ფორმალური მოთხოვნების დაცვა (მაგ: მხოლოდ გარიგების ფორმის დაცვა, საზღაურის გადახდა და სხვა), არამედ, უმთავრეს ამოსავალს წარმოადგენს მხარეთა ნების ნამდვილობა, ანუ ქონების განკარგვა უნდა განხორციელდეს გამყიდველისა და მყიდველის ურთიერთმფარავი ნამდვილი ნების საფუძველზე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, იმის მიხედვით თუ რა ნაკლი გააჩნდა გარეგნულად ფორმირებულ ნებას, დღის წესრიგში დგება მისი შედეგის ნამდვილობის საკითხი (საცილო და უცილოდ ბათილი გარიგებები). „ნების გამოვლენის ნამდვილობაზე მსჯელობისას, ყურადღება უნდა გამახვილდეს სამ კომპონენტზე: ნება, მისი გამოვლენა და მათი ურთიერთშესაბამისობა. ამ სამი ელემენტიდან ერთ-ერთის ხარვეზი განაპირობებს ნების გამოვლენის არარსებობას ან არანამდვილობას ნამდვილობის შემაფერხებელი გარემოებების გამო. ასეთია ის გარემოება, რომელიც ნების გამოვლენის გარეგნული გამოხატულების, მისი შემადგენლობის არსებითი ელემენტების არსებობის მიუხედავად, გავლენას ახდენს გარიგების ნამდვილობაზე. სამართლებრივი შედეგის გამოწვევა შეიძლება მიუღებელი იყოს გარიგების შინაარსის დაუშვებლობის, მისი დადების გარემოებების, ნების გამოვლენის ფორმის, ნების ნაკლის გამო (შეად: სუს- დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება საქმეზე Nას-664-635-2016). იმისათვის, რომ შემძენი გახდეს მესაკუთრე, სამოქალაქო კანონმდებლობით გამყიდველის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაციის ფაქტთან ერთად, ასევე, დადგენილია დამატებითი პირობები. სსკ-ის 185-ე მუხლი, ისევე, როგორც ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის მე-2 ნაწილი მიუთითებს, რომ შემძენი მხოლოდ მაშინ გახდება მესაკუთრე, თუ მან არ იცოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უზუსტობის შესახებ. ამასთან, „უზუსტო ჩანაწერთან დაკავშირებით, შემძენს არაკეთილსინდისიერად აქცევს არა ყოველგვარი ცოდნა, არამედ მხოლოდ ისეთი, რაც ეჭვის ქვეშ აყენებს უფლების შეძენის ნამდვილობას, ანუ იმ გარემოებათა ცოდნა, რის გამოც ჩანაწერი უზუსტოა“ (იხ. სუსგ N ას-189-182-2013, 16.01.2014 წ.). სსკ-ის 185-ე მუხლზე მსჯელობისას ასამართლომ აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს შემძენს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში შეეძლო თუ არა სცოდნოდა სადავო ფაქტი. სწორედ ამ გარემოებათა გამოკვლევას უნდა ეფუძნებოდეს დასკვნა შენაძენის ნამდვილობასა და მისი დაცვის მიზანშეწონილობის თაობაზე. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვინაიდან უძრავი ქონება (სადავო ნაწილი) გასხვისდა არამესაკუთრის - პირველი მოპასუხის მიერ, მითითებული გარიგებებით დაირღვა სსკ-ის 170-ე, 477-ე და 524-ე მუხლების დანაწესი. დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა სამართლებრივი ანალიზი იძლევა იმგვარი მსჯელობის შესაძლებლობას, რომ გარიგებათა მეორე მხარე - მეორე მოპასუხე არ წარმოადგენდა მოსარჩელის კუთვნილი ქონების კეთილსინდისიერ შემძენს; როდესაც გარიგება ნათესავებს ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის იდება, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილი იყო ქონების ნაკლის თაობაზე, ასეთის არსებობის შემთხვევაში. ოჯახის წევრებს (მოცემულ შემთხვევაში კი დედა-შვილს) შორის გარიგებათა გაფორმების დროს, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვითარება. მით უფრო, მემკვიდრეობით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე, მეორე მხარისათვის ცნობილი იყო, რომ არსებობდა სხვა მეორე რიგის მემკვიდრეც, რომლის უფლებაც ირღვეოდა სადავო გარიგებათა დადებით. დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ფაქტობრივი დაუფლების გზით უკვე მოპოვებული ჰქონდა მემკვიდრეობითი საფუძვლით უფლება ქონებაზე, რომელიც სადავო გარიგებათა საფუძველზე მეორე მოპასუხეს გადაეცა. ამდენად, შესაბამის ნაწილში აღნიშნულ ხელშეკრულებათა ბათილობის სამართლებრივი საფუძველი არსებობს და ამ გზით დადასტურებულია მოსარჩელის (კასატორის) ნამდვილი იურიდიული ინტერესი, რომელიც სადავო ნაწილში უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების გაუქმებით, აშკარად გაიუმჯობესებს სამართლებრივ მდგომარეობას და მემკვიდრეობით მიღებულ ქონებას აღირიცხავს საკუთრებად.
35. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელეს დასაბუთებული საკასაციო შედავება აქვს წარმოდგენილი, თუმცა, პროცესუალურად მნიშვნელოვანი სწორედ ისაა, რომ მან მოსარჩელის სტადიაზე მიუთითა ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება და დაამტკიცა შესატყვისი, დასაშვები და განკუთვნადი მტკიცებულებების წარდგენის გზით, რამაც საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე სარჩელის დაკმაყოფილება განაპირობა (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 21-22 პუნქტები).
36. სსსკ-ის 53.3-ე მუხლის საფუძველზე მხარეთა შორის სახელმწიფო ბაჟის განაწილების საკითი ასახულია გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
1. ნ.ე–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;
3. ნ.ე–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს;
4.შეტანილ იქნეს ცვლილება ნოტარიუს ნ.ბ–ძის მიერ 2005 წლის 26 ოქტომბერს ე.ჭ–ძის სახელზე გაცემულ N2-403 სამკვიდრო მოწმობაში და საგარეჯოს რაიონის, სოფელ ..... (საკადასტრო კოდი N ......) თ.ჭ–ძის კუთვნილი 600 კვ.მ მიწის ნაკვეთის 1/2 ნაწილზე ნ.ე–ძე (......) ცნობილ იქნეს მემკვიდრედ და მესაკუთრედ;
5. ნ.ე–ძე (პირადი N 0......) ცნობილ იქნეს ქ. თბილისში, ..... (საკადასტრო კოდი N .....) მდებარე უძრავი ქონების თ.ჭ–ძის კუთვნილი 1/2 ნაწილის 1/2 ნაწილის მემკვიდრედ და მესაკუთრედ;
6. ბათილად იქნეს ცნობილი ნოტარიუს ნ. ს–ის მიერ 2013 წლის 18 ივნისს ე.ჭ–ძესა და მ.მ–ს შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება (რეესტრში რეგისტრაციის №130602705) 1/2 ნაწილში;
7. ბათილად იქნეს ცნობილი 2011 წლის 30 ივნისს ე.ჭ–ძესა და მ.მ–ს შორის გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება (რეგისტრაციის N882011312258) 1/2 ნაწილში.
8. მ.მ–ს და ე.ჭ–ძეს, ნ.ე–ძის სასარგებლოდ, სოლიდარულად დაეკისროთ სარჩელზე და საკასაციო საჩივარზე, ნ.ე–ძის მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 930 (ცხრაას ოცდაათი) ლარის და სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებაზე გადახდილი 50 (ორმოცდაათი) ლარის სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება;
9. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება;
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ბ. ალავიძე
