საქმე №ას-661-661-2018 31 ივლისი, 2020 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ზ.გ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარეები – შპს „ს.კ. კ–სი“; ამხნაგობა „ხ-..“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილებით ზ.გ–ძის (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი მოპაუხეების: შპს „ს.კ. კ–სა“ და ამხანაგობა „ხ-..“-ის წინააღმდეგ არ დაკმაყოფილდა.

1.1. ამავე გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მ.ს–ძისა და დ.ა–ის სარჩელები;

1.2. დ.ა–ის (პ/ნ .....) სახელზე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში საკუთრების უფლებით აღირიცხა უძრავი ქონება მდებარე: ქალაქი თბილისი, ქუჩა ......., ....., ფართი 70.00 კვ.მ; მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი .......;

1.3. მ.ს–ძის (პ/ნ ........) სახელზე საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში საკუთრების უფლებით აღირიცხა უძრავი ქონება მდებარე: ქალაქი თბილისი, ქუჩა ......., ....... ბინა N 27, ფართი 96.00 კვ.მ; მიწის (უძრავი ქონების) საკადასტრო კოდი .......

2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომელიც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 28 მარტის განჩინებით.

3. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოცემულ საქმეზე დადგენილია შედეგი ფაქტობრივი გარემოებები, რაც გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ:

3.1. მ.ს–ძე ფლობს და ცხოვრობს ქ. თბილისში, ..... და ..... ქუჩებს შორის N 3 კორპუსის მე-5 სართულზე მდებარე N 26 ბინაში (იხ. მხარეთა ახსნა-განმარტებები; მოწმეთა ჩვენებები, საჯარო რეესტრის ამონაწერები ტ.7, ს.ფ. 60; 70);

3.2. მოსარჩელესა და ს.კ. ”კ–სს” შორის, 1996 წლის 1 ივნისს, გაფორმდა ხელშეკრულება N 1/17, რომლის 2.1 პუნქტით, კომპანიამ ვალდებულება აიღო, რომ მოსარჩელეს გამოუყოს და პირად საკუთრებაში გადასცეს ქ. თბილისში, ..... და ..... ქუჩებს შორის N 3 კორპუსის მე-5 სართულზე მდებარე სამოთახიანი ბინა (ნომერი მითითებული არ არის), არა უგვიანეს 1997 კალენდარული წლის დამთავრებამდე. ხელშეკრულების 3.2 პუნქტით, საკუთრებაში გადასაცემი ბინის ფართი განისაზღვრა 80 კვ.მ-ის ოდენობით, ხოლო თანხა - 32 000 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარით. ხელშეკრულების 3.3 პუნქტით, ამ თანხის საფასურად მოსარჩელე იღებდა ვალდებულებას, ს.კ.ში შეეტანა 172 ტონა არმატურა. ხელშეკრულების 3.5 პუნქტით, თუ კომპანია მის მიერ გამოწვეული მიზეზით ვერ უზრუნველყოფს მშენებლობას, მოსარჩელე უფლებამოსილია, შეწყვიტოს აღნიშნული ხელშეკრულება და მოითხოვოს მის მიერ შეტანილი მასალების ან მისი ეკვივალენტური თანხის უკან დაბრუნება 3%-იანი საჯარიმო სანქციით. ხელშეკრულებას ხელს აწერს ორივე მხარე და დამოწმებულია ბეჭდით (იხ. ტ.5, ს.ფ. 5-8);

3.3. მოსარჩელესა და ს.კ. ”კ–სს” შორის, 1996 წლის 1 ივნისს გაფორმდა მეორე ხელშეკრულება N 1/18, რომლის 2.1 პუნქტით, კომპანიამ ვალდებულება აიღო, რომ მოსარჩელეს გამოუყოს და პირად საკუთრებაში გადასცეს ქ. თბილისში, .... და ..... ქუჩებს შორის N 3 კორპუსის მე-5 სართულზე მდებარე სამოთახიანი ბინა (ნომერი მითითებული არ არის), არა უგვიანეს 1997 კალენდარული წლის დამთავრებამდე. ხელშეკრულების 3.2 პუნქტით განისაზღვრა საკუთრებაში გადასაცემი ბინის ფართი 80 კვ.მ -ის ოდენობით, თანხა - 32 000 აშშ დოლარით; 3.3 პუნქტით კი მოსარჩელეს უნდა შეეტანა 172 ტონა არმატურა. ხელშეკრულების სხვა დანარჩენი პირობებიც N 1/17 ხელშეკრულებაში მითითებული პირობების იდენტურია. ხელშეკრულებას ხელს აწერს ორივე მხარე და დამოწმებულია ბეჭდით. დანართი N 1/1 -ის თანახმად, განისაზღვრა არმატურის შეტანის გრაფიკი 1 ივნისი -1 აგვისტო (იხ. ტ. 5, ს.ფ .9-12);

3.4. მ.ს–ძესა და ს.კ. ”კ–სს” შორის, 1996 წლის 18 თებერვალს, გაფორმდა N 1/11/17 ხელშეკრულება, რომლის 2.1 პუნქტით, კომპანიამ ვალდებულება აიღო, მ.ს–ძისთვის პირად საკუთრებაში გადაეცა ....... და ....... ქუჩებს შორის არსებულ ტერიტორიაზე მშენებარე ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლების კომპლექსში N 3 კორპუსში, მე-5 სართულზე N 27 ბინა, არა უგვიანეს 1998 კალენდარული წლის დამთავრებამდე. ხელშეკრულების 2.3 პუნქტით, კომპანია ვალდებულებას იღებდა მ.ს–ძისთვის ხელშეკრულებაში მითითებული ბინა გადაეცა მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმებით და ყველა სხვა ფორმალობათა დაცვით, რომელთა ღირებულება, სახელმწიფო და მუნიციპალური გადასახადების სახით- 325 ლარის ოდენობით უნდა გადაეხადა მას ხელშეკრულების გაფორმებისთანავე. ხელშეკრულების 3.2 პუნქტით ბინის ფართი განისაზღვრა 96 კვ.მ-ის ოდენობით, ხოლო ფასი - 16 000 აშშ დოლარით. ხელშეკრულება ხელმოწერილია ორივე მხარის მიერ. ხელშეკრულების ბოლოს არის მინაწერი: 1996 წლის 30 სექტემბერი (ტ. 1, ს.ფ. 9-11);

3.5. 19.. წლის 25 დეკემბრის N 14 ოქმის თანახმად, მ.ს–ძე გაწევრიანდა ამხანაგობა ”ხ ..”-ის ბინათმშენებლობაში N 3 კორპუსში, მე-5 სართულზე სამოთახიანი ბინის ფართით .. კვ.მ (ტ.1, ს.ფ.13); 1996 წლის 18 თებერვლით დათარიღებული ქვითრის თანახმად, მ.ს–ძეს ს.კ. ”კ–სისათვის” გადახდილი აქვს 16 000 დოლარი (ტ.1, ს.ფ.14);

3.6. რ.კ–ძესა და ს.კ. ”კ–სს” შორის, 1996 წლის 25 მაისს, გაფორმდა ხელშეკრულება N 1/14 -21, რომლის 2.1 პუნქტით, კომპანიამ ვალდებულება აიღო, რ.კ–ძისათვის გამოეყო და პირად საკუთრებაში გადაეცა N 3 კორპუსში, მე-5 სართულზე მდებარე ოროთახიანი ბინა ფართით 70 კვ.მ, 1998 კალენდარული წლის დამთავრებამდე;

3.7. 19.. წლის 21 ოქტომბრის N 13 ოქმის მიხედვით, ამხანაგობა ”ხ ..”-ის გამგეობის კრებამ განიხილა საკითხი რ.კ–ძის ამხანაგობაში გაწევრიანების შესახებ. საქმეში წარმოდგენილი ქვითრის მიხედვით, 19.. წლის 25 მაისს რ.კ–ძემ გადაიხადა სარეგისტრაციო მოსაკრებელი 325 ლარი, ხოლო N 1/14 -21 გადაიხადა ოროთახიანი ბინის მთლიანი საფასური - 5 000 აშშ დოლარი. 2002 წლის 23 სექტემბრის N 1- 6448 სანოტარო აქტის მიხედვით რ.კ–ძემ განაცხადა თანხმობა, გამოსულიყო ამხანაგობა ”ხ ..”-ის წევრობიდან და მის მაგივრად ამხანაგობაში შესულიყო დ.ა–ი (იხ. ხელშეკრულება N 1/14-21, სანოტარო აქტი, ტ. 5, ს.ფ. 71-73, 65, ოქმი N 13, ს.ფ. 74, ტ. 5, ქვითარი, ს.ფ.75, ტ. 5).

3.8. ქ. თბილისის მერიის ადგილობრივი მმართველობის ვაკის რაიონის გამგეობის 1996 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით N 8.10.123, დადგენილი იქნა და დამტკიცდა რაიონის მოწყობისა და მოსახლეობის სოციალური დაცვის საქმეში საქველმოქმედო წილობრივი მონაწილეობის თანხების შეტანის წესი, რომლის მიხედვითაც (დანართი N 1), ამხანგურ ბინათმშენებლობაში გაწევრიანებისთვის განისაზღვრა კონკრეტული გადასახადები;

3.9. ქ. თბილისის საბურთალოს რაიონის გამგეობის 1996 წლის 17 სექტემბრის გადაწყვეტილებით, გაერთიანდა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა და ....... ქ. N 4, 6,8 -ში და ....... ქ. N 9-11-ში ამხანაგობები ერთ ამხანაგობად და ეწოდა ამხანაგობა ”ხ-..”, ხოლო მის თავმჯდომარედ დაინიშნა კომპანია”კ” -ს პრეზიდენტი მ.მ–ვა;

3.10. ქ. თბილისის ვაკე -საბურთალოს რაიონის გამგეობის 2001 წლის 26 სექტემბრის დადგენილებით, გაუქმდა ინდივიდუალური მენაშენეების ამხანაგობა ”.......-4” და მას ეწოდა ”ხ-..”, რომლის თავმჯდომარე დღემდე მ.მ–ვა არის. ამხანაგობების ”....... N9-11”ის და ”....... N4”-ის წევრები ჩაითვალენ ამხანაგობა ”ხ ..”-ის წევრებად (იხ. ტ. 5, ს.ფ. 268-271; 299; 301 და ტ. 7, ს.ფ. 27-28);

3.11. ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 24 ნოემბრის #2/1685 გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მოსარჩელის (აპელანტის) სარჩელი და აღიარებული იქნა მისი საკუთრების უფლება ქ. თბილისში, ....... და ....... ქუჩებს შორის მდებარე ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ,,ხ -..”-ის კუთვნილ N 3 კორპუსის მე-5 სართულზე მდებარე ორ სამოთახიან ბინაზე ფართით 160 კვ.მ (იხ. ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 24 ნოემბრის გადაწყვეტილება - ტ. 5, ს.ფ 36; ვაკე საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 28 ივნისის განჩინება, ტ.5, ს.ფ 99);

3.12. ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2003 წლის 24 ნოემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება მ.ს–ძისა და დ.ა–ის განცხადების საფუძველზე ბათილად იქნა ცნობილი 2004 წლის 28 ივნისის N2/1101 განჩინებით და განახლდა საქმის წარმოება;

3.13. 2002 წლის 27 სექტემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დ.ა–ი ცნობილი იქნა ქ. თბილისში, .......ა და ........ ქუჩებს შორის მდებარე N 3 კორპუსის N 29 და N 26 ბინებისა და, ასევე, სარდაფის მესაკუთრედ;

3.14. 2002 წლის 27 სექტემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ზ.გ–ძის განცხადების საფუძველზე ბათილად იქნა ცნობილი 2004 წლის 23 ივლისის N 2/1330 -04 განჩინებით და განახლდა საქმის წარმოება. ამავე განჩინებით გაერთიანდა სამოქალქო საქმეები დ.ა–ისა და ზ.გ–ძის სარჩელებისა გამო (იხ. ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 27 სექტემბრის გადაწყვეტილება - ტ. 5, ს.ფ 79-80; ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 23 ივლისის განჩინება - ტ. 5, ს.ფ 245-247);

3.15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინებით სამოქალაქო საქმეს N 2/6734-06 ზ.გ–ძისა და დ.ა–ის სარჩელების გამო, ცალკე წარმოებად გამოეყო დ.ა–ის სარჩელი ქ. თბილისში, ....... და ........ ქუჩებს შორის მდებარე ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ,,ხ-..”-ის კუთვნილ N3 კორპუსის მე-5 სართულზე მდებარე N 29 ოთხოთახიანი 4-3 ტიპის საცხოვრებელ ბინაზე საკუთრების უფლების აღიარების შესახებ (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 18 თებერვლის განჩინება);

3.16. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 21 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დ.ა–ი ცნობილი იქნა ქ. თბილისში, ....... და ........ ქუჩებს შორის მდებარე ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ,,ხ-..”-ის კუთვნილ N 3 კორპუსის მე-5 სართულზე მდებარე N 29 ოთხოთახიან 4-3 ტიპის საცხოვრებელ ბინაზე მესაკუთრედ (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 18 თებერვლის განჩინება - ტ. 5 , ს.ფ 327-329; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 21 აპრილის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება - ტ. 2, ს.ფ 62-63).

3.17. ვაკე -საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2002 წლის 19 დეკემბრის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა მ.ს–ძის სარჩელი და იგი აღიარებული იქნა ქ. თბილისში, ....... და ........ ქუჩებს შორის მდებარე ინდივიდუალურ მენაშენეთა ამხანაგობა ,,ხ -..”-ის კუთვნილ N 3 კორპუსის მე-5 სართულზე მდებარე სადავო ბინის მესაკუთრედ. აღნიშნული დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ბათილად იქნა ცნობილი ამავე სასამართლოს 2004 წლის 5 ივლისის N 2/736 განჩინებით და განახლდა საქმის წარმოება (იხ. ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 5 ივლისის განჩინება - ტ. 4, ს.ფ 134-135);

3.18. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 3 თებერვლის განჩინებით ერთ წარმოებად გაერთიანდა სამოქალაქო საქმე N 2/75820-06 მ.ს–ძის სარჩელის გამო მოპასუხეების - ს.კ. ,,კ–სისა” და ამხანაგობა ,,ხ-..”-ის მიმართ და საქმე N 2/229-09 ზ.გ–ძის სარჩელისა გამო, იმავე მოპასუხეების მიმართ. საქმეს მიენიჭა ახალი ნომერი - N 2/7582-06 (იხ. ტ. 3, ს.ფ 118-119).

4. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის (მოსარჩელის) მტკიცება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია, რომ მ.ს–ძესა და შპს ,,კ–სს’’, ბინათმენაშენეთა ამხანაგობა ,,ხ ..’’-ს შორის 19.. წლის 18 თებერვალს, ასევე, 19.. წლის 25 მაისს ს.კ. ,,კ–სსა’’ და რ.კ–ძეს შორის გაფორმებული ხელშკერულება N1/14-21 არ წარმოადგენს ყალბ ხელშეკრულებებს. სასამართლომ განმარტა, რომ სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი ნაწილდება იმგვარად, რომ მოსარჩელსა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების მტკიცების ტვირთი, რომლის მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი ,,affirmanti, non negate, incumbit probatio’’-,,მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა იმას, ვინც უარყოფს“. ამ დებულებიდან გამომდინარე უნდა განისაზღვროს, ვინ რა უნდა ამტკიცოს. ამასთან, მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების, თითოეული მხარის მტკიცების საგანში არსებული გარემოებების განსაზღვრისას, გასათვალისწინებელია სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსის თავისებურება.

5. სააპელაციო სასამართლომ არნიშნა, რომ ამ შემთხვევაში, სადავო იყო ხელშეკრულებების ნამდვილობა. შესაბამისად, აპელანტს უნდა წარმოედგინა ისეთი მტკიცებულებები, რაც დაადასტურებდა ამ ხელშეკრულებების სიყალბის ფაქტს. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ აპელანტმა, გარდა სასამართლოსათვის მიცემული ზეპირი ახსნა-განმარტებისა, ვერ წარმოადგინა სადავო ხელშეკრულებების სიყალბის დამადასტურებელი სარწმუნო მტკიცებულებები.

6. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა აპელანტის (მოსარჩელის) მიერ სააპელაციო საჩივარში და სასამართლო სხდომაზე წარდგენილ შუამდგომლობაზე, რომლის საფუძველზე აპელანტმა მოითხოვა, დანიშნულიყო მისი, მ.ს–ძისა და რ.კ–ძის ხელშეკრულებების დედნების ექსპერტიზა, რაც დაადასტურებდა, თუ რომელი ხელშეკრულებები იქნა დადებული უფრო ადრე და შედგენილია თუ არა აღნიშნული ხელშეკრულებები იმ თარიღში, რა თარიღიც არის მათზე მითითებული. აპელანტის განმარტებით, მან აღნიშნული შუამდგომლობით რამდენჯერმე მიმართა სასამართლოს, მაგრამ უშედეგოდ. ამასთან, ვინაიდან მას ხელი არ მიუწვდება მ.ს–ძისა და რ.კ–ძის ხელშკერულებებზე, მხარეს არ შეეძლო დამოუკიდებალად ჩაეტარებინა ექსპერტიზა.

7. სააპელაციო სასამართლომ მოიხმო საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 105-ე მუხლი და განმარტა, რომ მტკიცებულებათა შეფასებას სასამართლო ახდენს ორი თვალსაზრისით, მათი სარწმუნოობის და არასარწმუნოობის თვალსაზრისით და იმის მიხედვით, თუ საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე რომელ ფაქტს ადასტურებს ეს მტკიცებულება. მტკიცებულებათა შეფასება მოსამართლის შინაგანი რწმენით არ ნიშნავს სრულიად უანგარიშგებო დასკვნების გაკეთების უფლებას. სასამართლომ თავის გადაწყვეტილებაში უნდა მიუთითოს მოსაზრებაზე, რის გამოც მან ზოგიერთი მტკიცებულება ცნო უტყუარად, ხოლო სხვები - სარწმუნოდ. მტკიცებულებათა შეფასება ხორციელდება შემდეგი პრინციპების დაცვით: 1. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით; 2. მტკიცებულებები ფასდება ყოველმხრივ, სრულად (სრული მოცულობით) და მიუკერძოებლად (ობიექტურად); 3. მტკიცებულებათა შეფასებაში სასამართლო თავისუფლება, მისი დამოუკიდებლობა ფაქტისა და უფლების შესახებ საკითხის გადაწყვეტაში უზრუნველყოფილია შემდეგი პრინციპით: არავითარ მტკიცებულებას სასამართლოსათვის არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. ნებისმიერი მტკიცებულება სასამართლომ შეიძლება უარყოს და ან პირიქით, მიიღოს, თუ მტკიცებულების ობიექტური შინაარსი შეესაბამება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. საპროცესო კანონმდებლობით თითოეულ მხარეს ევალება, წარადგინოს საკუთარი პოზიციის გასამყარებლად ისეთი მტკიცებულებები, რომელიც მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტის შესატყვისად, აძლევს შესაძლებლობას, კონკრეტული გარემოება თუ ფაქტი დაადასტუროს. სასამართლო მტკიცებულებებს ერთობლივად აანალიზებს და მათი ურთიერთშეჯერების საფუძველზე მიდის დასკვნამდე მხარის მოსაზრების დასამტკიცებლად თითოეული მტკიცებულების ვარგისიანობისა და სამართლებრივი წონადობის თაობაზე.

8. მოცემულ შემთხვევაში აპელანტმა მოითხოვა ექსპრეტიზის დანიშვნა დოკუმენტების ნამდვილობის გამოკვლევის მიზნით. სსსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია, თავისი ინიციატივით, დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს გამოაქვს მოტივირებული განჩინება. გარემოება, რომლის ნამდვილობისთვისაც მხარე სასამართლოს მიერ ექსპერტიზის დანიშვნას მოითხოვდა ამ ნორმის შემადგენლობას ცდება, იგი მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტია და ექვემდებარება სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შესწავლა-შეფასებას. ამასთან, სააპელაციო სასამართლო იმასაც აღნიშნავს, რომ მხარეს ეს საკითხი პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ დაუყენებია და არც სსსკ-ის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილითა და 380-ე მუხლით გათვალისწინებული ახალი მტკიცებულების სააპელაციო სასამართლოში წარდგენის საპატიო მიზეზი დაუსაბუთებია (იხ. სუსგ N ას-1017-..0-2015), თუმცა, მიუხედავად ამისა, სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ აპელანტს მიეცა იმის შესაძლებლობა, დაედგინა, რამდენად შესაძლებელი იყო მის მიერ მითითებული ექსპერტიზის ჩატარება. თავად აპელანტის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2017 წლის 24 ნოემბრის წერილით დგინდება, რომ ექსპერტიზის ბიუროს კრიმინალისტიკური ექსპერტიზის დეპარტამენტის დოკუმენტების ტექნიკური და ხელწერის ექსპერტიზის სამმართველო უზრუნველყოფს დოკუმენტის ხანდაზმულობის დადგენის შესახებ ექსპერტიზის ჩატარებას მხოლოდ დოკუმენტზე არსებული ბეჭდის ან შტამპის ბეჭდის მიხედვით (ანუ შეესაბამება თუ არა დოკუმენტზე ბეჭდის ან შტამპის დასმის თარიღი დოკუმენტზე მითითებულ თარიღს), აღნიშნული კვლევის ჩასატარებლად კი აუცილებელია ექსპერტიზაზე წარმოდგენილი იყოს გამოსაკვლევი საბუთის დედანი და შესადარებელი ბეჭდის ან შტამპის ანაბეჭდის თავისუფალი ნიმუშები (განთავსებული სხვადასხვა ოფიციალურ დოკუმენტებზე), რომლებიც დათარიღებული იქნება მისი დამზადების დღიდან (ექსპლუატაციაშ შესვლის დღიდან) გამოყენების ბოლო პერიოდამდე, ყოველი წლის და ყოველი თვის. არსებობს დასკვნის გაცემის სამი ფორმა: კატეგორიულად დადებითი ან უარყოფითი, სავარაუდოდ დადებითი ან უარყოფითი და დადგენა შეუძლებელია, რაც დამოკიდებულია გამოსაკვლევ საბუთებსა და წამორდგენილ ნიმუშებზე. ამასთან, გამოსაკვლევი საბუთის დედნისა და სრულყოფილი შესადარებელი მასალის წარმოუდგენლობის შემთხვევაში ექსპერტიზა ვერ ჩატარდება. ექსპერტიზის ბიურო მოკლებულია შესაძლებლობას, დაადგინოს საბუთის ხანდაზმულობა ქაღალდის ფურცლის სიძველის, პრინტერზე ნაბეჭდი ტექსტის და ხელნაწერი ტექსტის მიხედვით, მეცნიერულად დასაბუთებული შესაბამისი მეთოდიკის მათ ხელთ არარსებობის გამო;

9. დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრის „ვექტორი“-ს 2017 წლის 19 დეკემბრის წერილით დგინდება, რომ საქართველოს სინამდვილეში არ არსებობს საექსპერტო კვლევის ჩატარების რესურსი დოკუმენტზე არსებული ბეჭდის/ბეჭდების, ხელმოწერის და ფურცლის ხანდაზმულობის დადგენის მიზნით. მიუხედავად ამისა, ცენტრს ძალუძს, სამართლებრივი ნორმების დაცვით, დაეკვეთა ამ მიმართებით კვლევა საზღვარგარეთის პროფილური სუბიექტებისათვის და მიღებულ შედეგებზე დაყრდნობით გაეცა მათი დაწესებულების ეგიდით საექსპერტო დასკვნა.

10. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ექსპერტიზის დანიშვნის შემთხვევაშიც კი ვერ იქნებოდა უზრუნველყოფილი მისი ჩატარება შესადარებელი მასალების სრულყოფილად წარმოდგენის შეუძლებლობის გამო. აპელანტის მტკიცებით, მ.ს–ძისა და რ.კ–ძის ხელშეკრულებების სიყალბეზე მიუთითებს ის გარემოებები, რომ შპს ,,კ–სთან’’ გაფორმებულ ხელშეკრულებებში არ არის მითითებული ბინების ზუსტი ფართი და არც ბინების ნომრები (ისევე, როგორც სხვა პირების მიერ 19.. წელს შპს ,,კ–სთან’’ გაფორმებულ ხელშეკრულებებში) იმ მარტივი მიზეზის გამო, რომ 1996 წლის 1 ივნისს ჯერ კიდევ არ არსებობდა სართულის პროექტი და შესაბამისად, არ იყო განსაზღვრული ბინების ზუსტი ფართი და ბინების ნომრები, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი სართულის პროექტზე აღნიშნული დაკვეთის თარიღით და შეუძლებელია ბინების ზუსტი ფართი და ნომრები შეტანილი ყოფილიყო კ–ძის 1996 წლის 25 მაისითა და ს–ძის 1996 წლის 18 თებერვლით დათარიღებულ ხელშეკრულებებში. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით აღნიშნული მტკიცებულებები არ არის საკმარისი იმის დასადასტურებლად, რომ ახელშეკრულებები ყალბია. საქმეში წარმოდგენილი მასალებით დადგენილია, რომ მ.ს–ძემ და დ.ა–მა სრულიად კანონიერად მოიპოვეს საკუთრება სადავო უძრავ ქონებებზე, ხოლო აპელანტის მიერ არ ყოფილა წარმოდგენილი არც ერთი ისეთი სარწმუნო მტკიცებულება, რომელიც საპირისპირო დასვნამდე მიიყვანდა სასამართლოს. ამასთან, დადგენილია, რომ როგორც აპელანტს, ასევე მოწინააღმდეგე მხარეებსაც, ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებები სრულად აქვთ შესრულებული. მ.ს–ძეს, 1996 წლის 18 თებერვლით დათარიღებული ქვითრის თანახმად, შპს ,,კ–სისათვის’’ გადახდილი აქვს 16 000 აშშ დოლარი, ხოლო დ.ა–ს ასევე სრულად აქვს გადახდილი ორ ოთახიანი ბინის მთლიანი საფასური - 5000 აშშ დოლარი. თავად გამყიდველსაც (რ.კ–ძეს) ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებების შესრულება სადავო არ გაუხდია.

11. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასმართლოს დასკვნა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 629-ე და 477-485-ე მუხლების გამოყენების წინაპირობებთან დაკავშირებით, რომელთა მიხედვით, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. თუ დამზადებულია გვაროვნული ნივთი, მაშინ გამოიყენება ნასყიდობის წესები. თუ ნარდობა ითვალისწინებს რაიმე ნაკეთობის დამზადებას და მენარდე მას ამზადებს თავის მიერ შეძენილი მასალით, მაშინ იგი შემკვეთს გადასცემს საკუთრებას დამზადებულ ნაკეთობაზე. თუ დამზადებულია გვაროვნული ნივთი, მაშინ გამოიყენება ნასყიდობის წესები. ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი ელემენტების არსებობის მიუხედავად, იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად მყიდველები გამყიდველისაგან ყიდულობდნენ ამ უკანასკნელის მიერ წარმოებულ საქონელს და სახეზეა გამყიდველი მიერ გვაროვნული ნივთის დამზადება და მიწოდება (მიყიდვა), სადავო სამართალურთიერთობა ნასყიდობის სახელშეკრულებო ნორმებით უნდა გადაწყდეს (იხ. სუსგ N ას-629-588-2017, 10.11.2017წ.).

12. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ სსკ-ის 485-ე მუხლით რეგულირებულია შემთხვევა, როდესაც გამყიდველმა ერთი და იგივე საქონელი რამდენიმე პირს მიჰყიდა. ასეთ შემთხვევაში კანონმდებელმა უპირატესობა იმ მყიდველს მიანიჭა, რომლის მფლობელობაშიც პირველად გადავიდა იგი, ხოლო, თუ საქონელი არც ერთს არ გადასცემია, მაშინ - მას, ვისთანაც ხელშეკრულება უფრო ადრე დაიდო. ნორმაში გამოყენებული „საქონლის“ ცნება გაგებული უნდა იქნას ამავე კოდექსის 147-ე მუხლის კონტექსტში და შესაბამისი წინაპირობების არსებობისას, კანონის ამ დანაწესით რეგულირებას ექვემდებარება როგორც მოძრავი, ისე უძრავი ქონებისა თუ უფლების რეალიზაციის საკითხი, ნორმის ამგვარი განმარტებაა ასახული საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან პრაქტიკაშიც (იხ. სუსგ-ები: Nას-719-678-2011, 3.01.2012წ; N ას-1274-1512-05, 26.01.2006 წ.). ნორმის მიზანი, მართალია შემძენის ინტერესების დაცვაა, თუმცა, ამ თვალსაზრისით, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს ისიც, რომ სსკ-ის 485-ე მუხლის რეგულაციის ფარგლებში კანონმდებელი დაცვის უფლებით აღჭურავს სამოქალაქო ბრუნვის მხოლოდ და მხოლოდ იმ სუბიექტებს, რომლებიც ნასყიდობის სამართლებრივ ურთიერთობაში კეთილსინდისიერად გვევლინებიან. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა წინამდებარე დავის ფარგლებში დადგენილ ისეთ უდავო გარემოებებზე, როგორიცაა: ნივთის ერთი და იმავე პირის მიერ გასხვისება, ყველა მყიდველის მიერ ნასყიდობის თანხის გადახდა; ერთ-ერთ მყიდველის მიერ (ამაშუკელისა და ს–ძის მიერ) ნასყიდობის საგნის მფლობელობაში გადასვლა, აპელანტისა და მოწინააღმდგე მხარეთა კეთილსინდისიერება. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, აპელანტის (მოსარჩელის) მფლობელობაში სადავო ბინები არასოდეს ყოფილა, თავად გამყიდველის მხრიდან მყიდველების მიერ ნასყიდობის საგნის საფასურის გადახდის ფაქტი სადავო არ გამხდარა, ამდენად იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ნასყიდობა აპელანტთან უფრო ადრე დაიდო, ვიდრე მოწინააღმდეგე მხარეებთან, რის გამოც აპელანტი ექსპერტიზების ჩატარებას ითხოვდა, სასამართლო განმარტავს, რომ აპელანტის მოწინააღმდეგეთა მიერ სადავო ქონების მფლობელობის ფაქტიდან გამომდინარე, სსკ-ის 485-ე მუხლის დანაწესის მიხედვით, აპელანტის სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების არც ფაქტობრივი და არც მატერიალურ-სამართლებრივი წინაპირობები არ არსებობს.

13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

13.1. მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია, შემდეგი არგუმენტაციით:

14. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

15. განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად აქვს გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა ფაქტობრივი გარემოება.

16. სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი შედავება არ წარმოუდგენია.

17. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით დასაბუთებულად გაამახვილა ყურადღება მხარეთა მტკიცების ტვირთზე, რადგან საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში;

18. მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

19. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

20. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და მათი აღრევა არიდებული უნდა იქნეს. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ბოელინგი /ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.)

21. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

22. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-664-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“. სააპელაციო სასამართლომ მოსარჩელისა და მოპასუხის სტადიებზე წარდგენილი ფაქტობრივი გარემოებებისა და მტკიცებულებების ერთობლივად შესწავლისა და გაანალიზების გზით სავსებით დასაბუთებული და კანონიერი განჩინება მიიღო, რომლის საკასაციო წესით გასაჩივრების გზით მოსარჩელემ ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების მსჯელობა და დასკვნები და ვერ გააქარწყლა დასაბუთებული საკასაციო შედავებით.

23. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64)- შეად. სუსგ-ებს: N ას-124-116-2017, 23.07.2020წ; N ას-1166-2019, 06.04.2020წ: N ას-559-2019, 04.12.2019წ.

25. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, იმაზე გაამახვილებს ყურადღებას, რომ კასატორის პრეტენზია უკავშირდება მოსამართლე ვანო წიკლაურის მონაწილეობას საქმეში, რომელიც კასატორის ზოგადი მითითებით არაერთხელ იყო ჩართული ამ საქმის წარმოებაში სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლოში. მითითებული პრეტენზია არ არის გაზიარებული და არ არსებობს სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი საქმის სასამართლოს არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ განხილვის მოტივით, რადგან საქმის განხილვაში მოსამართლის მონაწილეობის დაუშვებლობის, მისი აცილებისა და თვითაცილების საკითხები რეგლამენტირებულია საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის IV თავში. მოსამართლის ან/და კოლეგიური სასამართლოს შემადგენლობის აცილების/თვითაცილების შემთხვევაში, საქმე განსახილველად გადაეცემა სხვა მოსამართლეს ან კოლეგიური სასამართლოს სხვა შემადგენლობას. ამასთან, საქმის განხილვაში იმ მოსამართლის მონაწილეობა, რომელსაც გააჩნია/რომლის მიმართაც არსებობს აცილების ობიექტური საფუძველი, საქმის არაკანონიერი შემადგენლობით განხილვას იწვევს, რაც სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად [გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ საქმე განიხილა სასამართლოს არაკანონიერმა შემადგენლობამ], გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნა პირველი ინსტანციის სასამართლოს და სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 28 თებერვლის განჩინებას საქმეზე N 2ბ/2256-12 ხელს აწერენ მოსამართლეები: ალექსანდრე იოსელიანი (მომხსენებელი მოსამართლე და იმავდროულად სხდომის თავმჯდომარე), ასევე- ხათუნა არევაძე და ვანო წიკლაური (იხ. ტ.8, ს.ფ.242-243), საქმე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შემდეგ აპელანტის (მოსარჩელის) მიერ გასაჩივრების საფუძველზე გადაეცა სააპელაციო სასამართლოს, რომლის კოლეგიური შემადგენლობაა დიანა ბერეკაშვილი (მომხსენებელი მოსამართლე და იმავდროულად სხდომის თავმჯდომარე), ასევე მოსამართლეები - ეკატერინე ცისკარიძე და ვანო წიკლაური. სსსკ-ის 29-ე მუხლი აწესრიგებს საქმის განხილვაში მოსამართლის განმეორებით მონაწილეობის დაუშვებლობას, კერძოდ: „1. მოსამართლე, რომელიც მონაწილეობდა საქმის პირველი ინსტანციით განხილვაში, ვერ მიიღებს მონაწილეობას ამ საქმის განხილვაში სააპელაციო ინსტანციის ან/და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში. 2. მოსამართლე, რომელიც მონაწილეობდა საქმის განხილვაში სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში, ვერ მიიღებს მონაწილეობას ამ საქმის განხილვაში პირველი ინსტანციის ან/და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში. 3. მოსამართლე, რომელიც მონაწილეობდა საქმის განხილვაში საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში, ვერ მიიღებს მონაწილეობას ამ საქმის განხილვაში სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში ან/და პირველი ინსტანციის სასამართლოში“. საქმის მასალების მიხედვით არ ვლინდება დასახელებული ნორმით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს აბსტრაქტული და ზოგადი პრეტენზიის გარდა, არ მიუთითებია, თუ რაში გამოიხატა მოსამართლე ვანო წიკლაურის მიერ საქმეში განმეორებით მონაწილეობა. როგორც აღინიშნა, ეს საქმე ერთხელ დაუბრუნდა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს და სააპელაციო სასამართლოს განჩინებას, კოლეგებთან ერთად, მოსამართლე ვანო წიკლაური აწერს ხელს, ისევე, როგორც პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების სააპელაციო წესით გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების შესახებ ხელს აწერს მოსამართლე ვანო წიკლაური, რომელიც ორივე შემთხვევაში სააპელაციო ინსტანციის მოსამართლეა და არა პირველი ინსტანციის ან საკასაციო ინსტანციის მოსამართლე, რაც წარმოშობდა სსსკ-ის 29-ე მუხლით გათვალისწინებული მოსამართლის განმეორებითი მონაწილეობის დაუშვებლობის პროცესუალურ საფუძველს.

26. კასატორის პრეტენზია უკავშირდება სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლის დიანა ბერეკაშვილის, რომელიც სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე განსახილველი საქმის მომხსენებელი მოსამართლე და სხდომის თავმჯდომარე იყო, მიერ საქმისადმი ზედაპირულ და გულგრილ მიდგომას, რაც გარდა იმისა, რომ არ შეესაბამება საკასაციო განაცხადის პრეტენზიის დასაბუთების ფაქტობრივ-სამართლებრივ და პროცესუალურ წესებს, სრულიად დაუსაბუთებელია, რადგან სააპელაციო სასამართლომ მხარეს (აპელანტს) იმის შესაძლებლობაც კი მისცა, რომ დაედგინა გარემოება, რომლის ნამდვილობისთვისაც აპელანტმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ ექსპერტიზის დანიშვნა მოითხოვა (მიუხედავად იმისა, რომ ეს მხარის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტია და ექვემდებარებოდა სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შესწავლა-შეფასებას, ამასთან, მხარეს ეს საკითხი პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ დაუყენებია და არც სსსკ-ის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილითა და 380-ე მუხლით გათვალისწინებული ახალი მტკიცებულების სააპელაციო სასამართლოში წარდგენის საპატიო მიზეზი დაუსაბუთებია), კერძოდ, რამდენად შესაძლებელი იყო დადგენილიყო - ხელმოწერის შესრულების პერიოდი, ექსპერტიზის ჩატარების გზით (იხ. წინამდებარე განჩინების 8-9 პუნქტები).

27. სსსკ-ის 404-ე მუხლი განსაზღვრავს საკასაციო სასამართლოში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების შემოწმების ფარგლებს, ხოლო 407- ე მუხლი - შემოწმების ფაქტობრივ საფუძველს. ამ მიმართებითაც არაკვალიფიციურია წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რომელშიც ისეთი ფაქტობრივი გარემოებებია მითითებული, რაც სარჩელში არ არის აღნიშნული, ისევე როგორც დაუსაბუთებელია კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული შუამდგომლობა ხელშეკრულებების ექსპერტიზის ჩატარების შესახებ (იხ. ტ. 11, ს.ფ.201), გარდა ამისა, კასატორის წინააღდეგობრივი და დაუსაბუთებელი პოზიცია იმაშიც ვლინდება, რომ ის ითხოვს სარჩელის დაკმაყოფილებას (იხ. ტ. 11, ს.ფ. 192), იმავდროულად შუამდგომლობს საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნებას (იხ. ტ. 11, ს.ფ.201).

28. საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივ შეფასებას (იხ. წინამდებარე განჩინების 11-12 პუნქტები). განსახილველ საქმეზე დადგენილია უდავო გარემოებები, კერძოდ: ნივთის ერთი და იმავე პირის მიერ გასხვისება, ყველა მყიდველმა გადაიხადა ნასყიდობის საფასური; ნასყიდობის საგნის ერთ-ერთ მყიდველის (ამაშუკელისა და ს–ძის) მიერ მფლობელობაში გადასვლა; კასატორისა და მოწინააღმდგე მხარეთა კეთილსინდისიერება. ამდენად, სრულად არის გაზიარებული სააპელაციო სასამართლოს შეფასება, რომ მოსარჩელის მფლობელობაში სადავო ბინები არასოდეს ყოფილა, თავად გამყიდველის მხრიდან მყიდველების მიერ ნასყიდობის საგნის საფასურის გადახდის ფაქტი სადავო არ გამხდარა, ამდენად იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ნასყიდობა მოსარჩელესთან უფრო ადრე დაიდო, ვიდრე მოწინააღმდეგე მხარეებთან, რის გამოც მოსარჩელე ექსპერტიზების ჩატარებას მოითხოვდა, ამ უკანასკნელის მოწინააღმდეგეთა მიერ სადავო ქონების მფლობელობის ფაქტიდან გამომდინარე, სსკ-ის 485-ე მუხლის დანაწესის მიხედვით, მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნას არ გააჩნია ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.

29. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებულია და კანონიერი, შესაბამისად, არ არსებობს მოსარჩელის საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

30. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ზ.გ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ზ.გ–ძეს (პ/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, მ.გ–ძის (პ/ნ .....) მიერ, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6000 ლარის (საგადახდო დავალება N0, გადახდის თარიღი 2018 წლის 15 ივნისი), 70% – 4200 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ბ. ალავიძე