საქმე №ას-1493-2018 26 მარტი, 2020 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.გ–ა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ლ.ბ–ი“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 7 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და გაუქმებულ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სს „ლ.ბ–სა“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კრედიტორი“) და გ.გ–ას (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მსესხებელი“ ან „კასატორი“) შორის 2011 წლის 21 ნოემბერს გაფორმდა NRB01086-2011 გენერალური საკრედიტო ხაზით მომსახურების ხელშეკრულება (შემდგომში - „გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულება“), რომლითაც განისაზღვრა ერთიანი საკრედიტო ლიმიტი 36 000 აშშ დოლარის ოდენობით, 360 თვის ვადით.

2. გენერალურ საკრედიტო ხელშეკრულებაში 2013 წლის 26 ივნისს შევიდა ცვლილება და ერთიანი საკრედიტო ლიმიტი განისაზღვრა - 60 000 აშშ დოლარით ან მისი ექვივალენტით კონვერტირებად ვალუტაში.

3. მხარეთა შორის 2014 წლის 24 ივლისს გაფორმდა N002/2014/61680 საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება (შემდგომში - „საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება“), გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულების დანართი, რომლის საფუძველზეც მოსარჩელემ მოპასუხის სასარგებლოდ გასცა კრედიტი - 52 500 აშშ დოლარის ოდენობით შემდეგი პირობებით: წლიური საპროცენტო სარგებელი 13%, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა - 2024 წლის 01 აგვისტო. ხელშეკრულებით განისაზღვრა პირგასამტეხლო - ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,5%-ის ოდენობით. ხელშეკრულებასთან ერთად მხარეს გადაეცა სესხის დაფარვის გრაფიკი, რომელიც წარმოადგენდა ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს.

4. საბანკო კრედიტის ხელშეკრულების მიზნობრიობას წარმოადგენდა - რეფინანსირება. მოპასუხეზე გაცემული კრედიტით დაიფარა 2013 წლის 03 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებები.

5. მოპასუხეს არ შეუსრულებია საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებები. შესაბამისად, მისი დავალიანება, 2015 წლის 10 ოქტომბრის მდგომარეობით, შეადგენს - 61 521,89 აშშ დოლარს.

6. გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულებიდან და მის ფარგლებში მოქმედი ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე მოთხოვნების უზრუნველყოფის მიზნით, მხარეთა შორის 2011 წლის 21 ნოემბერს დაიდო იპოთეკის ხელშეკრულება (შემდგომში - „იპოთეკის ხელშეკრულება“), რომლის საფუძველზეც იპოთეკით დაიტვირთა მოპასუხის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე: თბილისი, ......, სართული N8, ბინა N83, ს.კ. ....... (შემდგომში - „იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება“).

7. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მისთვის საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების - 61 521,89 აშშ დოლარის დაკისრება, საიდანაც სესხის ძირითადი თანხა არის - 52 500 აშშ დოლარი, პროცენტი - 8063,96 აშშ დოლარი და ჯარიმა - 957,93 აშშ დოლარი; დავალიანების დაფარვის მიზნით, იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების რეალიზაცია, ხოლო, იმ შემთხვევაში, თუ უძრავი ქონების რეალიზაციის გზით მიღებული თანხა არ იქნება საკმარისი ვალდებულების სრულად დასაფარად, აღსრულების მიქცევა მოპასუხის სხვა ქონებაზე.

8. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა დავალიანების - 61 521,89 აშშ დოლარის გადახდა, საიდანაც სესხის ძირითადი თანხა არის - 52 500 აშშ დოლარი, პროცენტი - 8063,96 აშშ დოლარი და პირგასამტეხლო - 957,93 აშშ დოლარი; დავალიანების დაფარვის მიზნით, სარეალიზაციოდ მიექცა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება, ხოლო, იმ შემთხვევაში, თუ უძრავი ქონების რეალიზაციის გზით მიღებული თანხა არ იქნება საკმარისი ვალდებულების სრულად დასაფარად, დადგინდა აღსრულების მიქცევა მოპასუხის სხვა ქონებაზე.

10. მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 07 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 11 ივლისის გადაწყვეტილება.

12. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

13. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში კრედიტის დაბრუნება გათვალისწინებული იყო ნაწილ-ნაწილ (გრაფიკით), თუმცა, მსესხებელმა 2014 წლის 01 სექტემბრიდან დაარღვია მისი დაფარვის ვადა და დამატებითი ვადის მიცემის მიუხედავად, გადახდა არ განუხორციელებია. შესაბამისად, მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო შეეწყვიტა საკრედიტო ურთიერთობა და მოეთხოვა დავალიანების დაფარვა. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-400, 873-ე მუხლებით და ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დააკისრა მოპასუხეს სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე როგორც სესხის ძირითადი თანხის, ასევე პროცენტისა და პირგასამტხელოს გადახდა (სესხის ძირითადი თანხის დაკისრების ნაწილში გადაწვეტილება მოპასუხეს არ გაუსაჩივრებია და შესულია კანონიერ ძალაში).

14. სააპელაციო პალატამ უსაფუძვლოდ მიიჩნია აპელანტის მტკიცება იმასთან დაკავშირებით, რომ გაფრთხილება დავალიანების გადაუხდელობის შემთხვევაში სესხის ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე, ჩაბარდა მოპასუხისათვის უცნობ და არაუფლებამოსილ პირს. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ხელშეკრულებაში მოპასუხის მისამართად მითითებული იყო - წალენჯიხა, ........ აღნიშნულ მისამართზე გაგზავნილი შეტყობინება 2015 წლის 26 ოქტომბერს ჩაბარდა ოჯახის წევრს, მამიდას. მოპასუხეს შეტყობინება გაეგზავნა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წესით, მის მიერ მითითებულ მისამართზე. რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ გზავნილის მიმღები პირი არ ცხოვრობს მოპასუხის მიერ მითითებულ მისამართზე და მოპასუხეს მასთან ნათესაური კავშირი არ გააჩნია, წარდგენილი არ ყოფილა.

15. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია პროცენტის შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობასთან დაკავშირებით. მისი მოსაზრებით, საბანკო სექტორში კრედიტებზე დადგენილი საშუალო პროცენტის გათვალისწინებით, წლიური სარგებელი 13%-ის ოდენობით გონივრულ ოდენობას წარმოადგენდა. ამასთან, სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკის შესაბამისად, წლიური 13% სარგებელი არ განიხილებოდა ამორალურ და საჯარო წესრიგის საწინააღმდეგო ოდენობად.

16. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ დაკისრებული პირგასამტეხლო სრულად შეესაბამებოდა ვალდებულების დარღვევის ხარისხს, მის ხანრძლივობას და რაიმე საფუძველი დაკისრებული პირგასამტეხლოს შემცირებისათვის არ არსებობდა.

17. სააპელაციო სასამართლო მითითებით, საქმის მასალებით დასტურდებოდა, რომ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულება უზრუნველყოფილი იყო მხარეთა შორის დადებული იპოთეკის ხელშეკრულებით, შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 301-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და იპოთეკის ხელშეკრულების 4.1. პუნქტის შესაბამისად, კრედიტორი უფლებამოსილი იყო იპოთეკის საგნის რელიზაციის გზით დაეკმაყოფილებინა ამავე პუნქტიდან გამომდინარე (მათ შორის სესხის სარგებლისა და პირგასამტეხლოს) მოთხოვნები.

18. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი. მან მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება, კერძოდ, მოპასუხისათვის პროცენტის სახით 2205 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილში და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

19. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

19.1. სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა, ზოგ შემთხვევაში კი საერთოდ არ შეაფასა და არ გაითვალისწინა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებები და განჩინება მიიღო მხოლოდ და მხოლოდ მოწინააღმდეგე მხარის ახსნა-განმარტებაზე დაყრდნობით;

19.2. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოსარჩელემ 2013 წლის 03 ივლისის ხელშეკრულება, რომელსაც ფაქტობრივად დაეფუძნა სადავოდ ქცეული გადაწყვეტილება, სასამართლოში წარადგინა მთავარ სხდომაზე, მაშინ, როდესაც მხარეს უკვე შეზღუდული ჰქონდა უფლებამოსილება კასატორის თანხმობის გარეშე წარედგინა და საქმეზე დაერთო მტკიცებულებები. კასატორის წინააღმდეგობის მიუხედავად, საქმეს მტკიცებულების სახით დაერთო აღნიშნული ხელშეკრულება;

19.3. სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი, უდავო გარემოებად მიიჩნია, რომ გაფრთხილების წერილი კასატორს ხელშეკრულებით დადგენილი წესით ჩაბარდა და შედეგად მიიღო უკანონო გადაწყვეტილება;

19.4. მოსარჩელე უთითებდა, რომ მოპასუხე ვადაგადაცილებაში იმყოფებოდა 01.09.2014 წლიდან, რაც არ შეესაბამება სინამდვილეს, ვინაიდან სარჩელზე დართული მოპასუხის პირადი ანგარიშის ამონაწერიდან ირკვევა, რომ მას ბოლო გადახდა უფიქსირდება 09.09.2015 წელს, რითაც დაფარული აქვს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული კრედიტის თანხა – 54 724.51 აშშ დოლარის ოდენობით, რაც სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ გაითვალისწინა;

19.5. სასამართლომ ასევე არ გაითვალისწინა, რომ მოწინააღმდეგე მხარის მიერ არ იყო წარდგენილი მოპასუხისათვის დარიცხული დავალიანების დეტალური აღწერა, რათა ნათელი გამხდარიყო თუ რა პრინციპითა და რა ოდენობით ხდებოდა კასატორისთვის დავალიანების დარიცხვა მოსარჩელის მიერ მითითებული პერიოდის განმავლობაში;

19.6. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ ჯამში მოპასუხეს საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, გადახდილი აქვს 157 857,67 აშშ დოლარი;

19.7. სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის განმარტება იმასთან დაკავშირებით, რომ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება გაცილებით აღემატებოდა საკრედიტო ლიმიტს, ასევე დარჩენილი დავალიანების ოდენობას, რის გამოც არ არსებობდა მისი სარეალიზაციოდ მიქცევის საფუძველი;

19.8. სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წლიური საპროცენტო სარგებლის ოდენობა -13% არის არაგონივრული და უნდა შემცირდეს;

19.9. მოსარჩელე მოქმედებდა ცალსახად არაკეთილსინდისიერად. მან არ გაითვალისწინა ბაზარზე არსებული საპროცენტო განაკვეთი, მოსალოდნელი რისკები და ბოროტად გამოიყენა საბაზრო ძალაუფლება. მოსარჩელემ სესხისათვის შეუსაბამოდ მაღალი საპროცენტოს სარგებელი განსაზღვრა, რაც ეწინააღმდეგება საზოგადოებაში დამკვიდრებულ ზნეობრივ ღირებულებებს და სსკ-ის 54-ე მუხლის შესაბამისად ბათილია.

20. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 22 ნოემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

21. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

22. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

23. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

25. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით პრეტენზია (შედავება) არ განუხორციელებია.

26. კასატორი მიუთითებს პროცესუალურ დარღვევაზე. კერძოდ, იგი დავობს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მთავარ სხდომაზე საქმეს დაურთო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება.

27. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 215-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, მხარეთა და მათ წარმომადგენელთა შუამდგომლობები და განცხადებები ახალ მტკიცებულებათა წარმოდგენის ან გამოთხოვის შესახებ სასამართლომ შეიძლება განიხილოს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე მხარეს არ შეეძლო მათი წარმოდგენა, აგრეთვე თუ მათ შესახებ მისთვის ობიექტური მიზეზებით ვერ იქნებოდა ცნობილი და მათი წარმოდგენის საფუძველი წარმოიშვა მთავარ სხდომაზე, ან თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო შესაბამისი შუამდგომლობებისა და განცხადებების წარმოდგენა საქმის მოსამზადებელ სტადიაზე.

28. ამდენად, მხარემ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე მტკიცებულებები სასამართლოს უნდა წარუდინოს მთავარ სხდომამდე, საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე. გამონაკლისს წარმოადგენს შემთხვევები, როცა მას მტკიცებულებების წარუდგენლობისათვის აქვს საპატიო მიზეზი ან არსებობს სხვა ობიექტური გარემოება, რაც მტკიცებულების წარდგენას შეუძლებელს ხდის.

29. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ 2013 წლის 03 ივლისის საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება სასამართლოში წარადგინა 2017 წლის 29 მაისს (იხ. ტ. I, ს.ფ. 188-193), ხოლო სასამართლოს მთავარი სხდომა დაინიშნა 2017 წლის 11 ივლისს, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 15 ივნისის ადგილზე თათბირით მიღებული განჩინებით (იხ. ტ. I, ს.ფ. 197-199). ამდენად, მოსარჩელემ აღნიშნული ხელშეკრულება სასამართლოს წარუდგინა საქმის მოსამზადებელ ეტაპზე, რის გამოც დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია მტკიცებულების საქმეზე დართვასთან დაკავშირებით.

30. საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება ძირითადად ეფუძნება მხარეთა შორის დადებულ საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებას და არა 2013 წლის 03 ივლისის ხელშეკრულებას.

31. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება გასაჩივრებულია მხოლოდ პროცენტის (ნაწილობრივ, 2205 აშშ დოლარის ნაწილში) ნაწილში, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს კასატორის მხოლოდ იმ პრეტენზიაზე, რომელიც რელევანტურია საკასაციო მოთხოვნისათვის.

32. კასატორი დავობს, რომ მხარეთა შორის დადებული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით სესხისთვის შეუსაბამოდ მაღალი საპროცენტო სარგებელი განისაზღვრა, რომელიც საზოგადოებაში დამკვიდრებულ ზნეობრივ ღირებულებებს ეწინააღმდეგება და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის შესაბამისად, ბათილია.

33. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს.

34. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს, როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს (იხ. სუსგ №ას-15-15-2016, 01 მარტი, 2016 წელი; №ას-1184-1145-2016, 17 თებერვალი, 2017 წელი).

35. დამკვიდრებული შეხედულების თანახმად, გარიგება ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს, როდესაც იგი არსებითად არღვევს ერთ-ერთი მხარის ინტერესებს და არათანაბარ პირობებში აყენებს მას. ზნეობის შესაბამისი გარიგება არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს სოციალური სამართლიანობის პრინციპს, ხელშეკრულების მხარეს არ უნდა აყენებდეს შეუსაბამოდ რთულ მდგომარეობაში. ამ საკითხის კვლევისას შემოწმების საგანი არის არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებაში, არამედ გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობასთან (იხ. საქმე №ას-625-584-2017 , 07 ივლისი, 2017 წელი).

36. ამორალურობის საფუძვლით სესხის (საბანკო კრედიტის) ხელშეკრულების სრულად ან ნაწილობრივ ბათილად ცნობისათვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) ფაქტობრივი შემადგენლობა - შეუსაბამობა ერთი მხარის შესრულებასა და მეორე მხარის საპასუხო შესრულებას შორის; „თვალშისაცემი განსხვავება“ - მაგალითად, როცა სახელშეკრულებო პროცენტი 100%-ით აჭარბებს საბაზრო განაკვეთს; ბ) სუბიექტური წინაპირობები - როცა ერთი მხარე ბოროტად იყენებს მეორე მხარის უმწეო მდგომარეობას; გამოუცდელობას; მდგომარეობას, როცა მხარეს არა აქვს შესაძლებლობა, შეაფასოს ორივე მხარის მოქმედების დადებითი და უარყოფითი ფაქტორები (გონივრული განსჯის უუნარობა); უნებისყოფობას (ნების მნიშვნელოვან სისუსტეს); გ) როცა ერთი მხარე სარგებლობს მეორე მხარის ასეთი მდგომარეობით გამორჩენის მიღების მიზნით (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, მუხლი 623, www.gccc.ge).

37. მოცემულ შემთხვევაში, მითითებული წინაპირობები არ არსებობს. კერძოდ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის დადებული საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით განსაზღვრული სესხის სარგებელი - წლიური 13%, საბანკო სექტორში კრედიტზე დადგენილი საშუალო პროცენტის გათვალისწინებით, არ არის არაგონივრული ოდენობა. შესრულებასა და საპირისპირო შესრულებას შორის არ არის აშკარა შეუსაბამობა, რაც ცხადყოფს, რომ სარგებლის მიმღები, კრედიტორი შესაბამის ნაწილში არ მოქმედებდა არაკეთილსინდისიერად.

38. დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით, სესხით სარგებლობისათვის წლიური 13% სარგებელი არ განიხილება ამორალურ პირობად (იხ. მაგ. სუსგ საქმე №ას-93-2019 , 31 მაისი, 2019 წელი).

39. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ განმარტება გააკეთა მხარეთა შორის დადებული სესხის ხელშეკრულების იმ პირობის სამართლიანობის შესახებ, რომელიც სესხისათვის არაგონივრულ სარგებელს ითვალისწინებდა და ამით არღვევდა კრედიტორის ქცევის კეთილსინდისიერების სტანდარტს. კერძოდ, საკასაციო პალატამ მხარეთა შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებით, ხელშეკრულების ძლიერი მხარის, მეწარმე სუბიექტის მიერ განსაზღვრული წლიური სარგებლის ოდენობა - 72% საზოგადოებაში დამკვიდრებული ზნეობრივი პრინციპების საწინააღმდეგო ქმედებად შეაფასა და მისი ოდენობა შეამცირა წლიურ 48%-მდე (იხ. სუსგ საქმე №663-629-2015, 28 ივლისი, 2015 წელი).

40. ამდენად, საკასაციო პალატა დაუსაბუთებლად მიიჩნევს კასატორის პრეტენზიას საბანკო კრედიტის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლის ოდენობის მართლზომიერებასთან დაკავშირებით.

41. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda“-ს (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება-მოვალეობები. საქართველლოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას.

42. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

43. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით, ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

44. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. მაგ. სუსგ საქმე №ას-894-834-2017, 03 ნოემბერი, 2017 წელი; №ას-1325-2018, 22 თებერვალი, 2019 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

45. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

46. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. გ.გ–ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს გ.გ–ას (პ/ნ ......) დაუბრუნდეს ე.ე–ძის მიერ 2018 წლის 12 ნოემბრის №12 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 (ორას ათი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე