საქმე №ას-283-2021 25 ივნისი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ლ.გ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ქ.ბ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღბით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღრიცხვა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 19 ივნისის გადაწყვეტილებით ლ.გ–ის (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი, მასსა და ქ.ბ–ს (შემდეგში: მოპასუხე) შორის, 2014 წლის 16 აპრილს, დადებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების, უძრავი ქონების (მდებარე: ქ. თბილისი, ........., ბინა N41, ს/კ N .....) 1/2 ნაწილში ბათილად ცნობისა და სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელის აღირიცხვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 21 იანვრის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. სადავო უძრავი ქონების (იხ. წინამდებარე განჩინების პირველი პუნქტი) მესაკუთრედ 2014 წლის 16 აპრილამდე მოსარჩელე ირიცხებოდა (ტ. 1, ს.ფ. 17);.

3.2. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის, 2014 წლის 16 აპრილს, ზემოხსენებულ უძრავ ქონებაზე ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო, რომლის მიხედვით მოპასუხემ შეიძინა უძრავი ქონება. ხელშეკრულება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში გაფორმდა. ხელშეკრულებაში აღნიშნულია, რომ ნასყიდობის საგნის ღირებულება 40 000 აშშ დოლარით განისაზღვრა, რომელიც ხელშეკრულების ტექსტის თანახმად, მყიდველის (მოპასუხის) მიერ სრულად არის გადახდილი. ამ ხელშეკრულების საფუძველზე ქონების შემძენი საჯარო რეესტრში სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ აღიცხა (ტ. 1, ს.ფ.18-19, 20).

3.3. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის, 2014 წლის 13 ივნისს, უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება დაიდო, რომლის თანახმადაც, ზემოხსენებული უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ, მოპასუხესთან ერთად, მოსარჩელე აღირიცხა (ტ.1, ს.ფ. 47-48). ხელშეკრულებაში აღნიშნულია, რომ ნასყიდობის საგნის ღირებულება 18 000 ლარით განისაზღვრა, რომელიც ხელშეკრულების ტექსტის თანახმად, მყიდველის (ამ შემთხვევაში მოსარჩელის, აპელანტის) მიერ სრულად არის გადახდილი.

3.4.მოსარჩელესა და ნ.ფ–ძეს შორის, 2014 წლის 7 ივლისს, უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება დაიდო, რომლითაც მოსარჩელემ სადავო ქონებიდან კუთვნილი 1/2 ნაწილი დედას - ნ.ფ–ძეს გადასცა. ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელის დედა, მოპასუხესთან ერთად, საჯარო რეესტრში სადავო უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ აღირიცხა (ტ.1, ს.ფ. 49-51).

4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ფაქტობრივი გარემოება, რომ საქმის მასალებით ცალსახად არ იკვეთება, რომ მოსარჩელეს სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.2 ქვეპუნქტი) გაფორმების დროს, ავადმყოფობის გამო, არ შეეძლო ნათლად გამოევლინა თავისი ნება და ქონება საკუთარი შეხედულებისამებრ განეკარგა. განსახილველი დავისთვის სწორი სამართლებრივი კვალიფიკაციის მინიჭებისა და მართებული სამართლებრივი შედეგის დადგომისთვის, სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა, თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა აკავშირებდათ ერთმანეთთან მხარეებს. უპირველესად უნდა აღინიშნოს, რომ სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება სასამართლოს კომპეტენციაში შედის და მხარის მიერ არასწორი საფუძვლის მითითება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ერთადერთი საფუძველი არ შეიძლება გახდეს. აღნიშნულს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 178-ე და 185-ე მუხლების შინაარსიც ადასტურებს, რომელთა ანალიზიც ცხადყოფს, რომ საპროცესო კანონმდებლობა მხარეს არ ავალდებულებს მიუთითოს დავის სამართლებრივი საფუძველი. აღნიშნული არ წარმოადგენს ხარვეზის დადგენის საფუძველს, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ სამართლებრივი საფუძველი სასამართლომ და არა მხარემ უნდა განსაზღვროს (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2011 წლის 21 ივლისის გადაწყვეტილება საქმეზე Nას-690-651-2010).

5. მოცემულ შემთხვევაში, მოდავე მხარეთა მიერ სადავოდაა გამხდარი მოსარჩელის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობა, ანუ ის ფაქტი, რომ აპელანტს, სადავო ხელშეკრულების გაფორმების დროს, მისი ფსიქოემოციური მდგომარეობის არასტაბილურობის გამო, ნამდვილი ნების გამოვლენა არ შეეძლო. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 58-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ბათილად შეიძლება ჩაითვალოს პირის მიერ ნების გამოვლენა ცნობიერების დაკარგვის ან დროებითი ფსიქიკური აშლილობის დროს. სასამართლო განმარტავს, რომ აღნიშნული ნორმის გამოყენების წინაპირობა არის პირის მიერ ცნობიერების დაკარგვა ან დროებითი ფსიქიკური მოშლილობა, რომელიც არ იწვევს პირის მხარდამჭერის მიმღებად აღიარებას და დროებით ხასიათს ატარებს. მტკიცების ტვირთი ეკისრება იმ მხარეს, რომელიც ამტკიცებს, რომ ნების გამოვლენისას პირს ჰქონდა ცნობიერება დაკარგული ან იმყოფებოდა დროებითი ფსიქიკური მოშლილობის მდგომარეობაში (იხ. ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 58, ველი 18).

6. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში არსებული შპს „ფ.ჯ. და ნ.პ.ც–ის“ 2 016 წლის 26 ივლისის სასამართლო-ფსიქიატრიული ექსპერტიზის N52 დასკვნით დგინდება, რომ მოსარჩელე დაავადებულია ქრონიკული ფსიქიკური დაავადებით-ორანული პიროვნული აშლილობით F 07.0 (დაავადებათა საერთაშორისო კლასიფიკაციის მე-10-ე გადასინჯვა), რასაც მოწმობს ახალგაზრდა ასაკიდან ალკოჰოლიზაციით განპირობებული ალკოჰოლური და ტოქსიციური ენცეფალოპათია/G - 91.2/ /G - 92/. ასევე ალკოჰოლის მოხმარებით გამოწვეული ფსიქიკური და ქცევითი აშლილობანი /F 10.3/. ყურადღების განლევადობა, ინერტულობა და განურჩევლობა, მეხსიერების სისუსტე, მსჯელობის - ზედაპირულობა, დასაბუთების მოკლებულობა, აზროვნების სწორხაზოვნება, სტერეოტიპულობა, ზედაპირულობა, გასადავების ელემენტებით, ემოციური ლაბილობა, ნებელობის სისუსტით, კრიტიკა - საკუთარი ავადმყოფური მდგომარეობისა და ქცევების მიმართ - ფორმალური. ამავე დასკვნაში მითითებულია, რომ ამჟამად თავისი ფსიქიკური მდგომარეობით აპელანტს (მოსარჩელეს) შეუძლია შეიგნოს თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და განაგოს იგი. რაც შეეხება საკითხს, როგორი იყო მისი ფსიქიკური მდგომარეობა 2014 წლის 16 აპრილს, ანუ უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროს, როდესაც მან თავისი კუთვნილი ბინა მოპასუხეზე გაასხვისა, ასევე შეეძლო, თუ არა მას ამ პერიოდში სათანადო რჩევა - დახმარების გარეშე, საკუთარი ნების თავისუფლად გამოხატვა, ინფორმირებული და გააზრებული არჩევანის გაკეთება, იმის დადგენა, რამდენად შეესაბამებოდა მის მიერ გამოვლენილი ნება რეალური ვითარების სწორად აღქმის შესაძლებლობას აღნიშნული პერიოდისთვის - ობიექტური სამედიცინო დოკუმენტაციის არ არსებობის გამო ამჟამად შეუძლებელია.

7. სსსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსთვის არც ერთ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამასთანავე, სსსკ-ის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნის გაზიარება სასამართლოსთვის სავალდებულო არ არის, მას სხვა მტკიცებულებებთან შედარებით per se უპირატესი ძალა არ გააჩნია, მას სასამართლო სტანდარტულად 105-ე მუხლით დადგენილი წესების მიხედვით აფასებს. ზოგადად, სასამართლოში საქმის განხილვისას ექსპერტიზის დასკვნის მნიშვნელობა დიდია, განსაკუთრებით კი ისეთი გარემოებების დასადასტურებლად, რომელთა შესახებაც მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია. იმისთვის, რათა ექსპერტის დასკვნა იყოს სარწმუნო, აუცილებელია ექსპერტიზის ჩატარებისას გამოყენებული მეთოდები გაკეთებული დასკვნების მიმართ რელევანტური იყოს და გაკეთებული შეფასება იმპერატიულ ხასიათს ატარებდეს. განსახილველ შემთხვევაში სადავოდაა გამხდარი კონკრეტული დროის მონაკვეთში აპელანტის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობა, წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნიდან კი, არ ირკვევა, კონკრეტულად სადავო გარიგების გაფორმების დროს, მოსარჩელეს როგორი ფსიქოემოციური მდგომარეობა ჰქონდა და შეეძლო თუ არა მის მიერ გამოვლენილი ნების შეფასება. შესაბამისად, მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას, აღნიშნული არაიმპერატიული, საორიენტაციო და თეორიული დასკვნა, ვერ ასაბუთებს. ამასთან, სააპელაციო სასამართლო განმარტავს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე გამოკითხულმა ექსპერტებმა განაცხადეს, რომ ზუსტად იმის დადგენა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროს შესწევდა, თუ არა თუ არა აპელანტს (მოსარჩელეს) უნარი, სწორად აღექვა შექმნილი ფაქტობრივი მდგომარეობა და ნამდვილი ნება გამოეხატა, კატეგორიულად ამის აღნიშვნა და დადგენა მოცემული პერიოდისათვის ობიექტური სამედიცინო დოკუმენტაციის არ არსებობის გამო შეუძლებელია (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მთავარი სხდომის ოქმი, ექსპერტების ახსნა-განმარტება).

8. საქმეზე წარმოდგენილია 2018 წლის 12 აპრილის სსიპ - ლ. სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, რომლის შესაბამისად, იმის დასადგენად ,შეეძლო თუ არა პირს დროის გარკვეულ პერიოდში (ამა თუ იმ სამოქალაქო აქტში მონაწილეობისას) შეეგნო საკუთარი მოქმედების მნიშვნელობა და განეგო იგი, აუცილებელია ჩატარდეს სასამართლო-ფსიქიატრიული საექსპერტო კვლევა. აღნიშნული კვლევის ფარგლებში, სხვა მასალებთან ერთად, ექსპერტი შეისწავლის და შეაფასებს გამოსაკვლევი პირის სომატური ჯანმრთელობის მდგომარეობის ამსახველ მასალასაც, ამგვარი ექსპერტიზის დასკვნა კი, საქმის მასალებში წარმოდგენილი არ არის.

9. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლოში 2021 წლის 21 იანვრის სასამართლო სხდომაზე, რომელიც დისტანციურად წარიმართა, აპელანტიც ესწრებოდა, იგი სასამართლოს შეკითხვებს თანმიმდევრულად, ნათლად და გარკვევით პასუხობდა, ამავე სხდომაზე აპელანტის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ აპელანტის ჯანმრთელობის მდგომარეობა მკურნალობის შედეგად, მნიშვნელოვნად არის გაუმჯობესებული. სასამართლო სხდომაზე, სასამართლომ აპელანტს კითხვით მიმართა, მისი პროფესიისა და საქმიანობის დაზუსტება სთხოვა. აპელანტმა მიუთითა, რომ პროფესიით ოპერატორია, იგი საკუთარი პროფესიით 2014 წლამდე მუშაობდა და 2019 წლიდან კვლავაც პროფესიულ საქმიანობას აგრძელებს, რაც სასამართლოს უქმნის რწმენას, რომ აპელანტს იმგვარი მძიმე ჯანმრთელობის მდგომარეობა არ გააჩნია, რომელიც გრძელვადიან პერიოდში ცნობიერების დაკარგვას ან დროებით ფსიქიკურ მოშლილობას იწვევდა. აგრეთვე სასამართლომ აპელანტს სთხოვა დაეზუსტებინა, თუ რატომ ხდიდა სადავოდ მხოლოდ 2014 წლის 16 აპრილს გამოვლენილ ნებას, ხოლო დროის მოკლე შუალედში, 2014 წლის 7 ივლისს (იმავე ქონებაზე დედასთან დადებული ჩუქების ხელშეკრულება) დადებულ გარიგებას, რატომ იწონებდა, რომელ კითხვაზეც ამომწურავი და დასაბუთებული პასუხი აპელანტს არ გაუცია, რაც სასამართლოს უმყარებს შინაგან რწმენას, რომ სადავო პერიოდში აპელანტის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის ნაკლის დადგენა შეუძლებელია.

10. სამოქალაქო პროცესში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილების პრინციპი არსებობს. სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება, დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. ამდენად, საპროცესო ნორმა განსაზღვრავს იმ მტკიცებულებათა ნუსხას, რომლებიც მხარეებს შეუძლიათ, თავიანთი მოთხოვნების დასადასტურებლად გამოიყენონ. ჩამოთვლილ მტკიცებულებათაგან არც ერთს არ აქვს უპირატესი იურიდიული მნიშვნელობა. სსსკ-ის 105-ე მუხლისა თანახმად, სასამართლო მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით აფასებს, რომელიც მათ სრულ და ობიექტურ განხილვას უნდა ემყარებოდეს, შედეგად, სასამართლოს გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც კანონი მტკიცების ტვირთის გადანაწილების სპეციალურ წესს ითვალისწინებს (მაგ. შრომითსამათლებრივი დავები) მტკიცების ტვირთის გადანაწილების ზოგადი წესი მოქმედებს, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ ის გარემოებები უნდა დაამტკიცოს, რომლებზეც იგი თავის მოთხოვნას ამყარებს. არ შეიძლება მხარეს ისეთი გარემოების მტკიცების ტვირთი დაეკისროს, რომლის ზიდვაც მისთვის ობიექტურად შეუძლებელია.

11. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც უკვე განიმარტა, ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ფაქტის მტკიცების ტვირთი მოსარჩელის (აპელანტის) მხარეზეა, რომლის მიერაც აღნიშნული გარემოება სათანადო მტკიცებულებებით ვერ იქნა დადასტურებული. კერძოდ, მოსარჩელე მხარის მიერ სასამართლოში არ არის წარმოდგენილი რაიმე სახის სათანადო მტკიცებულება, რომლითაც იმპერატიულად, ცალსახად და არაორაზროვნად დადასტურდებოდა სადავო ხელშეკრულების დადებამდე ის გარემოება, რომ მხარის მიერ ნების გამოვლენა ცნობიერების დაკარგვის ან დროებითი ფსიქიკური მოშლილობის დროს მოხდა, ანდა ნების გამოვლენა სულით ავადმყოფის მიერ განხორციელდა. ზემოაღნიშნული მტკიცების ნაკლი კი, სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს ქმნის.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

12.2. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 5 აპრილის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

13. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არ აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ, სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, ატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზიები (შედავება).

15. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წანამძღვარი და სამართლებრივად მართებულად შეაფასა. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში (შეად. სუსგ-ებს : N ას-771-771-2018, 13.07.2018წ; N ას363-345-2015, 10.09.2015წ.);

16. მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

17. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

18. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-644-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელისა და მოპასუხის სტადიებზე წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლივად შესწავლისა და გაანალიზების გზით სავსებით დასაბუთებული და კანონიერი განჩინება მიიღო, რომლის საკასაციო წესით გასაჩივრების გზით მოსარჩელემ ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები და ვერ გააქარწყლა ისინი დასაბუთებული საკასაციო შედავებით.

19. განსახილველ შემთხვევაში კასატორის ძირითადი პრეტენზია იმას ეფუძნება, რომ მას 2014 წლის 16 აპრილს ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას არ შეეძლო ნამდვილი ნების გამოვლენა, რადგან სწორედ სადავო ხელშეკრულების გაფორმების პერიოდში- 2014 წელს მოსარჩელე სამსახურიდან დაითხოვეს მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამოდა ის ფაქტი, რომ მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა 2019 წელს და საკასაციო წესით გასაჩივრების დროისატი დამაკამაყოფილებელია, სწორედ იმ ფაქტს ადასტურებს, რომ 2014 წელს კასატორი დროებითი ფსიქიკური მოშლილობის მდგომარეობაში იმყოფებოდა და ამას ადასტურებს საქმეში წარდგენილი სამედიცინო ცნობები, ექსპერტიზის დასკვნა და ექსპერტთა ახსნაგანმარტებები სასამართლოს წინაშე. კასატორი უთითებს, რომ მას 2013 წელს დადგენილი ჰქონდა ქრონიკული ჰეპატიტის დიაგნოზი და ეს სწორედ იმას ადასტურებს, რომ ჯერ კიდევ 2013 წლის მდგომარეობით, მოსარჩელე ქრონიკულად ნასვამ მდგომარეობაში იმყოფებოდა, რამაც გამოიწვია ზემოხსენებული დიაგნოზი (ვრცლად საკასაციო საჩივარი იხ. ტ.2, ს.ფ. 116-121).

20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგების ნამდვილობის ძირითად საფუძველს წარმოადგენს პირის მიერ ნების გამოვლენა, ამასთან, პირს გააზრებული უნდა ჰქონდეს, თუ რა შედეგი შეიძლება დადგეს მის მიერ ნების გამოვლენის შედეგად, ე.ი მას უნდა ჰქონდეს უნარი, თავისი ნებითა და მოქმედებით სრული მოცულობით შეიძინოს და განახორციელოს სამოქალაქო უფლებები და მოვალეობები. ნების გარეგნული გამოვლენა უნდა შეესაბამებოდეს პირის სურვილს მიაღწიოს, კონკრეტულ სამართლებრივ შედეგს. სსკ-ის 58–ე მუხლი არეგულირებს გარიგების ბათილობის საკითხს პირის მცირეწლოვანების ან ფსიქიკური აშლილობის გამო, კერძოდ, მეორე ნაწილის თანახმად, ბათილად შეიძლება ჩაითვალოს ნების გამოვლენა ცნობიერების დაკარგვის ან დროებითი ფსიქიკური აშლილობის დროს; ხოლო მესამე ნაწილის მიხედვით, ბათილია ფსიქიკური აშლილობის მქონე პირის მიერ ნების გამოვლენა გარიგების დადებისას, როცა ეს რეალური ვითარების სწორად აღქმას არ შეესაბამება, თუ ეს პირი ამ გარიგებით სარგებელს არ იღებს, თუნდაც იგი სასამართლოს მიერ მხარდაჭერის მიმღებად არ იყოს ცნობილი (დასახელებულ ნორმაში ცვლილება განხორციელდა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 8 ოქტომბრის გადაწყვეტილების საფუძველზე, საქართველოს 2015 წლის 20 მარტის N 3339 კანონით, რომელიც იმავე წლის31 მარიდან ამოქმედდა). სადავო ხელშეკრულების დროს მოქმედი სსკ-ის 58-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილები შემდეგი რედაქციით იყო ჩამოყალიბებული: „ბათილია მცირეწლოვანის ან სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ აღიარებული პირის ნების გამოვლენა. ბათილად შეიძლება ჩაითვალოს ნების გამოვლენა ცნობიერების დაკარგვის ან დროებითი ფსიქიკური მოშლილობის დროს. ბათილია ნების გამოვლენა სულით ავადმყოფის მიერ, როცა ეს არ შეესაბამება რეალური ვითარების სწორად აღქმას, თუნდაც ის არ იყოს სასამართლოს მიერ ქმედუუნაროდ აღიარებული“ საკასაციო სასამართლოს შეფასებით „კანონი ერთნაირ სამართლებრივ შედეგს გარიგების ბათილობას უკავშირებს ქმედუუნაროდ ცნობილი და ფსიქიკურად დაავადებული იმ პირის მიერ ნების გამოვლენას, რომელსაც არ შესწევს უნარი რეალურად აღიქვას ვითარება“ (იხ. სუსგ N ას-400-379-2012, 28.05.2012წ.).

21. კასატორის პრეტენზიის პასუხად, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მისი მტკიცება არ აკმაყოფილებს იმ სტანდარტს, რაც დაასაბუთებდა პირის მიერ არანამდევილი ნების გამოვლენას, რადგან სსკ-ის 58-ე მუხლის გამოყენებისას, როდესაც საუბარია დროებით ფსიქიურ აშლილობაზე, სასამართლომ, თითოეულ კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელისა და მოპასუხის სტადიებზე მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებისა და წარდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით უნდა იმსჯელოს რამდენად იძლევა გარიგების ბათილობის სამართლებრივ შედეგს ესა თუ ის ვითარება, რადგან „ცნობიერების დაკარგვა, აღირებული შეხედულების თანახმად, არ ნიშნავს ცნობიერების სრულად დაკარგვას, რადგან სრულად დაკარგვის დროს შეუძლებელი ხდება ნების გამოვლენაზე საუბარი, არამედ ცნობიერების ისეთ მდგომარეობას, რომელიც გამორიხცავს ნების თავისუფლად განსაზრრის შესაძლებლობას. ამ კატეგორიის ცნობიერების დაკარგვის გამომწვევი ფაქტორები შეიძლება იყოს: სიმთვრალე, ციება, ჰიპნოხი, ეპილეფისუი შეტევა და ა.შ.... ფსიქიკური მოშლილობა გულისხმობს ფსიქიკური ანომალიის არებობას, რომლის დროსაც გადამწყვეტია არა ამ ფსიქიკური ანომალიის სიძლიერე, არამედ ნების ჩამოყალიბებაზე გავლენის ფაქტორი. დროებითი ფსიქიკური მოშლილობის გამომწვევი მიზეზები შეიძლება იყოს: ალკოჰოლი, მედიკამენტები და ნარკოტიკიც“ (იხ. ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 58, ველი 14).

22. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველია მოპასუხესთან (ყოფილ სიდედრთან) 2014 წლის 16 აპრილს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების დროს გამოვლენილი ნების არანამდვილობა იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელეს (კასატორის) არაერთხელ აქვს გავლილი სტაციონალური მკურნალობის კურსი, რა დროსაც ალკოჰოლის მოხმარებით გამოწვეული ფსიქიკური აშლილობანი და ქცევითი დარღვევები აღენიშნებოდა (იხ. სარჩელი- ტ.1, ს.ფ. 1-16), თუმცა, საყურადღებოა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე გამოკითხულმა ექსპერტებმა შეუძლებლად მიიჩნიეს კატეგორიულად იმის აღნიშვნა და დადგენა, რომ ზუსტად სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროს შესწევდა თუ არა თუ არა მოსარჩელეს (კასატორს) უნარი, სწორად აღექვა შექმნილი ფაქტობრივი მდგომარეობა და ნამდვილი ნება, მოცემული პერიოდისათვის ობიექტური სამედიცინო დოკუმენტაციის არ არსებობის გამო. ამასთან, საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სააპელაციო სასამართლოს დამაზუსტებელ კითხვაზე, თუ რატომ ხდიდა მოსარჩელე სადავოდ მხოლოდ 2014 წლის 16 აპრილს გამოვლენილ ნებას, ხოლო დროის მოკლე შუალედში, 2014 წლის 7 ივლისს (იმავე ქონებაზე დედასთან დადებული ჩუქების ხელშეკრულება) დადებულ გარიგებას, რატომ იწონებდა, მოსარჩელემ ამომწურავი და დასაბუთებული პასუხი ვერ გასცა, რაც ნამდვილად უმყარებს სასამართლოს შინაგან რწმენას, რომ სადავო პერიოდში, დაახლოებით ორთვენახევრის ფარგლებში დადებული ორი ხელშეკრულებიდან, მაინცდამაინც მოპასუხესთან გაფორმებული ხელშეკრულების ბათილობის წინაპირობა მოსარჩელის მძიმე ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, რაც მისი ნების გამოვლენას არ ასახავდა, არა მხოლოდ არადამაჯარებელია, არამედ არ არის გამყარებული არც ერთი მტკიცებულების საფუძველზე. კასატორის სხვა პრეტენზიებს აღარ უპასუხებს საკასაციო სასამართლო, რადგან ისინი ვერ განაპირობებენ საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობას.

23.ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და გაანალიზების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მართებული გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

24. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რის გამოც არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

25. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ.გ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური