საქმე №ას-38-2021 18 მაისი, 2021 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „კ.მ.ც–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ა.ბ–ი, ლ.კ–ია (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 12.10.2020წ. განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მორალური ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

1.1. 2018 წლის 14 ნოემბერს ა.ბ–მა და ლ.კ–იამ (შემდეგში ტექსტში ერთობლივად მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელეები“ ან „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრეს შპს „კ.მ.ც–ის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „აპელანტი“, „კასატორი“, ან „სამედიცინო დაწესებულება“ ან „კლინიკა“) წინააღმდეგ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები:

კ.ხ–ვს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელეების დედა“ ან „პაციენტი“) 16.05.2018წ. სამედიცინო დაწესებულებაში ჩაუტარდა ოპერაცია. მედპერსონალის შეცდომების შედეგად, რაც ტრაქეის დაზიანებაში გამოიხატა, პაციენტი გარდაიცვალა, რითიც მოსარჩელეებმა განიცადეს მორალური ზიანი.

3. მოპასუხის პოზიცია:

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო, წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, მიუთითა პაციენტის ტრაქეის ანომალიაზე (დათხელებული კედლები), როცა ოპერაციის გარეშეც შესაძლებელი იყო მისი დაზიანება, და მოითხოვა სარჩელის უარყოფა.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 10.04.2020წ. გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელეების სასარგებლოდ დაეკისრა მორალური ზიანის - 100 000 ლარის გადახდა.

5. სააპელაციო საჩივრით მოპასუხემ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღება და სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 12.10.2020წ. განჩინებით სააპელაციო საჩივარი უარყოფილ იქნა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

5.2. სააპელაციო სასამართლომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილებაზე გაამახვილა ყურადღება და აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებმა სათანადო მტკიცებულებებზე დაყრდნობით უზრუნველყვეს კლინიკის ექიმების მიერ სამედიცინო შეცდომის დაშვების ფაქტის დადასტურება (ინტუბაციის, რეანიმაციის ნაწილში), რაც ბრალეულ მიზეზობრივ კავშირშია მძიმე შედეგის დადგომასთან - ტრაქეის დაზიანებასთან, რამაც გამოიწვია პაციენტის გარდაცვალება. აპელანტმა მედპერსონალის ბრალეულობის გამომრიცხველი ვერცერთი ფაქტი ვერ დაადასტურა.

5.3. სააპელაციო პალატის დასკვნით, დადგენილი გარემოებები - მედპერსონალის მიერ დაშვებული შეცდომების გამო მოსარჩელეებს სრულიად მოულოდნელად გარდაეცვალათ 53 წლის დედა; მძიმე მდგომარეობა 12 დღე გაგრძელდა და სამი რთული ოპერაციის შემდეგ ვერ მოხერხდა მისი გადარჩენა; ინფორმაცია პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ არ მიეწოდებოდათ იმ ხარისხით, როგორი სიმძიმისაც იყო, - მოსარჩელეებისათვის წარმოადგენდა უმძიმეს მორალურ ტრავმას და დაკისრებული თანხა სრულად შეესაბამება კლინიკის მედპერსონალის ბრალეულობისა და მოსარჩელეთა მორალური ზიანის ხარისხს.

6. განჩინება მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა და მოითხოვა მისი გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

საკასაციო საჩივარი აგებულია შემდეგ მოსაზრებებსა და სავარაუდო დარღვევებზე:

6.1. სამედიცინო დაწესებულების პერსონალს არ დაუშვია რაიმე შეცდომა, რომელსაც პირდაპირ ან ირიბად შეიძლება გამოეწვია პაციენტის გარდაცვალება. მათ გააკეთეს ყველაფერი, რათა პაციენტის ტრაქეის ანომალიით გამოწვეული დაზიანებები, როგორც ოპერაციული, ისე კონსერვატიული მკურნალობით და სარეანიმაციო ღონისძიებებით აღმოეფხვრათ.

6.2. ურთიერთგამომრიცხავია პროფესიული განვითარების საბჭოს სხდომის ოქმში მოყვანილი მსჯელობები, რომელთა უმრავლესობა სამედიცინო თვალსაზრისით არის უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელი. სავსებით ალოგიკურია რეცენზენტ ლ. რ–ის მიერ განვითარებული მსჯელობა, რომ: ინტუბაცია არის ბრმა მეთოდი. არსებობს სასუნთქი გზების რთული ანატომია და არც ისე იშვიათად. ანესთეზიის დროს მენეჯმენტი არ იყო სწორად წარმართული. არსებობს სტანდარტი და ამ შემთხვევაში სტანდარტის ყველა ჯაჭვი იყო დარღვეული.... და რომ ინტუბაციის სამი მცდელობის შემდეგ ანესთეზიოლოგს პაციენტი უნდა გაეღვიძებინა. გაუგებარია, რომელ სტანდარტზეა საუბარი. რეცენზენტები ლ. რ–ი და ქ. მ–ი თავიანთი უპასუხისმგებლო და დაუსაბუთებელი მსჯელობით გამოუსწორებელ ზიანს აყენებენ მოპასუხეს. ასევე ბუნდოვანია 21.02.2020წ. სასამართლო სხდომაზე დასმულ შეკითხვებზე მათი პასუხები.

6.3. უნდა აღინიშნოს, რომ ბრონქოსკოპისტ ო.ქ–ვას ქმედებებში რაიმე, თუნდაც უმნიშვნელო სახის დარღვევა, არცერთ პირს/ორგანოს არ გამოუვლენია. ბრონქოსკოპის მეშვეობით ინტუბაციის პროცესში ტრაქეა არ დაზიანებულა.

6.4. შეფასება უნდა მიეცეს სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 06.09.2018წ. ექსპერტიზის დასკვნას, რომლითაც ვერ დადგინდა სამედიცინო დაწესებულების რომელიმე ექიმის ბრალეულობით პაციენტის გარდაცვალების ფაქტი. ამავე საკითხს უკავშირდება დამოუკიდებელი ექსპერტის მ.ნ–ის მოსაზრება, რომელმაც არსებითად გაიზიარა ექსპერტიზის დასკვნაში მოცემული მსჯელობა, თუმცა, თავს მისცა უფლება, პაციენტის გარდაცვალება დაეკავშირებინა არასათანადო სამედიცინო მომსახურებასთან.

6.5. გაუგებარია, რა გარემოებას ადასტურებს მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი კომპანია „ა–ვას“ მიერ შედგენილი № 29/02 დასკვნა, რომელშიც აღნიშნულია, რომ სამედიცინო დოკუმენტაციაში მოყვანილი და კამერებით დაფიქსირებული ფაქტობრივი დროები, რიგ შემთხვევაში, არ შეესაბამება ერთმანეთს. დასკვნა არ შეიცავს მონაცემებს იმგვარ შეუსაბამობაზე, რომელსაც ირიბად მაინც შეეძლო გამოეწვია პაციენტის გარდაცვალება. სასამართლოს არ დაუდგენია, კონკრეტულად რომელი ექიმის მოქმედება თუ უმოქმედობა იქნა მიჩნეული იმ სახის დარღვევად და აუცილებელი ყურადღებიანობის სტანდარტის უგულებელყოფად, რომელსაც პირდაპირ ან ირიბად მაინც შეძლო გამოეწვია პაციენტის გარდაცვალება.

6.6. არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 1007-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები. სკ-ის 413-ე მუხლის განმარტების თანახმად, მორალური ზიანის ანაზღაურებისას არსებობს მტკიცების მაღალი სტანდარტი, რომ დამდგარ მორალურ ზიანსა და ვალდებულების დარღვევას შორის იკვეთებოდეს მიზეზობრივი კავშირი სსკ-ის 412-ე მუხლის მიხედვით.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 26.02.2021წ. განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

8. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

10. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

11. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია და საკასაციო საჩივრით დასაშვები, დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) წამოყენებული არ არის, რომ:

11.1. მოსარჩელეების დედას 2017 წლის აპრილში კლინიკა „ი–აში“ ექოსკოპიური კვლევის შედეგად დაუდგინდა ადენომიოზი, კვანძოვანი ფორმა, საერთაშორისო კლასიფიკაციით - მეოთხე ხარისხის ადენომიოზი. ოპერაციულ მკურნალობაზე (პაციენტის ასაკში იკურნება მხოლოდ ქირურგიული ჩარევით) პაციენტმა უარი განაცხადა, ამიტომ მკურნალობა 2018 წლის მაისამდე გადაიდო.

11.2. 02.05.2018წ. პაციენტმა კონსულტაციისთვის მიმართა მოპასუხე სამედიცინო დაწესებულებას. ოპერაცია (ლაპარასკოპიული გზით საშვილოსნოს ექსტირპაცია დანამატებთან ერთად) იყო გეგმიური და იგი ჩატარდა მიმართვიდან 14 დღის შემდეგ - 16.05.2018წ..

11.3. ოპერაციის დაწყებამდე რთულად წარიმართა ინტუბაცია, რომელიც ანესთეზიოლოგთა მხრიდან რამდენიმე (მინიმუმ ხუთი) უშედეგო მცდელობის შემდგომ ბრონქოსკოპის საშუალებით განხორციელდა.

11.4. ოპერაციის დასრულების და პაციენტის რეანიმაციულ განყოფილებაში გადაყვანის შემდგომ, მას გამოუვლინდა ტრაქეის ტრავმული დაზიანება.

11.5. სამედიცინო მანიპულაციების შედეგად პაციენტს დაუზიანდა ტრაქეა. რეანიმაციულ ღონისძიებათა და ტრაქეის/არტერიის ჰერმეტულობის აღდგენის მიზნით ჩატარებული ორი ოპერაციის მიუხედავად, მისი გადარჩენა ვერ მოხერხდა და 27.05.2018წ. მესამე ოპერაციის მიმდინარეობისას გარდაიცვალა.

11.6. კლინიკაში მიმართვის დროს პაციენტს ტრაქეა დაზიანებული არ ჰქონდა და ტრაქეის ანომალია არ აღენიშნებოდა.

11.7. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 06.09.2018წ. #003561918 დასკვნის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „ექსპერტიზის დასკვნა“) თანახმად, პაციენტის გარდაცვალების მიზეზია მწვავე სისხლნაკლებობა, განვითარებული ფილტვის არტერიის წინა ზედა კედლის ნაფლეთოვან-ქსოვილოვანი დეფექტიდან ინტენსიური სისხლდენა (იხ.: ექსპერტიზის დასკვნა, ტ.1, ს.ფ.218-277). ექსპერტთა განმარტებით, გამოსაკვლევ ობიექტს ტრაქეის არანაირი პათოლოგია/ანომალია არ აღენიშნებოდა - გვამის გამოკვლევის დროს დეტალურად იქნა შესწავლილი სასუნთქი გზები, ამოღებულ იქნა მთლიანი ტრაქეა და გაფართოებული კვლევის ფარგლებში მოხდა მიკროსკოპულად მისი შემოწმება, არანაირი თანდაყოლილი დეფექტი/ანომალია არ იყო, მიკროსკოპული კვლევითაც აღმოჩნდა, რომ სტრუქტურა იყო ნორმალური (იხ.: 21.02.2020წ. სხდომის ოქმი, 15:20-15:22).

11.8. ტრაქეის დეტალურ და ინდივიდუალურ გამოკვლევას ადასტურებს ექსპერტიზის დასკვნის კვლევით ნაწილში არსებული ჩანაწერი - გული, ტრაქეა, მაგისტრალური სისხლძარღვები და მარჯვენა ფილტვის ზედა წილი აღებულ იქნა ერთიან მაკროპრეპარატად და დაფიქსირდა ფორმალიანის განზავებულ ხსნარში, შემდგომი დეტალური ლაბორატორიული გამოკვლევისთვის (იხ.: ექსპერტიზის დასკვნა, ტ.1, ს.ფ.235).

11.9. ექსპერტიზის დასკვნაში სასამართლო სამედიცინო დიაგნოზად მითითებულია „ტრაქეის დაზიანება ინტუბაციის დროს“ (იხ.: ექსპერტიზის დასკვნა, ტ.1, ს.ფ.237). იგივეა აღნიშნული ოპერაციის პროტოკოლებში, წინასაოპერაციო ეპიკრიზებში, პაციენტის გასინჯვის ფურცელში (ტ.3, ს.ფ.72-74; 368-371; 351-352; 221-235).

11.10. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს პროფესიული განვითარების საბჭომ 01.02.2019წ. №2 სხდომაზე კომისიურად განიხილა მოსარჩელეების დედისათვის გაწეული სამედიცინო დახმარების ხარისხი. სამედიცინო დოკუმენტაციის რეცენზია წარადგინეს სსიპ „თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის“ ანესთეზია-რეანემატოლოგიისა და ზოგადი ქირურგიის ექიმ-სპეციალისტებმა. რეცენზენტთა დასკვნის მიხედვით: წინასაოპერაციო პერიოდში ანამნეზები არასრულად შეიკრიბა. წინასაოპერაციო ჩანაწერში არ არის აღნიშნული ადრინდელი ოპერაციებისას გამოყენებული ანესთეზიების შესახებ ინფორმაცია, წინასწარი დიაგნოზი, ინტუბაციის დაგეგმილი მეთოდი, პაციენტის სიმაღლე, ჩივილები, სისხლის ჯგუფი/რეზუს კუთვნილება. რეცენზენტთა დასკვნისა და პროფესიული განვითარების საბჭოს სხდომის ოქმში აღნიშნულია, რომ საერთაშორისოდ აღიარებული რეკომენდაციით, ინტუბირების სამი უშედეგო მცდელობის შემდგომ, გამოყენებულ უნდა იქნეს ფიბროოპტიკური ტექნოლოგია, ხოლო თუ კლინიკაში ამის საშუალება არ არის, საჭიროა სუნთქვისა და ცნობიერების აღდგენა, გეგმური ოპერაციის გადადება და შემდგომი ინტუბაცია ბრონქოსკოპის კონტროლით (იხ.: პროფესიული განვითარების საბჭოს 01.02.2019წ. №2 სხდომის ოქმი, ტ.1, ს.ფ.281-300). მოცემულ შემთხვევაში ეს არ გაკეთებულა.

11.11. პაციენტის მკურნალობის პროცესში (ინტუბაციის, რეანიმაციის ნაწილში) დაშვებული იყო საექიმო შეცდომები. კერძოდ: ანამნეზის არასრულად შეკრება (შესაძლებელი იყო ინფორმაციის მოძიება ოპერაციამდე, ისევე როგორც ეს მოხდა ოპერაციის შემდეგ წარმოქმნილი გართულებების შედეგად); რეკომენდაციების დაუცველად წარმართული ინტუბაცია (ინტუბირების მრავალი უშედეგო ცდის შემდგომ არ მოხდა პაციენტის გამოღვიძება და გეგმიური ოპერაციის გადადება); დარღვევები რეანიმაციაში მოთავსების შემდგომ (არ ხდებოდა პაციენტისთვის ჩადგმული ინტუბაციის მილის კონტროლი).

11.12. დაზიანებულმა ტრაქეამ გამოიწვია პაციენტის გარდაცვალება. ტრაქეის დაზიანება რომ არ მომხდარიყო, პაციენტის სიცოცხლეს საფრთხე არ შეექმნებოდა, რადგან ის გეგმიური ოპერაცია, რისთვისაც პაციენტმა მიმართა სამედიცინო დაწესებულებას, ჩატარდა გართულების გარეშე და პაციენტის დამძიმება გამოწვეული იყო უშუალოდ ტრაქეის მემბრანოზული კედლის დაზიანებით, რასაც საბოლოოდ მოჰყვა ტრაქეის მემბრანის ნაკერის უბნის ნეკროზი, არტერიიდან სისხლდენა და გულის გაჩერება.

12. სსკ-ის 1007-ე მუხლის თანახმად, სამედიცინო დაწესებულებაში მკურნალობისას (ქირურგიული ოპერაციის ან არასწორი დიაგნოზით დამდგარი შედეგი და სხვ.) პირის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საერთო საფუძვლებით. ზიანის მიმყენებელი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, თუ დაამტკიცებს, რომ ზიანის დადგომაში მას ბრალი არ მიუძღვის. ამავე კოდექსის 997-ე მუხლით, პირი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა მესამე პირს მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით თავისი შრომითი (სამსახურებრივი) მოვალეობის შესრულებისას. პასუხისმგებლობა არ დადგება, თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე.

13. სსსკ-ის მე-4 მუხლით მოდავე მხარეებს თანაბარი შესაძლებლობა აქვთ განსაზღვრონ ფაქტები თავიანთი მოთხოვნებისა თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და თვითონვე მიიღონ გადაწყვეტილება, თუ რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ე.ი. მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი დამტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს.

14. საკასაციო სასამართლო კასატორის ყურადღებას მიაქცევს სსკ-ის 1007-ე მუხლის შინაარსზე და განმარტავს, რომ ამ ნორმით გათვალისწინებული სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება სსკ-ის 992-ე მუხლით განსაზღვრული ოთხი წინაპირობის არსებობას მოითხოვს: უნდა დადგინდეს მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ზიანი, მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ზიანს შორის და ბრალი. ნორმის მიზნიდან გამომდინარე, მართლსაწინააღმდეგო ქმედებად მიიჩნევა სამედიცინო დაწესებულების მიერ არასწორად განხორციელებული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა, რამაც გამოიწვია ზიანი (საქმე №ას-1124-1044-2017, 30.07.2018წ.).

15. პაციენტს აქვს უფლება მიიღოს ხარისხიანი მომსახურება და ჯანმრთელობის დაცვის სფეროში მომსახურება მისთვის ხელმისაწვდომი იყოს (უფლება ხარისხიანი სამედიცინო მომსახურების სტანდარტების დაცვაზე). პაციენტის უფლებების შესახებ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის თანახმად, საქართველოს თითოეულ მოქალაქეს უფლება აქვს სამედიცინო მომსახურების ყველა გამწევისაგან მიიღოს ქვეყანაში აღიარებული და დანერგილი პროფესიული და სამომსახურეო სტანდარტების შესაბამისი სამედიცინო მომსახურება.

16. რაც შეეხება პაციენტის უფლებას უსაფრთხოებაზე, იგი პრაქტიკულად მოიცავს ხარისხიანი სამედიცინო მომსახურების სტანდარტების დაცვასა და პრევენციულ ღონისძიებებზე უფლებებს. ყველას აქვს უფლება განთავისუფლდეს იმ საფრთხეებისაგან, რომლებიც განპირობებულია ჯანდაცვის სამსახურების ცუდი ფუნქციობით, საექიმო გულგრილობით, სამედიცინო შეცდომებით და ხელი მიუწვდებოდეს სამედიცინო მომსახურებასა და მკურნალობაზე, რომელიც აკმაყოფილებს უსაფრთხოების მაღალ სტანდარტებს (ნუნუ კვანტალიანი, პაციენტის უფლებები და ჯანმრთელობის დაცვის პერსონალის სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საფუძვლები, სამართლის დოქტორის აკადემიური ხარისხის მოსაპოვებლად წარდგენილი დისერტაცია, თბილისი, 2012 წ., გვ.94-96).

17. პაციენტის უფლებების შესახებ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის „ა.ა“ და „ა.ბ“ ქვეპუნქტების საფუძველზე, პაციენტს ან მის კანონიერ წარმომადგენელს უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს და მოითხოვოს: კომპენსაცია ქონებრივი და არაქონებრივი ზიანისა, რომლებიც გამოწვეულია: პაციენტის უფლებების დარღვევით; მცდარი სამედიცინო ქმედებით.

18. მედიცინო პერსონალის ქმედებით ან უმოქმედობით გამოწვეული პაციენტის ფიზიკური ან ფსიქიკური მდგომარეობის გაუარესების ან სიკვდილის შემთხვევაში, პაციენტს, მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს შეუძლია მოითხოვოს პაციენტისათვის მიყენებული როგორც მორალური, ასევე მატერიალური ზიანის ანაზღაურება (საქმე №ას-1124-1044-2017, 30.07.2018წ., 34).

19. სამედიცინო მუშაკის ქცევის, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქცევის კვალიფიკაციისას, აუცილებელია არასათანადო სამედიცინო დახმარების აღმოჩენის ფაქტის დადგენა. ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მოიცავს არა მარტო მის აქტიურ მოქმედებებს, არამედ, უმოქმედობასაც.

20. პაციენტისათვის მიყენებული ზიანისას, როგორც წესი, ექიმის განზრახი ბრალი არ იკვეთება. ასეთ შემთხვევებში საკმარისია, დადგინდეს ექიმის გაუფრთხილებლობა, რაც გულისხმობს მის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების აუცილებელი გულისხმიერებისა და ყურადღების გარეშე განხორციელებას. გულისხმიერება და ყურადღებიანობა გამოიხატება ექიმის მიერ საჭირო სამედიცინო მოქმედებების ზედმიწევნით ხარისხიანად, აღიარებული სამედიცინო სტანდარტების შესაბამისად შესრულებაში.

21. მკურნალობის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება დაკმაყოფილდეს, თუკი პირისათვის მიყენებული ზიანი გამოწვეულია უშუალოდ მცდარი სამედიცინო მოქმედებით, ანუ გამოკვეთილია მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის. ის გარემოება, რომ ზიანი გამოიწვია სამედიცინო პერსონალის ქმედებამ, უტყუარად უნდა დადგინდეს. უშედეგო მკურნალობა ან მკურნალობის უარყოფითი შედეგი თავისთავად (უა–ვოდ) არ იწვევს სამედიცინო პერსონალის პასუხისმგებლობას. ზიანი გამოწვეული უნდა იყოს მკურნალობისას დაშვებული შეცდომებით, ანუ, თუ მკურნალობა სწორადაა წარმართული, თუნდაც მას უარყოფითი შედეგი მოჰყვეს, არ იწვევს ექიმის პასუხისმგებლობას (შდრ. იხ. სუსგ-ები: საქმე №ას-1046-966-2017, 20.07.2018წ.; საქმე №260-244-11, 27.06.2011წ.; №ას-1800-2019, 20.02.2020წ.).

22. „მცდარი საექიმო ქმედების“ განმარტება მოცემულია ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის „ო“ ქვეპუნქტში და გულისხმობს ექიმის მიერ უნებლიედ პაციენტის მდგომარეობისათვის შეუსაბამო სადიაგნოზო და/ან სამკურნალო ღონისძიებების ჩატარებას, რაც მიყენებული ზიანის უშუალო მიზეზი გახდა.

23. საექიმო შეცდომად მიიჩნევა ექიმის მიერ საზოგადოდ აღიარებული სამედიცინო და ეთიკური სტანდარტების, კანონმდებლობით განსაზღვრული წესების დარღვევა, რამაც განაპირობა პაციენტის შეუსაბამო სადიაგნოზო და/ან სამკურნალო ღონისძიებები, რაც, თავის მხრივ, პაციენტისათვის ზიანის მიყენების უშუალო მიზეზი გახდა. ექიმს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ პაციენტს მართლზომიერად და უშეცდომოდ უმკურნალეს, იგი პასუხს აგებს არასწორ მკურნალობაზე და მხოლოდ ასეთი მკურნალობის თანმდევ უარყოფით შედეგზე. ამდენად, ექიმის პასუხისმგებლობის საფუძველი არის არა მკურნალობის უარყოფითი შედეგი, არამედ სამედიცინო მეცნიერების სტანდარტებიდან გადახვევა (სუსგ საქმე №1268-1526-09, 25.05.2010წ.).

24. აღნიშნული კატეგორიის დავებში პაციენტს (მის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს) ეკისრება, როგორც ფაქტების სრულყოფილად და დამაჯერებლად წარდგენისა და გაცხადების ვალდებულება, აგრეთვე მტკიცების ტვირთი იმის დასადასტურებლად, რომ მკურნალობისას შეცდომა დაუშვეს. თუ მისი განმარტებები არ დადასტურდება, მაშინ სამკურნალო შეცდომა მოთხოვნის საწინააღმდეგოდ არ დამტკიცდება. ასევე, პაციენტმა უნდა წარმოადგინოს და დაამტკიცოს, რომ დამდგარი ზიანი ეფუძნება სამედიცინო დაწესებულების ვალდებულების დარღვევას (იხ.: სუსგ საქმე №ას-111-111-2018, 11.05.2018წ., 78). მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალების საფუძველზე საქმეზე დადგენილია ზიანის ანაზღაურების ყველა წინაპირობა (ექსპერტიზის დასკვნა, (ტ.1, ს.ფ.218-277); ექსპერტის განმარტებები (21.02.2020წ. სხდომის ოქმი, 15:20-15:22); ოპერაციის პროტოკოლები, წინასაოპერაციო ეპიკრიზები, პაციენტის გასინჯვის ფურცელი (ტ.3, ს.ფ.72-74; 368-371; 351-352; 221-235); პროფესიული განვითარების საბჭოს 01.02.2019წ. №2 სხდომის ოქმი, ტ.1, ს.ფ.281-300)). ზიანის მიმყენებელმა ვერ დაამტკიცა, რომ ზიანის დადგომაში მას ბრალი არ მიუძღვის.

25. სსკ-ის 413-ე მუხლით, არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც. საექიმო შეცდომით პირისათვის მიყენებული ზიანი შესაძლოა, იყოს როგორც ქონებრივი, ისე - არაქონებრივი. მატერიალური (ქონებრივი) ზიანი შესაძლოა, გამოიხატოს ჯანმრთელობის დაზიანებით, დამატებითი ხარჯების გაწევით და სხვა. ხოლო მორალური (არაქონებრივი) ზიანი ვლინდება პირის მორალურ განცდებსა და სულიერ ტკივილში, რომელსაც იგი განიცდის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე შეაფასა შვილის გარდაცვალებით მშობლისათვის მიყენებული მორალური ზიანი და განმარტა: უდავოა, რომ ახალგაზრდა შვილის გარდაცვალებით მშობელი განიცდის მნიშვნელოვან მორალურ ტკივილს, რაც დაკავშირებულია განგრძობად ნეგატიურ განცდებსა და სტრესულ მდგომრეობასთან... მორალური ტანჯვით მიყენებული ზიანის (არაქონებრივი ზიანის) ანაზღაურება ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, მისი მიზანია არამატერიალური სიკეთის ხელყოფით გამოწვეული ტანჯვის შემსუბუქება, ნეგატიური განცდების სიმძიმისა და ინტენსივობის შემცირება (იხ.: სუსგ საქმე #ბს-327-309 (2კ-07), 16.05.2019წ.).

26. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეზე „სარიშვილი-ბოლქვაძე საქართველოს წინააღმდეგ“ სამედიცინო შეცდომის გამო გარდაცვლილი პირის ცოცხლად დარჩენილი ახლო ნათესავის მიერ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა მიიჩნია სამართლებრივი დაცვის ერთ-ერთ ფორმად, მისი განხორციელების მექანიზმის არარსებობა კი შეაფასა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-2 მუხლის პროცედურული ნაწილის დარღვევად სამოქალაქოსამართლებრივ დაცვის საშუალებებთან მიმართებით. მისი განმარტებით, კონვენციის მე-2 და მე-3 მუხლების დარღვევის შედეგად არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება, პრინციპში, შესაძლებელი უნდა იყოს, როგორც სამართლიანი დაცვის საშუალებების ერთ-ერთი ფორმა (იხ. პოლ და ოდრი ედვარდსები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ ((Paul and Audrey Edwards v. the United Kingdom), N 46477/99, §§ 97 და 101, ECHR 2002-II; ბაბინსი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Bubbins v. the United Kingdom), N 50196/99, § 171, ECHR 2005-II (ამონარიდები); რეინოლდსი გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (Reynolds v. the United Kingdom), N 2694/08, §§ 65-68, 13 მარტი 2012 და მოვსესიანი სომხეთის წინააღმდეგ (Movsesyan v. Armenia), N 27524/09, § 73, 16 ნოემბერი 2017). შედეგად, უზენაესი სასამართლოს მიერ იმის დადასტურების ფონზე, რომ მომჩივანმა „უდავოდ“ განიცადა ფსიქოლოგიური სტრესი მისი ახალგაზრდა შვილის გარდაცვალების გამო, უპირობო საკანონმდებლო შეზღუდვით მომჩივანს გაუმართლებლად წაერთვა შესაძლებლობა, სასამართლოს გზით მოეთხოვა კომპენსაციის მიღება არაქონებრივი ზიანის სანაცვლოდ, როგორც მისთვის ხელმისაწვდომი სამოქალაქოსამართლებრივი დაცვის საშუალება (საქმე სარიშვილი-ბოლქვაძე საქართველოს წინააღმდეგ/CASE OF SARISHVILI-BOLKVADZE v. GEORGIA, საჩივარი N 58240/08, 19.07.2018წ. გადაწყვეტილება, 96-98; იხ.: http://www.supremecourt.ge/files/upload-file/pdf/sarishvili-bolkvadze-saqartvelos-winaagmdeg.pdf). ამდენად, მოცემულ დავაში მოსარჩელეებს აქვთ მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება.

27. დადგენილია, რომ მოსარჩელეების დედამ 53 წლის ასაკში კლინიკას მიმართა გეგმური ოპერაციისათვის, მის სოცოცხლეს საფრთხე არ ემუქრებოდა. კლინიკის მედპერსონალის მიერ დაშვებული საექიმო შეცდომების შედეგად, შეცდომებით გამოწვეული გართულების შედეგების აღმოფხვრის მიზნით ჩატარებული ორი უშედეგო ოპერაციის შემდეგ, მესამე ოპერაციის მიმდინარეობისას, პაციენტი გარდაიცვალა. მშობლის გარდაცვალებით შვილებმა განიცადეს მნიშვნელოვანი მორალური ტკივილი, რაც დაკავშირებულია განგრძობად ნეგატიურ განცდებთან და სტრესთან. დამდგარი ზიანის სიმძიმის, მოსარჩელეების სუბიექტური დამოკიდებულებით დამდგარი ზიანის მიმართ და განცდების ინტენსივობის მხედველობაში მიღებით, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხისათვის მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით დაკისრებული თანხის ოდენობა - 100 000 ლარი - არის გონივრული და სამართლიანი.

28. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

29. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ ეწინააღმდეგება მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას (შდრ. სუსგ №ას-1800-2019, 20.02.2020წ.). კასატორის მიერ არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. ამდენად, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

30. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 5 000 ლარის 70% – 3500 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „კ.მ.ც–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. შპს „კ.მ.ც–ს“ (ს/ნ ....) უკან დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 5 000 ლარის (საგადახდო დავალება N543, გადახდის თარიღი 24.11.2020წ.) 70% – 3500 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: თამარ ზამბახიძე

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი

მირანდა ერემაძე