საქმე №ას-109-2021 25 ივნისი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნ. ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - დ.ბ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ხ.გ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კ–ეგიის 2020 წლის 5 მარტის გადაწყვეტილებით ხ.გ–ის (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოსარგებლის უფლებამონაცვლე) სარჩელი დაკმაყოფილდა;

1.1. დადებულად იქნა ცნობილი ნასყიდობის ხელშეკრულება დ.ბ–ის (შემდეგში მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი) სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხულ უძრავ ქონებაზე, მდებარე. ქ, თბილისში, ....., შენობა-ნაგებობებზე N 1-დან N 6-ის ჩათვლით (საკადასტრო კოდი N ......) და მოსარჩელე ცნობილი იქნა ამ ქონების მესაკუთრედ;

1.2. მოპასუხეს, სახლემწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ, სახელმწიფო ბაჟის- 738.33 ლარის გადახდა დაეკისრა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქოს საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. უძრავი ნივთი, მდებარე, ქალაქ თბილისში, ...... შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1-დან N6-ის ჩათვლით (საკადასტრო კოდი № .....) საკუთრების უფლებით ირიცხება მოპასუხის სახელზე, ნოტარიუს თ. დ–ის მიერ 05/07/2017 წელს დამოწმებული N170753022 სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე;

3.2. 2010 წლის 1 თებერვლის მდგომარეობით, არასასოფლო-სამურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი საერთო ფართით 233 კვ.მ. მდებარე, ქ. თბილისში, ..... და მასზე განლაგებული შენობა-ნაგებობები: (ლიტერი „ა“ (საცხოვრებელი) - 44.32 კვ.მ, ლიტერი „ბ“ – 46.00 კვ.მ და ლიტერ „ვ-დ-გ-გ1-ვც“ – 27 კვ.მ) უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის გარეშე, საკუთრების უფლებით აღრიცხულია თ–ა ს–ვის სახელზე. საკუთრების უფლების აღრიცხვის საფუძველია სააღრიცხვო ბარათი N038240, აღრიცხული 1940 წელს;

3.3. 1951 წლის 26 მარტის ხელწერილის თანახმად, ს–ვი ა–ს ასულმა თ–ამ და მ.ა. ასულმა ბ–ძე ს. ძე კ–ას მიჰყიდეს ადგილი საკუთარი კედლიდან მ–ეების კედლამდე და სიგრძით ღ–ის კედლიდან 11 მეტრი, რისთვისაც გადახდილი იქნა 4000 მანეთი;

3.4. ნ. ბ–ძის დაბადების თარიღია 1912 წლის 12 ოქტომბერი, ხოლო გარდაცვალების - 2003 წლის 22 ოქტომბერი. ლ.ბ–ძე არის ნ. ბ–ძის და ვ.ბ–ძის შვილი. მისი დაბადების თარიღია 1935 წლის 1 ოქტომბერი, ხოლო გარდაცვალების - 1994 წლის 19 აგვისტო. მოსარჩელის დაბადების თარიღია 1973 წლის 4 მაისი და მისი მშობლები არიან: მამა - გ.გ–ი, დედა - ლ. ბ–ძე;

3.5. 2010 წლის 20 იანვარს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, (რეგისტრაციის №100041866) 2003 წლის 22 ოქტომბერს გარდაცვლილი ნ. ბ–ძის სამკვიდრო ქონება სრულად მიიღო მამკვიდრებლის შვილიშვილმა, რომელიც მოცემულ დავაში მოსარჩელეა;

3.6. თ. ს–ვის გარდაცვალების თარიღია 1981 წლის 15 მაისი. 2011 წლის 17 თებერვალს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, (რეგისტრაციის №110139414) 1981 წლის 15 მაისს გარდაცვლილი თ. ს–ვის სამკვიდრო ქონება სრულად მიიღო მამკვიდრებლის შვილმა მ.ლ–მა. აღნიშნული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე საკუთრების უფლების შესაბამისი რეგისტრაცია განხორციელდა საჯარო რეესტრში.

3.7. მოსარჩელე ქალაქ თბილისში, ..... რეგისტრირებულია 1990 წლის 9 ივნისიდან;

3.8. ქალაქ თბილისში, .... სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს ელექტრონულ მონაცემთა ბაზაზე დაყრდნობით, 2017 წლის 9 ოქტომბრის მდგომარეობით, რეგისტრირებულია ოთხი პიროვნება;

3.9. მოპასუხე, 2014 წლის 8 ნოემბრიდან,ქალაქ თბილისში, .... ა-დან მოხსნილია რეგისტრაციიდან.

3.10. საბინაო-საექსპლოატაციო უბნის 1987 წლის 30 მაისის ცნობის თანახმად, ნ. ს. ძე ბ–ძე ცხოვრობს ქალაქ თბილისში, ..... აღნიშნულ მისამართზე აღარ ცხოვრობენ და ამოწერილები არიან: ს–ვი თ–ი ა– ას. – 1981წ. 10/VII-დან, ლ.მ. ა. ას.-1982წ. 29/VI-დან, ბ.დ. ვ. ას. – 1982წ. 29/VI-დან, ს–ძე თ.გ. ძე, შვილებით: ს–ძე ზ. და ს–ძე ნ. - 1982წ. 27/V-დან, ს–ძე ნ. გ. ას. – 1982წ. 27/V-დან;

3.11. ნ. ბ–ძე წარმოადგენს ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით (შემდეგში: სპეციალური კანონი) განსაზღვრულ მოსარგებლეს, ხოლო მოსარჩელე- მოსარგებლის უფლებამონაცვლეს;

3.12. ინდივიდუალური აუდიტორის თ– კაპანაძის მიერ 2014 წლის 28 თებერვალს შედგენილი აუდიტორული დასკვნის თანახმად, ქ.თბილისი. .... მდებარე 233 მიწის ნაკვეთზე განთავსებული შენობა-ნაგებობები საერთო ფართი 117.92 კვ.მ. მათ შორის ლიტ. „ა“- 44,92 კვ.მ. ლიტ,,ბ“- 46კვ.მ და ლიტ,,ვ-დ-გ-გ1-ვც“- 27 კვ.მ შეფასებულია 39780 აშშ დოლარად. 1 აშშ დოლარი 1.7495 ლარის ეკვივალენტია.

4. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 105–ე მუხლის პირველი ნაწილზე, რომლის შესაბამისად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. მეორე ნაწილის თანახმად კი, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ; მითითებული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ სასამართლომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების სრულყოფილად გამოკვლევის შედეგად უნდა დაასაბუთოს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტების არსებობა–არარსებობის საკითხი. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს როგორც ინდივიდუალურად, ასევე ერთობლიობაში, ურთიერთშეჯერებით და მხოლოდ ამის შემდეგ ღებულობს დასკვნას საქმისათვის მნიშნელოვანი გარემოებების არსებობის შესახებ. სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. სსსკ-ის მე-3 მუხლით, დისპოზიციურობის პრინციპის მიხედვით, დადგენილია შეჯიბრებითობის პრინციპით ფაქტების დადგენა. მტკიცების ტვირთი მხარეებს შორის თანაბრადაა გადანაწილებული, მხარეები თავად განსაზღვრავენ, თუ რომელი მტკიცებულებები გამოიყენონ ამა თუ იმ ფაქტობრივი გარემოებების დასადასტურებლად. მოდავე მხარეებმა უნდა წარმოადგინონ მტკიცებულებები, რომლითაც დადგინდება სარჩელში და შესაგებელში მითითებული გარემოებების უტყუარად არსებობა. დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპები გულისხმობს მხარეების ვალდებულებას, წარმოადგინონ სარჩელში და შესაგებელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების უფრო მყარი და დამაჯერებელი მტკიცებულებები, რითაც სასამართლოს შეუქმნიან საკუთარი პოზიციის სარწმუნო სამართლებრივ საფუძველსა და შინაგან რწმენას (შეად. სუსგ ას-1051-991-2015, 29.12.2015).

5. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სპეციალური კანონით გათვალისწინებული გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, თავისი შინაარსით, არატიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა, რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში, მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა, ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა.

6. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ამ კანონის მიზნებისთვის მასში გამოყენებულ ტერმინში ,,მოსარგებლედ“ მოიაზრება პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობდა საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით; დასახელებული ნოემის „ბ“ ქვეპუნქტით კი, ტერმინი რეგისტრაცია განიმარტება, როგორც „საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ“ საქართველოს 1996 წლის 27 ივნისის კანონის (პარლამენტის უწყებანი, №19-20, 30.07.96, გვ. 28) ამოქმედებამდე არსებული წესით რეგისტრაცია (ჩაწერა) საცხოვრებელ ფართობში;

7. სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის მეორე პუნქტის თანახმად, ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე, ხოლო ამ კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა. აღნიშნული ნორმიდან გამომდინარე ცალსახად ჩანს, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების არსებობის დასამტკიცებლად არ არის აუცილებელი მხარეთა მიერ ამ ურთიერთობის დამადასტურებელი გარიგების წარდგენა. ამისათვის კანონი საკმარისად მიიჩნევს სადავო სახლში რეგისტრაციას, კომუნალური გადასახადების გადახდის ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდის ფაქტის არსებობას. ამასთან, ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად ამ კანონით გათვალისწინებული უფლებები და მოვალეობები თანაბრად ვრცელდება მესაკუთრესა და მოსარგებლეზე, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებზე.

8. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარგებლის უფლებამონაცვლე ( მოსარჩელე) სადავო მისამართზე მდებარე მთლიანი უძრავი ნივთის მოსარგებლედ.

9. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, თავად მხარეთა ახსნა-განმარტებებითა და მოწმეთა ჩვენებებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ნათლად დასტურდება ის გარემოება, რომ თავდაპირველი მოსარჩელის ოჯახი ფლობდა ოთხ ოთახს, ხოლო თ–ი ს–ვის ოჯახს ეკავა ერთი ოთახი და სამზარეულო. აღნიშნული გარემოების დასტურად აპელანტის მხრიდან მხოლოდ იმაზე მითითება, რომ მისმა ბებიამ მოსარჩელის მამას მხოლოდ გარკვეული კვადრატულობის მიწა მიჰყიდა, ვერ მიიჩნევა დასაბუთებულად, რადგან აპელანტმა, სხვა სათანადო მტკიცებულებაზე დაყრდნობით, ვერ უზრუნველჰყო მხარეთა სარგებლობაში არსებული ფართების ოდენობის თაობაზე მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მითითებული და მოწმეთა ჩვენებებით დადასტურებული გარემოების გაქარწყლება.

10. საქმეზე დაკითხული მოწმეთა ჩვენებებითა და თავად მხარეთა ახსნა-განმარტების შეფასების საფუძველზე, დადასტურებულია თ–ა ს–ვის ოჯახის სარგებლობაში არსებული ფართის განადგურების ფაქტი 1980-იან წლებში, წყლის ძლიერი ნაკადის ზემოქმედების შედეგად. ამასთან, მნიშვნელოვანია ისიც, რომ მოპაუხე სადავო მისამართზე რეგისტრაციიდან, მართალია, მოხსნილია 2014 წლის ნოემბრის თვეში მოსარჩელის განცხადების საფუძველზე, თუმცა, საბინაო-საექსპლოატაციო ცნობის თანახმად, მოპასუხე და მისი ოჯახი ქ. თბილისში, ..... მდებარე უძრავ ნივთში აღარ ცხოვრობენ და ამოწერილები არიან საბინაო წიგნიდან 1981-1982 წლებში (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 65). ამასთან, მხარეები სადავოდ არ ხდიან იმ გარემოებას, რომ 1980-იან წლებში თ–ა ს–ვის ოჯახი სახელმწიფოს მიერ უზრუნველყოფილი იქნა საცხოვრებელი ბინით, რასაც ადასტურებენ მოწმეებიც და მათივე ჩვენებებით, მოსარჩელის მამამ და პაპამ გაასუფთავეს დანგრეული სახლის ნარჩენები და ააშენეს ახალი სადგომი თ–ა ს–ვის კუთვნილ მიწაზე, რაც აპელანტის მხრიდან შედავებული არ ყოფილა.

11. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლივად შეფასებით, სწორად ჩათვალა დადგენილად ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ აპელანტის ოჯახმა გამოხატა ნება, მის საკუთრებაში არსებული 15 კვ.მ ფართის თავდაპირველი მოსარჩელის ოჯახისთვის სარგებლობაში გადაცემის თაობაზე, ხოლო დარჩენილი ფართი წარმოადგენს მოსარჩელის ოჯახის მიერ მის კუთვნილ ნივთზე განხორციელებულ მიშენება-დაშენებას, რაც ერთიან საცხოვრებელ სადგომზე უფლების მოპოვების წინაპირობას ქმნის, სპეციალური კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტის დანაწესის თანახმად.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყლოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

12.2. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 აპრილის განჩინებით მოპასუხის საპელაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არ აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ, სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზიები (შედავება).

15. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და სამართლებრივად მართებულად შეაფასა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა სპეციალური კანონის საფუძველზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.11 ქვეპუნქტი). მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაში შედის, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში

16. მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

17. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

18. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-644-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელისა და მოპასუხის სტადიებზე წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლივად შესწავლისა და გაანალიზების გზით სავსებით დასაბუთებული და კანონიერი განჩინება მიიღო, რომლის საკასაციო წესით გასაჩივრების გზით მოპასუხემ ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები და ვერ გააქარწყლა ისინი დასაბუთებული საკასაციო შედავებით.

19. განსახილველ შემთხვევაში კასატორის ძირითადი პრეტენზია იმაში მდგომარეობს, რომ მოსარჩელე და მისი ოჯახი კეთილსინდისიერად არ ფლობენ სადავო უძრავ ქონებას, რასაც ადასტურებს 1951 წლის ხელმწერილი და საპატრულო ოქმები, რაც სასამართლომ არ შეაფასა. კასატორი უთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, კერძოდ: საქმეზე N ას-266-250-2011 და საქმეზე N ას-386-363-2014; მისი პრეტენხია იმასაც ეხება, რომ საქმის მასალებით დგინდება, რომ ტექბიუროს არქოვში დაცული სადავო ქონების 1940-1969-1981 წლების გეგმა-ნახაზები უცვლელია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელეს უკანონოდ აქვს დაკავებული შენობე-ნაგებობები, მას არავითარი მიშენება-დაშენება არ განუხოერილებია და არც მნოპასუხეს მისცა ექსპერტიზის ჩატარების შესაძლებლობა.

20. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, იმას განმარტავს, რომ საკასაციო საჩივრის დასაბუთებლობა მოწმდება სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, ამასთან განსახილველ ურთიერთობას მიესადაგება სპეციალური კანონი, რომელიც მიღებულია 2016 წლის 24 ივნისს (N 5601-II ს) და ამოქმედდა იმავე წლის 18 ივლისს (სარეგისტრაციო კოდი 040120000.05.001.01...). კასატორის მიერ მოხმობილი საკასაციო სასამართლოს განჩინებები კი ეფუძნება მანამდე მოქმედ კანონს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისასა წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ (1998 წლის 25 ივნისი), რომელიც ზალადაკარგულად გამოცხადდა 2016 წლის 24 ივნისის (N 5601-II ს) კანონის მე-11 მუხლის თანახმად.

21. საკასაციო სასამართლო ფაქტობრივად და სამართლებრივად დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის პრეტენზიას და სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობასა და დასკვნებს, რომლებიც წინამდებარე განჩინების 4-11 პუნქტებშია ასახული, რომელიც შეესაბამება საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკას (შეად. სუსგ N ას 1155-2020, 26.02.2021) და კიდევ ერთხელ ყურადღებას გაამახვილებსსპეციალური კანონის 2.1. მუხლის „გ“ ქვეპუნქტზე, რომლის მიზნებისათვის საცხოვრებელ სადგომად განიხილება საცხოვრებელი სახლი ან მისი ნაწილი, მოსარგებლის მიერ განხორციელებული მიშენება-დაშენების ჩათვლით, იმ მიწის ნაკვეთთან ერთად, რომლის არსებითი შემადგენელი ნაწილიც ის არის. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ განსხვავებით ადრე მოქმედი რედაქციის სპეციალური კანონისა, ახალი კანონის ფარგლებში უფლების ობიექტად მოიაზრება არა მხოლოდ საცხოვრებელი სადგომი, არამედ მთავარი ნივთი - მიწის ნაკვეთი, რომელთანაც მყარადაა დაკავშირებული, როგორც დათმობის დროს არსებული საცხოვრებელი ფართი, ისე _ მოსარგებლის მიერ განხორციელებული შესაძლო მიშენება-დაშენება (ნივთის გაუმჯობესებანი) და სსკ-ის 150-ე მუხლის მიზნებისათვის გაუმჯობესებები, რომლებიც მთავარი ნივთით სარგებლობის დანიშნულებას ატარებენ და მათი გამოცალკევება ფუნქციური დანიშნულების შეუცვლელად შეუძლებელია. მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი წერილობითი დოკუმენტის შინაარსისა და საცხოვრებელ სადგომზე ფაქტობრივი ბატონობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად განსაზღვრა საცხოვრებელი სადგომის ფარგლები (იხ.სუსგ №ას-222-2019, 05.11.2019წ).

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო მოპასუხის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

23. სსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. დ.ბ–ს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1230,55 ლარის (საგადახდო დავალება N10694489083, გადახდის თარიღი 2021 წლის 5 აპრილი), 70% – 861,38 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური