საქმე №ას-1382-2020 8 აპრილი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – გ.ხ–ნი, ა.ლ–ძე, ს.ე–ნი (მოსარჩელეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – ს.ხ–ნი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 12 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ჩუქების ხელშეკრულების დადებულად ცნობა, უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა გ.ხ–ნის (შემდეგში: პირველი მოსარჩელე, პირველი აპელანტი ან პირველი კასატორი), ა.ლ–ძის (შემდეგში: მეორე მოსარჩელე, მეორე აპელანტი ან მეორე კასატორი) და ს.ე–ნის (შემდეგში: მესამე მოსარჩელე, მესამე აპელანტი ან მესამე კასატორი; შემდეგში: ერთობლივად მოსარჩელეები, აპელანტები ან კასატორები ) სარჩელი.

2. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება,რომელიც მოსარჩელეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 12 მარტის განჩინებით.

3. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მიუთითა მათზე:

3.1. პირველ მოსარჩელესა და ვ.ხ–ს შორის, 2006 წლის 17 მაისს დაიდო ნასყიდობის ხელშეკრულება, უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. რუსთავი, ......, ბინა N4, (ს/კოდი №.....). უძრავი ქონების ღირებულება 3500 ლარად განისაზღვრა. თანხა მყიდველმა (პირველმა მოსარჩელემ) გადაიხადა ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმების დროს. ვ.ხ–ის საკუთრების უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია პრივატიზაციის ხელშკრულება და საჯარო რეესტრის ამონაწერი.

3.2. მეტალურგიული ქარხნის საბინაო-კომუნალურმა განყოფილებამ, 1961 წლის 14 ივლისს, ვ.ნ. ძე ხ–ის (მოსარჩელეების მამის) სახელზე №1098 ორდერი გასცა. ორდერის მიხედვით, დამქირავებლის ოჯახის წევრებად აღნიშნული არიან: მეუღლე - ვ.ხ–ი და შვილები( მოსარჩელეები).

3.3. მეორე მოსარჩელე (ქორწინების შემდეგ მიღებული გვარით ლ–ძე) 1975 წლის 18 იანვრიდან ი. ლ–ძესთან იმყოფება ქორწინებაში.

3.4. მესამე მოსარჩელე (ქორწინების შემდეგ მიღებული გვარით ე–ნი) 1969 წლის 6 ნოემბრიდან ი. ე–ნთან იმყოფება ქორწინებაში.

3.5. ვასილი ხ–ი 1990 წლის 13 დეკემბერს გარდაიცვალა.

3.6. ვ.ხ–ს და ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს წარმომადგენელს შორის, 1992 წლის 2 სექტემბერს, სანოტარო ბიუროში პრივატიზაციის ხელშეკრულება წინამდებარე განჩინების 3.1 ქვეპუნქტში ხსენებულ უძრავ ქონებაზე გაფორმდა.

3.7. პრივატიზაციის განხორციელების მიზნით, ვ.ხ–ის მიერ სანოტარო ბიუროში წარდგენილ იქნა ადგილობრივი მმართველობის ორგანოს მიერ გაცემული N1 ცნობა, საცხოვრებელ ფართში მცხოვრები პირების შესახებ, რომლის მიხედვით საპრივატიზაციო ფართს ვ.ხ–ი, პირველი მოსარჩელე და ს.ხ–ნი (შემდეგში: მოპასუხე) ფლობდნენ.

3.8. სანოტარო საქმის მასალების მიხედვით, პირველმა მოსარჩელემ და მოპასუხემ სანოტარო ბიუროში წარდგენილი ერთობლივი განცხადებით, თანხმობა განაცხადეს, რომ ბინის პრივატიზაცია ვ.ხ–ის სახელზე განხორციელებულიყო.

3.9. მეორე და მესამე მოსარჩელეებს ასეთი შინაარსის განცხადებები ბინის პრივატიზაციის პროცესის დროს წარდგენილი არ აქვთ.

3.10. მეორე და მესამე მოსარჩელეები ქორწინების შემდეგ ცხოვრობენ სხვა მისამართზე და მათი რეგისტრაცია სადავო ბინის მისამართზე არ ფიქსირდება. ამასთან, ისინი არ ფლობენ ზემოაღნიშნულ უძრავ ქონებას.

3.11. ვ.ხ–ი 2013 წლის 23 მარტს გარდაიცვალა.

3.12. მოპასუხე და პირველი მოსარჩელე 1986 წლიდან იმყოფებიან ქორწინებაში.

3.13. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 4 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, მოპასუხე სადავო ბინის თანამესაკუთრედ იქნა ცნობილი. გადაწყვეტილება გასაჩივრებულია სააპელაციო წესით და საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილება არ არის მიღებული.

3.14. სადავო უძრავი ქონება საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია პირველ მოსარჩელეზე. საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველია 2006 წლის 17 მაისის ნასყიდობის ხელშეკრულება.

4. სააპელაციო სასამართლომ თავდაპირველად ყურადღება გაამახვილა წინამდებარე დავის მოპასუხის სათანადო მოპასუხეობის საკითხზე და აღნიშნა, რომ მართალია 2014 წლის 4 დეკემბრის (მხედველობაშია 3.14 პუნქტში მითითებულ გადაწყვეტილება) სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხე სადავო ბინის თანამესაკუთრედ იქნა ცნობილი კანონიერ ძალაში არ არის შესული, თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ მან უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება სადავო ხელშეკრულების საფუძველზე მოიპოვა, იგი წინამდებარე სარჩელის მიზნებისთვის სათანადო მოპასუხეა. სასამართლოს შეფასებით, სარჩელის დაკმაყოფილება არ/დაკმაყოფილება პირდაპირ გავლენს ახდენს მის, როგორც უძრავი ქონების მესაკუთრის ინტერესებზე.

5. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია სარჩელის ხანდაზმულად მიჩნევასთან დაკავშირებით და საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 219-ე მუხლის პირველი ნაწილსა და ამავე კოდექსის 380-ე მუხლზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ მოპასუხეს სასარჩელო მოთხოვნის უარყოფის მიზნით, პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში ან/და საქმის განხილვის მოსამზადებელ ეტაპზე სარჩელის ხანდაზმულობაზე არ მიუთითებია. შესაბამისად, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო მოკლებულია შესაძლებლობას იმსჯელოს იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რაზეც მხარეს საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე არ მიუთითებია. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ დამატებით განმარტა, რომ წინამდებარე სარჩელის სამართლებრივ საფუძვლად საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 56-ე მუხლია მითითებული, რომელზეც შეცილების კონკრეტული ვადის გავრცელება სსკ-ით დადგენილი არ არის და მის მიმართ გამოყენებული უნდა იქნეს ხანდაზმულობის საერთო - ათწლიანი ვადა. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება 2006 წლის 17 მაისს დაიდო, ხოლო სარჩელი აღძრულია 2015 წლის 20 მაისს. შესაბამისად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუკი მოპასუხის მიერ საქმის პირველი ინსტანციით განხილვისას, მოპასუხე შეედავებოდა სარჩელის ხანდაზმულობაზე, იგი მოკლებული იქნებოდა სამართლებრივ საფუძველს, ვინაიდან სარჩელი ხანდაზმული არ არის.

6. სააპელაციო სასამართლომ პირველი მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით თავდაპირველად იმ გარემოებაზე მიუთითა, რომლის მიხედვით, სადავო ბინის მესაკუთრე დღეის მდგომარეობით პირველი მოსარჩელეა, ხოლო საკუთრების უფლების რეგისტრაციის საფუძველი 2006 წლის 17 მაისის ხელშეკრულება. სასამართლოს შეფასებით, ვინაიდან პირველი მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობას შეეხება და იგი აღრიცხულია უკვე ქონების მესაკუთრედ ამ ნაწილში სარჩელი დაუსაბუთებელია.

7. სასამართლომ, მეორე და მესამე მოსარჩელეების სარჩელიც უარყო. სასამართლომ იხელმძღვანელა „საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის პირველი 1 თებერვლის №107 დადგენილებით (შემდგომში „№107 დადგენილება“), ასევე სადავო ბინაზე ორდერის გაცემის დროისათვის მოქმედი საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლით და განმარტა, რომ დამქირავებლის ოჯახის წევრები, რომლებიც მასთან ერთად ცხოვრობენ, დამქირავებლის თანაბრად სარგებლობენ ყველა უფლებით და ეკისრებათ საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ყველა მოვალეობა. ამავე მუხლის თანახმად, დამქირავებლის ოჯახის წევრებს განეკუთვნებიან მასთან მუდმივად მცხოვრები დამქირავებლის მეუღლე, მათი შვილები და მშობლები.

8. სააპელაციო სასამართლომ წინამდებარე განჩინების 3.2-3.3, 3.7, 3.8, 3.9, 3.10 და 3.11 ქვეპუნქტებში ასახულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითა და გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომლის მიხედვით 1992 წლის 2 სექტემბრისათვის (ქონების პრივატიზაციის მომენტისათვის), მეორე და მესამე მოსარჩელეები ვ.ხ–ის ოჯახის წევრები აღარ იყვნენ და ოჯახის წევრების შესახებ ცნობის მიხედვით, ასეთ პირებად მხოლოდ პირველი მოსარჩელე და მოპასუხე ითვლებოდნენ. შესაბამისად, არ არსებობდა მათი უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობის საფუძველი.

9. სასამართლომ ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და ჩუქების ხელშეკრულების დადებულად აღიარების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნების საფუძვლიანობაზეც იმსჯელა და მიიჩნია, რომ ამ ნაწილშიც სარჩელი დაუსაბუთებელი იყო.

10. სააპელაციო სასამართლომ სსკ-ის 56-ე და სსსკ-ის 102-ე მუხლებზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ პირველ მოსარჩელესა და ვ.ხ–ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება მოჩვენებით ხასიათს არ ატარებდა. სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება, რომ მოწმის ჩვენებით დასტურდება ის გარემოება, რომ მხარეებმა რეალურად სადავო ხელშეკრულებით ჩუქების ხელშეკრულების დადება განიზრახეს.

11. სასამართლოს შეფასებით, მოწმის ჩვენებიდან გამომდინარეობდა, რომ ვ.ხ–ს არ სურდა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება, ხოლო ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებით კი, პირველი მოსარჩელე ვალდებული იქნებოდა ეზრუნა დედაზე. სასამართლოს დასკვნით, ამ შემთხვევაში, მოწმის ჩვენებიდან გამოკვეთილია გამჩუქებლის რჩენის მოვალეობა სადავო ბინის საკუთრებაში გადაცემის სანაცვლოდ,რაც სამისდღეშიო ხელშეკრულებისთვისაა დამახასიათებელი.

12. სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხოლოდ ის გარემოება, რომ გარიგება დედა-შვილს შორისაა დადებული, არ ადასტურებს იმას, რომ მხარეებს არ სურდათ ნასყიდობის სამართლებრივი შედეგის მიღება და ნასყიდობის გაფორმებით ჩუქების ხელშეკრულება დაიფარა.

13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

13.1. მოსარჩელეებმა საკასაციო წესით გაასაჩივრეს სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვეს.

13.2 საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 28 იანვრის განჩინებით მოსარჩელეების საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელეების საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

15. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396 - ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორებს არ წარმოუდგენიათ დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

16. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

17. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

18. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ გადაწყვეტილებაშია დადგენილი, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას სასამართლო იკვლევს, რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა: „სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის)არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (შდრ.სუსგ №ას-1768-2017, 29.05.2020წ; №ას-1773-2019, 13.03.2020წ).

19. განსახილველ შემთხვევაში სარჩელის მოთხოვნის საგანს სადავო უძრავ ქონებაზე თანასაკუთრების უფლების აღიარება წარმოადგენს, რომლის ფარგლებშიც პირველ მოსარჩელისთვის ქონების 2/4 წილის, ხოლო მეორე და მესამე მოსარჩელეებისთვის 1/4/-1/4 წილის მიეკუთვნებაა მოთხოვნილი.

20. კასატორების მტკიცებით, 2006 წლის 17 მაისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება პირველ მოსარჩელესა და ვ.ხ–ს შორის, ბათილი გარიგებაა ორი საფუძვლით: 1. სადავო უძრავი ქონება თანასაკუთებაა, რადგან მასში წილობრივი უფლებები სამივე მოსარჩელეს გააჩნია და ვ.ხ–ს მისი გასხვისების უფლება არ გააჩნდა, და 2. ხელშეკრულების მხარეებს შორის რეალურად ადგილი არ ჰქონია ნასყიდობის სამართალურთიერთობის წარმოშობას, სადავო გარიგება თვალთმაქცური გარიგებაა, რომლითაც სინამდვილეში ჩუქების ხელშეკრულება დაიფარა და მისი დადების მოტივი ვ.ხ–ის მდგომარეობის გაუარესების გამო გადაწყდა.

21. სსკ-ის 56-ე მუხლის (ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება) თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება) საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 56-ე მუხლის შესაბამისად, თვალთმაქცური გარიგების დროს, მართალია, ნების გამოვლენა მიმართულია სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ, თუმცა არა იმ ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელზეც მხარეები თანხმდებიან. ამგვარი გარიგების მიზანს წარმოადგენს იმ გარიგების დაფარვა, რომლის მიღწევის სურვილი მხარეებს რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში, არსებობს ორი გარიგება, ერთი თვალთმაქცური და მეორე – რომელიც მხარეებმა უშუალოდ გაითვალისწინეს. ამდენად, თვალთმაქცური გარიგება ერთგვარად ფარავს ნამდვილ გარიგებას, შესაბამისად, მას არ გააჩნია სამართლებრივი საფუძველი და იგი ბათილია. თუმცა, ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას გარკვეული სპეციფიკურობა ახასიათებს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია მხარეთა რეალური ნების გათვალისწინებით. ხშირ შემთხვევაში, მხარეები ვერ ერკვევიან, რა შინაარსის ხელშეკრულების გაფორმება სურთ ან კიდევ ვერ ასხვავებენ ერთმანეთისაგან გარიგების სხვადასხვა ტიპებს. სამოქალაქო კოდექსი შესაძლებლობას ანიჭებს ხელშეკრულების სუბიექტებს, გამოასწორონ დაშვებული შეცდომები თვალთმაქცური გარიგების ბათილად ცნობით და მხარეთა შეთანხმების მიმართ გამოიყენონ ის მოთხოვნები, რაც დამახასიათებელია იმ გარიგებისათვის, რომლის მიღწევაც მხარეებს სურდათ (შდრ. სუსგ -ები №ას-487-461-2015, 17.06.2015; №ას-1382-2018, 25.01.2019წ; № ას-3-2020, 16 ივნისი, 2020, პ.12).

22. თვალთმაქცური გარიგების დროს ნების გამოვლენის სუბიექტების ნება შეთანხმებულია და მათ განზრახული აქვთ განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომა, თუმცა, მათი შინაგანი ნება და გამოვლენილი ნება არ ემთხვევა ერთმანეთს. დადებული გარიგებით ისინი ფარავენ სხვა გარიგებას, რომლის დადების ნებაც რეალურად გააჩნიათ. ამ შემთხვევაში, დგება ამ ნორმის საფუძველზე ნების გამოვლენის ბათილობის საკითხი. თვალთმაქცური გარიგების დროს განხილვის საგანია გარიგების მხარეთა მიერ შინაგანი და გარეთ გამოვლენილი ნების ურთიერთმიმართება, ვინაიდან მათ შორის არსებობს შეუსაბამობა (იხ. სუსგ №ას-1142-1088-2014, 23.01.2015წ). ამდენად, თვალთმაქცური გარიგების დროს უნდა დადასტურდეს გარემოებები, რომლებიც მიუთითებენ სხვა გარიგების დადების სურვილზე და ამ დაფარული გარიგებისათვის აუცილებელ ყველა წინაპირობის არსებობაზე. ამ შემთხვევაში გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები.

23. განსახილველ შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთი თვალთმაქცური გარიგების შემთხვევაში აწევს იმ პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას.

24. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოწმის ჩვენებით არ დასტურდება, რომ სადავო ხელშეკრულებით ჩუქების ხელშეკრულება დაიფარა და ვ.ხ–ის ნამდვილი ნება პირველი მოსარჩელისთვის ბინის უსასყიდლოდ, საპირისპირო ვალდებულების გარეშე გადაცემას გულისხმობდა. მეტიც სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოწმის ჩვენების შეფასების შედეგად ვლინდებოდა არა ჩუქების, არამედ სამისდღეშიო ხელშეკრულებისათვის დამახასიათებელი წინაპირობები. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის და შეფასების საწინააღმდეგო შედავება კასატორს ამ კუთხით არ წარმოუდგენია.

25. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას მეორე და მესამე მოსარჩელეების ნაწილში სასარჩელო მოთხოვნების დაუსაბუთებლობასთან მიმართებითაც.

26. განსახილველ შემთხვევაში, მეორე და მესამე მოსარჩელეები სადავო უძრავ ქონებაზე თანასაკუთრების წარმოშობას 1961 წლის 14 ივლისს გაცემულ ორდერს უკავშირებენ, რომლის საფუძველზეც კომუნალურ საბინაო ფონდში რიცხული ბინა ვასილ ხ–ს (მათ მამას), მის მეუღლეს ვ.ხ–ს და შვილებს, წინამდებარე დავის მოსარჩელეებს გამოეყოთ. ხოლო 1992 წლის 2 სექტემბერს (სადავო ბინის პრივატიზაციის დროისათვის) როდესაც ვ.ხ–ი უკვე გარდაცვლილი იყო, ბინა ვ.ხ–ის სახელზე იქნა პრივატიზებული.

27. კასატორების მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მეორე და მესამე მოსარჩელეები უძრავ ქონებაზე უფლებადაკარგულ პირებად, რადგან პრივატიზების განხორციელების ძირითად საფუძვლად გამოყენებული დოკუმენტი - ორდერი, კვლავ ადასტურებდა მათი უფლების არსებობას. შესაბამისად, N107-ე დადგენილების საფუძველზე, სადავო ბინა, ვ.ხ–თან ერთად, სამივე მოსარჩელის თანასაკუთრების საგანს წარმოადგენს.

28. მოცემული დადგენილების პირველი პუნქტის მიხედვით, საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაცია წარმოადგენს მოქალაქეთათვის სახელმწიფო და საზოგადოებრივ საბინაო ფონდში მათ მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სახლის (ბინის) ნებაყოფლობითი შეღავათიანი პირობებით საკუთრებაში უსასყიდლოდ გადაცემას. ამავე დადგენილების მე-5 პუნქტით განსაზღვრულია პრივატიზაციის განხორციელების სუბიექტების ცნება, ასევე პრივატიზაციის განხორციელების წესი და ნორმის პირველი წინადადებით დადგენილია, რომ საცხოვრებელი სახლი (ბინა) უსასყიდლოდ გადაეცემათ საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებს, რომლებიც ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლები ან დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან.

29. მოხმობილი ნორმების შესაბამისად, საცხოვრებელი სახლის (ბინის) პრივატიზაციისას თანაბარი უფლებებით სარგებლობენ ის პირები, ვინც წარმოადგენენ ამ საცხოვრებელი სახლის (ბინის) დამქირავებლებს ან მათი ოჯახის წევრებს. აღნიშნული ნორმატიული აქტი საცხოვრებელი სახლის (ბინის) არც ერთ დამქირავებელს ან მისი ოჯახის წევრს პრივილეგირებულ მდგომარეობაში არ აყენებს.

30. აღნიშნული ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაციისათვის, სამოქალაქო კოდექსის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, ასევე საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი (ძალადაკარგულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1505-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად), რადგან სადავო ურთიერთობა წარმოშობილია მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე.

31. საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო და საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლებში საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობა ხორციელდება საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, რომელიც იდება გამქირავებელს - საბინაო-საექსპლუატაციო ორგანიზაციასა და დამქირავებელს - მოქალაქეს შორის, რომლის სახელზეც გაცემულია ორდერი. ანალოგიურ დანაწესს შეიცავდა სსრ საბინაო კოდექსის მე-60 მუხლის პირველი აბზაცი. ამავე კოდექსის 57-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი საბინაო ფონდის სახლში საცხოვრებელი სადგომის მიცემის გადაწყვეტილების საფუძველზე სახალხო დეპუტატთა რაიონული, საქალაქო, ქალაქის რაიონული, სადაბო, სასოფლო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტი მოქალაქეს აძლევს ორდერს, რომელიც მოცემულ საცხოვრებელ სადგომში შესახლების ერთადერთი საფუძველია. საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 62-ე მუხლის პირველი აბზაცის პირველი წინადადების თანახმად კი, განსაზღვრულია იმ პირთა უფლება-ვალდებულებები, რომლებიც დამქირავებლის ოჯახის წევრები არიან და მასთან ერთად ცხოვრობენ. მიუხედავად იმისა, რომ მათ არა აქვთ დადებული საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის შესახებ ხელშეკრულება, ისინი სარგებლობენ ყველა უფლებით და ეკისრებათ ყველა მოვალეობა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე.

32. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ №107 დადგენილებით განისაზღვრა უფლება, რომლის რეალიზაციის ფაქტობრივ საფუძველს საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსი წარმოადგენს.ქირავნობის ურთიერთობის ნამდვილობისათვის განმსაზღვრელი იყო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი‚ რომელიც, ერთ შემთხვევაში, წარმოიშობოდა წერილობითი ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო სხვა შემთხვევაში - დამქირავებელთან მცხოვრები ოჯახის წევრობის ინსტიტუტით და ამ უკანასკნელებს გააჩნიათ ყველა ის უფლება, რომლითაც დამქირავებელი. ამდენად, №107 დადგენილებით მინიჭებული უფლება დამქირავებელთან ერთად მცხოვრებ ოჯახის ყველა წევრზე ვრცელდება და, საერთო უფლებებთან ერთად, მათ სარგებლობიდან გამომდინარე მესაკუთრის ყველა ვალდებულება ეკისრებათ (სუსგ№ას-1161-1107-2013, 29 მაისი, 2015 წელი).

33. საკასაციო სასამართლოს არაერთ გადაწყვეტილებაშია ასახული მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ პრივატიზებულ ბინებზე საკუთრების უფლება მიეცემა ყველა იმ პირს, რომელსაც ბინის პრივატიზაციის დროისათვის საცხოვრებელ ფართობზე უფლება მოპოვებული ჰქონდა (ცხოვრობდა და ჩაწერილი იყო სადავო ბინაში) (იხ. სუსგ-ები №ას-155-146-05, 5.08.2005წ; Nას-1108-1028-2014, 31.07.2018წ; Nას-1173-2018, 14.01.2020წ)

34. ამრიგად, №107-ე დადგენილებით გათვალისწინებული საკუთრების უფლების მოსაპოვებლად მეორე და მესამე მოსარჩელეებს იმის დამტკიცება ევალებოდათ, რომ პრივატიზაციის დროისათვის ისინი ბინის მოსარგებლეები იყვნენ, რომლებიც ცხოვრობდნენ და სარგებლობდნენ ამ ბინით. შესაბამისად, წინამდებარე დავის ფარგლებში აღძრული მოთხოვნა განხორციელებადი იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუკი მოსარჩელეები სარწმუნოდ დაასაბუთებდნენ პრივატიზების დროისათვის სადავო მისამართზე ცხოვრებისა და უძრავი ნივთით სარგებლობის ფაქტს.

35. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო სრულად ეთანხმება გასაჩივრებულ განჩინებაში განვითარებულ მსჯელობასა და დასკვნებს და აღნიშნავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნა უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე მართებულად იქნა უარყოფილი.

36. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

37. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული განჩინება.

38. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ.ხ–ნის, ა.ლ–ძის და ს.ე–ნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. გ.ხ–ნს (პ/ნ ....), ა.ლ–ძეს (....) და ს.ე–ნს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე, პ.კ–ძის (პ/ნ .....) მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 1225 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2021 წლის 18 იანვარი), 70% – 857,5 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური