საქმე №ას-589-2021 14 სექტემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვლადიმერ კაკაბაძე, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები – შპს „თ.ჯ–ი“ , ა.ქ–ა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.გ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 31 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. გ.გ–ძემ (შემდეგში: მოსარჩელე ან მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა ა.ქ–ას და შპს „თ.ჯ–ის“ (შემდეგში: პირველი და მეორე მოპასუხე ან პირველი და მეორე კასატორები ან მოპასუხეები ან კასატორები) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხეებისათვის ავტოავარიის შედეგად მიყენებული ზიანის 2 646,00 ლარის სოლიდარულად დაკისრება.

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2018 წლის 21 მარტს თბილისში, .......... სახელობის ქუჩასთან არსებულ გზაჯვარედინზე მოსარჩელის ავტომანქანას (BMW 530, სახელმწიფო ნომრით .....) დაეჯახა მოპასუხე კომპანიის ბალანსზე რიცხული ავტომანქანა, რომელსაც მართავდა პირველი მოპასუხე. საპატრულო პოლიციამ პირველი მოპასუხე დააჯარიმა, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევისათვის. სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 17 აპრილის დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის ავტომანქანის დაზიანების შედეგად მიყენებული ზიანის ოდენობა შეადგენს 2 646,00 ლარს.

3. პირველმა მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ არის მოპასუხე კომპანიის თანამშრომელი, არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს; ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ეკისრება სადაზღვევო კომპანიას მოპასუხე კომპანიასთან გაფორმებული დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე; ამასთან, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა არ წარმოადგენს სათანადო მტკიცებულებას.

4. მოპასუხე კომპანიის წარმომადგენელმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოპასუხე კომპანია (რომლის თანამშრომელია პირველი მოპასუხე) არ წარმოადგენს სათანადო მოპასუხეს. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება ეკისრება სადაზღვევო კომპანიას მოპასუხე კომპანიასთან გაფორმებული დაზღვევის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე; ამასთან, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა არ წარმოადგენს სათანადო მტკიცებულებას.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილებით მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 2 646 ლარის გადახდა.

6. აღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხეებმა სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვეს.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 31 მარტის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:

9. 2018 წლის 21 მარტს თბილისში, .......... და ...... ქუჩების კვეთაზე მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა ავტომანქანა „BMW 530“, სახელმწიფო ნომრით ......, რომელსაც მართავდა მოსარჩელე.

10. ავტომანქანა „KIA”-ს, სახელმწიფო ნომრით - ..... მართავდა პირველი მოპასუხე, რომელიც დაჯარიმდა 250,00 ლარით, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის შესაბამისად.

11. ავტომანქანა „KIA”, სახელმწიფო ნომრით - ..... წარმოადგენს მოპასუხე კომპანიის საკუთრებას. პირველი მოპასუხე წარმოადგენს მოპასუხე კომპანიის თანამშრომელს.

12. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 17 აპრილის №002525318 ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ..... სახელმწიფო ნომრით რეგისტრირებული ავტომანქანის „BMW 530“-ის დაზიანებული ნაწილების - წინა მარჯვენა და მარცხენა ფრთის, წინა ბამპერის (M პაკეტი), წინა მარჯვენა მაშუქის (Hella), წინა მარჯვენა და მარცხენა საშხეფურის (პატარა) და წინა მარცხენა საშხეფურის (დიდი) ჯამური ღირებულება (2020 ლარი) და სამღებრო და დაშლა-აწყობის სამუშაოების ღირებულება (500,00 ლარი) შეადგენს 2520,00 ლარს, რაც გაიზრდება გაუთვალისიწინებელი ხარჯებისათვის 5%-ით და შეადგენს 2646,00 ლარს.

13. 2018 წლის 05 თებერვალს მოპასუხე კომპანიასა და სადაზღვევო კომპანიას შორის დაიდო სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის 3.1. პუნქტის თანახმად მიმწოდებელმა აიღო ვალდებულება გაუწიოს შემსყიდველს 131 ერთეული ავტოსატრანსპორტო საშუალებების და დაზღვეული ავტოსატრანსპორტო საშუალების უფლებამოსილი მძღოლის მიერ ექსპლუატაციისას მესამე პირთა წინაშე პასუხისმგებლობის დაზღვევის მომსახურება.

14. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხეთა შედავება იმასთან დაკავშირებით, რომ წინამდებარე დავაში ისინი წარმოადგენენ არასათანადო მოპასუხეებს და აღნიშნა, რომ სარჩელი ერთდროულად მიმართულია როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების იურიდიული მფლობელის (მოპასუხე კომპანია), ისე - უშუალოდ ავტოსატრანსპორტო საშუალებით მოსარგებლე პირის (პირველი მოპასუხე) მიმართ, დელიქტური ზიანის ანაზღაურების სოლიდარულად დაკისრების თაობაზე. აღნიშნულ დავაში სადავო არაა, რომ ზიანი მოპასუხის საკუთრებაში რიცხული სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციამ გამოიწვია, რომელსაც შემთხვევის დადგომის დროს მოპასუხე კომპანიაში დასაქმებული პირი, მეორე აპელანტი მართავდა. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით ამ გარემოებების საფუძველზე მოპასუხეთა პასუხისმგებლობის საფუძვლიანობა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში - სსკ-ის) 992-ე, 999-ე და 463-ე მუხლების საფუძველზე უნდა შემოწმებულიყო.

15. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სსკ-ის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილი მიუხედავად ბრალეულობისა ტრანსპორტის მესაკუთრეს პასუხისმგებლობას აკისრებს მომეტებული საფრთხის წყაროს (ავტოსატრანსპორტო საშუალების) ექსპლუატაციით გამოწვეული ზიანისათვის. კონკრეტულ საქმეზე სადავო არაა, რომ ზიანი სწორედ აპელანტის იურიდიულ მფლობელობაში მყოფი ავტომანქანის ექსპლუატაციას მოჰყვა. სამოქალაქო კანონმდებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროს მესაკუთრეთა მიმართ, პასუხისმგებლობის მაღალ სტანდარტს აწესებს, რაც ნივთის სპეციფიკური თვისებებიდან - გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ან გამოუსწორებელი ზიანი (ადამინის სიცოცხლის ხელყოფა, ნივთის დაზიანება და ა.შ.) გამომდინარეობს. ნორმის მიზანია ასეთი ნივთის იურიდიული მფლობელები აიძულოს, განსაკუთრებული სიფრთხილით მოეკიდნონ თავიანთ საკუთრებაში არსებული საფრთხის შემცველი საშუალების გამოყენებიდან გამომდინარე შესაძლო ნეგატიურ შედეგებს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ აპელანტი, მიუხედავად ავტოსაგზაო შემთხვევის მიმართ მისი არაბრალეული ქმედებისა, მოსარგებელესთან ერთად სოლიდარულად აგებს პასუხს მოსარჩელის წინაშე ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარი ზიანისათვის.

16. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვით კანონისმიერი ვალდებულებითი ურთიერთობიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობის დაკისრების ერთ-ერთ საფუძველს დელიქტური ვალდებულება წარმოადგენს, რომლისაგან ნაწარმოები პასუხისმგებლობის გენერალური დათქმაც მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლში. ნორმის თანახმად, პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია შემდეგი ელემენტების კუმულატიური ერთობა: პირის ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) ქმედება; ზიანი; მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის. ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულების კერძო შემთხვევაა და მიუხედავად ბრალისა, მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელს (რომელიც შეიძლება მესაკუთრედაც განვიხილოთ) აკისრებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, კერძოდ: სსკ-ი 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. მოხმობილი ნორმა ადგენს სატრანსპორტო საშუალების იურიდიული მფლობელის ვალდებულებას, ნორმაში ჩამოთვლილ სიკეთეთა ხელყოფის შემთხვევაში, აგოს პასუხი. თავის მხრივ, ნორმის სუბიექტები არიან ვალდებული და დაზარალებული პირები. ვალდებულ პირად კანონი განიხილავს ნივთის მფლობელს, ანუ პირს, რომელსაც ამ ქონებაზე საკუთრება მართლზომიერად აქვს მოპოვებული, თუმცა, მფლობელი, როგორც ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი, შეიძლება იყოს, როგორც პირდაპირი, ისე - არაპირდაპირი. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში სახეზე გვყავს კვლავ „მფლობელი“ (არაპირდაპირი) და „მოსარგებლე“ (პირდაპირი მფლობელი).

17. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლით გათვალისწინებულ გამონაკლისს საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების მიღების შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას. ავტოსატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო, იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროდან მომდინარე ზიანისათვის, ჩვეულებრივ, სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს ბრალის მიუხედავად ეკისრება. აღნიშნული გამოწვეულია იმ მატერიალური ობიექტების ფლობითა და სარგებლობით (ექსპლუატაციით ან ნებისმიერი ფორმით მისი გამოყენებით), რომელსაც განსაკუთრებული ხარისხობრივი თვისება აქვთ და ადამიანის მხრიდან მასზე სრული კონტროლის დამყარება შეუძლებელია (იხ. სუსგ №ას-494-463-2010, 9 ნოემბერი, 2010 წელი). სსკ-ის 999-ე მუხლი ითვალისწინებს გამონაკლისსაც - ნივთის იურიდიულ მფლობელს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში (ნორმის მე-2 და მე-3 ნაწილები), მათ შორის მაშინაც, როდესაც სატრანსპორტო საშუალებას მართავდა სხვა პირი, თუმცა, ამ შემთხვევაში, ვალდებული პირის დადგენა ხდება იმის მიხედვით, თუ რა გზით (იურიდიულად ნამდვილი უფლების საფუძველზე) აღმოჩნდა ნივთი მოსარგებლის ფაქტობრივი ბატონობის არეალში (ნორმის მე-4 ნაწილი). თუ პირი, რომელიც იყენებს სატრანსპორტო საშუალებას მისი მფლობელის ნებართვის გარეშე (არამართლზომიერი მფლობელი) ამ სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციით მიაყენებს ზიანს სხვას, სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დაეკისრება ამ უკანასკნელს და არა სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს“ (იხ. სუსგ # ას-504-481-2016, 30.09.2016წ; შდრ. #ას-594-652, 06.11. 2015 წ; # ას-494=463, 09.11.2010 წ; # ას-39-38-10, 1507.2010 წ; სუსგ ას-465-433-2017).

18. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის თანახმად, დაზარალებულ პირს არ ეკრძალება, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, სსკ-ის 463-ე (თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს) მუხლის საფუძველზე, ერთობლივად წაუყენოს, როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების იურიდიულ მფლობელს, სსკ-ის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილისა (მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი) და ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის მესამე წინადადების (ამ ნაწილის პირველი წინადადება არ გამოიყენება, თუ მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად, ან თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან) საფუძველზე, ისე - სატრანსპორტო საშუალების მოსარგებლეს, სსკ-ის 992-ე მუხლის საფუძველზე. ამ შემთხვევაში სახეზეა მოვალეთა სიმრავლე ვალდებულებაში, ვალდებულებათა ერთიანობა, როდესაც ყოველ მოვალეს თავისი საკუთარი ვალდებულება აკისრია კრედიტორის წინაშე, მაგრამ ისინი ერთმანეთთან ისეა დაკავშირებული, რომ ქმნის სოლიდარულ ვალდებულებას (იხ. სუსგ №ას-254-239-2010, 20.07. 2010 წელი; №ას-39-38-10, 15.07.2010 წელი).

19. რაც შეეხება მოპასუხეთა შედავებას, რომელიც მიმართული იყო საქმეში წამოდგენილი მტკიცებულების - საექსპერტო დასკვნის მიმართ და იმაში მდგომარეობდა, რომ აღნიშნული ერთმნიშვნელოვნად არ ადასატურებდა ზიანის ოდენობას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ-ის) 105-ე მუხლი ადგენს მტკიცებულებათა შეფასების სტანდარტს, რომლის 1-ლი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა, არამედ, სასამართლო დასაშვებად ცნობილ მტკიცებულებებს აფასებს ყოველმხრივ, სრულად და ობიექტურად, რა დროსაც ხდება მათი როგორც ინდივიდუალურად, ისე ერთობლიობაში შესწავლა, სწორედ ამ გზით არკვევს სასამართლო კონკრეტული მტკიცებულების დამაჯერებლობას, მის იურიდიულ სარწმუნოობას. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სხვა მტკიცებულების არარსებობის პირობებში პირველი ინსტანციის სასამართლო ზიანის ოდენობის დადგენისას, მართებულად დაეყრდო წარმოდგენილ სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 17 აპრილის №002525318 ექსპერტიზის დასკვნას და მის საფუძველზე სწორად დაადგინა მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ოდენობა.

20. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით მოპასუხეებმა, რომლებიც სადავოდ ხდიდნენ ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე განსაზღვრული ზიანის ოდენობას, შეეძლოთ წარმოედგინათ ისეთი შინარსის მტკიცებულება, რომლებიც შესაძლოა გააქარწყლებდა მოსარჩელის პოზიციას ზიანის ამგვარად შეფასებასთან დაკავშირებით, თუმცა, მათ არ წარმოუდგენიათ ისეთი მტკიცებულება, რომელსაც შესაძლოა გაექარწყლებინა ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე განსაზღვრული ზიანის ოდენობა.

21. მოპასუხეთა მიერ მითითებული სადაზღვევო კომპანიის კალკულაცია კი, სააპელაციო სასამართლომ არ მიაჩნია იმ სახის მტკიცებულებად, რასაც შეეძლო შეემცირებინა ან გაექარწყლებინა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 17 აპრილის №002525318 ექსპერტიზის დასკვნით დადგენილი მატერიალური ზიანის ოდენობა.

22. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოპასუხეებმა (აპელანტები) გაასაჩივრეს საკასაციო საჩივრით, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის უარყოფა.

23. მოპასუხე კომპანიის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები: კასატორი არ უარყოფს რომ ადგილი აქვს დელიქტურ ვალდებულებას, თუმცა სადავოდ ხდის პასუხისმგებელი პირის იდენტიფიცირებას და აღნიშნავს, რომ მასსა და სადაზღვევო კომპანიას შორის გაფორმებული იყო დაზღვევის ხელშეკრულება, რომლითაც მოპასუხე კომპანიის ავტომანქანა დაზღვეული იყო და ეს გარემოება მათ ათავისუფლებდათ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან მოსარჩელის მიმართ. სასამართლოს უნდა შეეფასებინა რა ვალდებულებები ეკისრებოდა სადაზღვევო კომპანიას. სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისთანავე სადაზღვევო კომპანია გამოცხადდა შემთხვევის ადგილზე და იტვირთა პასუხისმგებლობა. კასატორი აღნიშნავს, რომ როგორც სარჩელიდან ირკვევა, სარჩელი ეხება არა სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას, არამედ იმას, რომ მოსარჩელე არ ეთანხმება იმ თანხის ოდენობას, რა ოდენობითაც სადაზღვევო კომპანია მზადაა აღადგინოს ავტომანაქანა. შესაბამისად, თუ მოსარჩელე პრეტენზიას აცხადებს თანხის ოდენობაზე, სარჩელის მოპასუხე სწორედ სადაზღვევო კომპანია უნდა იყოს და არა მოპასუხე კომპანია. ამასთან, კასატორი სადავოდ ხდის მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულების მიხედვით თანხის ოდენობის განსაზღვრასაც და აღნიშნავს, რომ სადაზღვევო კომპანიის მიერ შედგენილია კალკულაცია, რომლითაც სადაზღვევო კომპანია იღებს ვალდებულებას, რომ აღადგენს ავტომანაქანას და აუცილებელია რომ ეს ოდენობა იყოს მხედველობაში მიღებული იმის დასადგენად, თუ რა თანხაში იქნება მოყვანილი დაზიანებული ავტომანქანა პირვანდელ მდგომარეობაში.

24. პირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები: პირველი მოპასუხის მითითებით, ის გარემოება, რომ მოპასუხე კომპანიის ავტომანქანა დაზღვეული იყო, გამორიცხავს მოპასუხეთა პასუხისმგებლობას ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დამდგარი ზიანის ანაზღაურებაზე. კასატორის მოსაზრებით, სწორედ იმაშია დაზღვევის ხელშეკრულეის არსი, რომ დააზღვიოს სამოქალაქო პასუხისმგებლობა, რაზედაც არც სადაზღვევო კომპანია აცხადებდა უარს, პირიქით იგი გამოცხადდა შემთხვევის ადგილზე და დაზარალებულს მოგვიანებით წარუდგინა ხარჯთაღრიცხვა. სსკ-ის 839-ე მუხლის თანახმად, სადაზღვევო კომპანია მოვალეა გაათავისუფლოს დამზღვევი იმ პასუხისმგებლობისაგან, რომელიც მას ეკისრება მესამე პირის წინაშე. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არ დაასაბუთა, თუ რატომ დააკისრა სოლიდარული ვალდებულება მოპასუხეებს მაშინ, როდესაც მას შეეძლო ზიანის ანაზღაურება სადაზღვევო კომპანიისათვის დაეკისრებინა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

25. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 14 ივნისის განჩინებით მოპასუხე კომპანიის საკასაციო საჩივარი, ხოლო 2021 წლის 12 ივლისის განჩინებით პირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

26. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

27. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.

28. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ 2018 წლის 21 მარტს თბილისში, .......... და .......... ქუჩების კვეთაზე მომხდარ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა ავტომანქანა „BMW 530“, სახელმწიფო ნომრით ....., რომელსაც მართავდა მოსარჩელე.

29. ავტომანქანა „KIA”-ს, სახელმწიფო ნომრით - .... მართავდა პირველი მოპასუხე, რომელიც დაჯარიმდა 250,00 ლარით, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის შესაბამისად.

30. ავტომანქანა „KIA”, სახელმწიფო ნომრით - .... წარმოადგენს მოპასუხე კომპანიის საკუთრებას. პირველი მოპასუხე წარმოადგენს მოპასუხე კომპანიის თანამშრომელს.

31. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 17 აპრილის №002525318 ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ....... სახელმწიფო ნომრით რეგისტრირებული ავტომანქანის „BMW 530“-ის დაზიანებული ნაწილების - წინა მარჯვენა და მარცხენა ფრთის, წინა ბამპერის (M პაკეტი), წინა მარჯვენა მაშუქის (Hella), წინა მარჯვენა და მარცხენა საშხეფურის (პატარა) და წინა მარცხენა საშხეფურის (დიდი) ჯამური ღირებულება (2020 ლარი) და სამღებრო და დაშლა-აწყობის სამუშაოების ღირებულება (500,00 ლარი) შეადგენს 2520,00 ლარს, რაც გაიზრდება გაუთვალისიწინებელი ხარჯებისათვის 5%-ით და შეადგენს 2646,00 ლარს.

32. 2018 წლის 05 თებერვალს მოპასუხე კომპანიასა და სადაზღვევო კომპანიას შორის დაიდო სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის 3.1. პუნქტის თანახმად მიმწოდებელმა აიღო ვალდებულება გაუწიოს შემსყიდველს 131 ერთეული ავტოსატრანსპორტო საშუალებების და დაზღვეული ავტოსატრანსპორტო საშუალების უფლებამოსილი მძღოლის მიერ ექსპლუატაციისას მესამე პირთა წინაშე პასუხისმგებლობის დაზღვევის მომსახურება.

33. განსახილველ შემთხვევაში, კასატორები (კომპანია და მისი თანამშრომელი- მძღოლი) არ უარყოფენ, რომ ადგილი აქვს დელიქტურ ვალდებულებას, თუმცა, სადავოდ ხდიან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის იდენტიფიცირების საკითხს და აღნიშნავენ, რომ მოპასუხე კომპანიასა და სადაზღვევო კომპანიას შორის გაფორმებული იყო დაზღვევის ხელშეკრულება, რომლითაც მოპასუხე კომპანიის ავტომანქანა დაზღვეული იყო და ეს გარემოება მათ ათავისუფლებდათ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან მოსარჩელის მიმართ. სასამართლოს უნდა შეეფასებინა, რა ვალდებულებები ეკისრებოდა სადაზღვევო კომპანიას.

34. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში. თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სსსკ-ის მე-3, მე-4 მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში.

35. ამასთან, თავად მოსარჩელე მიუთითებს მოპასუხეს; საპროცესო კანონმდებლობის თანახმად კი, მოპასუხე არის პირი, რომელმაც დაარღვია ან სადავოდ გახადა მოსარჩელის დარღვეული უფლება. არის თუ არა მოსარჩელის მიერ მითითებული პირი სათანადო მოსარჩელე, განისაზღვრება მატერიალურსამართლებრივი ნორმების საფუძველზე.

36. საკასაციო პალატა კასატორების მათი არასათანადო მოპასუხეების შესახებ პრეტენზიასთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 85-ე მუხლის თანახმად, თუ საქმის განხილვისას სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელი აღძრულია არა იმ პირის წინააღმდეგ, რომელმაც პასუხი უნდა აგოს სარჩელზე, მას შეუძლია მოსარჩელის თანხმობით შეცვალოს თავდაპირველი მოპასუხე სათანადო მოპასუხით. თუ მოსარჩელე არ არის თანახმა თავდაპირველი მოპასუხის სათანადო მოპასუხით შეცვლაზე, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით უარს ეტყვის მოსარჩელეს სარჩელის დაკმაყოფილებაზე. სსსკ-ის მე-3 მუხლით აღიარებულია დისპოზიციურობის პრინციპი, რომლის თანახმად, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. სარჩელი წარმოადგენს სადავო ან დარღვეული უფლების დაცვის საპროცესო საშუალებას, ხოლო სარჩელით დასახელებული მოპასუხე არის პირი, რომელმაც მოსარჩელის კერძო-სამართლებრივი უფლება მართლსაწინააღმდეგოდ დაარღვია ან გახადა სადავო.

37. სასამართლო სარჩელს იხილავს და გამოაქვს გადაწყვეტილება სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში იმ პირის წინააღმდეგ, რომლის მიმართაცაა სარჩელი აღძრული. შესაბამისად, მოპასუხედ მითითებული პირი აუცილებელია, რომ იყოს ,,პასუხისმგებელი”. მას უნდა ჰქონდეს შესაძლებლობა სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ თუ სრულად დაკმაყოფილების შემთხვევაში, აღადგინოს მოსარჩელეთა დარღვეული სამოქალაქო უფლება.

38. სასარჩელო წარმოებაში მოპასუხის საპროცესო-სამართლებრივი დაინტერესება, ანუ მხარის შესაძლებლობა დაიცვას თავისი უფლებები, გამომდინარეობს სადავო მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობის ხასიათიდან. ამდენად, მოპასუხე არის პირი, რომელსაც გააჩნია საქმის მატერიალურ სამართლებრივი და აქედან გამომდინარე, საპროცესო სამართლებრივი დაინტერესება. მხარეთა საპროცესო თანასწორობის პრინციპის შესაბამისად, საპროცესო კოდექსი, თანასწორ შესაძლებლობას ანიჭებს პროცესის ორივე მხარეს, თავიანთი უფლებები დაიცვან სასამართლო წესით.

39. საკასაციო პალატა განსახილველ შემთხვევაში არ იზიარებს კასატორების პრეტენზიას მათი არასათანადო მოპასუხეების შესახებ, შემდეგ გარემოებათა გამო:

40. სამოქალაქო კანონმდებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელთა მიმართ, პასუხისმგებლობის მაღალ სტანდარტს აწესებს, რაც ნივთის სპეციფიკური თვისებებიდან - გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ან გამოუსწორებელი ზიანი (ადამინის სიცოცხლის ხელყოფა, ნივთის დაზიანება და ა.შ.) - გამომდინარეობს. ნორმის მიზანია, ასეთი ნივთის იურიდიული მფლობელები აიძულოს, განსაკუთრებული სიფრთხილით მოეკიდონ თავიანთ საკუთრებაში არსებული საფრთხის შემცველი საშუალების გამოყენებიდან გამომდინარე შესაძლო ნეგატიურ შედეგებს. (შდრ. სუსგ: №ას-630-2019, 30.09.2020წ). საგულისხმოა, რომ სსკ-ის 999.1 მუხლი, ბრალეულობის მიუხედავად სატრანსპორტო საშუალების იურიდიულ მფლობელს პასუხისმგებლობას აკისრებს მომეტებული საფრთხის წყაროს (სატრანსპორტო საშუალების) ექსპლუატაციით გამოწვეული ზიანისათვის.

41. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება დელიქტური ვალდებულების კერძო შემთხვევაა და მიუხედავად ბრალისა, მომეტებული საფრთხის წყაროს იურიდიულ მფლობელს (რომელიც შეიძლება მესაკუთრედაც განვიხილოთ) აკისრებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას, კერძოდ: სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი. მოხმობილი ნორმა ადგენს სატრანსპორტო საშუალების იურიდიული მფლობელის ვალდებულებას, ნორმაში ჩამოთვლილ სიკეთეთა ხელყოფის შემთხვევაში, აგოს პასუხი. თავის მხრივ, ნორმის სუბიექტები არიან ვალდებული და დაზარალებული პირები. ვალდებულ პირად კანონი განიხილავს ნივთის მფლობელს, ანუ პირს, რომელსაც ამ ქონებაზე საკუთრება მართლზომიერად აქვს მოპოვებული, თუმცა, მფლობელი, როგორც ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირი, შეიძლება იყოს, როგორც პირდაპირი, ისე - არაპირდაპირი. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში სახეზე გვყავს კვლავ „მფლობელი“ (არაპირდაპირი) და „მოსარგებლე“ (პირდაპირი მფლობელი). უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული ერთგვაროვანი პრაქტიკის თანახმად, სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლით გათვალისწინებულ გამონაკლისს საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების მიღების შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას. ავტოსატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდაა მიჩნეული და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროდან მომდინარე ზიანისათვის, ჩვეულებრივ, სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს ბრალის მიუხედავად ეკისრება. აღნიშნული გამოწვეულია იმ მატერიალური ობიექტების ფლობითა და სარგებლობით (ექსპლუატაციით ან ნებისმიერი ფორმით მისი გამოყენებით), რომელსაც განსაკუთრებული ხარისხობრივი თვისება აქვთ და ადამიანის მხრიდან მასზე სრული კონტროლის დამყარება შეუძლებელია (იხ. სუსგ №ას-494-463-2010, 9 ნოემბერი, 2010 წელი). სამოქალაქო კოდექსის 999-ე მუხლი ითვალისწინებს გამონაკლისსაც - ნივთის იურიდიულ მფლობელს პასუხისმგებლობა არ ეკისრება კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევაში (ნორმის მე-2 და მე-3 ნაწილები), მათ შორის მაშინაც, როდესაც სატრანსპორტო საშუალებას მართავდა სხვა პირი, თუმცა, ამ შემთხვევაში ვალდებული პირის დადგენა ხდება იმის მიხედვით, თუ რა გზით (იურიდიულად ნამდვილი უფლების საფუძველზე) აღმოჩნდა ნივთი მოსარგებლის ფაქტობრივი ბატონობის არეალში (ნორმის მე-4 ნაწილი). თუ პირი, რომელიც იყენებს სატრანსპორტო საშუალებას მისი მფლობელის ნებართვის გარეშე (არამართლზომიერი მფლობელი) ამ სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციით მიაყენებს ზიანს სხვას, სამოქალაქო პასუხისმგებლობა დაეკისრება ამ უკანასკნელს და არა სატრანსპორტო საშუალების მფლობელს“ (იხ. სუსგ №ას-1245-2020, 1.07.2021; # ას 504-481-2016, 30.09.2016წ;).

42. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ზიანი დადგა მოპასუხე კომპანიის ბალანსზე რიცხული ავტომანქანის ექსპლუატაციისას საგზაო წესების დარღვევის შედეგად. ამასთან, ცალსახადა დადგენილი, რომ ზიანის გამომწვევი ავტომანქანის მოსარგებლე (დამრღვევი მძღოლი, პირველი მოპასუხე), მფლობელის - მოპასუხე კომპანიის ნების საფუძველზე ახორციელებდა ზიანის გამომწვევი სატრანსპორტო საშუალების მფლობელობას. შესაბამისად, არ არსებობს გარემოებები, რაც გამორიცხავდა მოპასუხე კომპანიის სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობას მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სახით.

43. დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრების საფუძველს სსკ-ის 998-ე მუხლი ადგენს, რომლის პირველი ნაწილის თანახმადაც, თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები.

44. სსკ-ის 463-ე მუხლის მიხედვით, თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს. ამავე კოდექსის 464-ე მუხლის თანახმად, სოლიდარული ვალდებულება წარმოიშობა ხელშეკრულებით, კანონით ან ვალდებულების საგნის განუყოფლობით.სსკ-ის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

45. განსახილველ საქმეზე სადავო არაა, რომ ზიანი კასატორის (მოპასუხე კომპანია) იურიდიულ მფლობელობაში (საკუთრებაში) მყოფი ავტომობილის ექსპლუატაციას მოჰყვა, რომელსაც პირველი მოპასუხე მართავდა. შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ უშუალოდ ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეულია პირველი მოპასუხის არამართლზომიერი ქმედებით, მოპასუხეები ერთობლივად არაინ პასუხისმგებელია ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარი ზიანისათვის.

46. შესაბამისად, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ ამ სამართლებრივ შედეგს ვერ შეცვლის ის გარემოება, რაზედაც მოპასუხეები მიუთითებდნენ საკასაციო საჩივარში, კერძოდ, რომ ვინაიდან არსებობდა სადაზღვევო ხელშეკრულება, დელიქტურ ზიანზე პასუხსმგებლობა სწორედ სადაზღვეო კომპანიას უნდა დაკისრებოდა, რაც გამორიცხავდა მოპასუხეთა ვალდებულებას ზიანის ანაზღაურებაზე.

47. კასატორები სადავოდ ხდიან აგრეთვე დაკისრებული ზიანის ანაზრაურების ოდენობას და მიუთითებენ, რომ ამ გარემოების დასადგენად სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა ექსპერტიზის დასკვნით და არ გაითვალისწინა სადაზღვევო კომპანიის მიერ წარდგენილი კალკულაცია.

48. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოსარჩელემ თავისი მოთხოვნა დააფუძნა ექსპერტიზის დასკვნას, კერძოდ, სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2018 წლის 17 აპრილის №002525318 ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, .... სახელმწიფო ნომრით რეგისტრირებული ავტომანქანის „BMW 530“-ის დაზიანებული ნაწილების - წინა მარჯვენა და მარცხენა ფრთის, წინა ბამპერის (M პაკეტი), წინა მარჯვენა მაშუქის (Hella), წინა მარჯვენა და მარცხენა საშხეფურის (პატარა) და წინა მარცხენა საშხეფურის (დიდი) ჯამური ღირებულება (2020 ლარი) და სამღებრო და დაშლა-აწყობის სამუშაოების ღირებულება (500,00 ლარი) შეადგენს 2520,00 ლარს, რაც გაიზრდება გაუთვალისიწინებელი ხარჯებისათვის 5%-ით და შეადგენს 2646,00 ლარს.

49. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. ექსპერტიზის ჩატარების უფლებამოსილება აქვთ იმ საექსპერტო ორგანოებს, რომელთა საქმიანობა რეგულირდება შესაბამისი დადგენილებით დამტკიცებული დებულებისა და სხვა ნორმატიული აქტების საფუძველზე. შესაბამისად, როდესაც საუბარია ექსპერტიზის დასკვნაზე, როგორც სსსკ-ით გათვალისწინებულ ერთ-ერთ მტკიცებულებაზე (სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) იგულისხმება კანონით განსაზღვრული უფლებამოსილების მქონე საექსპერტო ორგანოს მიერ ჩატარებული ექსპერტის წერილობითი შედეგი (დასკვნა). თავად ექსპერტი კი, პროცესის მონაწილე დამხმარე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას მეცნიერების, ტექნიკის, მედიცინის, ხელოვნების ან ხელობის დარგში. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ექსპერტიზის საჭიროება საქმეზე დასადგენი გარემოებების თავისებურებიდან გამომდინარეობს. ექსპერტიზის დასკვნა, როგორც სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კვლევის წერილობითი შედეგი პასუხს სცემს სამოქალაქო საქმესთან დაკავშირებით მხარეთა ანდა სასამართლოს მიერ დასმულ კითხვებს (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-99,102, 106-107, 112-113. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

50. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მტკიცების საპროცესო ვალდებულების შესრულების პირობებში, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგო მტკიცების საპროცესო საშუალების წარმოდგენის ვალდებულებამ, მოპასუხეთა მხარეზე გადაინაცვლა. შესაბამისად, დავის საერთო სასარჩელო წესით განხილვისას, მოპასუხეებს შეეძლოთ საპირისპირო გარემოების დასადასტურებლად და მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის გასაქარწყლებლად თავადაც წარმოედგინათ რელევანტური მტკიცებულება. თუმცა, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულების საწინააღმდეგოდ, მოპასუხეებს არ წარმოუდგენიათ ისეთი შინაარსის მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ დაზიანებების ხარისხის გათვალისწინებით, ავტომანქანის შეკეთება და აღდგენა უფრო ნაკლები ხარჯით იყო შესაძლებელი( საპიროსპირო ექსპერტის დასკვნა). ამ მოცემულობაში, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება - ექსპერტიზის დასკვნა ცალსახად ადასტურებს ავტომანქანაზე მიყენებული ზიანის ოდენობას და მის საპირწონედ სადაზღვევო კომპანიის მიერ შეგენილი კალკულაცია, სააპელაციო სასამართლომ სწორად არ გაიზარა.

51. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცებულება საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებულ ვადებში უნდა იქნეს სასამართლოსათვის წარდგენილი. ესაა საქმის აღძვრის ან საქმის მომზადების სტადია. სსსკ-ის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის, სსსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

52. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლის არსებობა, ვინაიდან ნორმის დანაწესით საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციათან ანდა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

53. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისითაც. მსგავს საკითხებზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა, რომელსაც წინამდებარე განჩინება არ ეწინააღმდეგება.

54. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც, მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

55. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ა.ქ–ას და შპს „თ.ჯ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. ა.ქ–ას (პ.ნ:......) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს ა. ქ–ძის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით 08.07.2021-ში №11184570107 საგადახდო დავალებით გადახდილი 150 ლარის 70% – 105 ლარი;

3. შპს „თ.ჯ–ს“ (ს.კ: ....) (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით 08.06.2021-ში №65617508 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი სრულად და დარჩენილი 150 ლარიდან 70% – 105 ლარი;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე

ლევან მიქაბერიძე