საქმე №ას-186-2019 24 თებერვალი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

I კასატორი - დ. კ–ძე, გ. კ–ძე და ნ. კ–ძე (მოპასუხეები; შეგებებულ სარჩელში მოსარჩელეები, მ. კ–ძის უფლებამონაცვლეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ბ.ბ–ი (მოსარჩელე; შეგებებულ სარჩელში მოპასუხე)

II კასატორი - ბ.ბ–ი (მოსარჩელე; შეგებებულ სარჩელში მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ. კ–ძე, გ. კ–ძე და ნ. კ–ძე (მოპასუხეები; შეგებებულ სარჩელში მოსარჩელეები, მ. კ–ძის უფლებამონაცვლეები)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება

II კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, და.შთი სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების დადგენა (ძირითადი სარჩელი); სამკვიდრო ქონების მიღებულად აღიარება და მესაკუთრედ ცნობა, საკომლო წიგნის ჩა.წერის ბათილად ცნობა (შეგებებული სარჩელი)

საკითხი რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თელავის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილებით ბ.ბ–ის (შემდეგში: თავდაპირველი მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელის მოპასუხე, მეორე აპელანტი ან კასატორი) სასარჩელო მოთხოვნა (ძირითად სარჩელში) დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

1.1. ბათილად იქნა ცნობილი 2014 წლის 5 თებერვალს ნოტარიუსის თ.ბ–ძის მიერ მ. კ–ძის (შემდეგში: შეგებებული მოსარჩელე, თავდაპირველი სარჩელის მოპასუხე, პირველი აპელანტი ან კასატორი) სასარგებლოდ გაცემული სამკვიდრო მოწმობა, სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის N140094983 და მის საფუძველზე განხორციელებული საკუთრების უფლების ჩა.წერები უძრავ ნივთებზე, (მის: თელავის რაიონი, სოფელი ........., ს/კ N .....; ს/კ N .....; ს/კ N ......);

1.2. დადგენილად ჩაითვალა მოსარჩელის მიერ ა. (ა.) ბ–ის და.შთი სამკვიდრო ქონების (მის: თელავის რაიონი სოფელი ........., ს/კ N .......; ს/კ N ......; ს/კ N5 .....) 1/2 წილის ფაქტობრივი დაუფლებით მიღების ფაქტი;

2. ამავე გადაწყვეტილებით შეგებებულ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ:

2.1. შეგებებული სარჩელის ავტორი ცნობილ იქნა 1998 წლის 19 აპრილს გარდაცვლილი ა. ბ–ის და.შთი სამკვიდრო ქონების (მის: თელავის რაიონი სოფელი ........., ს/კ N ...; ს/კ N ......; ს/კ N ;;;;;) 1/2 წილის მესაკუთრედ; ბათილად იქნა ცნობილი (აღიარებული) თელავის რაიონის სოფელ ..... საკომლო წიგნის ჩანაწერი კომლის წევრად თ.ბ–ის აღრიცხვის შესახებ.

3. მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებებია დადგენილი:

3.1. მ. კ–ძე და თ. ბ–ი წარმოადგენენ ა. ბ–ის კანონისმიერ მემკვიდრეებს პირველი რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეთა წრიდან. შეგებებული სარჩელის ავტორი ძირითადი მოსარჩელის მამიდაშვილი, ხოლო მამკვიდრებელი ა. (იგივე ა.) ბ–ი - მათი საერთო ბებია. მ. კ–ძის დედა - გ. ბ–ი გარდაიცვალა 1979 წლის 07 სექტემბერს, ხოლო ბ.ბ–ის მამა - შ. ბ–ი გარდაიცვალა 1997 წლის 11 მარტს. მამკვიდრებელი ა.ბ–ი გარდაიცვალა 1998 წლის 19 აპრილს და მისი გარდაცვალებით გაიხსნა სამკვიდრო. სამკვიდროს გახსნის ადგილია თელავის მუნიციპალიტეტი სოფელი .......... სამკვიდროზე მემკვიდრეობა სრულად გაიხსნა.

3.2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 9 იანვრის დადგენილებით დაკმაყოფილდა მ. კ–ძის განცხადება და დადგენილი იქნა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტი, კერძოდ, ამ უკა.სკნელის მიერ ბებიის - ა. ბ–ის მემკვიდრეობის მიღების ფაქტი. ნოატარიუსმა თ.ბ–ძემ (სანოტარო ბიურო, მის: ქ. თბილისი, ......) 2015 წლის 5 თებერვალს მამკვიდრებლის ა. ბ–ის საკუთრებაში არსებულ მთელ სამკვიდრო ქონებაზე გასცა სამკვიდრო მოწმობა (რეესტრში რეგისტრაციის N140094983), რომლის თა.ხმადაც, მ. კ–ძე წარმოადგენს ა. ბ–ის კანონისმიერ მემკვიდრეს პირველი რიგის მემკიდრეთა წრიდან - შვილიშვილს. მან, როგორც კანონისმიერმა მემკვიდრემ, პირველი რიგის მემკვიდრეთა წრიდან, სამკვიდრო მიიღო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით (შემდეგში: სსკ) დადგენილი წესით, ფაქტობრივიდაუფლებით და სანოტარო ბიუროში განცხადების შეტანით, რაც დასტურდება: ა) მ. კ–ძის მიერ სანოტარო ბიუროში განცხადების შეტანით, დადასტურებული ნოტარიუსი თ. ბ–ძის მიერ 30.07.2013 წელს, რეესტრში რეგისტრაციისN130774741. ბ) ქ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 09.01.2014 წლის დადგენილებით, საქმე N2/18048-13.

3.3. სამკვიდრო ქონება, რომელზედაც მემკიდრემ სამკვიდრო მოწმობის გაცემა მოითხოვა, არის მამკვიდრებლის, როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობა, რომელიც გააჩნდა მას გარდაცვალების მომენტისათვის. აღნიშნული სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე, მ. კ–ძის განცხადების საფუძველზე, საჯარო რეესტრში, მის სახელზე საკუთრების უფლებით აღირიცხა ა. ბ–ის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, შემდეგი საკადასტრო მახასიათებლებით:

1) ზონა თელავი -..; სექტორი ......... - .., კვარტალი - .., ნაკვეთი - ... (ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: საკუთრება, ნაკვეთის დანიშნულება: სასოფლო-სამეურნეო (საკარმიდამო), დაზუსტებული ფართობი: 397.00 კვ.მ., შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1, სხვა ფართობი: გაშენების ფართი 72 კვ.მ. უფლების რეგისტრაციის თარიღი: 10/02/2014წ.);

2) ზონა თელავი -..; სექტორი ......... - .., კვარტალი - .., ნაკვეთი - ... (ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: საკუთრება, ნაკვეთის დანიშნულება: სასოფლო-სამეურნეო (მრავალწლიანი ნარგავები), დაზუსტებული ფართობი: 7501.00 კვ.მ., უფლების რეგისტრაციის თარიღი: 20/05/2014წ.);

3) ზონა თელავი -..; სექტორი ......... - .., კვარტალი - .., ნაკვეთი - ... (ნაკვეთის საკუთრების ტიპი: საკუთრება, ნაკვეთის დანიშნულება: სასოფლო-სამეურნეო (სახნავი), დაზუსტებული ფართობი: 877.00 კვ.მ., უფლების რეგისტრაციის თარიღი: 10/02/2014წ.).

3.4. ბ.ბ–ის (აწ გარდაცვლილი თ. შ.ს ძე ბ–ის - ძმის) განცხადების საფუძველზე თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 18 მაისის განჩინებით (საქმე N2/18048-13) ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 9 იანვრის დადგენილება (N2/18048-13 სამოქალაქო საქმეზე, მ. კ–ძის განცხადებისა გამო, იურიდიული მნიშვნელობის მქონე, სახელდობრ, მემკვიდრეობის მიღების ფაქტის დადგენის თაობაზე) გა.ხლდა საქმის წარმოება და მ. კ–ძის განცხადება იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტის დადგენის თაობაზე დარჩა განუხილველი.

3.5. თ. შ.ს ძე ბ–ი (გარდაიცვალა 2015 წლის 3 აპრილს) წარმოადგენს ა. ბ–ის კანონისმიერ მემკვიდრეს პირველი რიგის მემკვიდრეთა წრიდან - შვილიშვილს, რომელსაც კანონით დადგენილი ექვსი თვის ვადაში, ფაქტობრივი დაუფლებით მიღებული აქვს სადავო სამკვიდრო ქონებიდან თავისი წილი, 1/2 ნაწილი.

3.6 ბ.ბ–ი (თავდაპირველი მოსარჩელე) თ. ბ–ის მეორე რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეს წარმოადგენს, რომელმაც მამკვიდრებლის (თ. ბ–ის) გარდაცვალებიდან, კანონით დადგენილი 6 თვის ვადაში, ნოტარიუსთან განცხადების შეტანით მიიღო სამკვიდრო ქონება.

3.7. პირველი ინსტანციის სასამართლომ არ გაიზიარა ბ.ბ–ის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სადავო სამკვიდროს გახსნის მომენტს წარმოადგენს მისი ძმის, თ. ბ–ის, როგორც კომლის ბოლო წევრის გარდაცვალება (რაც, თითქოსდა დასტურდება კომლის შესახებ საარქივო ცნობის ჩა.წერით) და განმარტა, რომ თ. ბ–ის ჩაწერა კომლში კანონიერადაც რომ მიჩნეულიყო, იგი კომლის ქონებაზე, როგორც კომლის ბოლო წევრი, უფლებას ვერ მიიღებდა, რადგან კომლში ჩაწერა მოხდა 1996 წელს. ამ დროისათვის, საქართველოს მთავრობის 1993 წლის 5 მარტის N199 დადგენილების შესაბამისად, გაუქმებული იყო საკოლმეურნეო კომლები, ხოლო თ. ბ–ს სამეურნეო კომლზე თა.საკუთრების უფლება არ მოუპოვებია.

3.8. პირველი ინსტანციის სასამართლომ განმარტა, რომ, თავისი სამართლებრივი ბუნებით, სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა. იგი გამოხატავს სამკვიდროს მიღების სურვილს, მემკვიდრის ნებას. შესაბამისად, მისი სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის საკმარისია მხოლოდ ერთი პირის - მემკვიდრის მიერ გამოვლენილი ნება მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე. მოცემულ შემთხვევაში როგორც თავდაპირველმა მოსარჩელემ, ისე, შეგებებული სარჩელის ავტორმა ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს ა. (იგივე ა.) ბ–ის სამკვიდრო, მათ უარი არ აქვთ ნათქვამი თავთავიანთ კუთვნილ სამკვიდრო წილზე. ამდენად, მ. კ–ძე და თ. შ.ს ძე ბ–ი წარმოადგენენ ა. იგივე (ა.) ბ–ის თანაბარი წილით კანონისმიერ მემკვიდრეებს პირველი რიგის მემკვიდრეთა წრიდან - შვილიშვილებს, რომელთაც კანონით დადგენილი ექვსი თვის ვადაში, ფაქტობრივი დაუფლებით მიღებული აქვთ სადავო სამკვიდრო ქონებიდან თავისი წილი, 1/2 ნაწილი. ბ.ბ–ი წარმოადგენს თ. ბ–ის მეორე რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეს, რომელმაც მამკვიდრებლის (თ. ბ–ის) გარდაცვალებიდან (გარდაიცვალა 2015 წლის 03 აპრილს), კანონით დადგენილი 6 თვის ვადაში, ნოტარიუსთან განცხადების შეტანით მიიღო სამკვიდრო ქონება (მათ შორის ა. (იგივე ა.) ბ–ის დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან თ. ბ–ის მიერ ფაქტობრივი ფლობით მიღებული 1/2 წილი).

4. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ (როგორც თავდაპირველმა, ისე შეგებებულმა მოსარჩელეებმა), თავდაპირველი მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების გზით და შეგებებული მოსარჩელი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმით, ნაწილობრივ შეიცვალა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით.

4.1. სააპელაციო სასამართლომ თელავის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 30 აგვისტოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 2.2. პუნქტის გაუქმებით მიიღო ახალი გადაწყვეტილება და მ. კ–ძეს (შეგებებული სარჩელის ავტორს) უარი ეთქვა თელავის რაიონის სოფელ ........ საკომლო წიგნის ჩა.წერის კომლის წევრად თ. ბ–ის აღრიცხვის ბათილად ცნობაზე.

4.2. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი მოტივაციის დროს განმარტა, რომ სამკვიდროს მიღება ცალმხრივ გარიგებას წარმოადგენს, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ზოგადად გარიგების ნიშან-თვისებები იმ თავისებურებების გათვალისწინებით, რაც სამკვიდროს მიღების შესახებ გარიგებისთვისაა დამახასიათებელი. მამკვიდრებლის გარდაცვალებისას სამკვიდროს მიღება მემკვიდრისათვის იმპერატიულ მოთხოვნას არ წარმოადგენს (გამონაკლისია სახელმწიფო) და იგი მემკვიდრის ნებაზე დამოკიდებული აქტია. სსკ-ის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. ამდენად, განსახილველი ნორმის თანახმად, სამკვიდროს მიღების ერთ-ერთ სახეს წარმოადგენს, მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო ქონების ფლობა ან მართვა. ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია, რომ მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან (ამავე კოდექსის 1433-ე მუხლის თანახმად). ამდენად, სამკვიდროს მიღების ფაქტს, განსახილველი ნორმის თა.ხმად, გააჩნია უკუძალა, ე.ი, მემკვიდრემ, რომელმაც მიიღო სამკვიდრო ქონება, ითვლება მის მესაკუთრედ სამკვიდროს გახსნის დღიდან და შესაბამისად, სამკვიდრო ქონების მოცულობა განისაზღვრება სამკვიდროს გახსნის დღეს არსებული ქონებით. შესაბამისად, მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან ექვს თვეში ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღება ნიშნავს, რომ მემკვიდრეს სამკვიდრო უკვე მიღებული აქვს და მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან.

4.3. სსკ-ის 1328-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ ─ ამ ქონების ღირებულება.

4.4. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლით გათვალისწინებულია თითოეული მხარის ვალდებულება, მიუთითოს სასარჩელო მოთხოვნა, ფაქტები და წარმოადგინოს დასახელებული ფაქტის დამადასტურებელი კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები. დასახელებული ნორმა სამოქალაქო საპროცესო სამართალში დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპის გამოვლინებას წარმოადგენს. მტკიცებულებათა შეფასებისას სასამართლოს ექმნება შინაგანი რწმენა, რომელსაც საფუძვლად უდებს გადაწყვეტილებას. ამდენად, სასამართლო სადავო გარემოებათა არსებობა-არარსებობის დადგენისას ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში აფასებს საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს, რის შედეგად აყალიბებს თავის შინაგან რწმენას გამოსაკვლევი საკითხისადმი. შინაგანი რწმენის ჩამოყალიბება მოსამართლის მიერ ხდება არა სუბიექტურად, არამედ ობიექტური მიუკერძოებლობის კონტექსტში შესწავლილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე.

4.5. მართლმსაჯულების მიზანი მტკიცებულებათა ერთობლივი ა.ლიზის, მათი ობიექტური და სრულყოფილი შესწავლის შედეგად ჭეშმარიტების უტყუარად გამორკვევაა იმგვარად, რომ დადგენილი გარემოება არ ემყარებოდეს მხოლოდ ვარაუდს, არამედ განპირობებული იყოს საქმის მასალების ერთობლივი ანალიზით. ასევე, აღსანიშნავია, რომ მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა გა.ხორციელოს.

4.6. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, წინამდებარე საქმეში მხარეებმა დაადსტურეს მათ მიერ სამკვიდროს კანონით დადგენილ ვადაში მიღება და ამ ნაწილში სრულად არის გაზიარებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, რომ მ. კ–ძემ და თ. ბ–მა ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს ა. (იგივე ა.) ბ–ის სამკვიდრო და მათ უარი არ აქვთ ნათქვამი თავის კუთვნილ სამკვიდრო წილზე. ამდენად, თავდაპირველი მოსარჩელე და შეგებებული სარჩელის ავტორი წარმოადგენენ ა. იგივე (ა.) ბ–ის თანაბარი წილით კანონისმიერ მემკვიდრეებს პირველი რიგის მემკვიდრეთა წრიდან - შვილიშვილებს, რომელთაც კანონით დადგენილი ექვსი თვის ვადაში, ფაქტობრივი დაუფლებით მიღებული აქვთ სადავო სამკვიდრო ქონებიდან თავ-თავიანთი 1/2 ნაწილი, ხოლო ბ.ბ–ი წარმოადგენს თ. ბ–ის მეორე რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეს, რომელმაც მამკვიდრებლის (თ. ბ–ის) გარდაცვალებიდან (გარდაიცვალა 2015 წლის 03 აპრილს), კანონით დადგენილი 6 თვის ვადაში, ნოტარიუსთან განცხადების შეტანით მიიღო სამკვიდრო ქონება (მათ შორის ა. (იგივე ა.) ბ–ის დანაშთი სამკვიდრო ქონებიდან თ. ბ–ის მიერ ფაქტობრივი ფლობით მიღებული 1/2 წილი);

4.7. საკომლო ჩა.წერთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ „საქართველოში საკოლმეურნეო კომლი 1993 წლამდე არსებობდა. საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი და ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა, პირადი შრომით-საკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი. საკოლმეურნეო კომლის წევრები დამხმარე მეურნეობას კომლისათვის განკუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საერთო ძალებით აწარმოებდნენ და ამ კომლის ქონების თა.მესაკუთრეებად გვევლინებოდნენ. თუ ოჯახში კოლმეურნეობის არც ერთი წევრი არ რჩებოდა, საკოლმეურნეო კომლი ისპობოდა და მუშა-მოსამსახურის ოჯახი იქმნებოდა, ხოლო დამხმარე მეურნეობის ადგილს მუშა-მოსამსახურის მეურნეობა იკავებდა. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის) 122-ე მუხლის თა.ხმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თა.საკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად კი, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი“ (შეად. სუსგ N ას-1778-1756-2011, 29.06.2012წ).

4.8. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ვინაიდან კომლში ჩაწერა 1996 წელს მოხდა, როდესაც გაუქმებული იყო საკოლმეურნეო კომლები და კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას აღარ წარმოადგენდა კომლის ქონება, აღნიშნული ჩანაწერის ბათილად ცნობის იურიდიული ინტერესი დაუსაბუთებელია და მოცემულ ნაწილში სახეზეა შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.1 ქვეპუნქტი) დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

5. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

5.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა. პირველმა კასატორმა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა, ხოლო მეორე კასატორმა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5.2. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 23 მაისის განჩინებით დაკმაყოფილდა შეგებებული სარჩელის ავტორის წარმომადგენლის განცხადება და სამოქალაქო საქმის წარმოება ბ.ბ–ის სარჩელზე, მ. კ–ძის წინააღმდეგ შეჩერდა ბ.ბ–ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის განხილვის ეტაპზე, ხოლო მ. კ–ძის ნაწილში ხარვეზის გამოსწორებისათვის განსაზღვრული ვადის დენა.

5.3. 2019 წლის 26 დეკემბრის განჩინებით მედეა კ–ძის, ამ უკანასკნელის გარდაცვალების გამო, უფლებამონაცვლედ ცნობილი იქნენ დ. კ–ძე, გ. კ–ძე და ნ. კ–ძე.

5.4. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მ. კ–ძის უფლებამონაცვლედ ცნობილი დ. კ–ძის, გ. კ–ძისა და ნ. კ–ძის საკასაციო საჩივარი, ასევე ბ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში მიიღო დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაა.ლიზების, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ არც თავდაპირველი მოსარჩელის და არც შეგებებული სარჩელის ავტორის საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მა.მდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მა.მდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მა.მდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

7. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

8. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორთაგან არც ერთს დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია.

9. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით დასაბუთებულად გაამახვილა ყურადღება მხარეთა მტკიცების ტვირთზე, რადგან საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში;

10. მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

11. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

12. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და მათი აღრევა არიდებული უნდა იქნეს. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ბოელინგი /ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.)

13. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

14. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

15. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თა.ხმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, გა.ცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

16. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

17. პირველი კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამართლებრივად დაუსაბუთებელია მისი მოთხოვნა, რადგან საკომლო ქონებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობები რეგულირებული იყო 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 122-ე მუხლის თანახმად, კომლის ქონება ეკუთვნის მის წევრებს თა.საკუთრების უფლებით, ამავე კოდექსის 125-ე მუხლის თა.ხმად, საკოლმეურნეო კომლის ყველა წევრს კომლის ქონება თანაბარი წილით ეკუთვნის. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბარე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილების მეორე პუნქტით კი, დადგინდა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთები უნდა გაცემულიყო 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით (შეად. სუსგ №ას-1063-983-2017, 17.10.2017 წ.). კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ წარმოადგენს კომლის ქონებას და არის იმ პირთა საერთო საკუთრება თა.ბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი (შეად. სუსგ №ას-1778-1756-2011, 29.06.2012წ).

18. იმ პირობებში, როდესაც დადგენილია, რომ კომლში ჩაწერა 1996 წელს მოხდა, ანუ იმ დროს, როდესაც გაუქმებული იყო საკოლმეურნეო კომლები და კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას აღარ წარმოადგენდა კომლის ქონება, აღნიშნული ჩა.წერის ბათილად ცნობის მიმართ შეგებებული მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი დაუსაბუთებელია და სრულიად გასაზიარებელია ამ ნაწილში შეგებებული სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი, რაც მართებულად დაასკვნა სააპელაციო სასამართლომ.

19. პირველი კასატორის (ძირითადი მოსარჩელის) საკასაციო პრეტენზიასთან დაკავშირებით კი საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის წინაპირობა, რადგან საქმეზე დადგენილი გარემოებებით დადასტურებულია, რომ როგორც თავდაპირველმა მოსარჩელემ, ისე, შეგებებული სარჩელის ავტორმა ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს ა. (იგივე ა.) ბ–ის სამკვიდრო, მათ უარი არ აქვთ ნათქვამი თავთავიანთ კუთვნილ სამკვიდრო წილზე (აღსანიშნავია, რომ საკასაციო საჩივარში მხოლოდ ზოგადად არის მითითებული პრეტენზია მოწმეთა განმარტებების არასწორად შეფასებაზე და არ არის დაკონკრეტებული, თუ რომელი მოწმე რა გარემოებაზე უთითებდა და რამდენად ასაბუთებდა მისი ჩვენება ამა თუ იმ გარემოებას, რაც დაუსაბუთებელ და ზოგად საკასაციო პრეტენზიას წარმოადგენს). ამდენად, მ. კ–ძე და თ. შ.ს ძე ბ–ი წარმოადგენენ ა. იგივე (ა.) ბ–ის თანაბარი წილით კანონისმიერ მემკვიდრეებს პირველი რიგის მემკვიდრეთა წრიდან - შვილიშვილებს, რომელთაც კანონით დადგენილი ექვსი თვის ვადაში, ფაქტობრივი დაუფლებით მიღებული აქვთ სადავო სამკვიდრო ქონებიდან თავისი წილი, 1/2 ნაწილი. თავის მხრივ,ბ.ბ–ი წარმოადგენს თ. ბ–ის მეორე რიგის კანონისმიერ მემკვიდრეს, რომელმაც მამკვიდრებლის (თ. ბ–ის) გარდაცვალებიდან (გარდაიცვალა 2015 წლის 03 აპრილს), კანონით დადგენილი 6 თვის ვადაში, ნოტარიუსთან განცხადების შეტანით მიიღო სამკვიდრო ქონება (მათ შორის ა. (იგივე ა.) ბ–ის და.შთი სამკვიდრო ქონებიდან თ. ბ–ის მიერ ფაქტობრივი ფლობით მიღებული 1/2 წილი). სსკ-ის 1433-ე მუხლის თანახმად, მიღებული სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრებად ითვლება მემკვიდრეობის გახსნის დღიდან. სასამართლო განმარტავს, რომ სამკვიდროს მიღება შესაძლებელია როგორც სამკვიდრო მოწმობის მიღებით, ასევე, სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების წესით. ამდენად, სამკვიდროს მიღების ფაქტს, განსახილველი ნორმების (სსკ-ის 1450-ე, 1433-ე მუხლები) თანახმად, გააჩნია უკუძალა, ე.ი. მემკვიდრე, რომელმაც მიიღო სამკვიდრო ქონება, მის მესაკუთრედ სამკვიდროს გახსნის დღიდან ითვლება.

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობების წარმოშობა და სამემკვიდრეო უფლებების განხორციელება უკავშირდება არა მარტო სამკვიდროს გახსნის მომენტს (სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღეს სსკ-ის 1319-1320-ე მუხლები), არამედ მემკვიდრეთა მხრიდან გარკვეული იურიდიული მოქმედების შესრულებას. მართალია, კანონის თანახმად სამკვიდრო მემკვიდრის საკუთრება ხდება მისი გახსნის მომენტიდან (სსკ-ის 1433-ე მუხლი), მაგრამ როდესაც სამკვიდროს მიმღებ მემკვიდრეთა რიცხვი ერთზე მეტია, მაშინ აუცილებელია თითოეულმა მემკვიდრემ კანონით დადგენილ ექვსთვიან ვადაში (სსკ-ის 1424-ე მუხლი) შეასრულოს სამკვიდროს მიღებისათვის აუცილებელი მოქმედება. სამკვიდროს მიღების წესი დადგენილია სსკ-ის 1421-ე მუხლის მეორე ნაწილით, რომლის მიხედვითაც მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი (შეად. სუსგ-ებს: N ას-670-637-2014, 04.05.2015 წ; N ას-18-15-2015, 26.10. 2015წ; N ას-283-268-2017, 07.07.2017წ;მ N ას-263-263-2018, 15.05.2018წ.). სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობის გზით დაუფლებისათვის მემკვიდრის ნებელობითი მოქმედება უნდა იყოს იმგვარი, რომ ცალსახად დგინდებოდეს მისი გადაწყვეტილება, თავისად მიიჩნიოს მამკვიდრებლის დანაშთი ქონება და დაეპატრონოს მას, როგორც საკუთარს. სამკვიდროს უფლების განხორციელება შეიძლება მოხდეს როგროც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური მოქმედებით, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მართვა, მოვლა და სხვა (შეად. სუსგ-ები N ას-773-740-2016, 08.05. 2017 წ; პ.44-45; N ას-1172-1127-2016, 31.03.2017წ;). სამკვიდროს მიღება ფაქტობრივი ფლობით, რომელიც ამტკიცებს სამკვიდროს მიღების ფაქტს, გულისხმობს მემკვიდრის მიერ ნებისმიერ მოქმედებებს ამ ქონების მართვის, განკარგვისა და სარგებლობის შესახებ, მის სათანადო მდგომარეობაში შენარჩუნებას ან გადასახადების გადახდა, ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე სამემკვიდრეო სახლში მცხოვრები დამქირავებლისაგან ქირის ამოღებას, სამემკვიდრეო ქონების ხარჯზე სამკვიდრო ქონების დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ხარჯების გადახდას ან მამკვიდრებლის ვალების დაფარვას და ა.შ. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მითითებული მოქმედებები შეიძლება შეასრულოს როგორც მემკვიდრემ, ასევე, მისი დავალებით, სხვა პირმა, სამკვიდროს მიღების კანონით განსაზღვრულ ვადაში. სამკვიდრო ქონების მართვა შეიძლება ასევე გამოიხატოს ამ ქონებასთან დაკავშირებით მემკვიდრის მიერ ფაქტობრივი და იურიდიული ხასიათის მოქმედებების განხორციელებაში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ცალკეული ობიექტების (სახლის, აგარაკის თუ საბაღე ნაკვეთის, სამშენებლო ობიექტების და სხვ.) ნორმალურ ფუნქციონირებას და ეკონომიკურ მდგომარეობას, ასევე მოქმედებებში, რომლებიც მიმართულია მთლიანი სამკვიდროს მდგომარეობის მოწესრიგებისთვის (მამკვიდრებლის კუთვნილი ქონებრივი ფასეულობების გამოკვლევა, მოვალეების დადგენა და მათ მიერ ვალების დაფარვის პირობები და ა.შ.). სამკვიდრო ქონების მართვა თავისი შინაარსით, საკუთრების უფლების განხორციელების მოქმედებების ა.ლოგიურად განიხილება. სამკვიდროს მიღების აქტი უნივერსალურ ხასიათს ატარებს. იგი ვრცელდება მთელ სამკვიდრო ქონებაზე, რაშიც არ უნდა იყოს გამოხატული და სადაც არ უნდა იყოს. სამკვიდროს მიღებისას მემკვიდრეს შეიძლება სრული წარმოდგენა არც კი ჰქონდეს სამკვიდრო ქონების ზუსტ შემადგენლობაზე. ამიტომ, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო ქონება. სამკვიდროს მიღება შეიძლება განხორციელდეს წარმომადგენლის მეშვეობითაც, თუ მინდობილობაში არის სპეციალური დათქმა წარმომადგენლის მიერ სამკვიდროს მიღების შესაძლებლობაზე (იხ. რომან შ.ა, ეკატერინე შ.ა, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, 2015, გვ.410; ასევე- სუსგ N ას-292-2021, 27.05.2021წ; პ. 64-65).

21. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მა.მდე არსებული პრაქტიკისაგან და, შესაბამისად, უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

22. სსსკ-ის 401.4-ე მუხლის თა.ხმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ. კ–ძის, გ. კ–ძის და ნ. კ–ძის (მ. კ–ძის უფლებამონაცვლეები) საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ბ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

3. დ. კ–ძეს (პ/ნ ....), გ. კ–ძეს (პ/ნ .....) და ნ. კ–ძეს (მ. კ–ძის უფლებამონაცვლეები) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე, დ. კ–ძის (პ/ნ .....) მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 500 ლარის (საგადახდო დავალება N1, გადახდის თარიღი 2020 წლის 15 აგვისტო), 70% –350 ლარი;

4. ბ.ბ–ს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, თ.მ–ის (პ/ნ ......) მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადახდო დავალება N2, გადახდის თარიღი 2019 წლის 1 თებერვალი), 70% –210 ლარი;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე