საქმე №ას-1031-2019 4 მარტი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ღ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – თ.ა–ვი, თ.დ–ი, ლ.გ–ის უფლებამონაცვლე ნ.გ–ძე, ა.დ–ი, ვ.ს–ი (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საზიარო უფლების ნატურით გაუქმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თ.ა–მა (შემდგომში - „პირველი მოსარჩელე“), თ.დ–მა (შემდგომში - „მეორე მოსარჩელე“), ლ.გ–მა (შემდგომში - „მესამე მოსარჩელე“), ა.დ–მა (შემდგომში - „მეოთხე მოსარჩელე“) და ვ.ს–მა (შემდგომში - „მეხუთე მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ნ.ღ–ის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) მიმართ და მოითხოვეს: გაუქმდეს საზიარო უფლება ნატურით გამოყოფის გზით, უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ...... და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 10 მაისის N002551117 საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის მე-3 პუნქტისა და მე-4-5 დანართების შესაბამისად, ინდივიდუალური საკუთრების უფლებით გამოეყოთ:

- თ.ა–ს შენობა-ნაგებობა 127,57 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 75,6 კვ.მ.;

- თ.დ–ს შენობა-ნაგებობა 89,25 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 61,4 კვ.მ.;

- ლ.გ–ს შენობა-ნაგებობა 80,62 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 39,3 კვ.მ.;

- ა.დ–ს შენობა-ნაგებობა 89,6 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 15,5 კვ.მ.;

- ვ.ს–ს შენობა-ნაგებობა 155,27 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 393,4 კვ.მ.;

- ნ.ღ–ს შენობა-ნაგებობა 29,4 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 46,0 კვ.მ.

2. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

2.1. ქ. თბილისში, .... მდებარე უძრავი ქონება, 1192 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (ს.კ. ....) და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები საჯარო რეესტრში აღრიცხულია მოსარჩელეებისა და მოპასუხის თანასაკუთრებად;

2.2. ჯერ კიდევ 1980-იან წლებში, როდესაც მიწა ეკუთვნოდა სახელმწიფოს, საკარმიდამო ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობის ფართი თანამესაკუთრეთა და მათ წინამორბედთა მიერ გაიყო რკინა-ბეტონის ღობეებით და გაიმიჯნა ექვს ნაწილად. იზოლირებულ ნაკვეთებს ქუჩიდან აქვთ დამოუკიდებელი შესასვლელები. მოსარჩელეები ფლობენ იზოლირებულ ნაკვეთებს და შენობა-ნაგებობების კუთვნილ ფართს;

2.3. რიგით მეექვსე მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებულ შენობა-ნაგებობებს წლების წინ ფლობდნენ ს.გ–ი და ს.ს–ი. ისინი იყვნენ უძრავი ქონების 1/24-1/24 იდეალური წილის მესაკუთრეები. 2007 წელს ს.გ–მა მისი კუთვნილი 1/24 წილი მიჰყიდა მოპასუხეს, ხოლო 2013 წელს ს.ს–მა თავისი 1/24 წილი მიჰყიდა მეხუთე მოსარჩელეს, რომელიც იმ დროისათვის წარმოადგენდა უძრავი ქონების 1/4 წილის მესაკუთრეს;

2.4. მოპასუხეს, როგორც 1/24 წილის მესაკუთრეს, ეკუთვნის შენობა-ნაგებობის 23,82 კვ.მ ფართი და მიწის ნაკვეთის 26,3 კვ.მ ფართი, თუმცა იგი ეპატრონება მთლიან (მეექვსე) მიწის ნაკვეთს, შესაბამისად, ფლობს 96,09 კვ.მ შენობა-ნაგებობას და 134,7 კვ.მ მიწის ნაკვეთს, რითაც ილახება მეხუთე მოსარჩელის უფლებები. გარდა ამისა, უძრავ ნივთზე საზიარო უფლების არსებობის გამო, სხვადასხვა პრობლემები ექმნებათ დანარჩენ მოსარჩელეებსაც;

2.5. აღნიშულიდან გამომდინარე, მოსარჩელეებს სურთ საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გამოყოფის გზით. ამასთან, ისინი თანხმობას აცხადებენ, რომ მოპასუხეს ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული ფართიდან გამოეყოს კუთვნილ წილზე (1/24 წილზე) მეტი ფართი მეხუთე მოსარჩელის ხარჯზე, ხოლო მოსარჩელეებს საკუთრებაში გადაეცეთ მათ ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული ფართები;

2.6. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 10.05.2017წ. N002551117 საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის მე-3 პუნქტისა და მე-4-5 დანართების შესაბამისად, საზიარო უფლების გაუქმება შესაძლებელია კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით, რა დროსაც მოპასუხეს გამოეყოფა კუთვნილ წილზე მეტი მიწისა და შენობა-ნაგებობის ფართი ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე, ხოლო დანარჩენ თანამესაკუთრეებს მათ ფაქტობრივ მფლობელობაში არსებული ფართები.

3. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა შემდეგი:

3.1. მოპასუხე, მას შემდეგ რაც შეიძინა უძრავი ქონების 1/24 წილი, ოჯახთან ერთად ცხოვრობს შენობა N4-ის მე-2 სართულზე (საცხოვრებელი ფართი) და, ასევე, სარგებლობს N9, N10 და N11 დამხმარე სათავსოებით. სხვა თანამესაკუთრეებს ამ ფართში არასოდეს უცხოვრიათ;

3.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 01.12.2014წ. გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მეხუთე მოსარჩელის სარჩელი პირველი და მეორე მოსარჩელეების, ასევე, მოპასუხისა და სხვათა მიმართ საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნით, ვინაიდან ექსპერტიზის დასკვნით დადგინდა, რომ შეუძლებელი იყო თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავი ნივთზე საზიარო უფლების გაუქმება ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე. მოპასუხის მოსაზრებით, განსახილველი საქმე ანალოგიურ დავას წარმოადგენდა.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5. მოსარჩელეებმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინეს სააპელაციო საჩივარი. მათ მოითხოვეს გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 24 ივლისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა საზიარო უფლება ნატურით გამოყოფის გზით, უძრავ ნივთზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ...... (ს.კ. .....) და სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 10 მაისის N002551117 საინჟინრო-ტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნის მე-3 პუნქტისა და მე-4-5 დანართების შესაბამისად, ინდივიდუალური საკუთრების უფლებით გამოეყოთ:

- თ.ა–ვს შენობა-ნაგებობა 127,57 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 75,6 კვ.მ.;

- თ.დ–ს შენობა-ნაგებობა 89,25 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 61,4 კვ.მ.;

- ლ.გ–ს შენობა-ნაგებობა 80,62 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 39,3 კვ.მ.;

- ა.დ–ს შენობა-ნაგებობა 89,6 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 15,5 კვ.მ.;

- ვ.ს–ს შენობა-ნაგებობა 155,27 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 393,4 კვ.მ.;

- ნ.ღ–ს შენობა-ნაგებობა 29,4 კვ.მ და მიწის ნაკვეთი 46,0 კვ.მ.

7. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოება:

7.1. ქ. თბილისში, ....... მდებარე უძრავ ნივთზე (დაზუსტებული ფართობი - 1192,00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები N1-დან N12-ის ჩათვლით და N13 (მშენებარე)) საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია მოსარჩელეებისა და მოპასუხის თანასაკუთრებად. კერძოდ, პირველი მოსარჩელე 1/12 ნაწილი; 2) მეორე და მესამე მოსარჩელეები 4/12 ნაწილი (40,5/121 ნაწილი); 3) მეოთხე მოსარჩელე 2/12 ნაწილი; 4). მეხუთე მოსარჩელე 1/4 ნაწილი - 1192 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საერთო ფართიდან 502,63 კვ.მ მიწის ნაკვეთი და 1/24 ნაწილი; 5. მოპასუხე 1/24 ნაწილი.

8. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელეები სარჩელით მოითხოვდნენ რეალური წილების გამოყოფას, ანუ საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით. შესაბამისად, სარჩელის საფუძვლიანობის შემოწმებისას უნდა დადგენილიყო შესაძლებელი იყო თუ არა საზიარო საგნის წილების ნატურით გაყოფა ერთგვაროვან ნაწილებად, მათი ღირებულების შემცირების გარეშე.

9. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 961-ე და 963-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ საზიარო საგნის გამიჯვნა არ გამოიწვევდა გამოყოფილი ნაწილების ღირებულების შემცირებას. საზიარო საგნის გაყოფის შედეგად მიღებულ ნაწილებს შეუნარჩუნდებოდათ ის ფუნქციური ღირებულება, რაც გააჩნდათ. შესაბამისად, კონკრეტულ შემთხვევაში, შესაძლებელი იყო უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება.

10. აღნიშნული გარემოება სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 10.05.2017წ. N002551117 დასკვნის საფუძველზე, რომლის თანახმად:

10.1. ქ. თბილისში, ..... მდებარე უძრავი ქონება, ს.კ. ....., ფაქტობრივად გაყოფილია ექვს ნაწილად და თითოეულ ნაკვეთს ქუჩიდან აქვს დამოუკიდებელი შესასვლელი; 1/24 წილის მესაკუთრეს, მოპასუხეს შენობა-ნაგებობების მთლიანი შიდა საერთო ფართობიდან სარგებლობაში გააჩნია ოთახები 96,09 (103,9) კვ.მ-ის ოდენობით, რაც მისი კუთვნილი წილის შესაბამის ფართობზე - 571,71*1/24=23,82 კვ.მ-ზე 72,27 კვ.მ-ით მეტია;

10.2. 1/24 წილის მესაკუთრეს, მოპასუხეს განაშენიანებისგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის ფართობიდან სარგებლობაში გააჩნია მიწის ნაკვეთი 134,7 კვ.მ-ის ოდენობით, რაც მისი კუთვნილი წილის შესაბამის ფართობზე - 631,2*1/24=26,3 კვ.მ-ზე 108,4 კვ.მ-ით მეტია;

10.3. ქ. თბილისში, ..... მდებარე უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება, რა დროსაც მოპასუხეს გამოეყოფა მისი კუთვნილი წილის (1/24) შესაბამის ფართობზე მეტი ფართობის მიწის ნაკვეთი (მეხუთე მოსარჩელის წილის ხარჯზე) ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე, სადაც დაცულია მოქმედი სამშენებლო ნორმები და წესები, ხოლო, დანარჩენ თანამესაკუთრეებს მათ ფაქტობრივ სარგებლობაში არსებული ფართობები, შესაძლებელია შემდეგნაირად:

- 2/12 წილის მესაკუთრეს, პირველ მოსარჩელეს შენობა-ნაგებობების მთლიანი შიდა საერთო ფართობიდან, 571,71 (690,25) კვ.მ-დან შესაძლებელია გამოეყოს ოთახები 127,57 (171,77) კვ.მ-ის ოდენობით;

- 2/12 წილის მესაკუთრეს, პირველ მოსარჩელეს განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის ფართობიდან - 631,2 კვ.მ-დან შესაძლებელია გამოეყოს მიწის ნაკვეთი 75,6 კვ.მ-ის ოდენობით;

- 2/12 წილის მესაკუთრეს, მეორე მოსარჩელეს შენობა-ნაგებობების მთლიანი შიდა საერთო ფართობიდან, 571,71 (690,25) კვ.მ-დან შესაძლებელია გამოეყოს ოთახები 89,25 (100,98) კვ.მ-ის ოდენობით;

- 2/12 წილის მესაკუთრეს, მეორე მოსარჩელეს განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის ფართობიდან, 631,2 კვ.მ-დან შესაძლებელია გამოეყოს მიწის ნაკვეთი 61,4 კვ.მ-ის ოდენობით;

- 2/12 წილის მესაკუთრეს, მესამე მოსარჩელეს შენობა-ნაგებობების მთლიანი შიდა საერთო ფართობიდან, 571,71 (690,25) კვ.მ-დან შესაძლებელია გამოეყოს ოთახები 80,62 (116,12) კვ.მ-ის ოდენობით;

- 2/12 წილის მესაკუთრეს, მესამე მოსარჩელეს განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის ფართობიდან, 631,2 კვ.მ-დან შესაძლებელია გამოეყოს მიწის ნაკვეთი 39,3 კვ.მ-ის ოდენობით;

- 2/12 წილის მესაკუთრეს, მეოთხე მოსარჩელეს შენობა-ნაგებობების მთლიანი შიდა საერთო ფართობიდან, 571,71 (690,25) კვ.მ-დან შესაძლებელია გამოეყოს ოთახები 89,6 (101,6) კვ.მ-ის ოდენობით;

- 2/12 წილის მესაკუთრეს, მეოთხე მოსარჩელეს განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის ფართობიდან, 631,2 კვ.მ-დან შესაძლებელია გამოეყოს მიწის ნაკვეთი 15,5 კვ.მ-ის ოდენობით;

- 1/4 და 1/24 წილის მესაკუთრეს, მეხუთე მოსარჩელეს შენობა-ნაგებობების მთლიანი შიდა საერთო ფართობიდან, 571,71 (690,25) კვ.მ-დან შესაძლებელია გამოეყოს ოთახები 155,27 (170,38) კვ.მ-ის ოდენობით;

- 1/4 და 1/24 წილის მესაკუთრეს, მეხუთე მოსარჩელეს განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის ფართობიდან, 631,2 კვ.მ-დან შესაძლებელია გამოეყოს მიწის ნაკვეთი 393,4 კვ.მ-ის ოდენობით;

- 1/24 წილის მესაკუთრეს, მოპასუხეს შენობა-ნაგებობების მთლიანი შიდა საერთო ფართობიდან, 571,71 (690,25) კვ.მ.-დან, კანონით გათვალისწინებული ნორმების მოთხოვნათა დაცვით, სრული იზოლაციით (მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები), ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე, შესაძლებელია გამოეყოს ოთახები 29,4 (29,4) კვ.მ-ის ოდენობით, რაც მისი კუთვნილი წილის შესაბამის ფართობზე, 571,71*1/24=23,82 კვ.მ-ზე 5,58 კვ.მ-ით მეტია;

- 1/24 წილის მესაკუთრეს, მოპასუხეს განაშენიანებისაგან თავისუფალი მიწის ნაკვეთის ფართობიდან, 631,2 კვ.მ-დან კანონით გათვალისწინებული ნორმების მოთხოვნათა დაცვით, სრული იზოლაციით (მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები), ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე, შესაძლებელია გამოეყოს მიწის ნაკვეთი 46,0 კვ.მ-ის ოდენობით, რაც მისი კუთვნილი წილის შესაბამის ფართობზე, 631,2*1/24=26,3 კვ.მ-ზე 19,7 კვ.მ-ით მეტია;

10.4. ექსპერტიზის დასკვნის კვლევითი ნაწილის თანახმად, ექსპერტის მიერ მოხდა საჯარო რეესტრის ამონაწერში მესაკუთრეთა სახელზე დაფიქსირებული წილების შესაბამისი ფართობების გაანგარიშება, რათა მოეხდინა მათი კუთვნილი ფართობების გამოყოფა დანარჩენი თანამესაკუთრეებისაგან. დასკვნაში, ასევე, მითითებულია, რომ დამკვეთი, რომელიც აღნიშნული უძრავი ქონების ექვსიდან ხუთი თანამესაკუთრის წარმომადგენელია, ითხოვდა მოპასუხის კუთვნილი წილის გამოყოფას მოპასუხის კუთვნილ წილზე მეტი ფართობის გამოყოფით, კანონით გათვალისწინებული ნორმების მოთხოვნათა დაცვით, ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე, მეხუთე მოსარჩელის წილის ხარჯზე.

11. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ზემოაღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად, საზიარო უფლების გაუქმებით მოპასუხეს გამოეყოფა კუთვნილ წილზე (1/24) მეტი ფართი, როგორც შენობა-ნაგებობებიდან, ისე მიწის ნაკვეთიდან მეხუთე მოსარჩელის წილის შემცირების ხარჯზე, ამ უკანასკნელის თანხმობით, ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე, მოქმედი სამშენებლო ნორმებისა და წესების დაცვით, ხოლო, დანარჩენ თანამესაკუთრეებს მათ ფაქტობრივ სარგებლობაში არსებული ფართობების შესაბამისად, რაზეც მათ თანხმობა განაცხადეს.

12. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა საზიარო საგნის ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფის შეუძლებლობა. ამასთან, მოპასუხისათვის მის კუთვნილ წილზე მეტი ფართის მიკუთვნება სხვა მესაკუთრის წილის შემცირების ხარჯზე, იმ ფაქტობრივ მოცემულობაში, როდესაც დანარჩენი თანამესაკუთრეები თანხმობას აცხადებდნენ ამ პირობით საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის გზით გაუქმებაზე, არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო ამ უფლების განხორციელების შემაფარხებელ გარემოებად.

13. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ ექსპერტიზის დასკვნით მისთვის შენობა-ნაგებობებიდან გამოყოფილი წილი არ წარმოადგენდა საცხოვრებელ ფართს, ამგვარი დაყოფით კი მცირდებოდა ნივთის ღირებულება. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში აპელანტებმა (მოსარჩელეებმა) სადავო ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად მიუთითეს ექსპერტიზის დასკვნაზე, ასევე სასამართლო სხდომაზე დაკითხული ექსპერტის განმარტებებზე, რომელმაც დაადასტურა, რომ მოპასუხისათვის გამოყოფილი ფართი იყო საცხოვრებელი, რომელიც შეიცავდა დამხმარე ფართს. ექსპერტის განმარტებით, ექსპერტიზის მთავარი საკითხი იყო, რომ არ შემცირებულიყო მოპასუხის წილი და მისი ფუნქციური ღირებულება. დასკვნის შედგენისას მან გამოიყენა „დამყვანი კოეფიციენტი”, რათა მხარეებს წილების შესაბამისად გამოყოფოდათ როგორც საცხოვრებელი, ისე, დამხმარე ფართები. სწორედ ეს ,,დამყვანი კოეფიციენტი” გამორიცხავდა იმის შესაძლებლობას, რომ ერთ მხარეს მიკუთვნებოდა მხოლოდ საცხოვრებელი, ხოლო, სხვა მხარეს მხოლოდ დამხმარე ფართი. ექსპერტის განმარტებით, მოპასუხისათვის გამოყოფილი ფართი სრულად აკმაყოფილებდა საცხოვრებელი ფართის პარამეტრებს, ამასთან, შენარჩუნებული იყო მისი ფუნქციური ღირებულება.

14. სააპელაციო პალატამ, ასევე, არ გაიზიარა მოპასუხის მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ვინაიდან განსახილველ საკითხზე არსებობდა კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა სარჩელი საზიარო უფლების გაუქმების თაობაზე, სახეზე იყო განსახილველ სარჩელზე წარმოების შეწყვეტის საფუძველი.

15. სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლი და განმარტა, რომ საქმის შეწყვეტა შესაძლებელია იმ შემთხვევაში, თუ კუმულატიურად სახეზეა სამი წინაპირობა: დავა იგივე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილი იყო, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 01 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მეხუთე მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხის, პირველი და მეორე მოსარჩელეების, გ.კ–ძისა და ე.გ–ის მიმართ, უძრავ ქონებაზე, ს.კ. ..... საზიარო უფლების გაუქმებისა და საკუთრების ნატურით გამოყოფის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ განსახილველ საქმეში იგივე მხარეები (სადავო უძრავი ნივთის თანამესაკუთრეები ან მათი უფლებამონაცვლეები) იმავე უძრავი ნივთის ნატურით გაყოფაზე დავობდნენ, შეცვლილი იყო დავის საფუძველი, კერძოდ, უძრავ ნივთზე საზიარო უფლების გაუქმებას, წინა საქმისგან განსხვავებით, ითხოვდა ყველა თანამესაკუთრე ერთის გარდა, რომელიც ფაქტობრივად ფლობდა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ წილზე გაცილებით მეტ ფართს. გარდა ამისა, მოცემულ შემთხვევაში, საზიარო უფლების გაუქმება მოთხოვნილი იყო მოპასუხისათვის იმაზე მეტი ფართის მიკუთვნებით, ვიდრე მას საჯარო რეესტრის ჩანაწერით ერიცხებოდა საკუთრებაში.

16. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქმის მასალებით დასტურდებოდა მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმით (სსკ-ის 963-ე მუხლი) გათვალისწინებული ყველა წინაპირობის არსებობა, რაც საზიარო უფლების გაუქმების შესახებ სარჩელის დასაბუთებულობას ადასტურებდა.

17. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

18. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

18.1. სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ დააკმაყოფილა სარჩელი უძრავი ნივთის ნატურით გაყოფის თაობაზე, ვინაიდან არსებობს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 01.12.2014წ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლებით. კერძოდ, მეხუთე მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა დანარჩენი მესაკუთრეების მიმართ და მოითხოვა საზიარო უფლების გაუქმება. აღნიშნულ საქმეზე დაინიშნა ექსპერტიზა, რომელმაც დაადგინა, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება ერთგვაროვან ნაწილებად დაყოფით, სრული იზოლაციითა და ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე შეუძლებელი იყო. შესაბამისად, სასამართლოს უნდა დაეკმაყოფილებინა მოპასუხის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე, ვინაიდან სახეზე იყო სსსკ-ის 279-ე მუხლის წინაპირობა;

18.2. 10.05.2017წ. N002551117 დასკვნის შესაბამისად, მხოლოდ მეხუთე მოსარჩელის ფართის შემცირების ხარჯზეა შესაძლებელი მოპასუხისათვის ნატურით ფართის გამოყოფა, რაც არ ნიშნავს იმას, რომ ამ რთულ ობიექტზე იდეალური წილების რეალურად გამოყოფის შესაძლებლობა არსებობს. აღნიშნული დასკვნით საზიარო უფლების გაუქმება მესაკუთრეთა წილების შესაბამისად კი არ ხდება, არამედ მოსარჩელეთა მითითების შესაბამისად. ეს დასკვნა არის კლასიკური ნიმუში არა ნატურით გაყოფისა, ისე როგორც კანონი ითვალისწინებს, არამედ მესაკუთრეთა შორის ფართის გაყოფისა, როდესაც ყველა მესაკუთრე თანახმაა გამოეყოთ ფართი წილის შეუსაბამოდ, თანაც მეხუთე მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის გარკვეული ცვლილებებით, რაც მოპასუხისათვის მიუღებელია;

18.3. მეორე და მესამე მოსარჩელეებს ექსპერტიზის დასკვნით გამოეყოთ იმაზე მეტი ფართი, ვიდრე ეკუთვნოდათ. კერძოდ, საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ისინი არიან 4/12 (40,5/121) წილის თანამესაკუთრეები, რაც გულისხმობს იმას, რომ მათ აქვს კონკრეტულად 121 კვ.მ საცხოვრებელი ფართიდან 40,5 კვ.მ და ნატურით გაყოფისას ამაზე მეტი არ უნდა მიკუთვნებოდათ, თუმცა ეს ექსპერტს არ გაუთვალისწინებია. მან 4/12 წილი გაყო და 2/12-2/12 წილი მიაკუთვნა, რითაც მათ უფრო მეტი ფართი გამოეყოთ;

18.4. 2007 წელს მოპასუხემ იყიდა სადავო უძრავი ქონების (1/24 წილი) როგორც საცხოვრებელი, ისე დამხმარე და შესაბამისი მიწის ფართობი. შეძენის დღიდან ცხოვრობს ყველა მესაკუთრისაგან იზოლირებულ ფართში, კერძოდ ლიტ „ა“-ში მე-2 სართულზე მდებარე ოთახებში, ასევე, ეზოში არსებულ დამხმარე ფართში. ამის მიუხედავად, 10.05.2017წ. ექსპერტიზის დასკვნით ყველა თანამესაკუთრეს ნატურით გამოეყოთ ლიტერ „ა“-დან საცხოვრებელი ფართები და მხოლოდ მოპასუხეს გამოეყო დამხმარე ნაგებობის ნაწილიდან ფართი. მათ არ გაითვალისწინეს, რომ 1/24 წილში იგულისხმება როგორც საცხოვრებელი, ისე დამხმარე და მიწის ფართობი;

18.5. ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებულია, რომ მოპასუხეს უკავია იმაზე მეტი ფართი ვიდრე მას ეკუთვნის, თუმცა გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ მოპასუხე 2007წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომ ამ ფართში ცხოვრობს და არცერთი თანამესაკუთრის ნაწილში არ შეჭრილა. ასე იყვნენ გაყოფილები წინა მესაკუთრეებიც.

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 26 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ და „დ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 08 თებერვლის განჩინებით მესამე მოსარჩელის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა ნ.გ–ძე (შემდგომში - „მესამე მოსარჩელის უფლებამონაცვლე“).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

21. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

22. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

23. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია შესაძლებელია თუ არა მხარეთა თანასაკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით.

24. კასატორი დავობს, რომ სახეზე იყო საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველი. კერძოდ, მისი განმარტებით, არსებობს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლებით. შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის დასაბუთებულობის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიაზე.

25. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. იმავე კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით.

26. ამდენად, იმისათვის, რომ კონკრეტულ საქმეზე შეწყდეს სამართალწარმოება სახეზე უნდა იყო სამი წინაპირობა: დავა - იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძლით. ერთ-ერთი მათგანის გამორიცხვის შემთხვევაში, საქმე ახალ დავად დაკვალიფიცირდება.

27. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ყველა პირისათვის უზრუნველყოფილია უფლების სასამართლო წესით დაცვა (სსსკ-ის მე-2 მუხლი). სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საპროცესო გარანტიაა, თუმცა, ეს უფლება აბსოლუტური არ არის. სასამართლო ხელმისაწვდომობის უფლება ქარწყლდება მას შემდეგ, რაც დავა სასამართლო წესით უკვე გადაწყვეტილია. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება გადასინჯვას აღარ ექვემდებარება, ხოლო კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები - გადახედვას (სსსკ-ის 266 მუხლი). შესაბამისად, იმავე მხარეებს შორის, იმავე საფუძვლით სარჩელის ინიცირება გამორიცხულია. ასეთი სარჩელის დასაშვებობის შემთხვევაში, მაშინ, როდესაც სასამართლოსათვის სარჩელის დასაშვებობის შემოწმების დროს უცნობია ამავე დავაზე კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების არსებობის ფაქტი, სასამართლო ახლად ინიცირებულ სარჩელზე შეწყვეტს წარმოებას. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოგვარებულ დავაზე სამართალწარმოების პროცესის ინიცირების დაშვებით ილახება სამართლიანი სასამართლოს უფლება, ვინაიდან კანონის უზენაესობა სამართლებრივი განჭვრეტადობის პრინციპს ემყარება, რაც იმას ნიშნავს, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოწესრიგებული საკითხი აღარ შეიძლება კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგეს, გარდა შიდა სამართლით მკაცრად განსაზღვრული კრიტერიუმებისა (იხ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები, თბილისი 2020, გვ. 49-54).

28. საკასაციო პალატა ასევე განმარტავს, რომ სასამართლო გადაწყვეტილების, როგორც მართლმსაჯულების აქტის დანიშნულებაა მატერიალური სამართლებრივი ურთიერთობების მონაწილეთა შორის დავების გადაწყვეტა. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ იგი საბოლოო, სავალდებულო და შეუქცევად ხასიათს იძენს. სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა იურიდიული წესრიგის სიმტკიცეს უზრუნველყოფს, ანუ სასამართლოს მიერ საბოლოოდ და შეუცვლელად დადასტურებული ფაქტებისა და სამართლებრივი ურთიერთობების, ასევე, მათგან გამომდინარე სუბიექტური უფლებების, თავისუფლებებისა და კანონიერი ინტერესების სტაბილურობასა და მდგრადობას, შესაბამისად, სასამართლოს მიერ მათ რეალურ დაცვას (იხ. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, რჩეული მუხლები, თბილისი 2020, გვ. 989-990).

29. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 01 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მეხუთე მოსარჩელის სარჩელი მოპასუხის, პირველი და მეორე მოსარჩელეების, გ.კ–ძისა და ე.გ–ის მიმართ, უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ...... საზიარო უფლების ნატურით გაყოფის გზით გაუქმების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა. კასატორი დავობს, რომ განსახილველი დავა აღძრულია იმავე მხარეებს შორის, იმავე დავის საგანზე და იმავე საფუძვლებით, რაც წარმოადგენდა საქმის წარმოების შეწყვეტის წინაპირობას.

30. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის აღნიშნულ პრეტენზიას შემდეგი გარემოებების გამო: განსახილველი სარჩელით საზიარო უფლების გაუქმება მოთხოვნილია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 10.05.2017წ. დასკვნის შესაბამისად, ხოლო 01.12.2014წ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დასრულებულ დავაში მოსარჩელე ეყრდნობოდა ექსპერტიზის სხვა დასკვნას, რომლის თანახმად შეუძლებელი იყო სადავო უძრავ ქონებაზე საზიარო უფლების გაუქმება. ამასთან, მოცემულ შემთხვევაში, სარჩელით სხვაგვარად არის მოთხოვნილი საზიარო უფლების გაუქმება და მხარეთათვის რეალური წილების გამოყოფა, კერძოდ, იმისათვის, რომ განხორციელდეს სადავო უძრავი ქონების გაყოფა თითოეული თანამესაკუთრის წილის ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე, მოპასუხეს უნდა გამოეყოს მეხუთე მოსარჩელის ხარჯზე მის კუთვნილ წილზე მეტი ფართობი.

31. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში განსხვავებულია როგორც დავის საგანი, ისე მისი საფუძველი, შესაბამისად, ვინაიდან საქმის წარმოების შეწყვეტისათვის კუმულატიურად უნდა იყოს სახეზე სამივე წინაპირობა - დავა იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლებით (სსსკ-ის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი), დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე.

32. კასატორი ასევე დავობს, რომ მას, სხვა თანამესაკუთრეებისაგან განსხვავებით, საზიარო უფლების გაუქმების შედეგად არ გამოეყო რეალური წილი მის მიერ ფაქტობრივად დაკავებული საცხოვრებელი ფართიდან და მიეკუთვნა მხოლოდ დამხმარე ნაგებობის ფართი.

33. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საზიარო უფლება, სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, განეკუთვნება კანონისმიერ ვალდებულებათა ურთიერთობების კატეგორიას. აღნიშნული კოდექსის 173-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საერთო (თანაზიარი და წილადი) საკუთრება წარმოიშობა კანონის ძალით ან გარიგების საფუძველზე. ამდენად, საზიარო უფლების მოწილეებს უფლებები და ვალდებულებები კანონიდან წარმოეშობათ და მათ შორის ურთიერთობები კანონით წესრიგდება.

34. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 961-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულ მოწილეს შეუძლია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს საზიარო უფლების გაუქმება. სამოქალაქო კოდექსი იცნობს საზიარო უფლების გაუქმების ორ შესაძლებლობას, საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით (სსკ-ის 963-ე მუხლი) და საზიარო უფლების გაუქმებას საზიარო საგნის გაყიდვის გზით (სსკ-ის 964-ე მუხლი). ეს უკანასკნელი გამოიყენება იმ შემთხვევაში, თუ ნატურით გაყოფა გამორიცხულია.

35. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის თანახმად, საზიარო უფლება უქმდება ნატურით გაყოფისას, თუ საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად ღირებულების შემცირების გარეშე, თანაბარი წილების განაწილება მონაწილეთა შორის ხდება კენჭისყრით.

36. დასახელებული სამართლებრივი ნორმა მიუთითებს ორ აუცილებელ პირობაზე იმისათვის, რომ მოხდეს საზიარო საგნის ნატურით გაყოფა, კერძოდ, საზიარო უფლება უქმდება საზიარო საგნის (საგნების) ნატურით გაყოფისას მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ: 1. საზიარო საგანი (საგნები) შეიძლება დაიყოს ერთგვაროვან ნაწილებად; 2. ამგვარი დაყოფის შედეგად არ მცირდება ნივთის ღირებულება. როგორც პირველი, ასევე მეორე ელემენტი უნდა არსებობდეს ერთდროულად იმისათვის, რომ დადგეს ამ ნორმით გათვალისწინებული იურიდიული შედეგი, ამასთან, ორივე შემთხვევაში ნატურით გამოყოფილმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ასრულებდა გაყოფამდე. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის შესაძლებლობას, თუ იგი არ დაკარგავს თავის ფუნქციონალურ დანიშნულებას. ღირებულებაში ნივთის საბაზრო ღირებულება (ფასი) კი არ იგულისხმება, არამედ მოიაზრება მისი საგნობრივი (ფუნქციონალური) დანიშნულება, რომლის შემცირება ნივთის გაყოფამ არ უნდა გამოიწვიოს. ნატურით გასაყოფმა საგანმა არ უნდა დაკარგოს ის დანიშნულება, რასაც ის ასრულებს გაყოფამდე, ე.ი. არ უნდა წაერთვას ის ფუნქცია და მნიშვნელობა (ამ საკითხთან დაკავშირებით არსებობს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა იხ. მაგ. სუსგ საქმე Nას-1389-1309-2017, 30 აპრილი, 2018 წელი; Nას-1217-2018, 13 დეკემბერი, 2018 წელი).

37. ამდენად, კანონმდებლის ნება ნათელი და ცალსახაა, საზიარო უფლების მქონე პირს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს თავისი იდეალური წილის რეალურად გამოყოფა. ერთადერთი შეზღუდვა, რასაც კანონმდებელი აღნიშნული უფლების რეალიზაციის მიზნებისათვის აწესებს არის ის, რომ საზიარო უფლების მქონე პირის უფლებით, გააუქმოს საზიარო საკუთრება, არ უნდა შეილახოს სხვა თანაზიარი მესაკუთრის საკუთრების უფლება. დაუშვებელია საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფის გზით, თუ შეუძლებელია ყველა თანამესაკუთრის საკუთრების უფლების ღირებულების შენარჩუნება საკუთარი იდეალური წილის შესაბამისად. მხოლოდ ერთი თანამესაკუთრის იდეალური წილის იმგვარი გამოყოფა, რომლითაც დაცულია ამ უკანასკნელის საზიარო საგნის გაყოფამდე არსებული მდგომარეობა (ღირებულება), საზიარო უფლების გაუქმებას ნატურით გაყოფის გზით სსკ-ის 963-ე მუხლის კონტექსტში ლეგიტიმურს არ ხდის, თუ დაცული და შენარჩუნებული არ არის სხვა თანამესაკუთრეთა იდეალური წილის მდგომარეობა (ღირებულება) (იხ. სუსგ №ას-1977-2018, 22 მარტი, 2019 წელი; სუსგ №ას-1080-1000-2017, 27 ოქტომბერი, 2017 წელი).

38. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ საზიარო უფლების გაუქმება, როდესაც ეს ხდება ნატურით გაყოფის გზით, ნიშნავს თანასაკუთრების რეჟიმიდან ინდივიდუალური საკუთრების რეჟიმზე გადასვლას, ანუ დაუშვებელია საზიარო საგანი ისე გაიყოს, რომ ნივთის გარკვეულ ნაწილზე ვრცელდებოდეს ინდივიდუალური საკუთრება, ხოლო სხვა ნაწილზე - საერთო საკუთრება (სუსგ №ას-1080-1000-2017, 27 ოქტომბერი, 2017 წელი).

39. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელეები საზიარო უფლების გაუქმებას ითხოვენ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 10.05.2017წ. N002551117 დასკვნის შესაბამისად. აღნიშნული დასკვნის თანახმად, 1/24 წილის მესაკუთრეს, მოპასუხეს შენობა-ნაგებობების მთლიანი შიდა საერთო ფართობიდან, 571,71 (690,25) კვ.მ-დან, კანონით გათვალისწინებული ნორმების მოთხოვნათა დაცვით, სრული იზოლაციით (მიწის ნაკვეთი და შენობა-ნაგებობები), ფუნქციური ღირებულების შემცირების გარეშე, შესაძლებელია გამოეყოს ოთახები 29,4 (29,4) კვ.მ-ის ოდენობით, რაც მისი კუთვნილი წილის შესაბამის ფართობზე, 571,71*1/24=23,82 კვ.მ-ზე 5,58 კვ.მ-ით მეტია, ხოლო, მიწის ნაკვეთის ფართობიდან, 631,2 კვ.მ-დან შესაძლებელია გამოეყოს მიწის ნაკვეთი 46,0 კვ.მ-ის ოდენობით, რაც მისი კუთვნილი წილის შესაბამის ფართობზე, 631,2*1/24=26,3 კვ.მ-ზე 19,7 კვ.მ-ით მეტია, მოპასუხისათვის წილის ამგვარად გამოყოფა შესაძლებელია მეხუთე მოსარჩელის კუთვნილი წილის შემცირების ხარჯზე.

40. სადავო არაა, რომ მოპასუხისათვის გამოსაყოფი ფართი წარმოადგენს იზოლირებულ ფართს, რომელიც არ მოიცავს მოპასუხის მიერ ფაქტობრივად დაკავებულ საცხოვრებელ ფართს, სადაც იგი უძრავი ქონების წილის შეძენის დღიდან ცხოვრობს. შესაბამისად, გამოდის, რომ ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად უძრავი ქონების გაყოფის შემთხვევაში, მოპასუხემ უნდა გამოათავისუფლოს მისი საცხოვრებელი ადგილი. წინააღმდეგ შემთხვევაში ის მესაკუთრე, ვისაც აღნიშნული ფართი მიეკუთვნება, უფლებამოსილი იქნება მოითხოვოს მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა.

41. საკსაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა იცნობს საერთო საკუთრების ორ ფორმას: საზიარო და წილადი საკუთრება (სსკ-ის 173-ე მუხლი). წილადი საკუთრების თანამესაკუთრეს ეკუთვნის განსაზღვრული წილი საერთო საკუთრებაში; თანაზიარი საკუთრება არსებობს მაშინ, როცა თითოეული თანამესაკუთრის წილი საერთო ქონებაში არის იდეალური წილის სახით და, თუ სხვა რამ არ არის დადგენილი, ივარაუდება, რომ თითოეულ თანამესაკუთრეს ეკუთვნის თანაბარი წილი (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი 2, თბილისი 2018, გვ. 88). ამასთან, იდეალური წილის ბუნება მდგომარეობს იმაში, რომ თითოეულ თანამესაკუთრეს ეკუთვნის საზიარო საგნის წილი უძრავი ქონების კონკრეტულ ფართზე მითითების გარეშე, ანუ, იდეალური წილის შემთხვევაში, არ არის განსაზღვრული უძრავი ქონების რომელი ნაწილი, რომელი ფართი არის თითოეული თანამესაკუთრის კუთვნილი წილის შესაბამისი.

42. ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხე არ ეთანხმება უძრავი ქონების 10.05.2017წ. ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად გაყოფას, უძრავი ქონების ნატურით გაყოფა იმგვარად, რომ მოპასუხემ დაკარგოს მის მიერ ფაქტობრივად დაკავებული ფართი, სადაც იგი უძრავი ქონების შეძენის დღიდან ცხოვრობს, ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კანონმდებლობაში დამკვიდრებულ კეთილსინდისიერების სტანდატს, ასევე, საკუთრების უფლების არსს. ვინაიდან, უძრავი ქონების თანამესაკუთრეები სარგებლობენ საერთო უფლებებით და არ შეიძლება თანასაკუთრების გაყოფა მხოლოდ ერთი თანამესაკუთრის უფლებების შეზღუდვის ხარჯზე. როგორც ზემოთ აღინიშნა, საზიარო უფლების გაუქმება ნატურით გაყოფით დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი საზიარო უფლების გაუქმებით დაცული იქნება ყველა თანამესაკუთრის უფლებები და მათი საკუთრების უფლება შეინარჩუნებს ღირებულებას საკუთარი იდეალური წილის შესაბამისად. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მოცემულ შეთხვევაში, არ არის დასაბუთებული რატომ უნდა განაწილდეს თანასაკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება იმგვარად, რომ მოპასუხემ დათმოს მის მიერ ფაქტობრივად დაკავებული საცხოვრებელი ფართი. ამასთან, თუკი მოსარჩელეები მიიჩნევენ, რომ მოპასუხეს აღნიშნული საცხოვრებელი ფართი უკანონოდ აქვს დაკავებული, ეს გარემოება წარმოადგენს სხვა დავის საგანს, რომელიც საზიარო უფლების ნატურით გაუქმების მოთხოვნის ფარგლებში ვერ იქნება განხილული.

43. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა საკუთრების უფლების არსი. მისი განმარტების თანახმად, „საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას“ (იხ. მაგ. გადაწყვეტილება საქმეზე “ხათუნა წოწორია საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ", 29 დეკემბერი, 2020 წელი).

44. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ 10.05.2017წ. ექსპერტიზის დასკვნის შესაბამისად საზიარო საგნის ნატურით გაყოფის შემთხვევაში, მოპასუხის საკუთრების უფლება ვერ შეინარჩუნებს ღირებულებას მისი იდეალური წილის შესაბამისად, ვინაიდან მოპასუხეს მოუწევს მისი საცხოვრებელი ფართის გამოთავისუფლება (ფაქტობრივად მას ჩამოერთმევა საცხოვრებელი), რასაც არ გააჩნია არანაირი ობიექტური გამართლება იდეალური წილის ბუნების გათვალისწინებით. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, საზიარო უფლების ნატურით გაყოფა უძრავი ქონების ღირებულებისა და დანიშნულების შემცირების გარეშე შეუძლებელია, რის გამოც სახეზე არ არის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლის წინაპირობები. შესაბამისად, არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

45. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებიდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. იმავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული.

46. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, რაც მისი გაუქმების საფუძველია.

47. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. წინამდებარე გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის იმავე სასამართლოსათვის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები.

48. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამასთან, იმავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება აგრეთვე სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

49. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელეებს მოპასუხის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროთ ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. ნ.ღ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. თ.ა–ვის, თ.დ–ის, ლ.გ–ის უფლებამონაცვლე ნ.გ–ძის, ა.დ–ისა და ვ.ს–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. თ.ა–ვს (პ/ნ: ......), თ.დ–ს (პ/ნ: ......), ლ.გ–ის უფლებამონაცვლე ნ.გ–ძეს (პ/ნ: ......), ა.დ–სა (პ/ნ: ......) და ვ.ს–ს (პ/ნ: ......) ნ.ღ–ის (პ/ნ: .......) სასარგებლოდ დაეკისროთ 150 (ას ორმოცდაათი) ლარის გადახდა ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ასანაზღაურებლად;

5. საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე