საქმე №ას-71-2021 8 აპრილი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – მ.ყ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს.ყ–ი, ს.ყ–ი, მ.ბ–ძე, დ.ყ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – შვილად აყვანის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა მ.ყ–ის (ქორწინებამდელი გვარი „გ–ი“) სარჩელი (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი).

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც მოსარჩელემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 29 ივლისის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიუთითა მათზე:

3.1. მოსარჩელე და შ.ყ–ი 1961 წლის 5 ივლისს დაქორწინდნენ. ქორწინების განმავლობაში ორი შვილი: დ.ყ–ი და კ.ყ–ი შეეძინათ.

3.2. შ.ყ–ი 2014 წლის 19 თებერვალს გარდაიცვალა.

3.3. სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს სამოქალაქო აქტების მონაცემთა ელექტრონული ბაზის თანახმად, საჩხერის რაიონის ჭალის სას/საბჭოს მიერ 1961 წლის 5 ივლისს რეგისტრირებულია ქორწინება აწ გარდაცვლილ შ.ყ–სა და მოსარჩელეს შორის. ქორწინების აქტის ჩანაწერზე არ ფიქსირდება აღნიშვნა განქორწინების საფუძვლით ქორწინების შეწყვეტის შესახებ. ასევე, მონაცემთა ელექტრონულ ბაზაში მოსარჩელისა და აწ გარდაცვლილი შ.ყ–ის განქორწინების აქტი არ იძებნება. ზემოაღნიშნული ქორწინება დღევანდელი მდგომარეობით, შეწყვეტილია შ.ყ–ის გარდაცვალების გამო, აქტი N01147002478, რეგ. 19.02.2014წ. თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის მიერ.

3.4. მოქალაქეობრივი მდგომარეობის რეგისტრაციის განყოფილების მიერ გაცემული ქორწინების მოწმობის მიხედვით, 1998 წლის 30 მაისიდან შ.ყ–ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მ.ბ–ძესთან.

3.5. შვილად აყვანის შესახებ აქტების სარეგისტრაციო წიგნში 1987 წლის 18 თებერვალს გაკეთებული ჩანაწერის მიხედვით, მოქალაქე მ.ბ–ძემ შვილად აიყვანა ს.ბ–ძე (შემდეგში: მოპასუხე).

3.6. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 5 ივნისის გადაწყვეტილებით, მოპასუხის მამად ცნობილი იქნა შ.ყ–ი და შვილად აყვანილმა მიიღო გვარი - „ყ–ი“.

3.7. 2014 წლის 19 თებერვალს გარდაცვლილი შ.ყ–ის სამკვიდრო მოწმობის მისაღებად სანოტარო ბიუროს კანონისმიერმა მემკვიდრეებმა - მოსარჩელემ, შვილებმა - დ.ყ–მა, კ.ყ–მა, ს.ყ–მა და მოპასუხემ მიმართეს. სხვა პირებს სანოტარო ბიუროსთვის არ მიუმართავთ.

3.8. ს.ყ–ი არის აწ გარდაცვლილი შ.ყ–ის შვილი. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ბიოლოგიური (გენეტიკური) ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, გენეტიკური კვლევის შედეგად დადგინდა, რომ 1964 წლის 24 ნოემბერს დაბადებული დ.ყ–ი და 1994 წლის 31 ოქტომბერს დაბადებული ს.ყ–ი მამის ხაზით ბიოლოგიურ ნათესავები არიან.

3.9. მოსარჩელემ, 2014 წლის 16 ოქტომბერს, განცხადებით მიმართა სასამართლოს და ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 5 ივნისის N2/1223 გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა მოითხოვა, რომლითაც დაკმაყოფილიდა შ.ყ–ის მოთხოვნა მოპასუხის შვილად აყვანის შესახებ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 16 ოქტომბრის განჩინებით განცხადება არ დაკმაყოფილდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 29 ნოემბრის განჩინებით კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 16 ოქტომბრის განჩინება.

4. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წარდგენილი სარჩელი იმ გარემოებას ემყარება, რომ ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოში შვილად აყვანის შესახებ 1998 წლის 2 ივნისის განცხადებაზე შ.ყ–ის ხელმოწერა გაყალბებულია და მას არ ეკუთვნის.

5. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, წინამდებარე დავის ძირითად საკვლევ საკითხს იმ გარემოების დადგენა წარმოადგენდა, არსებობდა თუ არა ქ. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1998 წლის 5 ივნისის N2/1223 გადაწყვეტილების მიღებისას შ.ყ–ის ნამდვილი ნება მოპასუხის შვილად აყვანის თაობაზე.

6. სასამართლომ მიუთითა, რომ სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 1272-ე მუხლის (04.05.2017 წლამდე არსებული რედაქციით) დანაწესია, რომლის თანახმად, შვილად აყვანა შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი იმ შემთხვევაში, თუ გადაწყვეტილება შვილად აყვანის შესახებ ემყარება ყალბ დოკუმენტებს.

7. საქმეში წარდგენილი დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრ ,,ვექტორის“ მიერ 2017 წლის 2 ივნისს გაცემული დასკვნის მიხედვით, შედარებითი გამოკვლევის ჩატარების შემდეგ, დადგინდა, რომ ხელმოწერა შ.ყ–ის გვარით 1998 წლის 2 ივნისს განცხადების (შვილად აყვანის შესახებ) ბოლოს შესრულებულია არა შ.ყ–ის, არამედ - სხვა პირის მიერ. მხარეების განმარტებით, გარდა აღნიშნული ექსპერტიზისა, ჩატარებული იქნა სხვა გრაფიკული (ხელმოწერის) ექსპერტიზაც, რა დროსაც საკვლევად წარდგენილ ნიმუშთა სიმცირის გამო, ვერ იქნა დადგენილი შ.ყ–ის გვარით შესრულებული ხელმოწერის გაყალბების ფაქტი; თუმცა მითითებული დასკვნა საქმის მასალებს არ ერთვის.

8. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, ურთიერთგამომრიცხავი პოზიციების არსებობის გამო, სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს საქმეში არსებულ სხვა წერილობით მტკიცებულებებზე.

9. სასამართლომ მიუთითა საქმეში წარდგენილ თბილისის ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს N2/1223-98-ის საქმის მასალების ასლებზე, რომელსაც ერთვის ხელწერილის ასლი შ.ი. ძე ყ–ის ხელმოწერით (რომლის სიყალბეც შემოწმებული არ ყოფილა ექსპერტიზით) და სასამართლო სხდომის ოქმი, მისი შინაარსიდან კი დგინდება, რომ შ.ყ–ი სხდომაზე გამოცხადდა და მხარი დაუჭირა მოთხოვნას, ასევე მისცა ახსნა-განმარტება, რომ სურდა ბავშვი აღეზარდა თავად და მისთვის გვარი მიეცა.

10. სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ აწ გარდაცვლილი შ.ყ–ი სასამართლო სხდომას ესწრებოდა, სადაც გამოხატა ნება მოპასუხის შვილად აყვანის შესახებ. მისი სასამართლო სხდომაზე დასწრება დგინდება სხდომის ოქმითა და საქმეში არსებული ხელწერილით. სასამართლოს შეფასებით, ვინაიდან აღნიშნული დოკუმენტები (სხდომის ოქმი და ხელწერილი) დაცულია საქმის მასალებში, შესაბამისი მტკიცებულებების არქონის პირობებში, მათ ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობს. ამრიგად, სასამართლომ ხსენებული სასამართლო სხდომის ოქმისა და საქმის მასალების საფუძველზე დაასკვნა, რომ შ.ყ–ის მიერ ნება გამოვლენილია ნათლად და მკაფიოდ და ემსახურებოდა მოპასუხის შვილად აყვანის მიზანს. მისი ნების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი არსებობდა, რაც სადავოდ ქცეული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის საფუძველია.

11. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

11.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

11.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

12. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

13. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

15. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

16. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ გადაწყვეტილებაშია დადგენილი, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას სასამართლო იკვლევს, რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის)არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ.სუსგ №ას-1768-2017, 29.05.2020წ; №ას-1773-2019, 13.03.2020წ).

17. სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული (იხ. სუსგ Nას-1973-2018, 26.02.2021წ).

18. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

19. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და გაანალიზების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მართებული გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

20. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორის მტკიცებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად მიიჩნიეს, რომ შ.ყ–ის ნების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობდა, რადგან ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოში შვილად აყვანის შესახებ 1998 წლის 2 ივნისის განცხადებაზე ხელმოწერა გაყალბებულია და მას არ ეკუთვნის.

21. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ.

22. ამასთან, სასამართლოს, როგორც ნეიტრალური არბიტრის როლი მტკიცების პროცესში შემოიფარგლება მტკიცების საგნის სწორად განსაზღვრით, მხარეთა შეჯიბრებითობის ხელმძღვანელობით, წარმოდგენილი მტკიცებულებების დასაშვებობა-განკუთვნადობის შემოწმებითა და შეკრებილ მტკიცებულებათა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შესწავლა-ანალიზით, სწორედ მათ საფუძველზე ყალიბდება მოსამართლის შინაგანი რწმენა და იგი საფუძვლად დაედება მიღებულ გადაწყვეტილებას (სუსგ №ას-839-805-2016, 06.03.2017 წ. ).

23. სსკ-ის 1239 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, შვილება (შვილად აყვანა) დაიშვება მხოლოდ არასრულწლოვანი ბავშვის კეთილდღეობისა და ინტერესებისათვის, თუკი მოსალოდნელია, რომ მშვილებელსა და ნაშვილებს შორის წარმოიშვას ისეთივე ურთიერთობა, როგორიცაა მშობელსა და შვილებს შორის. ამავე კოდექსის 1242-ე მუხლის თანახმად, შვილად აყვანის შესახებ გადაწყვეტილებას მშვილებლის განცხადებით იღებს სასამართლო მშვილებლის ან შვილად ასაყვანის საცხოვრებელი ადგილის მიხედვით, მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს დასკვნის შემდეგ.

24. სსკ-ის 1272-ე მუხლის (04.05.2017 წლამდე არსებული რედაქციით) თანახმად, შვილად აყვანა შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი იმ შემთხვევაში, თუ გადაწყვეტილება შვილად აყვანის შესახებ ემყარება ყალბ დოკუმენტებს. ,,შვილად აყვანისა და მინდობით აღზრდის შესახებ“ საქართველოს კანონის 67-ე მუხლის მიხედვით, შვილად აყვანა შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი: ა) თუ შვილად აყვანა საქართველოს კანონმდებლობის დარღვევით განხორციელდა. ბ) თუ შვილად აყვანის შესახებ სასამართლო გადაწყვეტილება ყალბ დოკუმენტებს ეფუძნება. გ) თუ შვილად აყვანა ფიქციურია. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით, სასამართლო შვილად აყვანას ბათილად ცნობს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაადგენს, რომ ეს შეესაბამება ნაშვილების საუკეთესო ინტერესებს. სასამართლო ითვალისწინებს ბავშვის მშვილებლის ოჯახში /მშვილებელთან ყოფნის ხანგრძლივობას.

25. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ საქმეში არსებულ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით (იხ. წინამდებარე განჩინების 9-10 ქვეპუნქტებში ასახული მსჯელობა) მართებულად დაასკვნა, რომ შ.ყ–ის მიერ გამოვლენილი ნება ნათელი და მკაფიოა, რის გამოც არ არსებობდა მისი ნების ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის წინაპირობები, რაც სადავოდ ქცეული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის საფუძველია.

26. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში კასატორს (მოსარჩელეს) სააპელაციო სასამართლოს მიერ სარჩელის უარმყოფელი დასკვნის საწინააღმდეგოდ რაიმე მტკიცებულება სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. საპრისპირო მტკიცებულების არარსებობის პირობებში სასამართლომ სწორად იხელმძღვანელა საქმის მასალებში არსებული დოკუმენტებით (სხდომის ოქმი და ხელწერილი) და დაადგინა, რომ აწ გარდაცვლილი შ.ყ–ის მიერ გამოვლენილი ნება მოპასუხის შვილად აყვანის მიზანს ემსახურებოდა.

27. განსახილველ შემთხვევაში კასატორი შუამდგომობს საგამოძიებო ორგანოდან მტკიცებულების, კერძოდ, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის გამოთხოვას, რაც დაუშვებელია საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, რადგან საკასაციო სასამართლოსათვის სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მხოლოდ მათ ფარგლებში მოწმდება საკასაციო პრეტენზიის დასაბუთებულობა (იხ. სსსკ-ის 407-ე მუხლი).

28. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.

29. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.ყ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. მ.ყ–ს (პ/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, ლ.ჩ–ძის (პ/ნ ......) მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2020 წლის 17 სექტემბერი), 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური