საქმე №ას-276-2020 1 ივლისი, 2020 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, გიორგი მიქაუტაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შპს ,, G.“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - კ.მ–ვი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან მოძრავი ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. კ.მ–ვმა (შემდგომ – მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს ,, G.-ის“ (შემდგომ - მოპასუხე, კომპანია, აპელანტი, კასატორი) მიმართ და მოითხოვა უკანონო მფლობელობიდან მოძრავი ნივთების გამოთხოვა.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2012-2017 წლებში მოპასუხე კომპანიის დირექტორი და დამფუძნებელი იყო. მან დაკისრებული ფუნქციის ჯეროვნად განხორციელების მიზნით კომპანიის ოფისში, ბოლნისის რაიონის სოფელ ......., მოძრავი ნივთები მიიტანა, კერძოდ, ძმისთვის მიძღვნილი ძეგლი ერთი ფილა, ერთი რკინის (ლითონის) მაგიდა, ერთი ხელის სათიბი, ერთი კარადა, ერთი სავარძელი, ორი ხელის საპკური (პულვერიზატორი), ერთი ცალი ჩანგალი, სამი ტელევიზორი, ერთი ანტენა-თეფში, ერთი ანტენა ბადიანი, ერთი წიგნი, ერთი მიკროსკოპი, ერთი პლასტმასის კასრი, ერთი რკინის კასრი, ერთი რკინის კარადა, ერთი კედლის საათი, ერთი ცალი პლატფორმა, ერთი რკინის სეიფი, ერთი დაშლილი ბურღი, ერთი რკინის ურო, ერთი გათბობის ღუმელი.

3. მოსარჩელემ, 2019 წლის 23 იანვარს, კომპანიის დირექტორს მიმართა და ზემოაღნიშნული ნივთების დაბრუნება მოითხოვა. კომპანიის დირექტორმა 2019 წლის 30 იანვრის წერილით მოსარჩელეს აცნობა, რომ არ იყო წინააღმდეგი ამ უკანასკნელისათვის კუთვნილი ნივთები დაებრუნებინა, რომელთა დადგენა-მოძიებისთვის სპეციალური კომისია შექმნა. თავის მხრივ, კომპანიამ მოსარჩელისგან ხუთი დასახელების ნივთის დაბრუნება მოითხოვა. ამასთან, 2019 წლის 28 მარტის წერილით კომპანიის დირექტორმა წერილობით დაადასტურა, რომ კომპანია ფლობდა მოსარჩელის კუთვნილ და 2019 წლის 23 იანვრის წერილით მოთხოვნილ ნივთებს. მოპასუხემ წერილში მიუთითა, რომ ნივთებს მას შემდეგ გადასცემდა მოსარჩელეს, რაც, თავის მხრივ, ეს უკანასკნელი კომპანიას კუთვნილ ნივთებს დაუბრუნებდა.

მოპასუხის პოზიცია:

4. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რომელიც კომპანიის ტერიტორიაზე მოსარჩელის მიერ მოთხოვილ ნივთთა განთავსებას დაადასტურებდა, ასევე - ამ ნივთების მოსარჩელის კუთვნილებას.

5. მოსარჩელე მოპასუხის კუთვნილ ნივთებს ფლობს, რომელთა დაბრუნების ვალდებულებაც მას არ შეუსრულებია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2019 წლის 13 მაისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა წინამდებარე განჩინების მე-2 პუნქტში მითითებული ნივთები.

სააპელაციო საჩივარი

7. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 15 ნოემბრის განჩინებით, მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 170-ე და 172-ე მუხლების ნორმატიულ შინაარსზე, რომლის თანახმად, უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

10. სააპელაციო სასამართლომ მტკიცებულებათა ერთობლიობის, მათ შორის, კომპანიის დირექტორის 2019 წლის 28 მარტის წერილის გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე დაასკვნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სადავო ნივთების მოსარჩელისადმი კუთვნილების ფაქტი მართებულად დაადგინა. სასამართლომ მიუთითა, რომ კომპანიის დირექტორის 2019 წლის 28 მარტის წერილით არაოორაზროვნად იყო დადასტურებული სადავო მოძრავი ნივთების მოსარჩელისადმი კუთვნილების ფაქტი და ის გარემოებაც, რომ მითითებული ნივთები სწორედ კომპანიის ტერიტორიაზე იყო დაცული. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია კომპანიის ბალანსზე არსებული ქონების შესახებ მტკიცებულება, რაც სადავო მოძრავი ნივთების მოსარჩელის კუთვნილების ფაქტს გამორიცხავდა.

11. სააპელაციო სასამართლომ მტკიცების ტვირთზე გაამახვილა ყურადღება (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლი) და განმარტა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მოსარჩელე მოპასუხის მხრიდან სადავო უძრავი ქონებით უკანონო სარგებლობასა და ხელშეშლაზე მიუთითებდა, მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა ისეთი მტკიცებულებების წარდგენა, რაც სარჩელში მითითებულ გარემოებებს გააქარწყლებდა, თუმცა მოპასუხემ ასეთი მტკიცებულებები სასამართლოს ვერ წარუდგინა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ კომპანიის მიერ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის უკანონოდ ფლობის ფაქტი დადგენილად მიიჩნია.

12. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე მოძრავი ნივთების მესაკუთრეა, ხოლო მოპასუხეს არ წარუდგენია იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულებები, რომ სადავო მოძრავ ნივთებს კანონიერად ფლობს, შესაბამისად, მოსარჩელე უფლებამოსილია, სრულყოფილად განახორციელოს მის კუთვნილ მოძრავ ნივთებზე კანონით გარანტირებული უფლებები.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

13. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

14. კასატორი უთითებს, რომ მოცემულ დავაში არ არსებობს არათუ მოთხოვნის კანონიერი საფუძველი, არამედ - დავის საგანიც.

15. კასატორის განმარტებით, სასამართლოს სსკ-ის 170-ე მუხლი არ უნდა გამოეყენებინა, ვინაიდან მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ ნივთებზე ამ უკანასკნელის საკუთების უფლება სასამართლოს არ დაუდგენია. საქმეში არაა წარდგენილი მოთხოვნილი ნივთების დამახასიათებელი რაიმე კონკრეტული ნიშანი-თვისება ან პარამეტრი, რითაც მათი იდენტიფიცირება მოხდებოდა.

16. კასატორი მიუთითებს, რომ სასამართლოს სსკ-ის 172-ე მუხლიც არ უნდა გამოეყენებინა, ვინაიდან უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვაზე მსჯელობამდე, ჯერ ამ მოთხოვნილ ნივთებზე მოსარჩელის საკუთრების უფლების არსებობის ფაქტი უნდა დადგენილიყო.

17. კასატორის განმარტებით, ამ უკანასკნელს არ უღიარებია მოსარჩელის კუთვნილი ნივთების არსებობის შესახებ, მან უბრალოდ ამგვარი დასახელების ნივთების არსებობის ფაქტზე მიუთითა.

18. კასატორის მტკიცებით, სასამართლოს სსკ-ის 158-ე მუხლის პირველი ნაწილი უნდა გამოეყენებინა, რომლის თანახმად, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. სადავო ნივთების კასატორის მფლობელობაში არსებობა ცალსახად მიუთითებს მის მესაკუთრეობაზე, რასაც დამატებით რაიმე დოკუმენტის წარდგენა არ სჭირდება.

19. სასამართლომ არასწორად განმარტა სსსკ-ის 102-ე მუხლიც, ვინაიდან სწორედ მოსარჩელეს უნდა ემტკიცებინა ის გარემოება, რომელზეც ამყარებდა საკუთარ მოთხოვნას. კასატორი მტკიცების ტვირთთან დაკავშირებით მიუთითებს უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე (საქმე Nას-1294-1214-2015), რომლის თანახმად, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტის მიხედვით, მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამას ამტკიცებს და არა მას, ვინც ამას უარყოფს. კასატორის განმარტებით, ვინაიდან მოსარჩელე კომპანიის მფლობელობაში არსებულ ნივთებზე მის საკუთრების უფლებაზე მიუთითებდა, სადავო ნივთებზე საკუთრების უფლების არსებობის მტკიცების ტვირთი სწორედ მას ეკისრებოდა.

20. კასატორის მითითებით, სასამართლო სანამ დააკმაყოფილებდა სარჩელეს უნდა მოეხდინა თითოეული ნივთის იდენტიფიცირება არა სახეობის, არამედ რაიმე სპეციალური ნიშნის მიხედვით, და დაედგინა ნივთების მოსარჩელისადმი კუთვნილების ფაქტი, რაც არ ვლინდება.

21. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომლის თანახმად, კომპანიის დირექტორის 2019 წლის 28 მარტის წერილით არაორაზროვნად არის დასაბუთებული სადავო მოძრავი ნივთების მოსარჩელისადმი კუთვნილებისა და კომპანიის ტერიტორიაზე არსებობის ფაქტი.

22. კასატორის განმარტებით, კომპანიის 2019 წლის 28 მარტის წერილი სასამართლოს იმავე წლის 30 იანვრის წერილთან ერთად უნდა განეხილა, სადაც საუბარი იყო მოსარჩელის ნივთების დადგენა-მოძიებაზე.

23. კასატორი მიუთითებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე ზეპირი მოსმენით არ განიხილა და მოპასუხის ახსნა-განმარტების გარეშე მიიღო დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება. ამასთან, კასატორს უფლება წაერთვა, სასამართლოს წინაშე მოსარჩელის უკანონო მოთხოვნა გაექარწყლებინა.

24. კასატორმა საკასაციო საჩივარს მტკიცებულებებიც დაურთო, კერძოდ, სასამართლოს მიერ გაცემული მხარეთა შორის დავის არსებობის ცნობები და დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

25. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

26. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

27. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

28. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

29. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც მოცემულ საქმეზე დადგენილად ითვლება შემდეგი:

30. 2017 წლის 21 აგვისტოს მონაცემებით, მოსარჩელე კომპანიის დირექტორი იყო.

31. 2019 წლის 23 იანვარს, მოსარჩელემ წერილით მიმართა კომპანიის დირექტორს და, როგორც მესაკუთრემ, კომპანიის ტერიტორიაზე არსებული 25 დასახელების ნივთის მისთვის დაბრუნება მოითხოვა.

32. მოპასუხემ 2019 წლის 30 იანვრის წერილით მოსარჩელეს აცნობა, რომ არ იყო წინააღმდეგი, მისთვის კუთვნილი ნივთები დაებრუნებინა, რომელთა დადგენა-მოძიებისათვის სპეციალური კომისია შექმნა.

33. კომპანიამ 2019 წლის 5 თებერვლის წერილით მოსარჩელისგან ხუთი დასახელების ნივთის დაბრუნება მოითხოვა.

34. 2019 წლის 28 მარტს კომპანიის დირექტორმა მოსარჩელეს 2019 წლის 23 იანვრის წერილის პასუხად აცნობა, რომ მოპასუხის სპეციალურმა კომისიამ განახორციელა 2019 წლის 23 იანვრის წერილში მითითებული მისი კუთვნილი ნივთების მოკვლევა-ინვენტარიზაცია, რის შედეგადაც დადგინა, რომ ადგილზეა შემდეგი დასახელების ნივთები: ძმისთვის მიძღვნილი ძეგლი ერთი ფილა, ერთი რკინის (ლითონის) მაგიდა, ერთი ხელის სათიბი, ერთი კარადა, ერთი სავარძელი, ორი ხელის საპკური (პულვერიზატორი), ერთი ცალი ჩანგალი, სამი ტელევიზორი, ერთი ანტენა-თეფში, ერთი ანტენა ბადიანი, ერთი წიგნი, ერთი მიკროსკოპი, ერთი პლასტმასის კასრი, ერთი რკინის კასრი, ერთი რკინის კარადა, ერთი კედლის საათი, ერთი ცალი პლატფორმა, ერთი რკინის სეიფი, ერთი დაშლილი ბურღი, ერთი რკინის ურო, ერთი გათბობის ღუმელი. იმავე წერილით კომპანიის დირექტორმა მოსარჩელეს განუმარტა, რომ ზემოთ ჩამოთვილი, იდენტიფიცირებული ნივთები გადაეცემოდა მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე, თავის მხრივ, კომპანიის კუთვნილ ხუთი დასახელების ნივთს დააბრუნებდა.

35. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება აქვს გამოკვლეული.

36. სარჩელზე დავის საგანი უკავშირდება საკუთრების უფლების დაცვას და მესაკუთრის მიერ უფლების დამრღვევი პირის მიმართ აღძრულია იმგვარი მოთხოვნა, რომელიც საკუთრების უფლების ობიექტის დაბრუნებას გულისხმობს, ანუ მესაკუთრე სასამართლოს მეშვეობით ითხოვს სხვისი უკანონო მფლობელობიდან მოხდეს საკუთარი ნივთების გამოთხოვა.

37. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება’’ (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება - მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, განაცხ. 6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

38. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

39. უკანონოდ დაკავებული ფართის გამოთავისუფლებისა და გადაცემის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილია.

40. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა ყველა ის ფაქტობრივი წანამძღვარი, რომელიც ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელია:

41. სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ უკანასკნელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

42. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლოს ვალდებულებაა, სწორი მიმართულება მისცეს მტკიცებით საქმიანობას, რაც გულისხმობს იმას, რომ მან საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების განსაზღვრის შემდეგ სადავო და უდავო ფაქტები უნდა გამიჯნოს ერთმანეთისგან. სადავო ფაქტები მტკიცების საგანში შემავალ ფაქტებს წარმოადგენს და მტკიცების ტვირთის განაწილების პროცესიც სწორედ აქ ვლინდება. სასამართლომ, როგორც საპროცესო საქმიანობის წარმმართველმა სუბიექტმა, მტკიცების ტვირთი იმგვარად უნდა გაანაწილოს, რომ საფრთხე არ შეექმნას მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი უფლების რეალიზაციას. მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი პროცესუალური წესი მოცემულია სსსკ-ის 102-ე მუხლში, რომლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მითითებული ნორმა საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლთან კავშირში იმ დასკვნის საფუძველს ქმნის, რომ მხარეს, რომელიც სასამართლოს მიმართავს კონკრეტული მოთხოვნით, აწევს - როგორც ამ მოთხოვნის საფუძვლად არსებული ფაქტების მითითების, ასევე, მათი დამტკიცების, ანუ მტკიცებულებების წარდგენის ტვირთი. როგორც წესი, ფაქტის მითითებისა და მისი დამტკიცების ტვირთი მჭიდროდ უკავშირდება ერთმანეთს, თუმცა არც ისაა გამორიცხული, რომ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით ერთ მხარეს მხოლოდ ფაქტის მითითების ტვირთი ეკისრებოდეს, ხოლო მეორე მხარეს, საწინააღმდეგოს დამტკიცების ტვირთი.

43. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს ეკისრება, უტყუარ მტკიცებულებზე დაყრდნობით დაამტკიცოს ნივთზე საკუთრების უფლების არსებობა, ასევე, ნივთის მოპასუხის მიერ ფლობის ფაქტი. ნივთის ვინდიცირების შემადგენელი ელემენტებიდან ერთ-ერთის დამტკიცების შეუძლებლობა სარჩელის უარყოფის საფუძველია. რაც შეეხება მფლობელს, მოსარჩელის მხრიდან მტკიცების ტვირთის დაძლევის შემთხვევაში, ზემოხსენებული ნორმებიდან გამომდინარე, მისი შესაგებელი შეიძლება, ემყარებოდეს, როგორც ფლობის ნამდვილი, მართლზომიერი უფლების არსებობას, ისე - საკუთრების უფლების ნამდვილობას და, როგორც ერთი, ისე - მეორე ფაქტის სათანადო მტკიცებულებით დადასტურება მას ეკისრება.

44. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქმეზე დადგენილი გარემოებებიდან გამომდინარე, რომელიც წინამდებარე განჩინების 30-ე-34-ე პუნქტებშია მოცემული, მტკიცდება უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერების არსებობა, კერძოდ, დასტურდება, სადავო მოძრავი ნივთების მოსარჩელისადმი კუთვნილების ფაქტი და მათი კომპანიის ტერიტორიაზე არსებობა (კომპანიის 2018 წლის 28 მარტის წერილის თანახმად, წინამდებარე განჩინების მე-2 პუნქტში მითითებული მოძრავი ნივთები კომპანიის მფლობელობაშია და მათი მოსარჩელისათვის გადაცემა მოხდება მას შემდეგ, რაც თავის მხრივ, მოსარჩელე კომპანიის კუთვნილ ნივთებს დააბრუნებს), ამ ფაქტობრივი მოცემულობის პირობებში კი, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი კასატორზე გადავიდა. მან კი ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება, საქმეში სათანადო მტკიცებულებების არარსებობის გამო.

45. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელემ დაამტკიცა ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების ყველა წინაპირობის არსებობა, რაც კასატორთა მიერ სათანადო წესით უარყოფილი არ ყოფილა.

46. კასატორის მითითებასთან მიმართებით, რომელიც სააპელაციო საქმისწარმოების ეტაპზე საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე, მხარეთა დაუსწრებლად განხილვას ეხება, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლოს განხილვაშია მესაკუთრის სარჩელი, უკანონო მფლობელობიდან მოძრავი ნივთის გამოთხოვის შესახებ, შესაბამისად, განსახილველი დავის საგნის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლო სსსკ-ის 376¹ მუხლის მე-3 ნაწილის საფუძველზე ,,...... აგრეთვე თუ საქმე შეეხება უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას და საქართველოს საბანკო დაწესებულებების, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების, არასაბანკო სადეპოზიტო დაწესებულებების − კვალიფიციური საკრედიტო ინსტიტუტების მიერ დადებული (მათ შორის, ელექტრონული ფორმით დადებული) სესხის (კრედიტის) გაცემის შესახებ ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე დავებს, სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია საქმე განიხილოს ზეპირი მოსმენის გარეშე. საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვის შესახებ წინასწარ უნდა ეცნობოს მხარეებს. ზემოთ აღნიშნული გარემოებების არსებობის შემთხვევაშიც მოსამართლეს უფლება აქვს, საქმე განიხილოს ზეპირი მოსმენით“, უფლებამოსილი იყო საქმე ზეპირი მოსმენის გარეშე განეხილა, რაც ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა კონვენციის მე-6 მუხლის დარღვევად ვერ განიხილება.

47. პალატა მიუთითებს ერთ-ერთ პრეცედენტულ გადაწყვეტილებაზე, რომელშიც ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ განიხილა განმცხადებლის პრეტენზია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმითა (საკუთრების უფლება) და კონვენციის მეექვსე მუხლით მინიჭებულ (სამართლიანი სასამართლოს უფლება) უფლებათა დარღვევასთან დაკავშირებით (იხ. Fredin v Sweden, 18.02.1991წ., / განაცხადის №12033/86). განმცხადებლის პრეტენზია იმ არგუმენტს ეფუძნებოდა, რომ მას შეეზღუდა საქმის განხილვაში მონაწილეობის საპროცესოსამართლებრივი შესაძლებლობა, ხოლო სამოქალაქო უფლებათა სრულყოფილად რეალიზებისათვის, ყველასთვის ხელმისაწვდომი უნდა ყოფილიყო ზეპირი მოხსენებით წარდგომისა და, შესაბამისად, საქმის მხარეთა დასწრებით განხილვა. აღნიშნულ საქმეზე ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დადგინა, რომ ვინაიდან მატერიალური თვალსაზრისით, განმცხადებლის მოთხოვნა შეეხებოდა საკუთრების უფლებას, რომელიც სამართლებრივი ბუნებით „სამოქალაქო“ ხასიათისა იყო, ამიტომ კონვენციის მე-6 მუხლით მინიჭებული უფლების დარღვევის საკითხიც სამოქალაქო ჭრილში უნდა განხილულიყო. ეს ყოველივე კი, ნათელს ჰფენდა იმას, რომ „წრფელი და ღრმააზროვანი“ კამათი (შეჯიბრი) მხარეთა შორის და საქმის განმხილველი სასამართლოს წინაშე, გადამწყვეტი იყო თითოეულის უფლებათა დასადგენად. თუმცა საკვანძო საკითხი, მოცემული დავის სწორად გადაწყვეტისათვის, სასამართლოს მოსაზრებით, სწორედ იმაში მდგომარეობდა, რომ „წრფელ და ღრმააზროვან“ ზეპირ განხილვაზე სავალდებულო მოთხოვნა არ ვრცელდებოდა ზემდგომ და საბოლოო ინსტანციის სასამართლოზე.

48. საქმეში „ჰერმი იტალიის წინააღმდეგ'' (დიდი პალატის 2006 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება) ადამიანის უფლებათა სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზეპირი მოსმენის აუცილებლობა „დამოკიდებულია შესაბამისი სამართალწარმოების კონკრეტულ მახასიათებლებზე; მხედველობაში უნდა იყოს მიღებული ეროვნული მართლმსაჯულების მთლიანი სისტემა და მასში სააპელაციო სასამართლოს როლის მნიშვნელობა.“ როდესაც შესაბამისი სააპელაციო განხილვა მხოლოდ კანონის საკითხებს ეხება, ზეპირი მოსმენა, ზოგადად, არ მოითხოვება (ECTHE, აქსენი გერმანიის წინააღმდეგ, №8273/78, 1983 წლის 8 დეკემბრის გადაწყვეტილება, პარ. 32).

49. ამასთან, პალატა მიუთითებს, რომ დავის განხილვის ფორმას განსაზღვრავს სასამართლო საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, ანუ აღნიშნული საკითხი განეკუთვნება სასამართლოს დისკრეციის სფეროს, შესაბამისად, ვინაიდან საქმეზე დადგენილ იქნა ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც სადავოდ არ გამხდარა არც ერთი მხარის მიერ, სსსკ-ის 376¹ მუხლის მე-3 ნაწილის ძალით სააპელაციო სასამართლო უფლებამოსილი იყო, საქმე განეხილა მხარეთა დაუსწრებლად, ზეპირი მოსმენის გარეშე.

50. რაც შეეხება საკასაციო ინსტანციაში წარმოდგენილ მტკიცებულებებს, საკასაციო პალატა, უპირველესად, აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, ვინაიდან საკასაციო სასამართლო არ წარმოადგენს ფაქტების დამდგენს, ამ ინსტანციაში ახალი მტკიცებულების მიღება დაუშვებელია, ამასთან, სარჩელის წარმატებულობისათვის მნიშვნელობა არ აქვს სასამართლოს მიერ გაცემულ მხარეთა შორის დავის არსებობის ცნობებსა და დაზარალებულად ცნობის შესახებ დადგენილებას.

51. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

52. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

53. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

54. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (შდრ. სუსგები: Nას-80-76-2017, 2017 წლის 24 თებერვლის განჩინება; Nას-1251-2018, 2019 წლის 8 თებერვლის განჩინება).

55. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

56. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორს დაუბრუნდება 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს ,, G.-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. შპს ,, G.“-ს (ს/ნ ....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ი.მ–ოს მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადახდო დავალება - 9048529872 / მიღების თარიღი - 10.02.2020), 70% - 210 ლარი.

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

გიორგი მიქაუტაძე