საქმე №ას-1598-2019 23 ივლისი, 2021 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე,
ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი –თ.ა–ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სს "ს–ი" (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივლისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი _ ხელშეშლის აღკვეთა, თანხის დაკისრება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 19 ნოემბრის გადაწყვეტილებით, თ.ა–ის (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი_ სარჩელი სს ,,ს–ის’’ (შემდეგში: მოპასუხე ან კომპანია) მიმართ ხელშეშლის აღკვეთისა და თანხის დაკისრების შესახებ (მოსარჩელე მოითხოვდა: 1. დაევალოს მოპასუხეს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის საკადასტრო კოდით: №..... კაბელისგან გათავისუფლება; 2. მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 2007 წლის სექტემბრიდან 2017 წლის სექტემბრამდე №...... ნაკვეთით სარგებლობისთვის 26 560 ლარის გადახდა დაეკისროს; 3. მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, 2014 წლის 1 იანვრიდან 2017 წლის სექტემბრამდე №...... ნაკვეთით სარგებლობისთვის 18756 ლარის გადახდა დაეკისროს; 4. მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, გაერთიანებული №...... მიწის ნაკვეთის სარგებლობისთვის ყოველთვიურად 600 ლარის გადახდა დაეკისროს, 2017 წლის სექტემბრიდან 12 თვის პერიოდზე), არ დაკმაყოფილდა.
2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 17 ივლისის განჩინებით უცვლელად დარჩა.
3. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოცემულ საქმეზე შემდეგი სადავო ფაქტობრივი გარემოებები დაადგინა, რაც სრულად გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ:
3.1. უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ. თბილისი, ......, კორპუსი 29-ის მიმდებარედ, (ნაკვეთი №..), ფართი 88.00 კვ.მ, საკადასტრო კოდით №... საკუთრების უფლება 19/10/2007 წელს დარეგისტრირდა რ.ა–ის სახელზე (ტ.1, ს. ფ. 68-71);
3.2. აღნიშნული უძრავი ქონება მოსარჩელის საკუთრებად, საჯარო რეესტრის მონაცემებით, 23/03/2010 წლის უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე აღირიცხა (ტ. 1,ს.ფ. 72-73);
3.3. უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისი, ....., კორპუსი 29-ის მიმდებარედ, (ნაკვეთი №13/048), ფართი 172.00 კვ.მ, საკადასტრო კოდით №....., სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს 04/04/2013წ. №02-9/225 ბრძანების საფუძველზე საკუთრების უფლებით ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის სახელზე ირიცხებოდა;
3.4. 12/12/2013წ. სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს N 2564 საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობის საფუძველზე №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება მოსარჩელის სახელზე აღირიცხა. ამ მომენტისთვის უძრავ ნივთზე ფიქსირდება შეზღუდვა-დარეგისტრირებული კონფიგურაციით მშენებლობის უფლების გარეშე (ტ.1, ს.ფ. 74-75).
3.5. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხარეთა ახსნა-განმარტებების და საქმეში წარდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერებით დადგენილად მიიჩნია, რომ მოხდა №....... და №.......... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთების გაერთიანება. გაერთიანების შედეგად არსებული უძრავი ქონება, საერთო ფართით 260 კვ.მ, საკადასტრო კოდი №....... საკუთრების უფლებით მოსარჩელის სახელზე ირიცხება (ტ.1, ს.ფ. 76-78);
3.6. ხაზოვანი ნაგებობის მესაკუთრეს წარმოადგენს მოპასუხე კომპანია. საკუთრების უფლება დარეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, №..... საკადასტრო კოდით (ტ.1, ს.ფ. 108). მოპასუხის წარმომადგენელის განმარტებით ხაზოვანი ნაგებობის საკუთრების უფლებით რეგისტრაცია 1999 წლიდან ფიქსირდება და ამ დროისათვის მოსარჩელე მხარის საკუთრება დარეგისტრირებული არ იყო.
4. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4, 102-ე, 105-ე მუხლებზე და საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერების მიხედვით უდავოდ დადგენილად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოსარჩელის საკუთრების უფლების რეგისტრაციას, როგორც ცალ-ცალკე საკადასტრო კოდით დარეგისტრირებულ ორ მიწის ნაკვეთზე, ისე გაერთიანებული სახით არსებულ უძრავ ქონებაზე, წინ უსწრებდა ხაზოვანი ნაგებობის რეგისტრაციის ფაქტი საჯარო რეესტრში. ის გარემოება, რომ მოპასუხე კომპანიის საკუთრებაში არსებული და საჯარო რეესტრში დარეგისტრირებული ხაზოვანი ნაგებობა კვეთდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ №...... მიწის ნაკვეთს, არ წარმოადგენდა სადავო გარემოებას.
5. მოსარჩელემ მიმართა მოპასუხე კომპანიას N ........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის გათავისუფლების მოთხოვნით კომპანიის კუთვნილი კაბელებისგან. აღნიშნულზე მხოლოდ იმ პირობით განუცხადა მოპასუხემ თანხმობა განცხადების ავტორს, თუ სახაზო მეურნეობის გადატანა მოხდებოდა დამკვეთის ხარჯით.
6. მოსარჩელის განმარტებით, ზიანი ადგებოდა მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთებით სარგებლობის შეზღუდვის გამო და ზიანის ოდენობის დასადგენად, მისი დაკვეთით, მომზადდა დასკვნები ცალ-ცალკე, N ....., N ...... და N ........ მიწის ნაკვეთებზე. კერძოდ, თ .ჯ. ა.კ–ის“ მიერ მომზადებული შეფასების დასკვნებით, ყოველთვიურად სარგებლობის საბაზრო ღირებულება 2014 წლის 1 იანვრიდან 2017 წლის აგვისტომდე N ..... მიწის ნაკვეთზე 400 ლარს შეადგენს; N ..... მიწის ნაკვეთზე - 200 ლარს, ხოლო N ...... მიწის ნაკვეთზე 600 ლარს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 17-30, 31-45, 46-58);
7. მოპასუხე მხარის ახსნა-განმარტებით და საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერებით (ტ.1, ს.ფ. 74) სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ მისი კუთვნილი უძრავი ქონება შეიძინა არსებული უფლებრივი შეზღუდვით. კერძოდ, მოსარჩელემ უძრავი ქონება შეიძინა იმ მდგომარეობით, რომ მასზე გადიოდა ხაზოვანი ნაგებობა, რაც, თავის მხრივ, ასევე წარმოადგენდა საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ობიექტს, უძრავი ქონების რეგისტრაციისთვის განკუთვნილი წესის შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია, მოსარჩელის მითითება, რომ ხაზობრივი ნაგებობის რეგისტრაცია მესაკუთრის თანხმობის გარეშე განხორციელდა, მით უმეტეს იმ ფაქტობრივი გარემოების გათვალისწინებით, რომ წინა მესაკუთრეს აღნიშნული გარემეობა სადავოდ არ გაუხდია.
8. სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელის მიერ N ..... ს/კ მქონე მიწის ნაკვეთი შეძენილი იყო 2010 წლის 23 მარტს, ხოლო №.... ს/კ ქვეშ მყოფი მიწის ნაკვეთი მოსარჩელის საკუთრებაში იმყოფებოდა 2013 წლის 12 დეკემბრიდან, შესაბამისად ნივთთან დაკავშირებულები მოთხოვნები მოსარჩელეს წარმოეშობოდა მისი გადაცემის მომენტიდან, ანუ, იმ მომენტიდან, როდესაც მოსარჩელეს წარმოეშვა ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის უფლება.
9. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები, მათზე მიუთითა და დამატებით აღნიშნა:
9.1. 30.07.2013 წელს მომზადებული ამონაწერით, უძრავი ქონება, მდებარე, ქ. თბილისში, ...... 29-ის მიმდებარედ, (ნაკვეთი N13/27), ს/კ ..... (ნაკვეთის დანიშნულება: არასასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: 88.00 კვ.მ, შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1; შენობა-ნაგებობების საერთო ფართი: 129.93), მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენს; უფლების წარმოშობის საფუძველია: უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება N100259842, დამოწმების თარიღი: 23/03/2010, ნოტარიუსი მ. ჩ–ძე. საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თარიღია - 26/03/2010 წ. (ტ. 1, ს.ფ. 72-73);
9.2. 19.10.2007 წელს მომზადებული ამონაწერით, უძრავი ქონება, მდებარე, ქ. თბილისში, ......., კორპუსი 29-ის მიმდებარედ, (ნაკვეთი N13/27), ს/კ N ... (ნაკვეთის დანიშნულება: არასასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: 88.00 კვ.მ., შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1; შენობა-ნაგებობების საერთო ფართი: 129.93), 19.10.2007 წლიდან (უფლების რეგისტრაციის თრიღი) წარმოადგენდა რ.ა–ის საკუთრებას (ტ. 1, ს.ფ. 68-71);
9.3. ამდენად, წინამდებარე განჩინების 9.1 და 9.2 ქვეპუნქტებში მითითებული უძრავი ქონება საკადასტრო კოდით ....., 2007 წლის 19 ოქტომბრის მდგომარეობით, იმყოფებოდა კერძო პირის, რ.ა–ის საკუთრებაში, ხოლო, მოსარჩელე ამ ქონების მესაკუთრე 2010 წლიდან გახდა;
9.4. 19.12.2013 წელს მომზადებული ამონაწერით, უძრავი ქონება, მდებარე, ქ. თბილისში, ........, კორპუსი 29-ის მიმდებარედ, (ნაკვეთი N13/048), ს/კ .... (ნაკვეთის დანიშნულება: არასასოფლო-სამეურნეო, დაზუსტებული ფართობი: 172.00 კვ.მ), მოსარჩელის საკუთრებას წარმოადგენს. უფლების წარმოშობის საფუძველია: საკუთრების დამადასტურებელი მოწმობა, რეესტრის N2564, დამოწმების თარიღი 12/12/2013, სსიპ ,,ქონების მართვის სააგენტო’’. საკუთრების უფლების რეგისტრაციის თარიღია - 16/12/2013 წ; ამ მომენტისათვის, მითითებულ უძრავ ქონებაზე ფიქსირდება შეზღუდვა - დარეგისტრირებული კონფიგურაციით მშენებლობის უფლების გარეშე (ტ. 1; ს.ფ. 74-75);
10. სადავო არ არის ის გარემოება, რომ N ...... და N ...... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთების გაერთიანება მოხდა, და გაერთიანების შედეგად უძრავი ქონებას მიენიჭა N ..... საკადასტრო კოდი, ხოლო, მესაკუთრედ, 2014 წლის 15 ივლისს, მოსარჩელე აღირიცხა (ტ. 1, ს.ფ. 76-78);
11. 22.03.2010 წელს მომზადებული ამონაწერით, №..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ხაზოვანი ნაგებობის მესაკუთრეს მოპასუხე კომპანია წარმოადგენს. უფლების წარმოშობის საფუძველია: 1) იურიდიული პირის კაპიტალში უძრავი ქონების შეტანა (გადაცემა) N100239412, დამოწმების თარიღი: 17/03/2010; 2) რესტიტუციის აქტი N 100249934, დამოწმების თარიღი: 19.03.2010. უფლების რეგისტრაციის თარიღია: 22/03/2010 წ. (ტ. 1, ს.ფ. 108).
12. სააპელაციიო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა 2008 წლის 29 სექტემბრის მდგომარეობით საქმის მასალებში განთავსებულ ამონაწერებზე საჯარო რეესტრიდან, რომელთა თანახმად, დგინდება 01.00 ხაზოვანი ნაგებობის საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტი სს ,,გ.ს.კ–ის’’ (203837875) სახელზე, სადაც უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტად მითითებულია საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 24 ივნისის N1-3/346 ბრძანება (ტ. 1, ს.ფ. 113; 130). აღნიშნული მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ ჯერ კიდევ, 1999 წლის 24 ივნისის მდგომარეობით არსებობდა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 1999 წლის 24 ივნისის N1-3/346 ბრძანება 01.00 ხაზოვანი ნაგებობის სს ,,გ.ს.კ–ის’’ სახელზე რეგისტრაციის თაობაზე.
13. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე კომპანიის საკუთრების უფლება ხაზოვან ობიექტზე დარეგისტრირებული იყო მანამდე (2008/2010 წწ), ვიდრე, მოსარჩელის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდებოდა, როგორც ცალ-ცალკე №...... და №..... საკადასტრო კოდებით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთებზე, ასევე, მათი გაერთიანების შედეგად ..... საკადასტრო კოდით მიღებულ მიწის ნაკვეთზე (როგორც აღინიშნა დადგენილია, რომ ს/კ N .... მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა 26/03/2010 წელს, ს/კ N ...მიწის ნაკვეთზე - 16/12/2013 წელს, ხოლო, ს/კ N ..... მიწის ნაკვეთზე - 15.07.2014 წელს). ამდენად, მოსარრჩელის საკუთრების უფლების რეგისტრაციას, როგორც ცალ-ცალკე საკადასტრო კოდით დარეგისტრირებულ ორ მიწის ნაკვეთზე, ისე - გაერთიანებული სახით არსებულ უძრავ ქონებაზე, წინ უსწრებდა საჯარო რეესტრში ხაზოვანი ნაგებობის რეგისტრაციის ფაქტი. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის (მოსარჩელის) მტკიცება, რომ მისი საკუთრების უფლება უძრავ ქონებაზე მანამდე, 2001 წლიდან არსებობდა. ვიდრე მოპასუხის მიერ ხაზობრივი ნაგებობის გაყვანა/რეგისტრაცია მოხდებოდა.
14. სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მოპასუხე კომპანიის საკუთრებაში არსებული ხაზოვანი ნაგებობა კვეთს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ №..... მიწის ნაკვეთს. უფრო კონკრეტულად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხე კომპანიის საკუთრებაში არსებული ხაზობრივი ნაგებობა კვეთს 172 კვ.მ ფართის ნაწილს, რომელიც გაერთიანებამდე არსებობდა N ...... საკადასტრო კოდის სახით. ამ დასკვნამდე სასამართლო საქმის მასალებში (ტ. 1, ს.ფ. 146) განთავსებული საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული საკადასტრო გეგმის საფუძველზე მივიდა, რომელიც ასახავს N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ 260 კვ.მ ფართობზე შედგენილ ნახაზს და სსსკ-ის 102.3. მუხლით (საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით) გათვალისწინებულ პირდაპირ მტკიცებულებას წარმოადგენს მითითებული ფაქტის დადგენილად ცნობისათვის.
15. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება, რომ მოპასუხე კომპანიის საკუთრებაში არსებული ხაზობრივი ნაგებობა ასევე N.... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ 88.00 კვ.მ. მიწის ნაკვეთსაც კვეთდა, რომელზეც განთავსებულია შენობა-ნაგებობა. სასამართლოს შეფასებით, ამ გარემოების სამტკიცებლად სათანადო მტკიცებულებას არ წარმოადგენსსაქმის მასალებში (ტ.1, ს.ფ. 144) წარმოდგენილი ორთოფოტო, ვინაიდან, ის არ შეიძლება მიჩნეული იქნეს ოფიციალურ და იმავდროულად სარწმუნო დოკუმენტად საჯარო რეესტრის მიერ გაცემული საკადასტრო გეგმასთან მიმართებით, რაც როგორც აღინიშნა, პირდაპირ მტკიცებულებას წარმოადგენს.
16. სადავო გარემოების დადგენის მიზნით (მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ხაზობრივი ნაგებობა ასევე კვეთდა N0.....საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ 88.00 კვ.მ. მიწის ნაკვეთს) აპელანტმა ასევე მიუთითა საქმის მასალებში წარდგენილ „თი ა.ჯ. ა–ის“ შეფასების დასკვნებზე (ტ. 1, ს.ფ. 17-30; 31-45; 46-12), რომლებიც მხარის მოსაზრებით, მიუთითებენ და ადგენენ იმ გარემოებას, რომ N .... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე გადის მოპასუხე კომპანიის ინტერნეტის ქსელური მიწისქვეშა კაბელი, რომელიც თითქმის დიაგონალურად კვეთს ნაკვეთს. კაბელის არსებობის გამო, მესაკუთრეს შეზღუდული აქვს მისი საუკეთესოდ და ეფექტიანად გამოყენების შესაძლებლობა.
17. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მტკიცებულებათა სახეები, რომლებიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავად არის განსაზღვრული სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. არც ერთ მტკიცებულებას არ გააჩნია რაიმე უპირატესობა სხვა მტკიცებულებასთან შედარებით. აგრეთვე, არც ერთ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა სასამართლოსათვის, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამა თუ იმ მტკიცებულების მნიშვნელობა წინასწარ არ არის განსაზღვრული და მისი ძალა და მნიშვნელობა სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. მტკიცებულებათა შეფასების დროს მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობის თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არა მარტო მხარეებმა, არამედ - მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი წარმოდგენილ მტკიცებულებებს სასამართლო აფასებს. სასამართლომ განმარტა, რომ ექსპერტის/აუდიტის დასკვნა წარმოადგენს დასაშვები მტკიცებულების ერთ-ერთ სახეს და სასამართლო თავისი მოტივირებული გადაწყვეტილებით ასაბუთებს აღნიშნული მტკიცებულების გაზიარების ან მისი უარყოფის მართლზომიერებას. სსსკ-ის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ამავე კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით ხდება.
18. სსსკ-ის 105-ე მუხლით გათვალისწინებულია სასამართლოს მიერ მტკიცებულებების შეფასების წესი. კერძოდ, მოცემული მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. მტკიცებულებათა შეფასება სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს. მტკიცებულებათა შეფასება ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა - სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს. ამასთან, ექსპერტიზის/აუდიტის დასკვნის შეფასებისას (იმდენად, რამდენადაც იგი სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კომპეტენციას ეფუძნება), ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: გამოსაკვლევად მიწოდებულ მასალას, მის კვლევით ნაწილს, რადგან სწორედ კვლევითი ნაწილია ასახული საბოლოო დასკვნაში. მტკიცებულების გამოკვლევა, უპირველესად, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას (იხ. სუსგ N ას-406-383-2014; 17.04.2015 წ.). ექსპერტის დასკვნის თუ აუდიტორული დასკვნის შემოწმება და შეფასება მტკიცების პროცესის აუცილებელი პირობაა. ექსპერტის დასკვნის უარყოფა ან გამოყენება მტკიცებულებად არ შეიძლება, თუ იგი არ იქნება შემოწმებული და შეფასებული 105-ე მუხლის შესაბამისად. ექსპერტის დასკვნა კრიტიკულად უნდა შეფასდეს, როგორც ცალკე აღებული, ასევე საქმეზე მოპოვებულ ყველა სხვა მტკიცებულებენთან ერთობლივად (იხ. სუსგ N ას-633-966-07). სწორედ ამ თვალსაზრისით უნდა შეფასდეს საქმეში წარმოდგენილი დასკვნა.
19. სააპელაციო სასამართლომ, უპირველეს ყოვლისა, იმ გარემოებაზე გაამახვილა ყურადღება, რომ აღნიშნული დასკვნები მოსარჩელის დაკვეთით მომზადდა ზიანის ოდენობის დასადგენად, ცალ-ცალკე, N ...., N 01.... და N .... მიწის ნაკვეთებზე (შეფასების დასკვნებით, ყოველთვიურად მიწის ნაკვეთით სარგებლობის საბაზრო ღირებულება 2014 წლის 1 იანვრიდან 2017 წლის აგვისტომდე N ... მიწის ნაკვეთზე 400 ლარს შეადგენს, N .... მიწის ნაკვეთზე - 200 ლარს, ხოლო N .... მიწის ნაკვეთზე - 600 ლარს) და არა იმ გარემოების დასადგენად, თუ სად, რომელი მიწის ნაკვეთზე გადიოდა კაბელი. ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოება, რომ შეფასებისას, ექსპერტი მხოლოდ დამკვეთის - აპელანტის (მოსარჩელის) ინფორმაციას დაეყრდნო, რომ მიწის ნაკვეთზე გადიოდა მოპასუხე კომპანიის ინტერნეტის ქსელური მიწისქვეშა კაბელი, რომელიც თითქმის დიაგონალურად კვეთდა ნაკვეთს. მართალია, ამ დასკვნების მიზანი არ ყოფილა იმის დადგენა, თუ სად გადიოდა კაბელი, თუმცა, ცხადია, რომ არც ის დადასტურებულა, რომ N .... მიწის ნაკვეთის ქვეშ კაბელი გადიოდა. ამასთან, საყურადღებოა რომ სარჩელს ერთვის N .... მიწის საკადასტრო გეგმა, სადაც ცალსახად ჩანს, რომ კაბელი მხოლოდ N ... (172 კვ.მ.) მიწის ნაკვეთს კვეთს (ტ.1, ს.ფ. 66). სხვა რაიმე მტკიცებულება სადავო გარემოების სამტკიცებულად, მოსარჩელეს/აპელანტს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.
20. დადგენილია, რომ მოპასუხე კომპანიის საკუთრებაშია ხაზოვანი ნაგებობა, რომელიც მოსარჩელე მხარის კუთვნილ მიწის ნაკვეთს კვეთს. შესაბამისად, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებით უდავოდ დადასტურებულია, რომ მოსარჩელე (აპელანტი) წარმოადგენს იმ უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რომელსაც მოპასუხის კუთვნილი ხაზოვანი ნაგებობა კვეთს. სწორედ მის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების მოპასუხის კუთვნილი კაბელისაგან გათავისუფლებას მოითხოვს მოსარჩელე. ამდენად, მოსარჩელე მოითხოვს დაევალოს მოპასუხე კომპანიას მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის საკადასტრო კოდით: N.... კაბელისგან გათავისუფლება (პირველი სასარჩელო მოთხოვნა).
21. სასამართლო განმარტავს, რომ მისი უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ-ები: N ას-1529-1443-2012; N ას-973-1208-04; N ას 664-635-2016). მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.
22. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 170-172-ე მუხლებს ეფუძნება. სამოქალაქო კანონმდებლობა მოწესრიგებულია ზოგადი მოთხოვნების საფუძველზე, მათ შორისაა კეთილსინდისიერების პრინციპი, რაც გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას გულისხმიერებითა და პასუხისმგებლობით, ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას. სსკ-ში აღნიშნული პრინციპი ასახულია მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილში, რომლითაც დადგენილია, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. უფლების ბოროტად გამოყენებად ჩაითვლება საკუთრებით ისეთი სარგებლობა, რომლითაც მხოლოდ სხვებს ადგებათ ზიანი ისე, რომ არ არის გამოკვეთილი მესაკუთრის ინტერესის უპირატესობა, და მისი მოქმედების აუცილებლობა გაუმართლებელია. სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული მუხლის დანაწესი მესაკუთრეს უფლებას აძლევს, განკარგოს თავისი ნივთი შეხედულებისამებრ, არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, თუმცა, ამავე მუხლით დგინდება, რომ საკუთრების უფლება აბსოლუტურ უფლებას არ წარმოადგენს და მისი შეზღუდვა კანონით დადგენილ შემთხვევაში შესაძლებელია. სსკ-ის 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ საკუთრების ხელყოფა ან სხვაგვარი ხელშეშლა ხდება ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა. თუ ამგვარი ხელშეშლა კვლავ გაგრძელდება, მესაკუთრეს შეუძლია მოითხოვოს მოქმედების აღკვეთა სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით.
23. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნა ნეგატორულ სარჩელს წარმოადგენს, რომელიც, მესაკუთრის დაცვის მიზნით, მიმართულია უფლების დამრღვევი პირის წინააღმდეგ. ხელშეშლა გულისხმობს მესაკუთრისათვის ისეთი მდგომარეობის შექმნას, რომლის გათვალისწინებითაც მესაკუთრეს ეზღუდება თავისი უფლებამოსილების სრულყოფილად განხორციელების შესაძლებლობა და ამასთან, ამის რაიმე საფუძველი ხელშემშლელს არ გააჩნია. სასამართლო ამ ტიპის სარჩელის განხილვისას ადგენს არა რაიმე ახალ უფლებას, არამედ, მოდავე სუბიექტთა უფლებრივი მდგომარეობის შეუცვლელად, სამოქალაქო უფლების სწორი რეალიზაციის წესს განსაზღვრავს. აღნიშნული ტიპის სარჩელი ისეთ შემთხვევაში დაკმაყოფილდება, როდესაც არსებობს ნივთის მესაკუთრე, რომლის საკუთრების ხელყოფა ან საკუთრების გამოყენებაში სხვაგვარი ხელშეშლა ხორციელდება სხვა პირის უკანონო მოქმედებით. ხელშეშლა გულისხმობს მესაკუთრისათვის ისეთი მდგომარეობის შექმნას, რომლის გათვალისწინებითაც მესაკუთრეს ეზღუდება თავისი უფლებამოსილების სრულყოფილად განხორციელების შესაძლებლობა და ამასთან, ამის რაიმე საფუძველი ხელშემშლელს არ გააჩნია. ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის წარმოშობის აუცილებელ პირობას წარმოადგენს საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის ფაქტის არსებობა. ფაქტის არსებობა კი დადასტურებული უნდა იქნეს სათანადო მტკიცებულებებით.
24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე და სარჩელის შინაარსის გათვალისწინებით, მოცემულ საქმეში სასამართლოს შეფასების საგანია, ხდება თუ არა მოპასუხის ,მიერ მოსარჩელის, როგორც უძრავი ქონების მესაკუთრის უფლების ხელყოფა. დადგენილია, რომ მოპასუხის მიერ ხაზობრივი ნაგებობა გაყვანილია მანამ, სანამ მოსარჩელე მხარე შეიძენდა საკუთრების უფლებას უძრავ ქონებაზე. ამასთან, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე (როგორც გაერთიანებამდე, ასევე, გაერთიანების შემდეგ) მოსარჩელე მხარის საკუთრებაში რიცხული ქონება უფლებრივად უნაკლო იყო და მესაკუთრისათვის ხელშეშლა მოპასუხის არამართლზომიერი მოქმედებიდან მომდინარეობს. მოსარჩელე გახდა იმ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, რომელზეც უკვე გადიოდა მოპასუხის კუთვნილი კაბელი. სასამართლოს შეფასებით, იმ ვითარებაში, როდესაც მოსარჩელემ საკუთრებაში მიიღო ამგვარი უძრავი ქონება, ეს იმაზე მიუთითებს, რომ ქონების შეძენის მომენტისთვის მოსარჩელისათვის ცნობილი უნდა ყოფილიყო მოპასუხის კუთვნილი კაბელის არსებობის შესახებ. ამდენად, მოსარჩელის განმარტება, რომ ნასყიდობის მომენტისთვის ქონება უფლებრივად უნაკლო იყო, საფუძველს მოკლებულია. ამასთან, იმ პირობებში, როდესაც კაბელის გაყვანა განხორციელდა მანამ, სანამ მიწის ნაკვეთზე ფიზიკური პირის უფლება დარეგისტრირდებოდა, მიწის ნაკვეთი სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა და მესაკუთრის შეცვლა გადამცემი ხაზის გადატანის ვალდებულებას არ წარმოშობს. სააპელაციო სასამართლომ ისიც მიუთითა, რომ მსგავს საქმეზე საკასაციო სასამართლომ მხედველობაში მიიღო ის გარემოება, რომ მილი მოსარჩელის მიერ შეძენილ მიწაზე განთავსებული იყო ქონების შეძენამდე და ხაზი გაუსვა იმ ფაქტს, რომ მხარემ შეიძინა უფლებრივად დატვირთული ქონება. სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 487-ე და 489-ე მუხლების შესაბამისად, შემძენი მესამე პირთან მიმართებაში იმ უფლებრივი ტვირთის მატარებელია, რაც ნივთის შეძენამდე არსებობდა და უფლებრივი ნაკლის თაობაზე ვალდებულებითი სამართლის ნორმებიდან გამომდინარე, მყიდველს - კრედიტორს პრეტენზია, მხოლოდ გამყიდველის - მოვალის მიმართ შეიძლება გააჩნდეს. მართალია, არსებული ფაქტობრივი გარემოებით მესაკუთრეს ქონების თავისუფალი ფლობისა და სარგებლობის უფლება ეზღუდება, თუმცა სასამართლომ დაასკვნა, რომ: „სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილი ამგვარ შეზღუდვას უშვებს, თუკი იგი კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებშია. მოცემულ შემთხვევაში, ნივთზე უფლების კანონისმიერ შეზღუდვასთან გვაქვს საქმე, რადგან ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მყიდველმა უფლებრივად დატვირთული ნივთი შეიძინა და მესამე პირთან მიმართებით იგი ისეთივე უფლება-მოვალეობების მატარებელია, როგორც მისი წინამორბედი მესაკუთრე. სამოქალაქო კოდექსის 174-ე მუხლის თანახმად, მეზობელი მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრენი, გარდა კანონით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობებისა, ვალდებული არიან პატივი სცენ ერთმანეთს. მეზობლად მიიჩნევა ყველა ნაკვეთი ან სხვა უძრავი ქონება, საიდანაც შესაძლებელია გამომდინარეობდეს ორმხრივი ზემოქმედება. ამდენად, კასატორის არგუმენტის საწინააღმდეგოდ მოცემულ ნივთთან დაკავშირებული დავა სწორედ სამეზობლო სამართლის ნორმებით უნდა იქნეს განხილული. მოპასუხის მიერ სხვისი მიწის ნაკვეთით სარგებლობა სწორედ ამ სამართლებრივი ინსტიტუტის ფარგლებში უნდა იქნეს განხილული“. საკასაციო სასამართლომ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენდა სადავო მილის მოპასუხის ხარჯით სხვა ადგილზე გადატანა და მიწის ნაკვეთის გათავისუფლება, რაზედაც მოპასუხე თანახმა არ იყო. ამ შემთხვევაში მოპასუხე იღებდა პასუხისმგელობას იმ იურიდიულ შედეგებზე (თმენის ვალდებულებიდან გამომდინარე), რომელიც სხვისი ნივთით, კონკრეტულ შემთხვევაში, მიწის ნაკვეთის სარგებლობას შეიძლებოდა მოჰყოლოდა, თუმცა, რადგანაც ამგვარი პასუხისმგებლობის დაკისრება დავის საგანს არ წარმოადგენა, სასამართლო არ იმსჯელებდა მასზე. საკასაციო სასამართლომ, ასევე, არ გაიზიარა მესაკუთრის პრეტენზია, რომ „საჯარო რეესტრის შესახებ“ კანონის თანახმად, ხაზობრივ ნაგებობაზე აუცილებელი იყო რეგისტრაციის არსებობა, რადგანაც საქმის მასალებით დგინდებოდა, რომ სადავო მილის განთავსება განხორციელებული იყო მითითებული კანონით დადგენილ რეგულაციამდე, ხოლო მისი ამ ეტაპზე საჯარო რეესტრში აღურიცხაობა განთავსების უკანონობაზე არ მეტყველებდა (იხ. სუსგ N ას-1185-1205-2011, 5.03.2012 წ.).
25.სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მოპასუხე კომპანიის საკუთრებაში რეგისტრირებული ხაზობრივი საკომუნიკაციო ნაგებობა კვეთს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს, თუმცა, დადგენილია, რომ სადავო ხაზობრივი ნაგებობა არსებობდა მოსარჩელის (აპელანტის) საკუთრების უფლების წარმოშობამდე და უძრავი ნივთი უფლებრივი ტვირთის მატარებელი იყო. აღნიშნული გარემოება წინა მესაკუთრეების მიერ სადავოდ არ გამხდარა, მოსარჩელე ვერც იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე მიუთითებს, რომ არსებობდა შეთანხმება უძრავი ნივთის სარგებლობისთვის კომპენსაციის თაობაზე. შესაბამისად, მოსარჩელემ თავისი კონკლუდენტური მოქმედებით თანხმობა განაცხადა უძრავ ნივთზე არსებული ფორმით შეზღუდვის თაობაზე.
26. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის საკუთრების უფლების შეზღუდვის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს საქართველოს მთავრობის 04.07.2007 წლის №134 დადგენილება, რომლითაც დამტკიცებულია ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების სახაზო ნაგებობების დაცვის წესი და მათი დაცვის ზონები. ეს წესი ადგენს საქართველოს ტერიტორიაზე ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების სახაზო ნაგებობების დაცვის წესს და მათი დაცვის ზონებს, დაცვის ზონებში სამუშაოთა წარმოების პირობებს. ამ წესის მიზანია ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების სახაზო ნაგებობების გარეშე ორგანიზაციების ან/და ფიზიკური პირების მიერ დაზიანებისაგან დაცვა, ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების შეუფერხებელი ფუნქციონირებისათვის ხელშეწყობა (მუხლი 1). მითითებული წესით იზღუდება მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის უფლებები მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილზე, რომელიც ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების ხაზების დაცვის ზონებშია მოხვედრილი (მუხლი 4). შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც მესაკუთრის უფლება კანონმდებლობითაა შეზღუდული, არ შეიძლება საკაბელო ხაზით გამოწვეული ხელშეშლა არამართლზომიერ ქმედებად ჩაითვალოს.
27. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც ვერ იქნა დადასტურებული მოპასუხის მხრიდან არამართლზომიერი ხელშეშლა, სასარჩელო მოთხოვნის (კაბელის გადატანის დავალდებულების შესახებ) დაკმაყოფილების წინაპირობებიც ვერ იარსებებს. ამასთან, ზემოხსენებული წესების თანახმად, აკრძალულია ნებისმიერი მოქმედება, რომელსაც შეუძლია დაარღვიოს ხაზების ნორმალური ფუნქციონირება, კერძოდ: ა) ხაზების დაცვის ზონაში შენობების, ხიდების, კოლექტორების, გვირაბების, საავტომობილო გზებისა და რკინიგზების რეკონსტრუქცია ან/და მშენებლობა ხაზების მფლობელი ორგანიზაციის მიერ გაცემული ტექნიკური პირობების დაცვით მშენებლობის დამკვეთის ხარჯზე ხაზების გადატანის გარეშე (4.2 მუხლის ,,ა’’ პუნქტი).
28. დადგენილია, რომ მოსარჩელე მხარემ მიმართა მოპასუხე კომპანიას N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის გათავისუფლების მოთხოვნით მოპასუხის კუთვნილი კაბელებისგან. აღნიშნულზე მხოლოდ იმ პირობით განუცხადა მოპასუხემ თანხმობა განცხადების ავტორს, თუ სახაზო მეურნეობის გადატანა მოხდებოდა დამკვეთის ხარჯით. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტი (მოსარჩელე), რომელიც დაინტერესებული პირია, ითხოვს რომ მოპასუხემ კაბელი თავისი ხარჯით გადაიტანოს, რისი ვალდებულებაც მოპასუხე მხარეს არ ეკისრება. ამდენად, მოსარჩელის საკუთრების უფლების არამართლზომიერ შეზღუდვას ადგილი არ ჰქონდა და არ არსებობს სამართლებრივი საფუძველი, რომლითაც მოპასუხეს კაბელის საკუთარი ხარჯით გადატანის ვალდებულება დაეკისრება.
29. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა, მის სასარგებლოდ, მოპასუხე კომპანიისათვის კონკრეტული პერიოდების მიხედვით თანხების დაკისრება (იხ. წინამდებარე განჩინების პირველი პუნქტი), რაც, მისი მტკიცებით, იმ ზიანის ანაზღაურებას ისახავს მიზნად, რომელიც მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთებით სარგებლობის შეზღუდვის გამო ადგებოდა. როგორ უკვე აღინიშნა, მოსარჩელის (აპელანტის) დაკვეთით მომზადდა ზიანის ოდენობის დასადგენად დასკვნები თითოეული მიწის ნაკვეთისათვის (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-19 პუნქტი; ტ.1, ს.ფ. 17-30, 31-45, 46-58); ,,საჯარო რეესტრის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის ,,ა’’ პუნქტის თანახმად, უძრავი ნივთი არის მიწის ნაკვეთი მასზე არსებული შენობა-ნაგებობით ან მის გარეშე, შენობა-ნაგებობა (მშენებარე, აშენებული ან დანგრეული), შენობა-ნაგებობის ერთეული (მშენებარე, აშენებული ან დანგრეული) და ხაზობრივი ნაგებობა. ხოლო, ხაზობრივი ნაგებობა არის საკომუნიკაციო ნაგებობა, საავტომობილო გზა, რკინიგზა, ყველა სახის მილსადენი, გვირაბი, საჰაერო-საბაგირო გზა, ელექტროგადამცემი ხაზი, კავშირგაბმულობის ხაზი, ფუნიკულიორი, დამბა, არხი. მოცემულ შემთხვევაში, როგორც მოსარჩელე მხარის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთი, ასევე, მოპასუხე მხარის საკუთრებაში არსებული ხაზობრივი ნაგებობა, რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში. სააპელაციო სასამართლოს დაუსაბუთებლად მიაჩნია სასარჩელო მოთხოვნა, ვინაიდან, როგორ მიწაზე, ასევე, ხაზობრივ ნაგებობაზე საკუთრების უფლება თანაბარი წონის უფლებებს წარმოადგენს და ორივეს ერთნაირი დაცვის ღირსი უფლება ეკუთვნის. იმ პირობებში, როცა ხაზობრივ ნაგებობაზე უფლება რეგისტრირებულია რეესტრში, მის მესაკუთრეს არ მოეთხოვება მიწის მესაკუთრისათის რაიმე ანაზღაურების გადახდის ვალდებულება.
30. ზემოხსენებული მოტივაციით უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
31. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
31.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:
32. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
33. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
34. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, ვინაიდან კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (სსსკ-ის 407.2 მუხლი).
35. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით დასაბუთებულად გაამახვილა ყურადღება მხარეთა მტკიცების ტვირთზე, რადგან საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.
36. მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.
37. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.
38. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და მათი აღრევა არიდებული უნდა იქნეს. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ბოელინგი /ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).
39. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.
40. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.
41. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.
42. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - შეად. სუსგ-ებს: N ას- 475-2019, 15.04.2021წ; N ას-1065-2020, 08.04.2021წ; N ას- 338-2019, 22.03.2021წ.
43. სსკ-ის 172-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ნივთის ამოღების ან მისი ჩამორთმევის გარეშე საკუთრების ხელყოფის ან სხვაგვარი ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნა წარმოადგენს ნეგატორულ სარჩელს, რომელიც, მესაკუთრის დაცვის მიზნით, მიმართულია უფლების დამრღვევი პირის წინააღმდეგ. სასამართლო ამ ტიპის სარჩელის განხილვისას ადგენს არა რაიმე ახალ უფლებას (აწესებს, ცვლის, წყვეტს და სხვა), არამედ მოდავე სუბიექტთა უფლებრივი მდგომარეობის შეუცვლელად ახდენს სამოქალაქო უფლების სწორი რეალიზაციის წესის განსაზღვრას. აღნიშნული ტიპის სარჩელი დაკმაყოფილდება ისეთ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს ნივთის მესაკუთრე, რომლის საკუთრების ხელყოფა ან საკუთრების გამოყენებაში სხვაგვარი ხელშეშლა ხორციელდება სხვა პირის უკანონო მოქმედებით (იხ. სუსგ-ები N ას-1041-998-2016, 12.02.2016წ; N ას-843-809-2016, 26.10.2016წ; N ას742-694-2017, 08.09.2017წ; ას-1306-1226-2017, 30.01.2018წ; N ას-778-2019, 05.07.2019წ.).
44. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მოპასუხე კომპანიის საკუთრებაში რეგისტრირებული ხაზობრივი საკომუნიკაციო ნაგებობა კვეთს მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს, თუმცა, დადგენილია, რომ სადავო ხაზობრივი ნაგებობა არსებობდა მოსარჩელის (კასატორის) საკუთრების უფლების წარმოშობამდე და უძრავი ნივთი უფლებრივი ტვირთის მატარებელი იყო. აღნიშნული გარემოება წინა მესაკუთრეების მიერ სადავოდ არ გამხდარა, მოსარჩელე ვერც იმ ფაქტობრივ გარემოებაზე მიუთითებს, რომ არსებობდა შეთანხმება უძრავი ნივთის სარგებლობისთვის კომპენსაციის თაობაზე. შესაბამისად, მოსარჩელემ თავისი კონკლუდენტური მოქმედებით თანხმობა განაცხადა უძრავ ნივთზე არსებული ფორმით შეზღუდვის თაობაზე .საქართველოს მთავრობის 04.07.2007 წლის №134 დადგენილებით დამტკიცებულია ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების სახაზო ნაგებობების დაცვის წესი და მათი დაცვის ზონები. ეს წესი ადგენს საქართველოს ტერიტორიაზე ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების სახაზო ნაგებობების დაცვის წესს და მათი დაცვის ზონებს, დაცვის ზონებში სამუშაოთა წარმოების პირობებს. ამ წესის მიზანია ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების სახაზო ნაგებობების გარეშე ორგანიზაციების ან/და ფიზიკური პირების მიერ დაზიანებისაგან დაცვა, ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების შეუფერხებელი ფუნქციონირებისათვის ხელშეწყობა (მუხლი 1). მითითებული წესით იზღუდება მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის უფლებები მიწის ნაკვეთის იმ ნაწილზე, რომელიც ელექტრონული საკომუნიკაციო ქსელების ხაზების დაცვის ზონებშია მოხვედრილი (მუხლი 4). შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც მესაკუთრის (კასატორის) უფლება კანონმდებლობითაა შეზღუდული, არ შეიძლება საკაბელო ხაზით გამოწვეული ხელშეშლა არამართლზომიერ ქმედებად ჩაითვალოს. იმ პირობებში, როდესაც ვერ იქნა დადასტურებული მოპასუხის მხრიდან არამართლზომიერი ხელშეშლა, სასარჩელო მოთხოვნის (კაბელის გადატანის დავალდებულების შესახებ) დაკმაყოფილების წინაპირობებიც, ისევე როგორც მისი თანამდევი მოთხოვნის (ზიანის ანაზღაურების) - ვერ იარსებებს.
45. კასატორის პრეტენზიების პასუხად საკასაციო სასამართლო მოიხმობს მისსავე ერთ-ერთ განჩინებას, სადაც დადგენილია, რომ მოპასუხემ თვითნებურად ხელყო მოსარჩელის, როგორც მესაკუთრის, საკუთრება. მოცემულ საქმეზე მოსარჩელემ საჯარო რეესტრის ამონაწერით დაადასტურა, რომ სადავო ხაზობრივი ნაგებობა მისი თანხმობის გარეშე გადის მის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე, შესაბამისად, პრეზუმირებულია, რომ მოსარჩელეს ხელი ეშლება თავისი ნაკვეთით სარგებლობაში, ეს კი საფუძვლად დაედო სარჩელის დაკმაყოფილებას (იხ. სუსგ N ას-778-2019, 05.07.2019წ.). საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
46. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მოსარჩელის საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას არსებითად განსახილველად დაშვებაზე.
47. სსსკ-ის 401.4-ე მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. თ.ა–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. თ.ა–ს (პ/ნ ....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, რ.ა–ის (პ/ნ ....) მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 3 186 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2019 წლის 22 ნოემბერი), 70% – 2230,2 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: მ. ერემაძე
ნ. ბაქაქური
