საქმე №ას-865-2020 22 იანვარი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – მ.ი–ვი (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს "მ.ო. კ–სი" (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ნ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 6 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე ნაწილობრივ უარის თქმა

დავის საგანი - ხელშეკრულებიდან გასვლა, ნივთების დაბრუნება, თანხის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თელავის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილებით მ.ი–ვის (შემდეგში: თავდაპირველი სარჩელით მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სასარჩელო მოთხოვნა მ.ნ–ისა და სს „მ.ო. კ–სი ..“-ის (შემდეგში: მოპასუხეები) მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ:

1.1. მოსარჩელე მ.ნ–თან 2015 წელს დადებული ზეპირი ხელშეკრულებიდან გასულად ჩაითვალა, მ.ნ–ის მიერ სახელშეკრულებო ურთიერთობის დარღვევის გამო და ამ უკანასკნელს დაევალა, გამოსყიდვით დაუბრუნოს მოსარჩელეს შემდეგი ოქროს ნივთები:

- 25 გრამიანი, ყელსაბამი ,,ლენტა“;

- საათი;

- ბროში;

- 15 გრამიანი ყელსაბამი ,,კობრა;

- საყურე მონეტა;

- სამეული ე.წ. ,,ტროიკა“;

- საყურე ,,ბურთი“.

1.2. მოსარჩელის მოთხოვნა მ.ნ–სა და სს „მ.ო. კ–სი +“-ს (შემდეგში: შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე ან მ.ო.) შორის დადებული ოქროს ნივთების გირავნობის შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ნივთების გამოთხოვის შესახებ არ დაკმაყოფილდა;

1.3. მ.ნ–ს მოსარჩელის სასარგებლოდ 4730.00 ლარის გადახდა დაეკისრა;

2. ამავე გადაწყვეტილებით მ.ო–ის შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, კერძოდ:

2.1. მ.ნ–ს მ.ო–ს სასარგებლოდ დაეკისრა 2015 წლის 8 სექტემბრის N382, 2015 წლის 24 აგვისტოს N366, 2015 წლის 15 აგვისტოს N352, 2015 წლის 24 აგვისტოს N365, 2015 წლის 15 მაისის N759, 2015 წლის 10 აგვისტოს N349, 2015 წლის 08 სექტემბრის N380, 2015 წლის 4 აგვისტოს N345, 2015 წლის 25 ივნისის N53, 2015 წლის 29 აგვისტოს N370 და 2015 წლის 4 სექტემბრის N375 ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე დავალიანების - 6727.7 აშშ დოლარის გადახდა;

2.2.ამავე გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ ხსენებული ვალდებულების, საერთო ჯამში 6727.7 აშშ დოლარის, დაკმაყოფილების მიზნით ყადაღისაგან გათავისუფლდეს და სარეალიზაციოდ მიექცეს ამ სესხების უზრუნველსაყოფად მ.ო.ში მ.ნ–ის მიერ დაგირავებული, შემდეგი ოქროს ნივთები:

- საყურე ,,ბურთი“;

- სამეული ე.წ. ,,ტროიკა“, წონა 12.8 გრ;

- საათი ,,ჩაიკა“ სამაჯურით, წონა 14.3 გრ;

- საყურე ,,მონეტა“;

- ძეწკვი ,,კობრა“, წონა 24.8 გრ;

- გულსაბნევი, წონა 2.5 გრ;

- ძეწკვი ,,კობრა“, წონით 15 გრ;

- ბეჭედი, წონა 8.4 გრ;

- სამაჯური, წონა 11 გრ;

- ძეწკვი ,,კობრა“, წონა 20 გრ;

- სამაჯური 4 ცალი, წონა 37.5 გრ;

- ძეწკვი და კულონი, წონა 4.2 გრ;

- კულონი 3 ცალი, წონა 11.1 გრ;

- სამეული, წონა 9.6 გრ;

- ბეჭედი 2 ცალი, წონა 13.7 გრ;

- ყელსაბამი,,ლენტა“, წონა 30.6 გრ.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც სააპელაციო წესით გაასაჩვრა თავდაპირველმა მოსარჩელემ, უცვლელდ დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 6 მარტის განჩინებით.

4. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სააპელაციო საჩივრის განხილვისას სასამართლო შებოჭილია მისი ფარგლებით, კერძოდ, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას ამოწმებს მხოლოდ იმ ფაქტობრივი და სამართლებრივი უსწორობების ჭრილში, რაც აპელანტის მიერაა მითითებული. განსახილველ შემთხვევაში, გადაწყვეტილება გასაჩივრებულია მხოლოდ თავდაპირველი მოსარჩელის სააპელაციო საჩივრით, რომელიც ითხოვს რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.1 პუნქტის იმ ნაწილის გაუქმებას, რომლითაც მ.ნ–ს დაევალა სადავო ოქროს ნივთების, გამოსყიდვის გზით, მოსარჩელისათვის დაბრუნება; აპელანტი ითხოვს, რომ გამოსყიდვის ნაცვლად, მოსარჩელეს მ.ო–იდან დაუბრუნდეს ოქროს ნივთები; აპელანტი ასევე ითხოვს პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.2 პუნქტის გაუქმებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა თავდაპირველი მოსარჩელის მოთხოვნა მ.ნ–სა და მ.ო.ს შორის დადებული ოქროს ნივთების გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობისა და ნივთების გამოთხოვის შესახებ და ასევე- სარეზოლუციო ნაწილის 2.2 პუნქტის იმ ნაწილის გაუქმებას, რომლითაც დადგინდა, რომ ყადაღისგან გათავისუფლდეს და სარეალიზაციოდ მიექცეს სადავო ოქროს ნივთები.

5. აპელანტმა განმარტა, მის ინტერესს წარმოადგენს ოქროს ნივთების მატერიალურად დაბრუნება და არა - მათი ღირებულების ანაზღაურება. შესაბამისად, გამომდინარე იქედან, რომ სადავო ოქროს ნივთები მ.ნ–სა და მ.ო.ს შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულებების ობიექტებს წარმოადგენს, სააპელაციო სასამართლომ, პირველ რიგში, იმსჯელა ხსენებული გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის შესახებ აპელანტის მოთხოვნის საფუძვლებზე.

6. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

6.1. მ.ნ–სა და მოსარჩელეს (აპელანტს) შორის დაიდო ოქროს ნივთების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მ.ნ–ს 2015 წელს გადაეცა შემდეგი ოქროს ნივთები:

1. 25 გრამიანი ყელსაბამი ,,კობრა” (1870 ლარი);

2. 30.6 გრამიანი ყელსაბამი ,,ლენტა”, (2140 ლარი);

3. საათი (1000 ლარი);

4. ბროში (260 ლარი);

5. 15 გრამიანი ყელსაბამი ,,კობრა” (1125 ლარი);

6. საყურე ,,მონეტა”, (750 ლარი);

7. 11 გრამიანი სამაჯური (750 ლარი);

8. სამეული, ე.წ. ,,ტროიკა” (1300 ლარი);

9. 13.5 გრამიანი გრეხილი ყელსაბამი, (940 ლარი);

10. საყურე ,,ბურთი”, (600 ლარი);

11. 19.5 გრამიანი სამაჯური ,,კარდინალი” (1360 ლარი);

12. ბრილიანტის თვლიანი ბეჭედი (480 ლარი);

13. 16 გრამიანი ყელსაბამი ,,მოსკოვი” (1200 ლარი);

6.2. მ.ნ–სა და მ.ო.ს შორის, 2015 წელს დაიდო სესხისა და გირავნობის 17 ხელშეკრულება, რომელთა საფუძველზე დაგირავდა მ.ნ–ის კუთვნილი ოქროს ნივთები, რომელთა ნაწილის რეალიზაცია მითითებული ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე დავალიანებების დაფარვის მიზნით მოხდა. დღეის მდგომარეობით მ.ო–ის მფლობელობით გირავნობაშია ოქროს ნივთები, რომლებიც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.1 პუნქტის მიხედვით (იხ. წინამდებარე განჩინების 1.1 ქვეპუნქტი), მ.ო–ისაგან გამოსყიდვის გზით მ.ნ–მა მოსარჩელეს უნდა დაუბრუნოს.

6.3. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.1 პუნქტის თანახმად, მ.ნ–ის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის (ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობის) გამო, მოსარჩელე (აპელანტი) ჩაითვალა მ.ნ–თან 2015 წელს დადებული ზეპირი ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასულად. გადაწყვეტილების ეს ნაწილი მხარეებს არ გაუსაჩივრებიათ.

7. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთი მხარე 405-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობების არსებობისას უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, მაშინ მიღებული შესრულება და სარგებელი მხარეებს უბრუნდებათ (ნატურით დაბრუნება). იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ნატურით დაბრუნების ნაცვლად მოვალეს ეკისრება ფულადი ანაზღაურება, თუ მიღებულ საგანს მხარე გამოიყენებს, გაასხვისებს, უფლებრივად დატვირთავს, გადაამუშავებს ან გადააკეთებს. დასახელებული ნორმის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კონტრაჰენტის მიერ სსკ-ის 352-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძვლით ხელშეკრულებაზე უარის თქმა, ანუ ხელშეკრულებიდან გასვლა, თითოეულ მხარეს მიღებულის დაბრუნების (უკუქცევის) ვალდებულებას წარმოუშობს. ამასთან, ბათილი გარიგებებისგან განსხვავებით, ხელშეკრულებიდან გასვლა არ იწვევს ხელშეკრულების არარსებულად აღიარებას მისი დადების მომენტიდან, არამედ ასრულებს ხელშეკრულების მოქმედებას გასვლის გაცხადების მომენტიდან და მხარეებს გაცემული შესრულების უკან მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. მნიშვნელოვანია, რომ რესტიტუცია უნდა განხორციელდეს ნატურით, რაც გულისხმობს მიღებული შერულებისა და სარგებლის დაბრუნებას, თუმცა კანონი ითვალისწინებს ასევე შემთხვევას, როდესაც შესრულების ნატურით დაბრუნება შეუძლებელია და სანაცვლოდ ფულად ანაზღაურებას აწესებს. ერთ-ერთი ასეთი საფუძველია ის შემთხვევა, როდესაც მიღებულ საგანს მოვალე უფლებრივად დატვირთავს, რაშიც იგულისხმება როგორც სანივთო, ისე ვალდებულებითი უფლებებით დატვირთვა.

8. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მ.ნ–მა აპელანტისაგან მიღებული ოქროს ნივთები დააგირავა, ე.ი. უფლებრივად დატვირთა მ.ო–ის სასარგებლოდ, ამასთან გამოვლენილია სსკ-ის 257-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული მფლობელობითი გირავნობა (მოძრავ ნივთზე მფლობელობითი გირავნობა წარმოიშობა მხარეთა შეთანხმებისა და ნივთის მოგირავნის ან მოგირავნის მიერ განსაზღვრული მესამე პირის მფლობელობაში გადაცემის გზით) და სადავო ოქროს ნივთები მ.ო–ის მფლობელობაში იმყოფება. სწორედ აღნიშნულ გირავნობის ხელშეკრულებებს ხდის სადავოდ აპელანტი და მათ ბათილად ცნობას ითხოვს.

9. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის პირველი ნაწილზე მიუთითა, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. განსახილველ შემთხვევაში, გამომდინარე იქედან, რომ გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობას ითხოვს მოსარჩელე/აპელანტი, სწორედ მან უნდა მიუთითოს მოთხოვნის საფუძვლები და დაამტკიცოს ისინი. აპელანტი რამდენიმე საფუძველზე ამახვილებს ყურადღებას, კერძოდ: 1. მ.ნ–ის მიერ განხორციელდა აპელანტის კუთვნილი ოქროს ნივთების დაგირავება (07.02.2020 სხდომის ოქმი, 13:07:00); 2. მ.ო. არ წარმოადგენს კეთილსინდისიერ მფლობელს (07.02.2020 სხდომის ოქმი, 13:22:00); 3. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა, რომ აპელანტი გასულია მ.ნ–თან დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან და მას რესტიტუციის გზით უნდა დაუბრუნდეს დაგირავებული ოქროს ნივთები (07.02.2020 სხდომის ოქმი 13:30:43).

10. დადგენილია, რომ მ.ნ–სა და აპელანტს შორის დაიდო სსკ-ის 477-ე მუხლით გათვალისწინებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც აპელანტმა, როგორც გამყიდველმა, შეასრულა სსკ-ის 477-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ვალდებულება (ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრებისუფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი) და მ.ნ–ს ხელშეკრულების ობიექტები-ოქროს ნივთები საკუთრებაში გადასცა. იმის გათვალისწინებით, რომ გადაცემულია მოძრავი ნივთები, სსკ-ის 186-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მოძრავ ნივთზე საკუთრების გადასაცემად აუცილებელია, რომ მესაკუთრემ ნამდვილი უფლების საფუძველზე გადასცეს შემძენს ნივთი, რაც მოცემულ შემთხვევაში გამოვლენილია, ვინაიდან მხარეთა შორის არსებობდა ნასყიდობის ხელშეკრულება. მ.ნ–ს საკუთრებაში ჰქონდა გადაცემული ოქროს ნივთები, რაც იმას გულისხმობს, რომ მას ასევე ჰქონდა მათი განკარგვის უფლება, საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი გარემოება (მაგ.: სსკ-ის 188-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული გარემოება პირობადებული საკუთრების თაობაზე) ან მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

11. სადავო გირავნობის ხელშეკრულებები დადებულია 2015 წლის განმავლობაში, საქმეში წარმოდგენილი მ.ნ–ის 04.12.2015წ. ვალის აღიარების შესახებ ხელწერილის შედგენამდე და აპელანტის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასულად აღიარებამდე, რაც თელავის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილების საფუძველზე განისაზღვრა. შესაბამისად, გირავნობის ხელშეკრულებების გაფორმების მომენტისთვის ნასყიდობის ხელშეკრულება ჯერ კიდევ ნამდვილი და მოქმედი იყო. აღნიშნული დასკვნიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მ.ნ–მა მის საკუთრებაში არსებული ოქროს ნივთების უფლებრივად დატვირთვა განახორციელა, რისი უფლებაც მას ჰქონდა, შესაბამისად აპელანტის არგუმენტი, რომ ამ უკანასკნელის კუთვნილი ოქროს ნივთების დაგირავება არაუფლებამოსილი პირის მიერ განხორციელდა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ არ არის გაზიარებული.

12. მოპასუხეთაგან მ.ო–ის კეთილსინდისიერების საკითხთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო სსკ-ის 159-ე მუხლი, რომლის თანახმად, კეთილსინდისიერია მფლობელი, რომელიც ნივთს მართლზომიერად ფლობს, ან რომელიც უფლებამოსილ პირად შეიძლება იქნეს მიჩნეული საქმიან ურთიერთობებში საჭირო გულმოდგინე შემოწმების საფუძველზე. ნორმის თანახმად, მართლზომიერი მფლობელი ყოველთვის ითვლება კეთილსინდისიერ მფლობელად, ვინაიდან მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე, კანონის ან მხარეთა შორის არსებული გარიგების თანახმად, ახორციელებს ნივთზე ფაქტობრივ ბატონობას. მაშასადამე, მართლზომიერი მფლობელობა მიუთითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლით არსებობაში, ხოლო კეთილსინდისიერება სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობით შეიცავს სუბიექტურ ელემენტს – პირის დამოკიდებულებას ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ. მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობა მესაკუთრის მფლობელობიდანაა წარმოქმნილი (იხ. სუსგ-ები: N ას-948-910-2014, 14.08.2015წ; N ას-699-669-2014, 15.05.2015წ.). სსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად კი, დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება. დადგენილია, რომ მ.ო. სადავო ოქროს ნივთებს მფლობელობითი გირავნობის ხელშეკრულებების საფუძველზე ფლობს, რომლებიც, როგორც ზემოთ დადგინდა, უფლებამოსილი პირის მიერ არის დადებული. ამასთან აღსანიშნავია, რომ აპელანტის მტკიცებით, მ.ო–ს უნდა შეემოწმებინა ოქროს ნივთები ნამდვილად მ.ნ–ს ეკუთვნოდა თუ არა, რასთან დაკავშირებითაც სასამართლო იზიარებს მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციას, რომ სსკ-ის 158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. შესაბამისად, სადავო საკითხი მოძრავი ნივთებს უკავშირდება, მ.ო.ს ჰქონდა უფლება ევარაუდა, რომ მათი მფლობელი მ.ნ–ი ასევე მათ მესაკუთრეს წარმოადგენდა, რომელსაც ნივთების განკარგვის უფლება ჰქონდა და დამატებითი შემოწმების ან ინფორმაციის მოძიების ვალდებულების დაკისრება მ.ო–ისათვის მოცემულ შემთხვევაში გაუმართლებელია. სხვა რაიმე გარემოებაზე, რაც სადავო სამართალურთიერთობაში ამ უკანასკნელის კეთილსინდისიერებას ეჭვქვეშ დააყენებდა აპელანტი ვერ უთითებს.

13. აპელანტმა მოთხოვნის საფუძვლად ასევე გამოიყენა სსკ-ის 163-ე მუხლის პირველი ნაწილი (07.02.2020 სხდომის ოქმი, 14:21:39), რომლის თანახმად, კეთილსინდისიერი მფლობელი, რომელსაც თავიდანვე არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება, ვალდებულია დაუბრუნოს ნივთი უფლებამოსილ პირს. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივ-სამართლებრივი გარემოებებიდან გამომდინარე სასამართლო კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ მ.ო. მართლზომიერ კეთილსინდისიერ მფლობელს წარმოადგენს, რომელსაც თავიდანვე ჰქონდა ოქროს ნივთების ფლობის მართლზომიერი საფუძველი გირავნობის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე. რაც შეეხება ნივთის ფლობის უფლების დაკარგვას, სასამართლო მიუთითებს, რომ აპელანტის ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასულად აღიარება ავტომატურად არ იწვევს მოპასუხეებს: მ.ნ–სა და მ.ო.ს შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულებების გაუქმებას. უფრო მეტიც, სსკ-ის 352-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი ხელშეკრულებიდან ერთ-ერთი მხარის გასვლის შედეგად გამორიცხავს კიდეც მიღებული შესრულების ნატურით დაბრუნებას, თუ მოვალეს უფლებრივად დატვირთული აქვს ქონება.

14. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, აპელანტმა ვერ დაამტკიცა მ.ნ–სა და მ.ო.ს შორის სადავო ოქროს ნივთებზე გაფორმებული გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის საფუძველი. შესაბამისად, სსკ-ის 254-ე მუხლის პირველი ნაწილის (მოვალის ან მესამე პირის მოძრავი ნივთი ან/და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომლის სხვა პირთათვის გადაცემა დასაშვებია, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც ფულადი, ისე არაფულადი მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად, ისე, რომ კრედიტორი (მოგირავნე) იძენს უფლებას, დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა დაგირავებული ქონების (გირავნობის საგნის) რეალიზაციით ან მხარეთა შეთანხმებით – მისი საკუთრებაში მიღებით მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში) საფუძველზე, მ.ო.ს აქვს უფლება, მ.ნ–თან გაფორმებული სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე მოთხოვნები დაგირავებული ობიექტების რეალიზაციის გზით დაიკმაყოფილოს და აპელანტის (მოსარჩელის) ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასულად აღიარება არ წარმოადგენს ზემოხსენებული უფლების განხორციელების დამაბრკოლებელ გარემოებას იმ პირობებში, როდესაც მ.ო–ის არაკეთილსინდისიერება წინამდებარე სამართალურთიერთობაში ვერ იქნა დადასტურებული.

15. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მ.ნ–სა და მ.ო.ს შორის სადავო ოქროს ნივთებზე გაფორმებული გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილობის საფუძველი, რაც გამორიცხავს სარჩელის წარმატებას (გარდა მოსარჩელისათვის ოქროს ნივთების ღირებულების დაკისრების შესახებ სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილისა), თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ თელავის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება მხოლოდ მოსარჩელის მიერ არის გასაჩივრებული, სააპელაციო სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას, იმსჯელოს გადაწყვეტილების კანონიერებაზე იმ ნაწილში, რომლითაც ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სარჩელი და მოსარჩელე ჩაითვალა გასულად მასსა და მ.ნ–ს შორის 2015 წლის ზეპირი ხელშეკრულებიდან გარკვეული ნივთების ნაწილში (და მ.ნ–ს დაევალა მოსარჩელისათვის 7 დასახელების ოქროს ნივთის დაბრუნება გამოსყიდვით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.1 პუნქტი).

16. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს სადავო გირავნობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის, მ.ო–ის მიერ მის მართლზომიერ მფლობელობაში არსებული ოქროს ნივთების მოსარჩელისათვის (აპელანტისათვის) გადაცემისა და მ.ო–ის მიერ გირავნობის საგნის (ოქროს ნივთების) რეალიზაციის უფლების გაუქმების საფუძველი, შესაბამისად არ არსებობს სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობა.

17. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

17.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა, კერძოდ, მოსარჩელის (კასატორის) ხელშეკრულებიდან გასვლის გამო, მოპასუხე მ.ნ–ის მიერ გამოსყიდვით დაბრუნების ნაცვლად, უშუალდ მოპასუხე მ.ო–იდან დაუბრუნდეს მოსარჩელეს მ.ნ–ის მიერ დაგირავებული შემდეგი ოქროს ნივთები: 1. 25 გრამიანი ყელსაბამი ,,კობრა” (1870 ლარი); 2. 30.6 გრამიანი ყელსაბამი ,,ლენტა”, (2140 ლარი); 3. საათი „ჩაიკა“ (1000 ლარი); 4. ბროში (260 ლარი); 5. 15 გრამიანი ყელსაბამი ,,კობრა” (1125 ლარი); 6. საყურე ,,მონეტა”, (750 ლარი); 7. სამეული, ე.წ. ,,ტროიკა” (1300 ლარი); 8. საყურე ,,ბურთი”, (600 ლარი);

17.2. დაკმაყოფილდეს მოსარჩელის მოთხოვნა, მ.ნ–სა და მ.ო.ს შორის დადებული ოქროს ნივთების გირავნობის შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ზემოხსენებული ოქროს ნივთების გამოთხოვის შესახებ;

17.3. გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინების ის ნაწილი, რომლითაც 2015 წლის 8 სექტემბრის N382, 2015 წლის 24 აგვისტოს N366, 2015 წლის 15 აგვისტოს N352, 2015 წლის 24 აგვისტოს N365, 2015 წლის 15 მაისის N759, 2015 წლის 10 აგვისტოს N349, 2015 წლის 08 სექტემბრის N380, 2015 წლის 4 აგვისტოს N345, 2015 წლის 25 ივნისის N53, 2015 წლის 29 აგვისტოს N370 და 2015 წლის 4 სექტემბრის N375 ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე დავალიანების - სულ 6727.7 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულების დაკმაყოფილების მიზნით ყადაღისაგან გათავისუფლდა და სარეალიზაციოდ მიექცა ამ სესხების უზრუნველსაყოფად მ.ო.ში მ.ნ–ის მიერ დაგირავებული და მოსარჩელის (კასატორის) კუთვნილი ოქროს ნივთები, რომლებიც პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის 1.1 და 1.2 ქვეპუნტებშია ჩამოთვლილი (იხ. საკასაციო საჩივარი- ტ.4, ს.ფ.123-148).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

18. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

19. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

20. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

21. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით დასაბუთებულად გაამახვილა ყურადღება მხარეთა მტკიცების ტვირთზე, რადგან საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში;

22. მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

23. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

24. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და მათი აღრევა არიდებული უნდა იქნეს. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ბოელინგი /ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.)

25. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

26. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-664-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელისა და მოპასუხის სტადიებზე წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლივად შესწავლისა და გაანალიზების გზით სავსებით დასაბუთებული და კანონიერი განჩინება მიიღო, რომლის საკასაციო წესით გასაჩივრების გზით მოპასუხეებმა ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები და ვერ გააქარწყლეს ~ დასაბუთებული საკასაციო შედავებით.

27. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

28. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და გაანალიზების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მართებული გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

29. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

31. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებების მიხედვით არ ვლინდება საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის რომელიმე წინაპირობა, რადგან მოსარჩელის (კასატორის) მოთხოვნას არ გააჩნია წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ, მოსარჩელე იმ ოქროს ნივთების უშუალოდ მ.ო–იდან დაბრუნებას მოითხოვს, რომლებიც მ.ნ–ს გადასცა ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო ამ უკანასკნელმა დააგირავა მ.ო.ში. სადავო ოქროს ნივთები მ.ნ–სა და მ.ო.ს შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულებების ობიექტებს წარმოადგენს, რის გამოც უნდა შეფასდეს მოპასუხეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების ნამდვილობა, რადგან მოსარჩელე სწორედ იმას დავობს, რომ არაუფლებამოსილმა პირმა განკარგა მისი კუთვნილი ოქროს ნივთები. მოსარჩელის მიერ მ.ნ–ისათვის გადაცემული მოძრავი ნივთების სამართლებრივი რეჟიმი განსაზღვრულია სსკ-ის 186-ე მუხლით, რომელიც მოძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების წარმოშობას აწესრიგებს, რაც ორი აუცილებელი სამართლებრივი წინაპირობის ერთდროულად, თანხვედრად არსებობას უკავშირდება, კერძოდ, საკუთრების უფლება წარმოიშობა ნამდვილი უფლების და ამ უფლების საფუძველზე განხორციელებული რეალაქტის – ნივთის შემძენისათვის ფაქტობრივ მფლობელობაში გადაცემის შედეგად. (შეად. სუსგ. N ას-480-480-2018, 30.07.2018წ.). საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ 2011 წლის 27 ოქტომბრის Nას-914-954-2011 განჩინებით განმარტა: „საკუთრების უფლების წარმოშობის საფუძვლები ამომწურავადაა დადგენილი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით, რომელიც ერთმანეთისაგან განასხვავებს მოძრავ და უძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის სამართლებრივ რეჟიმს. ამავე კოდექსის 186-197-ე მუხლებით განსაზღვრულია რა მოძრავ ნივთებზე საკუთრების შეძენის საფუძვლები, ეს წესები თანაბრად ვრცელდება ყველა მოძრავ ნივთზე და იგი არ ადგენს მოძრავ ნივთზე საკუთრების შესაძენად სავალდებულო რეგისტრაციას“ (იხ. სუსგ-ები: N ას-914-954-11, 27.10.2011 წ; N ას-463-445-2016, 08.07.2016წ; N ას-658-658-2018, 30.07.2018წ.). ნივთის შემძენისათვის მფლობელობაში გადაცემის საფუძველზე, სსკ-ის 158.1-ე მუხლის თანახმად, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი მისი მესაკუთრე არის (იხ. ლევან თოთლაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, ჭანტურია (რედ.), მუხლი 186, ველი 27), ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში მოძრავი ნივთების გადაცემის მიმართ არ გამოიყენება სსკ-ის 158.2-ე მუხლის მეორე ნაწილის დანაწესი, რომელიც ნივთზე მესაკუთრედ ყოფნის პრეზუმფციის გაქარწყლებას ითვალისწინებს იმ პირობებში, როცა ნივთზე საკუთრებითი ურთიერთობის ხასიათი მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაციით ვლინდება. კასატორის პრეტენზია, რომ მ.ნ–ის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო მასთან ხელშეკრულებიდან გასულად არის მიჩნეული მოსარჩელე, რაც ამ უკანასკნელს გადაცემული ნივთების დაბრუნების უფლებამოსილებას ანიჭებს, შესაბამისად, მოპასუხეთაგან ვერც მ.ნ–ი ჩაითვლება მოძრავი ნივთების მართლზომიერ მფლობელ-მესაკუთრედ და ვერც- მ.ო., რომლის მფლობელობა არამესაკუთრე და არაკეთილსინდისიერი მფლობელის- მ.ნ–ის მფლობელობიდანაა წარმოქმნილი, არ არის გაზიარებული საკასაციო სასამართლოს მიერ, რადგან ეს გარემოება მარტოოდენ მხარის სუბიექტური მოსაზრებაა და არც სარჩელში და საქმის სხვა მასალებშია მითითებული იმგვარ ფაქტობრივ გარემოებებზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 21-30 პუნქტები), რაც სასამართლოს მისცემდა შესაძლებლობას, მსჯელობა განევითარებინა მოპასუხეთა შორის არაკეთილსინდისიერ და არამართლზომიერ შეთანხმებაზე, რაც, ერთი მხრივ, მ.ნ–ის მიერ მოსარჩელის წინაშე ნაკისრი ვალდებულების შესრულებისაგან თავის არიდებას, მეორე მხრივ, მიკროსაფინანსო ორგაზნიაციასა და მ.ნ–ს შორის არსებული გირავნობის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებებს უკავშირდება. ამ მიმართებით სავსებით არის გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს მჯელობა და დასკვნები, რომლებიც წინამდებარე განჩინების 12-16 პუნქტებშია ასახული და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულ, სამართლებრივად წონად არგუმენტებს არ შეიცავს.

32. სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით მფლობელობა დიფერენცირებულია ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორების მიხედვით (160-ე – 164-ე მუხლები). მნიშვნელოვანია, რომ კანონი ერთმანეთისაგან მიჯნავს კეთილსინდისიერი მფლობელის მოთხოვნას (160-ე - 161-ე მუხლები) და მართლზომიერი მფლობელის მოთხოვნას (162-ე მუხლი), აგრეთვე, არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (163-ე მუხლი) და არაკეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (164-ე მუხლი). ამასთან ერთად, გასათვალისწინებელია, რომ კეთილსინდისიერი (არაკეთილსინდისიერი) მფლობელობის ინსტიტუტში, ასევე არსებობს განსხვავებები კეთილსინდისერი მფლობელის და არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის უფლება-ვალდებულებებში. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მ.ო. მართლზომიერ კეთილსინდისიერ მფლობელს წარმოადგენს, რომელსაც თავიდანვე ჰქონდა ოქროს ნივთების ფლობის მართლზომიერი საფუძველი გირავნობის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე. რაც შეეხება ნივთის ფლობის უფლების დაკარგვას, სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე მოსარჩელის (კასატორის) ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გასულად აღიარება არ განაპირობებსმოპასუხეებს: მ.ნ–სა და მ.ო.ს შორის დადებული გირავნობის ხელშეკრულებების გაუქმებას. სსკ-ის 352-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულებიდან ერთ-ერთი მხარის გასვლის შედეგად გამოირიცხება მიღებული შესრულების ნატურით დაბრუნება, თუ მოვალეს უფლებრივად დატვირთული აქვს ქონება. ნატურით დაბრუნების ნაცვლად მოვალეს ეკისრება ფულადი ანაზღაურება, თუ მიღებულ საგანს მხარე გამოიყენებს, გაასხვისებს, უფლებრივად დატვირთავს, გადაამუშავებს ან გადააკეთებს (სსსკ-ის 352-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტი).განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მ.ნ–მა, როგორც უფლებამოსილმა პირმა, მ.ო–ის წინაშე საკუთარი ვალდებულებების უზრუნველყოფის მიზნით დააგირავა ის ოქროს ნივთები, რომელიც მას ნასყიდობის ხელშეკრულებით პირდაპირ მფლობელობაში გადასცა მოსარჩელემ.

33. ზემოხსენებული მოტივაციით, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.

34. სსსკ-ის 401.4-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.ი–ვის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. მ.ი–ვს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 485,5 ლარის (საგადახდო დავალება N1, გადახდის თარიღი 2020 წლის 10 ივნისი, საგადახდო დავალება N1, 2020 წლის 17 ოქტომბერი), 70% – 339,85 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე