საქმე №ას-489-2020 10 თებერვალი, 2021 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა:
გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე)
მირანდა ერემაძე (მომხსენებელი),
ვლადიმერ კაკაბაძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი - კ.ო–ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 19 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ქმედების განხორციელების დავალება
საკითხი, რომელზედაც მიღებულ უნდა იქნეს განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. შპს „მ–ის“ (შემდეგში: კომპანია, რეგისტრაციის თარიღი 01.07.1996წ). კომპანიის დამფუძნებელი პარტნიორები არიან მ.მ–ი (შემდეგში: კომპანიის დირექტორი/პარტნიორი) - 30.5%; ე.მ–ი - 30.45%; გ.მ–ი - 5%; რ.ე–ძე - 3.07%; ც.ლ–ვა - 2.99%; ლ.ფ–ძე - 5%; ნ.მ–ძე - 2.99% და შპს ,, P’’ – 15%.
2. 2003 წლის 21 თებერვლის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „მ–ის“ საწესდებო კაპიტალში შპს „ P“-ს კუთვნილი 15% წილი (ნომინალური ღირებულება 600 ლარი) საკუთრებაში გადაეცა კ.ო–ს (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი, კასატორი).
3. მოსარჩელის წარმომადგენელმა, 2018 წლის 5 ივნისს, წერილობით აცნობა კომპანიის პარტნიორებს, მოსარჩელის გადაწყვეტილება, კომპანიის წილზე, საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ და შესთავაზა დანარჩენ პარტნიორებს, მიტოვებული წილის პროპორციული ან სხვა წესით გადანაწილება. იმავდროულად, კუთვნილი წილის დანარჩენ პარტნიორებზე გადანაწილების შემთხვევაში მოსარჩელე უარს აცხადებდა, რაიმე სახის ფულადი ან ნატურით კომპენსაციაზე, როგორც საზოგადოების, ისე პარტნიორების მხრიდან.
4. კომპანიის პარტნიორებიდან, აღნიშნულ შეთავაზებას, 2018 წლის 19 ივნისს მხოლოდ კომპანიის დირექტორი გამოეხმაურა, რომელმაც თანხმობა განაცხადა მიტოვებული წილის მის სახელზე რეგისტრაციაზე.
5. მოსარჩელის წარმომადგენელმა, 2018 წლის 2 ივლისს, განცხადებით მიმართა მარეგისტრირებელ ორგანოს, წილის მიტოვებისა და დირექტორის სახელზე რეგისტრაციის მოთხოვნით.
6. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 5 ივლისის მიმართვით განმცხადებელს მიეთითა დამატებით წარედგინა შეთანხმება (გარიგება) წილზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ, დამოწმებული სათანადო წესით, წინააღმდეგ შემთხვევაში შეთანხმება არ ჩაითვლებოდა დადებულად და არ წარმოიშობოდა სამართლებრივი შედეგი. ასევე მიეთითა, რომ შპს-ს პარტნიორთა წილები გამოხატული უნდა ყოფილიყო წილად რიცხვებით/პროცენტებში და მათი ჯამი უნდა ყოფილიყო 1 მთელი.
7. მარეგისტრირებელ ორგანოს, 2018 წლის 31 ივლისს დამატებით წარედგინა კომპანიის 2018 წლის 27 ივლისს შედგენილი კრების ოქმი, მოსარჩელის მიერ წილის მიტოვებისა და სხვა პარტნიორებზე წილთა გადანაწილების შესახებ.
8. იმავე დღეს, მოსარჩელის წარმომადგენელმა კვლავ მიმართა მარეგისტრირებელ ორგანოს და 2018 წლის 2 ივლისის განცხადებასთან დაკავშირებით (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტი) განმარტა, რომ მოსარჩელესა და კომპანიის შორის შედგა შეთანხმება მოსარჩელის წილის დირექტორზე აღრიცხვის შესახებ, აღნიშნული შეთანხმება გამოიხატა, პირველ რიგში, მოსარჩელის 2018 წლის 5 ივნისის შეტყობინებაში წილის მიტოვების შესახებ, რომელიც გაეგზავნა კომპანიის დირექტორს. ამ შეტყობინებით მოსარჩელემ გამოავლინა თავისი ნამდვილი ნება, რაც გამოიხატა კომპანიაში თავის საკუთრებაში არსებული 15%-იანი წილის მიტოვებაში. მოსარჩელის ნების საპასუხოდ, 2018 წლის 19 ივნისს, დირექტორმა თანხმობა განაცხადა მისი კუთვნილი 15%-იანი წილის მიღებაზე. აღნიშნული საკითხი მან დამატებით შეათანხმა პარტნიორთა კრებაზეც, რომელიც ჩატარდა 2018 წლის 27 ივლისს. წილების მთლიანობასთან მიმართებით, მხარემ განმარტა, რომ მოსარჩელის 15%-იან წილს იღებს კომპანიის ერთ-ერთი პარტნიორი და დირექტორის, რის შემდეგაც დირექტორი და საზოგადოებაში დარჩენილი პარტნიორები თავად არიან პასუხისმგებელნი აღნიშნულ საკითხზე, შესაბამისად, მოსარჩელის პასუხისმგებლობის ფარგლებს აღარ წარმოადგენს წილების გამოხატვასთან დაკავშირებული ტექნიკური საკითხები.
9. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 2 აგვისტოს გადაწყვეტილებით შეჩერდა სარეგისტრაციო წარმოება. გადაწყვეტილებაში განმცხადებელს დეტალურად განემარტა ხარვეზის საფუძვლები. კერძოდ, განემარტა, რომ წილის მიტოვების რეგისტრაციის საფუძლად მის მიერ მითითებული სსკ-ს 184-ე მუხლი ვრცელდება უძრავ ნივთზე, რაც შეეხება არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეს (საწარმოში წილი), მოქმედი კანონმდებლობა არ იცნობს შპს-ს კაპიტალში წილზე საკუთრების უფლების მიტოვების რეგისტრაციის შესაძლებლობას. შპს-ს პარტნიორის წილზე საკუთრების უფლების ცვლილების საფუძველია შეთანხმება წილზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ, რომლის ნამდვილობის წინაპირობები დადგენილია სსკ-ით. მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, გარიგების ნამდვილობის აუცილებელი პირობაა მხარეთა ურთიერთმფარავი ნების გამოვლენა და გარიგების ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმება საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. წინააღმდეგ შემთხვევაში, გარიგება არ ჩაითვლება დადებულად და არ წარმოიშობა სამართლებრივი ურთიერთობა. განმცხადებელს განემარტა, რომ წარდგენილი არ იყო სათანადო წესით შედგენილი და დამოწმებული სარეგისტრაციო დოკუმენტი (გარიგება), რომლის თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილი 15% წილი საკუთრებაში გადაეცემოდა კომპანიის დირექტორს. გადაწყვეტილებაში ასევე მითითებულია, რომ მარეგისტრირებელი ორგანოს არქივში დაცული დოკუმენტაციის თანახმად, დგინდებოდა, რომ კომპანიის კაპიტალში პარტნიორთა წილობრივი მონაწილეობის შესახებ მიმდინარეობდა დავა საწარმოს პარტნიორებს შორის, აღნიშნულიდან გამომდინარე წარსადგენი იყო ინფორმაცია კომპანიის პარტნიორების (მათი წილობრივი მონაწილეობის მითითებით) შესახებ რომელსაც უნდა ახლდეს უფლებამოსილი პირის მიერ გაცემული, სათანადო წესით დამოწმებული დოკუმენტაცია.
10. მარეგისტრირებელ ორგანოს, დადგენილი ხარვეზის აღმოფხვრის მიზნით, 2018 წლის 24 აგვისტოს განცხადებით მიმართა მოსარჩელის წარმომადგენელმა, რომელმაც განმარტა, რომ გაუმართლებელი იყო სსკ-ს 184-ე მუხლის მხოლოდ უძრავ ნივთებზე გავრცელება და მარეგისტრირებელ ორგანოს უნდა ეხელმძღვანელა კანონის ანალოგიით და დაეკმაყოფილებინა მოსარჩელის განცხადება არამატერიალური ქონებრივი სიკეთის (წილის) მიტოვების თაობაზე. ამასთანავე, განმცხადებელმა განმარტა, რომ კ.ო–მა მიატოვა მისი კუთვნილი 15%-იანი წილი შპს ,,მ–ში’’, ხოლო აღნიშნული წილის მიღებაზე თანხმობას აცხადებს ერთ-ერთი პარტნიორი მ.მ–ი. შესაბამისად, წილზე კონკრეტული წერილობითი გარიგება ვერ შედგებოდა ვერცერთი ფორმით და ბუნებაში არ იარსებებს დოკუმენტი (არც ჩუქება, არც ნასყიდობა), რომლის წარმოდგენასაც ითხოვს საჯარო რეესტრი. მარეგისტრირებელ ორგანოს უნდა ეხელმძღვანელა გარიგების დადებისათვის აუცილებელი ნების გამოვლენის პრინციპებით და დადებულად მიეჩნია მოსარჩელესა და კომპანიის დირექტორს შორის დადებული გარიგება წილზე საკუთრების უფლების მიტოვებისა და მიღების (მოსარჩელის შეთავაზება და დირექტორის თანხმობა).
11. მარეგისტრირებელი ორგანოს 2018 წლის 5 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარეგისტრაციო წარმოება შეწყდა, შეჩერების საფუძვლის აღმოფხვრის დამადასტურებელი დოკუმენტის მარეგისტრირებელ ორგანოში წარუდგენლობის გამო. აღნიშნული გადაწყვეტილება ადმინისტრაციული წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მისი გაუქმების მოთხოვნით.
12. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2018 წლის 19 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ადმინისტრაციული საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილების მიხედვით, განმცხადებელმა არასრულად წარადგინა მოთხოვნილ საკითხზე გადაწყვეტილების მისაღებად საჭირო დოკუმენტაცია, კერძოდ: სარეგისტრაციო დოკუმენტი - შეთანხმება (გარიგება), რომლითაც დადგინდება მოსარჩელის კუთვნილი საზოგადოების წილის (15%) კომპანიის დირექტორისთვის საკუთრებაში გადაცემის ფაქტი. შესაბამისად, სააგენტომ მიიჩნია, რომ სარეგისტრაციო სამსახურს ჰქონდა უფლება მოეთხოვა სათანადო წესით შედგენილი და დამოწმებული სარეგისტრაციო დოკუმენტის (გარიგების) წარდგენა; გარდა აღნიშნულისა, ვინაიდან სააგენტოში არ იყო დაცული სრულყოფილი ინფორმაცია კომპანიის პარტნიორთა წილობრივი მონაცემების შესახებ, განმცხადებელს მართებულად მოეთხოვა კომპანიის პარტნიორთა წილობრივი მონაწილეობის შესახებ ინფორმაციის წარდგენა, ამასთან სააგენტომ კანონიერად მიიჩნია მოთხოვნა სააგენტოს მიერ გაწეული მომსახურების საფასურის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენასთან მიმართებით, რის გამოც უარი უთხრა განმცხადებელს საჩივრის დაკმაყოფილებაზე.
13. სარჩელის საფუძვლები
13.1. მოსარჩელემ, 2018 წლის 9 ოქტომბერს, სარჩელით მიმართა საქალაქო სასამართლოს, მოითხოვა, საწარმოში, მისი კუთვნილი წილის მიტოვების ფაქტის დადგენა, და მისი მონაცემების სამეწარმეო და არასამეწარმეო იურიდიული პირების რეესტრიდან ამოშლა.
14. მოპასუხის შესაგებელი
14.1. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო
15. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება
15.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა
16. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი
16.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
17. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება
17.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 19 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.
17.2. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები და მათი სამართლებრივი შეფასება (სსსკ-ის 390.3-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი).
17.3. სააპელაციო სასამართლომ, საჩივრის ავტორის პრეტენზიის პასუხად „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-51 მუხლის მე-2 პუნქტზე მიუთითა, რომლის მიხედვითაც, საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილების საფუძველია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს სათანადო წესით მიღებული და დამოწმებული გადაწყვეტილება ან უფლებამოსილი პირების მიერ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით შედგენილი გარიგება. იმავე მუხლის 51 პუნქტის მიხედვით შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებისა და კომანდიტური საზოგადოების პარტნიორის წილზე საკუთრების უფლება და მასთან დაკავშირებული ვალდებულება წარმოშობილად, შეცვლილად ან შეწყვეტილად ითვლება მისი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან, ანალოგიურ დათქმას შეიცავს საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 2009 წლის 31 დეკემბრის N241 ბრძანებით დამტკიცებული „მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეგისტრაციის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტი.
17.4. სასარჩელო მოთხოვნის, საწარმოში წილზე საკუთრების უფლების მიტოვების რეგისტრაციის სამართლებრივ საფუძლად, კანონის ანალოგიის გზით, მოსარჩელე მიუთითებდა სსკ-ის 184-ე მუხლზე, რასაც არ იზიარებდა მარეგისტრირებელი ორგანო და ცვლილების რეგისტრაციისათვის მოითხოვა შესაბამისი უფლებამოსილი პირის მიერ შედგენილ იმგვარი დოკუმენტის (გარიგების) წარდგენას, რაც წარმოშობდა წილზე საკუთრების უფლების ცვლილების საფუძველს.
17.5. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, საქალაქო სასამართლომ მართებულად გაიზიარა მარეგისტრირებელი ორგანოს შეფასება, რომ დასახელებული ნორმა, არ ეხებოდა არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე საკუთრების უფლების მიტოვებას და დაუშვებელი იყო, მისი გამოყენება ანალოგიის გზით, ამასთან, წილზე საკუთრების უფლების ცვლილებასთან დაკავშირებულ საკითხებს სპეციალური კანონი აწესრიგებდა.
17.6. სააპელაციო სასამართლომ, ნორმის ანალოგიის წესით გამოყენებასთან დაკავშირებით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებაზე მიუთითა, რომლის მიხედვითაც „ანალოგიის პროცესში ნორმის შემფარდებელი ერთმანეთთან ადარებს ურთიერთობას, რომელიც კანონითაა რეგულირებული და ურთიერთობას, რომელიც კანონით არააა რეგულირებული... ნორმა ანალოგიურია თუ არა, უნდა გადაწყდეს ნორმის განმარტების საფუძველზე. ამით აიხსნება ის ფაქტი, რომ კანონის ანალოგიის საკითხის განხილვა, როგორც წესი, ხდება ნორმათა განმარტების მეთოდებისა და სახეების განხილვის პარალელურად. კანონის ანალოგიის წესით მსგავსი ნორმის გამოყენებისას მნიშვნელოვანია კანონის მიზნის განსაზღვრა, რადგან სწორედ კანონის მიზანი იძლევა პასუხს კითხვაზე, შეიძლება თუ არა მოსაწესრიგებელი ურთიერთობის მიმართ ანალოგიური ნორმის გამოყენება. ანალოგიით დაუშვებელია გამოყენებული იქნეს სპეციალური ურთიერთობების მომწესრიგებელი ნორმები ე.წ. „საგამონაკლისო ნორმები“. ასეთი ნორმები კანონმდებლის მიერ მიიღება მხოლოდ კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგების მიზნით. კანონის ანალოგიით გამოყენება გულისხმობს ამ ნორმის განზოგადებას, რომელიც ხდება შეფასებით: ნორმის შინაარსით დგინდება, რომ განსხვავება კანონით მოწესრიგებულ და მოუწესრიგებელ შემთხვევებს შორის იმდენად მნიშვნელოვანი არ არის, რომელიც გაამართლებდა მათ განსხვავებულად გადაწყვეტას, ანუ გამოსაყენებელი ნორმის საერთო, ზოგადი ნიშნები, საკმარისი უნდა იყოს სამართლებრივი შედეგის გამოყენების დასასაბუთებლად. ამით დასტურდება ის, რომ კანონის (სამართლის ნორმის) ანალოგიით გამოყენება, წარმოადგენს თანაბარი მოპყრობის პრინციპის ერთ-ერთ გამოხატულებას“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 4 დეკემბრის განჩინება, საქმე Nას-559-2019, 170-181 ველი).
17.7. იმისათვის, რომ უძრავ ნივთზე საკუთრების მიტოვების სპეციალური წესი ანალოგიის გზით გავრცელდეს საწარმოში წილის საკუთრებაზე, მნიშვნელოვანია შედარდეს სადავო საკითხის მიზნიდან გამომდინარე არსებული ქონებრივი სიკეთეების ურთიერთმიმართება და მათ მიმართ ერთიანი მიდგომის გამოყენების მართებულობა. სამოქალაქო კოდექსის 147-ე მუხლის თანახმად, ქონება, ამ კოდექსის მიხედვით, არის ყველა ნივთი და არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე, რომელთა ფლობაც, სარგებლობა და განკარგვა შეუძლიათ ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს და რომელთა შეძენაც შეიძლება შეუზღუდავად, თუკი ეს აკრძალული არ არის კანონით ან არ ეწინააღმდეგება ზნეობრივ ნორმებს. ამავე კოდექსის 152-ე მუხლის შესაბამისად, არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე არის ის მოთხოვნები და უფლებები, რომლებიც შეიძლება გადაეცეს სხვა პირებს, ან გამიზნულია საიმისოდ, რომ მათ მფლობელს შეექმნას მატერიალური სარგებელი, ანდა მიენიჭოს უფლება მოსთხოვოს სხვა პირებს რაიმე. ამდენად, წილი წარმოადგენს არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეს, რომლის მესაკუთრესაც მინიჭებული აქვს მისი თავისუფლად განკარგვის შესაძლებლობა კანონმდებლობითა და საწარმოს წესდებით დადგენილი შესაბამისი შეზღუდვების გათვალისწინებით.
17.8. სააპელაციო სასამართლომ, სსკ-ის 184-ე მუხლის ანალოგიის წესით გამოყენებასთან დაკავშირებით განმარტა, რომ გასათვალისწინებელი იყო, კომპანიის პარტნიორები ერთმანეთთან დაკავშირებული იყვნენ სამეწარმეო საქმიანობით და შესაბამისი უფლება-მოვალეობებით, რაც განსაზღვრული იყო მეწარმეთა შესახებ კანონით. შესაბამისად, უძრავი ნივთის მესაკუთრისგან განსხვავებით, რა დროსაც, მესაკუთრე დამოუკიდებლად იღებს გადაწყვეტილებას ნივთის მიტოვების შესახებ, როდესაც საწარმოს რამდენიმე მესაკუთრე ჰყავს, განსხვავებულად რეგულირდება წილის გასხვისების საკითხი მეწარმეთა შესახებ საქართველოს კანონით, შესაბამისად, დაუშვებელია უძრავი ნივთის მიტოვების წესის ანალოგიის სახით გამოყენება.
17.9. მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელე, როგორც წილის მესაკუთრე, სსკ-ის 170-ე მუხლის მიხედვით უფლებამოსილი იყო თავისუფლად განეკარგა საკუთრების უფლების ობიექტი, ამავდროულად, ამავე ნორმის მიხედვით შეზღუდული იყო სახელშეკრულებო ან კანონისმიერი ბოჭვით.
17.10. მოცემულ შემთხვევაში, კომპანიის პარტნიორი კუთვნილი წილის განკარგვისას შებოჭილია დანარჩენ პარტნიორებთან არსებული როგორც სახელშეკრულებო, ისე კანონისმიერი დანაწესებით. კერძოდ, წილის ,,მიტოვების’’ საკითხი და მისი დანარჩენი პარტნიორებისათვის, თუ ერთ-ერთი პარტნიორისათვის გადაცემა, პირველ რიგში ინიცირებული უნდა იქნეს პარტნიორთა საერთო კრებაზე და უნდა შედგეს გარიგება (ერთიანი დოკუმენტი), რომლითაც დადგინდება ხელშეკრულების მონაწილე ორივე მხარის, როგორც წილის გამსხვისებლის, ასევე მიმღების ნება წილის მესაკუთრის ცვლილებასთან მიმართებით. საყურადღებოა ის ფაქტიც, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი იყო წილის მიტოვება და კონკრეტული პარტნიორისათვის გადაცემა, თუმცა მოსარჩელის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი ამ კონკრეტულ პარტნიორთან დადებული ხელშეკრულება. შესაბამისად, გაუმართლებელია მარეგისტრირებელ ორგანოს დაევალოს იმგვარი ცვლილების რეგისტრაციის თაობაზე, რამაც შესაძლოა გავლენა იქონიოს კომპანიის დანარჩენი პარტნიორებისათვის. მით უფრო იმ პირობებში, როცა თავად საწარმო ან/და მისი პარტნიორები კონკრეტულ დავაში არ მონაწილეობენ.
17.11. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში წარდგენილი არ ყოფილა სათანადო წესით შედგენილი და დამოწმებული სარეგისტრაციო დოკუმენტი (გარიგება), რომლის თანახმად, მოსარჩელის კუთვნილი 15% წილი საკუთრებაში გადაეცემოდა კომპანიის დირექტორს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, რეგისტრაციისათვის აუცილებელი იყო საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული წესით შედგენილი და დამოწმებული ცვლილების სარეგისტრაციო დოკუმენტი (გარიგება/ხელშეკრულება წილზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ).
18. მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი
18.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 19 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.
18.2. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა სსკ-ის 184-ე მუხლი ანალოგიის წესით. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებული ტერმინი სპეციალური კანონი, რეალურად არ არსებობს, შესაბამისად არ არსებობს ნორმა, რომლის მიხედვითაც საწარმოში წილზე საკუთრების უფლების საკითხი რეგულირდება, რის გამოც სწორედ დასახელებული ნორმის მიხედვით უნდა გადაწყდეს სადავო საკითხი ანალოგიის წესით.
18.3. კასატორის განმარტებით, წილის მიტოვება ესაა ურთიერთობა წილის მიმტოვებელსა და საზოგადოებას შორის, ან წილის მიმტოვებელსა და დანარჩენ პარტნიორებს შორის.
19. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
19.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2020 წლის 6 ივლისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:
20. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
21. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.
22. საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებსა და მათ სამართლებრივ შეფასებას და დამატებით განმარტავს, რომ როგორც სასამართლო პრაქტიკა, აგრეთვე, დოქტრინალური მიდგომა, უძრავ ქონებაზე საკუთრების შეწყვეტის შესახებ ერთგვაროვანია.
23. უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების შეწყვეტის ზოგადი ხასიათის და პრაქტიკაში მიღებული საფუძვლებია - მხარეთა შეთანხმება (ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც საკუთრების უფლება უწყდება გამყიდველ მესაკუთრეს), ადმინისტრაციული აქტი, სასამართლო გადაწყვეტილება (სასამართლოს მიერ საკუთრების უფლების წარმომშობის დოკუმენტის ბათილად ცნობა, საკუთრების უფლების შეწყვეტისა და მარეგისტრირებელ ორგანოში მისი გაუქმების საფუძველია).
24. ჩამოთვლილი წესიდან გამონაკლისს წარმოადგენს საკუთრების უფლების მიტოვება უძრავ ნივთზე, რა დროსაც ნივთის მესაკუთრე ცალმხრივად გამოხატავს ნებას, მის საკუთრებაში არსებული უფლებრივად უნაკლო ნივთის მიტოვების შესახებ. დასახელებულ შემთხვევაში, მესაკუთრე მიმართავს მარეგისტრირებელ ორგანოს და განაცხადებს საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ. აღსანიშნავია, რომ ასეთ შემთხვევაში, მესაკუთრე არ უთითებს მომავალი მესაკუთრის შესახებ, ხოლო მიტოვებული ქონება გადადის სახელმწიფოს საკუთრებაში.
25. საჯარო რეესტრის შესახებ საქართველოს კანონის მე-14 მუხლის მიხედვით, 1. უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში რეგისტრირდება უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვება. 2. უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების რეგისტრაცია დაიშვება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ საკუთრების უფლების მიტოვების რეგისტრაციის მოთხოვნის მომენტისათვის უძრავ ნივთზე, საკუთრების უფლების გარდა, სხვა რაიმე უფლება არ არის რეგისტრირებული უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში. 3. უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება მიტოვებულად ითვლება საკუთრების უფლების მიტოვების უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან. 4.უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების შემდეგ საკუთრების უფლება გადადის სახელმწიფოზე.
26. ამდენად, სპეციალური კანონი ითვალისწინებს უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მიტოვების შესახებ სამოქალაქო კოდექსის 184-ე მუხლით განსაზღვრული უფლების რეალიზების პროცედურას, ფარგლებსა და შედეგებს. ამასთან, სსკ-ის 184-ე მუხლი, მისი შინაარსობრივი, ლოგიკური თუ სხვაგვარი განმარტების შესაბამისად, თავისთავში, მხოლოდ უძრავ ნივთებზე საკუთრების უფლების მიტოვების წესს მოიაზრებს. აღნიშნული სახით, უფლების მიტოვების ჩამოყალიბება, წარმოადგენს არა კანონმდებლის შეცდომას/საკანონმდებლო ხარვეზს, სხვა სახის ნივთების რეგულირების გარეშე დატოვების თაობაზე, რა დროსაც, შესაძლებელია უფლების მიტოვების მიზნიდან გამომდინარე დასახელებული ნორმის, უძრავი ნივთების გარდა სხვა სახის ქონებაზე (მოძრავი ნივთები, არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე) გავრცელება, არამედ, საკითხის, სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, მოწესრიგების გარეშე შეგნებულ დატოვებას, განსაკუთრებით კი არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეებთან დაკავშირებით, მათ შორის, კომპანიაში წილზე საკუთრების უფლების თაობაზე.
27. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის დასახელებული ნორმა, ე.წ. სპეციალურ ნორმას წარმოადგენს, ვინაიდან მასში, მხოლოდ უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების მიტოვების საკითხია რეგულირებული, ხოლო ქონების სხვა სახეებთან მიმართებით, კანონმდებელი ე.წ. კვალიფიციურ დუმილს იყენებს.
28. საჯარო რეესტრის შესახებ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „კ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად სარეგისტრაციო დოკუმენტია „სამართლებრივი აქტი, რომელიც უშუალოდ წარმოშობს ამ კანონით განსაზღვრული რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლებას“, ამავე აქტის მე-8 მუხლის მიხედვით „1. სარეგისტრაციო წარმოების დაწყების საფუძველია განცხადება ან უფლებამოსილი ორგანოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. 2. განცხადებას უნდა ერთოდეს ინსტრუქციით განსაზღვრული სარეგისტრაციო დოკუმენტაცია და ინფორმაცია.“ ხოლო, მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით „რეგისტრაცია წარმოებს როგორც უშუალოდ სარეგისტრაციო თუ სხვა დოკუმენტების, აგრეთვე ამ დოკუმენტაციის სათანადო წესით შექმნილი ელექტრონული ასლების საფუძველზე.“ ამავე კანონის მე-201 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით „მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრირდება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონითა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრული სუბიექტების წარმოშობის, მათში ცვლილებისა და მათი შეწყვეტის, ასევე შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებისა და კომანდიტური საზოგადოების პარტნიორთა წილებზე საკუთრების უფლების შეზღუდვასთან დაკავშირებული ვალდებულებების წარმოშობის, მათში ცვლილებისა და მათი შეწყვეტის შესახებ მონაცემები.“
29. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-51 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით „საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილების საფუძველია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს სათანადო წესით მიღებული და დამოწმებული გადაწყვეტილება ან უფლებამოსილი პირების მიერ საქართველოს კანონმდებლობით გასაზღვრული წესით შედგენილი გარიგება“. ამავე მუხლის 51 პუნქტის მიხედვით „შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებისა და კომანდიტური საზოგადოების პარტნიორის წილზე საკუთრების უფლება და მასთან დაკავშირებული ვალდებულება წარმოშობილად, შეცვლილად ან შეწყვეტილად ითვლება მისი მეწარმეთა და არასამეწარმეო იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრაციის მომენტიდან“.
30. ამდენად, დასახელებული ნორმების საფუძველზე საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ წილზე საკუთრების უფლების მიტოვების შესაძლებლობას, მით უფრო სსკ-ის 184-ე მუხლის საფუძველზე, კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს, ხოლო შესაბამისი წესით გაფორმებული გარიგება მოსარჩელეს მარეგისტრირებელი ორგანოსთვის არ წარუდგენია. გასათვალისწინებელია აგრეთვე, რომ მარეგისტრირებელი ორგანოს მიერ საქმის გარემოებების გამოკვლევისას აღინიშნა, რომ კომპანიის პარტნიორებს შორის მიმდინარეობდა დავა გარკვეულ საკითხებზე.
31. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს. შესაბამისად, უარყოფილია საკასაციო განაცხადის დასაშვებად ცნობა და უცვლელად უნდა დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
32. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება, მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. კ.ო–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი დარჩეს განუხილველი;
2. კ.ო–ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე, რ.მ–ის (.....) მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადახდო დავალება N9470407684, გადახდის თარიღი 2020 წლის 19 ივნისი), 70% – 210 ლარი;
3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე გ. მიქაუტაძე
მოსამართლეები: მ. ერემაძე
ვ. კაკაბაძე
