საქმე №ას-181-2021 11 ივნისი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს "დ.ვ–ი" (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს " ჯ.უ.ე.ფ–ი" (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 17 დეკემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძველზე მიღებული თანხის დაბრუნება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1.თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით შპს „დ.ვ–ის“ (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი შპს „ ჯ.უ.ე.ფ–ის“ (შემდეგში: მოპასუხე) წინააღმდეგ, ამ უკანასკნელისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების მოტივით, 65 656.34 ლარის, დაკისრების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 17 დეკემბრის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ მოცემულ საქმეზე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები მიიჩნია დადგენილად:

3.1. მოსარჩელე საწარმოს, 2007 წლის 17 დეკემბრის განცხადების საპასუხოდ, რომლითაც წყალსადენ-კანალიზაციის არსებულ ქსელებთან მიერთება იყო მოთხოვნილი, შპს „თ.წ–ის“ გენერალური დირექტორის მოადგილის, 2008 წლის 5 მარტის N6120/06 წერილით, განემარტა, რომ „ქ თბილისის მშენებარე და გასაფართოებელი ობიექტების მიწისქვეშა კომუნიკაციებით უზრუნველყოფის აუცილებელ ღონისძიებათა შესახებ“ ქ. თბილისის მთავრობის 2006 წლის 16 მაისის N12.04.229 დადგენილების თანახმად, ერთჯერადი გადასახადი განისაზღვრა 65 656.34 ლარით. ამავე წერილით, მოსარჩელეს განემარტა წყალსადენ-კანალიზაციის გარე ქსელების პროექტის შედგენის აუცილებლობა და მისი შეთანხმება „თ.წ–თან“ (ს.ფ. 6, 23-25).

3.2. მოსარჩელე საწარმომს 2008 წლის 5 მარტს გაცემული ტექნიკური პირობის საფუძველზე, შპს „თ.წ–ს“ 65 656.34 ლარი გადაუხადა (ს.ფ. 6, 32).

3.3. მოსარჩელეს, 2008 წლის 5 მარტიდან (ტექნიკური პირობის გაცემიდან) 2013 წლის ნოემბრამდე პერიოდში, გარე ქსელების პროექტის შეთანხმების ან/და სამუშაოების შესრულების მოთხოვნით შპს „თ.წ–თვის“ არ მიუმართავს (ს.ფ. 6).

3.4.მოსარჩელე საწარმოს „საქართველოს ენერგეტიკისა და წყალმომარაგების მარეგულირებელი ეროვნული კომისიის 2008 წლის 26 ნოემბრის N32 დადგენილებით დამტკიცებული „სასმელი წყლის მიწოდებისა და მოხმარების წესების“ დანართის შესაბამისად, 2013 წლის 16 დეკემბერს 500 ლარი, ხოლო 2014 წლის 28 მარტს - 2239.65 ლარი აქვს გადახდილი (იხ. 2018 წლის 26 ოქტომბრის სხდომის ოქმი, 16:15:07, მოპასუხის ახსნა-განმარტება 26 ოქტომბრის სხდომის ოქმი, 16:17:06).

4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ აპელანტის (მოსარჩელის) მიერ გადახდილი 65 656.24 ლარი უსაფუძვლოდ გადახდილ თანხას არ წარმოადგენს. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის (მოსარჩელე საწარმოს) მტკიცება, რომმ მოპასუხისათვის ჩარიცხული 65 656.24 ლარი, უსაფუძვლოდ გადახდილ თანხას წარმოადგენდა, ვინაიდან ამ უკანასკნელს 2008 წლის ტექნიკური პირობით დადგენილი ვალდებულებები არ შეუსრულებია, კერძოდ, წყალზე მიერთება 2015 წლამდე არ მომხდარა. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ საქმის მასალებში არსებული წერილობითი მტკიცებულებით, კერძოდ, ქალაქ თბილისის მთავრობის 2006 წლის 16 მაისის დადგენილებით დგინდება, რომ აღნიშნული სამართლებრივი აქტის მიზანი ქ. თბილისში, მზარდი ტემპებით მიმდინარე საცხოვრებელი და საოფისე შენობების მშენებლობების გათვალისწინებით საინჟინრო ინფრასტრუქტურის შესაბამისი განვითარება იყო, რა მიზნითაც კომპლექსური ტექნიკური ღონისძიებების განხორციელებისათვის შპს „თ–ს“ ნება დაერთო, ერთჯერადი გადასახადის განსაზღვრისას დანართში მოცემული ფორმულით ესარგებლა. თავად დადგენილების შინაარსიდან კი დგინდება, რომ ერთჯერადი გადასახადის განსაზღვრის აუცილებლობას წყალსადენ-კანალიზაციის მეურნეობის განვითარება წარმოადგენდა. გარდა მოხმობილი დადგენილებისა და მისი შინაარსისა, საქმის მასალებში წარმოდგენილია მხარეთა შორის არსებული წერილობითი კომუნიკაცია, კერძოდ, შპს „თ.წ–ის“ 2008 წლის 5 მარტის წერილიდან ირკვევა, რომ 2007 წლის 17 დეკემბერის წერილის პასუხად (რომლითაც აპელანტის მიერ წყალსადენ-კანალიზაციის არსებულ ქსელებთან მიერთება იყო მოთხოვნილი), აპელანტს განემარტა, რომ „ქ თბილისის მშენებარე და გასაფართოებელი ობიექტების მიწისქვეშა კომუნიკაციებით უზრუნველყოფის აუცილებელ ღონისძიებათა შესახებ“ ქ. თბილისის მთავრობის 2006 წლის 16 მაისის N12.04.229 დადგენილების თანახმად, ერთჯერადი გადასახადი 65 656.34 ლარით განისაზღვრა, რომელიც კონკრეტული ფორმულით გამოითვლებოდა და წყალსადენ-კანალიზაციის ქსელებით სარგებლობის ღირებულებას, შპს „თ.წ–ის“ მიერ კონკრეტული რაიონისთვის განსახორციელებელ ღირებულებას, რაიონის დასახლების პერსპექტიული განაშენიანების გამოთვლას, წყლის კოეფიციენტის გამოთვლას და სხვა მნიშვნელოვან ელემენტებს მოიცავდა (ს.ფ. 24). იმავე წერილში მითითებული იყო, რომ ფორმულით გამოთვლილი გადასახადი აპელანტი საწარმოსთვის ერთჯერადად 65 656,34 ლარს შეადგენდა, ხოლო მას შემდეგ რაც თანხა შპს „თ.წ–ის“ ანგარიშზე ჩაირიცხებოდა, აუცილებელი იქნებოდა წყალსადენ-კანალიზაციის გარე ქსელების პროექტის შედგენა და მისი შპს „თ.წ–თან" შეთანხმება და, რაც ყველაზე მთავარია, ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი ქმედების განხორციელების შემდეგ, აპელანტ საწარმოს წარმოეშობოდა უფლება მოქმედ ქსელებზე მიერთებისა და აბონენტად აღრიცხვის მოთხოვნა წაეყენებინა (ს.ფ. 23-25).

5. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანა სასარჩელო მოთხოვნის იდენტიფიცირებასა და იმის დადგენაში მდგომარეობს, თუ რის საფუძველზე, რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზეა დამყარებული მოთხოვნა. მოსარჩელის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში კი სასამართლომ უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ იურიდიულ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად მოძიებული ნორმა (ან ნორმები) უნდა შეიცავდეს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც დავის განმხილველი სასამართლოს ვალდებულებაა და იმგვარად უნდა განხორციელდეს, რომ დადგინდეს ნორმის წინაპირობები (მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა), რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას. საბოლოოდ, სასამართლომ შესაბამისი დასკვნები უნდა გამოიტანოს; პროცესის მონაწილე მხარე კი, რომელსაც გააჩნია მოთხოვნა მეორე მხარის მიმართ, ვალდებულია, სულ მცირე, მიუთითოს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა ადგენს. აქედან გამომდინარეობს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას გამორიცხავს. თავის მხრივ, მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ამყარებს. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონითგათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

6. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 385-ე მუხლის მიხედვით ის, რაც ვალდებულების გარეშეა გადახდილი, შეიძლება უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ წესების მიხედვით უკან იქნეს მოთხოვილი. ამავე კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში, ან ვალდებულების საწინააღმდეგოდ ისეთი შესაგებელი იქნა წარდგენილი, რომ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში გამორიცხულია მოთხოვნის წარდგენა. ასევე, 991-ე მუხლის მიხედვით, პირი, რომელიც სხვა პირის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა სხვა საშუალებითაც, გარდა იმისა, რაც გათვალისწინებულია ამ თავში, მოვალეა დაუბრუნოს მას მიღებული. უსაფუძვლო გამდიდრების მიზანი არის სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე შეძენილი ქონების (რომელშიც უნდა ვიგულისხმოთ უფლების ან გარკვეული შეღავათის, უპირატესობის) ამოღება, რითაც უზრუნველყოფილ უნდა იქნეს სამართლიანობის აღდგენა, ანუ იმ მდგომარეობის აღდგენა, რომელიც იარსებებდა არაუფლებამოსილი პირის მიერ დაზარალებულის ხარჯზე გარკვეული შეღავათის, უფლების, უპირატესობის მიღებამდე. უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის ნორმები აღჭურვილია დაცვითი ფუნქციით, უზრუნველყოფს არაუფლებამოსილი სუბიექტისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ამოღებას და მისი უფლებამოსილი პირისათვის გადაცემას. შედეგობრივი თვალსაზრისით, სამართლისათვის არავითარი მნიშვნელობა არ აქვს, თუ რა საშუალებით გამდიდრდა პირი – მიიღო, თუ დაზოგა ქონება. ფაქტი ერთია – ვითომ კრედიტორის ქონებრივ სფეროში აღმოჩნდა ქონება, რომელსაც იქ არსებობის სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნია და აქედან გამომდინარე, ექვემდებარება უფლებამოსილი პირისათვის დაბრუნებას (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ მყარად დამკვიდრებული პრაქტიკა საქმეებზე: N ას-1193-1122-2015, 31.05.2016წ; Nას-74-71-2016, 25.05.2016წ; N ას-225-215-2016, 25.05.2016წ; Nა ს-184-171- 2015, 20.06.2016; N ას-390-390-2018, 15,05.2018წ.)

7. სააპელაციო სასამართლოს შფასებით, საქმის მასალებში არსებული საკანონმდებლო ბაზა, კერძოდ, 2006 წლის 16 მაისის დადგენილება და მის საფუძველზე მოქმედი სუბიექტის შპს „თ.წ–ის“ უფლებამოსილი პირის კორესპონდენცია ცხადყოფს, რომ აპელანტის მიერ გადახდილი და ამჟამად სადავოდ გამხდარი თანხა, წყალსადენ-კანალიზაციის მეურნეობის განვითარებისთვის ერთჯერად სავალდებულო გადასახადს წარმოადგენდა და იგი წყალზე დაერთების გადასახადს არ მოიცავდა. ყოველივე ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ აპელანტის მიერ 65 656.34 ლარის ხარჯის გაღება შიდა ქსელის განვითარების მიზანს ემსახურებოდა, სადავოდ გამხდარი თანხა აპელანტმა საწარმომ კონკრეტული სამართლებრივი საფუძვლით - 2006 წლის 16 მაისის დადგენილების თანახმად გადაიხადა, რაც კონდიქციური ნორმების საფუძველზე მის მოპასუხისსაგან გამოთხოვის შესაძლებლობას გამორიცხავს. შესაბამისად, სადავოდ გამხდარი თანხა უკან დაბრუნებას, არც სახელშეკრულებო სამართლის ნორმებით, ექვემდებარება. სსკ-ის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება, ხოლო ამავე კოდექსის 317-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს, შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია, გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ამავე კოდექსის 630-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ ანაზღაურების ოდენობა შეთანხმებული არ არის, ტარიფის არსებობისას შეთანხმებულად მიიჩნევა სატარიფო განაკვეთი, ხოლო თუ ტარიფები არ არსებობს, მაშინ ჩვეულებრივი ანაზღაურება.

8. სააპელაციო სასამართლომ სადავო საკითხის სრულად გამოკვლევისა და ობიექტურად გადაწყვეტის მიზნით განმარტა, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სადავო სამართალურთიერთობა სახელშეკრულებო საფუძველზე წარმოშობილად იქნებოდა მიჩნეული, აპელანტი საწარმოს სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი იქნებოდა, განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველია ნარდობის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, შპს „თ.წ–მა“ (ამჟამად მოპასუხე შპს „ ჯ.უ.ე.ფ–მა“), მოსარჩელე საწარმოს მშენებარე ობიექტის წყალსადენ-კანალიზაციის ქსელებზე დაერთებისათვის გაატარა შესაბამისი ღონისძიებები, რისთვისაც ამ უკანასკნელმა 65 656.34 ლარი გადაიხადა. სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული თანხა არ მოიცავდა გარე ქსელების მიერთების სამუშაოების ღირებულებას. აგრეთვე, საქმის მასალებში არსებული შეუდავებელი მტკიცებულებით დგინდება, რომ აპელანტის წყალმომარაგების ქსელზე მიერთების საფასურის გამოთვლა და მიერთება სემეკის 2008 წლის N32 დადგენილების შესაბამისად მოხდა, რაც სრული გარე ქსელის მოწყობის სამუშაოებისა და მათი საფასურის გაანგარიშებას მოიცავდა. ამდენად, მხარეებს შორის არსებული ნარდობის სახელშეკრულებო-ვალდებულებითი ურთიერთობიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების დადგენის დროისათვის ერთჯერადი გადასახადის გადახდა, რაიონის წყალსადენ-საკანალიზაციო ქსელის განვითარების მიზნებისთვის მოხდა.

9. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-3 მუხლის მიხედვით მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. მტკიცების ტვირთზე მითითებას აკეთებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები, სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

10. განსახილველ შემთხვევაში, სარჩელით მხარე არ მიუთითებდა და საქმის მასალებში წარდგენილი მტკიცებულებებითაც არ დგინდებოდა ფაქტობრივი გარემოება, რომ შპს „თ.წ–ის“ მიერ ზემოხსენებული განვითარების პროექტი არ განხორციელებულა, ანუ ის ფაქტი, რომ მხარემ სახელშეკრულებო ვალდებულება დაარღვია, რაც შესაძლებელია სადავო თანხის რესტიტუციის წესით უკან დაბრუნების საფუძველი გამხდარიყო, საქმის მასალებით უდავოდ არ დგინდება. აღნიშნულის თაობაზე მხოლოდ აპელანტის ზეპირსიტყვიერი მითითება კი, სარწმუნო და რელევანტურ მტკიცებულებად ვერ იქნება განხილული და, მით უფრო, გადაწყვეტილების მიღებას ვერ დაედება საფუძვლად.

11. სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმული არ არის. იმისდა მიუხედავად, რომ სააპელაციო სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნა დაუსაბუთებლობის მოტივით არ დააკმაყოფილა, მოპასუხეს არა მხოლოდ მოთხოვნის გამომრიცხავი, არამედ მოთხოვნის შემაფერხებელი შესაგებელიც ჰქონდა წარდგენილი, ვინაიდან ხანდაზმულობის საკითხის კვლევა შესადავებელ კატეგორიას წარმოადგენს, სასამართლო კი ვალდებულია, დასაბუთებული პასუხი გასცეს მხარეთა არგუმენტებს. სასამართლო მნიშვნელოვნად მიიჩნევს სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხსაც შეეხოს მოკლედ. სამოქალაქო სამართალში ხანდაზმულობა არის დრო, რომლის განმავლობაშიც პირს შეუძლია უფლების განხორციელება - სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნა (სსკ-ის128-ე მუხლი). სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა - ექვს წელს. ასევე, ამავე კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს. თავდაპირველად უნდა განიმარტოს, რომ მოსარჩელე სწორედ უსაფუძვლოდ გადახდილი თანხის უკან დაბრუნებას მოითხოვდა და მოპასუხის შედავებაც იმას შეეხებოდა, რომ თანხა არა უსაფუძვლოდ, არამედ კონკრეტული სამართლებრივი საფუძვლით იყო გადახდილი. ამ მიმართებით, საერთო სასამართლოების მიერ მყარად დამკვიდრებული პრაქტიკით, რომლის მიხედვით კონდიქციური წესით განსაზღვრულ მოთხოვნებზე საერთო, ანუ ათწლიანი ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება, მიუთითებს იმაზე, რომ სასარჩელო მოთხოვნა სარჩელის აღძვრის მომენტში, 2018 წლის 12 იანვარს, ხანდაზმული არ იყო, ვინაიდან მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობა 2008 წლის 17 დეკემბრიდან წარმოიშვა. რაც შეეხება სახელშეკრულებო ურთიერთობებისთვის განსაზღვრულ სამწლიან ხანდაზმულობის ვადას, სასამართლოს შეფასებით, იმ შემთხვევაშიც, თუ სასარჩელო მოთხოვნა დაუსაბუთებლად მხოლოდ სახელშეკრულებო საფუძვლით მიიჩნეოდა, ამ პირობებშიც, მოთხოვნა ხანდაზმული არ იქნებოდა. საქმის მასალებში წარმოდგენილი შპს „ ჯ.უ.ე.ფ–ის“ N8185/09 ტექნიკური პირობის თანახმად, იგი 2008 წლის 5 მარტის N6120/06 ტექნიკური პირობის გაგრძელებას წარმოადგენდა (ს.ფ. 31), რაც ნიშნავს, იმას, რომ მხარეთა შორის ახალი სამართალურთიერთობა არ წაროშობილა, ისინი 2008 წლიდან მოყოლებული ერთ სამართალურთიერთობაში იმყოფებოდნენ, როგორც მხარე მიუთითებს და ეს ფაქტი სადავოც არ ყოფილა, აპელანტის წყალზე მიერთება საბოლოოდ 2015 წელს მოხდა, ხოლო მხარემ ინფორმაცია, რომ მის მიერ გადახდილი 65 656,34 ლარი უკან დაბრუნებას არ ექვემდებარებოდა 2015 წლის 14 აგვისტოს მიიღო (ს.ფ. 32), რაც იმ გარემოებას ცხადყოფს, რომ სარჩელის აღძვრის დროისთვის (2018 წლის 12 იანვარი) სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა გასული არ ყოფილა. თუმცა, როგორც უკვე აღინიშნა, სარჩელს არ გააჩნია წარმატების პერსპექტივა და სააპელაციო სამართალწარმოების გზით განხილვის წესითაც მოსარჩელე საწარმოს სააპელაციო საჩივრის უარყოფის გზით, უცველად დარცე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფიელბაზე უარის თქმის შესახებ.

12. სსსკ-ის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლოს მიერ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით გაწეული ხარჯები და სახელმწიფო ბაჟი, რომელთა გადახდისაგან გათავისუფლებული იყო მოსარჩელე, გადახდება მოპასუხეს ბიუჯეტის შემოსავლის სასარგებლოდ, მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელიც დაკმაყოფილებულია. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, სარჩელზე უარის თქმისას სასამართლოს მიერ გაწეული ხარჯები მოსარჩელეს სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდება. სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 55-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ სარჩელზე უარის თქმაში, ასევე სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმაც იგულისხმება. შესაბამისად, სააპელაციო საჩივარზე აპელანტის მიერ გადახდილი ბაჟი 2 626,25 ლარის ოდენობით, სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად უნდა ჩაითვალოს.

13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

13.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

13.2. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 13 მაისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391- ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

15. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

16. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

17. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით დასაბუთებულად გაამახვილა ყურადღება მხარეთა მტკიცების ტვირთზე, რადგან საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში;

18. მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

19. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

20. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და მათი აღრევა არიდებული უნდა იქნეს. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ბოელინგი /ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.)

21. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

22. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-664-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელისა და მოპასუხის სტადიებზე წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლივად შესწავლისა და გაანალიზების გზით სავსებით დასაბუთებული და კანონიერი განჩინება მიიღო, რომლის საკასაციო წესით გასაჩივრების გზით მოსარჩელე საწარმომ ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები და ვერ გააქარწყლა დასაბუთებული საკასაციო შედავებით.

23. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

25. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, იმაზე გაამახვილებს ყურადღებას, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრა, რაც მოცემულ შემთხევავში უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს, მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი მართებულად გადანაწილებას განაპირობებს, რომელიც მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელემ ვერ დაძლია, რამაც სარჩელის წარუმატებლობა განაპირობა (შეად. სუსგ-ებს: N ას-1193-1122-2015, 31.05.2016 წ.; N ას-74-71-2016, 25.05.2016 წ.; N ას-225-215-2016, 25.05.2016 წ., N ას-184-171-2015, 20.05.2016 წ.; N ას -1136-1056-2017, 17.05.2019წ; N ას-173-2021, 31.05.2021წ.). აღსანიშნავია ისიც, რომ სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა არა მხოლოდ კონდიქციური ნორმების საფუძველზე, არამედ იმ დაშვებითაც, რომ ნარდობისსახელშეკრულებო ურთიერთობიდან იყო წარმოშობილი მოთხოვნა (იხ. წინამდებარე განჩინების 8-9 პუნქტები), თუმცა, მოთხოვნის ორივე საფუძვლის მიხედვით გამოირიცხა სარჩელის დაკმაყოფილება. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ აპელანტმა საწარმომ მოპასუხეს 65 656.34 ლარი გადაურიცხა შიდა ქსელის განვითარების მიზნიდან გამომდინარე, სადავოდ გამხდარი თანხა კონკრეტული სამართლებრივი საფუძვლით - 2006 წლის 16 მაისის დადგენილების თანახმად არის გადახადილი, რაცმოპასუხისაგან მისი გამოთხოვის შესაძლებლობას კონდიქციური ნორმების საფუძველზე გამორიცხავს. სადავოდ გამხდარი თანხა უკან დაბრუნებას არც სახელშეკრულებო სამართლის ნორმებით ექვემდებარება, რადგან სარჩელით მხარეს არ მიუთითებია და არც საქმის მასალებში წარდგენილი მტკიცებულებებით დგინდება ფაქტობრივი გარემოება, რომ შპს „თ.წ–ის“ მიერ ზემოხსენებული განვითარების პროექტი არ განხორციელებულა, ანუ ის ფაქტი, რომ მხარემ სახელშეკრულებო ვალდებულება დაარღვია, რაც შესაძლებელია სადავო თანხის რესტიტუციის წესით უკან დაბრუნების საფუძველი გამხდარიყო, საქმის მასალებით უდავოდ არ დგინდება. აღნიშნულის თაობაზე კი მხოლოდ აპელანტის ზეპირსიტყვიერი მითითება დასაბუთებულად არ იქნა მიჩნეული სარწმუნო და შესატყვის მტკიცებულებად,

26. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებულია და კანონიერი, შესაბამისად, არ არსებობს მოსარჩელის საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

27. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "დ.ვ–ი" საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს "დ.ვ–ს" (ს/კ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ვ.ხ–ის (პ/ნ ......) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 3282,80 ლარის (საგადახდო დავალება N10776114897, გადახდის თარიღი 2021 წლის 21 აპრილი), 70% – 2297,96 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური