საქმე №ას-61-2019 23 სექტემბერი, 2021 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ეკატერინე გასიტაშვილი, ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მ.ქ–ია (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.ქ–ია, საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 1 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. მ.ქ–იამ (შემდგომ – მოსარჩელე) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა.ქ–იას (შემდგომ – მოპასუხე) და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მიმართ, მოითხოვა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების (საფლავის) გამოთხოვა, მოპასუხისთვის თავისი მიცვალებულთა (მამის – საფლავის ქვაზე წარწერით – ს.ქ–ია, 1927-1993წ და მამიდის საფლავის ქვაზე წარწერით –ა.ქ-ფ–ვა 1921-1995წ.) ნეშტების, სენაკის წმ. გიორგის სახელობის ტაძრის (საკალანდარიშვილოს ეკლესია) ეზოში ჩრდილოეთის და აღმოსავლეთის კედლებიდან, გადასვენების დავალდებულება. (იხ. სასარჩელო მოთხოვნა, ტ.1.ს.ფ.10; ტ.1. ს.ფ.90).

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, სენაკის წმ. გიორგის სახელობის ტაძრის (საკალანდარიშვილოს ეკლესია) ეზოში დასაფლავებული არიან მისი წინაპრები, სადაც მოპასუხის მიერ უკანონოდ, თვითნებურად დასაფლავებულ იქნა მამა და მამიდა. აღნიშნული ტერიტორია არის მოსარჩელის საკუთრება. მოსარჩელემ მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმად მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის 1-ლი ნაწილი, 171-ე მუხლი და 172-ე მუხლის მე-2 ნაწილი.

მოპასუხის პოზიცია:

3. მოპასუხემ წარდგენილი წერილობითი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლო და ხანდაზმულია. მოპასუხემ მიუთითა, რომ მამამისი- ს.ქ–ია გარდაიცვალა 1993 წელს, ხოლო დედა - ა.ქ - ფ–ვა გარდაიცვალა 1995 წელს. ისინი დასაფლავებულნი არიან ქ.სენაკის წმ. გიორგის სახელობის ეკლესიის მიმდებარე ტერიტორიაზე. ადგილი, სადაც მოპასუხის მშობლები არიან დასაფლავებულნი, იმ პერიოდისათვის იყო სასაფლაო, რომელიც შემოკავებული და მოწესრიგებული იყო მოპასუხის მიერ, ვინაიდან აღნიშნულ ტერიტორიაზე დაკრძალულნი არიან მოპასუხის ბაბუა - ვ.ქ–ია, ბებია- ო.თ-ქ–ია და 3 წლის და - ი. ქ–ია. მიმდებარე ტერიტორიაზე იყო და ამჟამადაც არის განთავსებული საფლავები და 2015 წლამდე მოსარჩელის გარდა, იქ განთავსებულ საფლავთა არცერთ ჭირისუფალს პრეტენზია არ გამოუთქვამს. მოპასუხემ აგრეთვე მიუთითა, რომ თუკი ვინმემ მოსარჩელის სანათესაო-საგვარეულო საფლავი მიისაკუთრა, მაშინ მოსარჩელემ რატომ არ მიმართა სასამართლოს 1993 წლიდან 2016 წლამდე და რატომ აღძრა სარჩელი 23 წლის შემდეგ იმ დროიდან, როცა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი არცერთი მტკიცებულებით არ დასტურტდება, მის მიერ 2015 წლამდე სადაოდ ქცეული ფაქტის არცოდნა. შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლობასთან ერთად, ხანდაზმულიცაა.( იხ. ტ.1.ს.ფ.44-48).

4. საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიას შესაგებელი არ წარუდგენია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5. სენაკის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (იხ. ტ.1.ს.ფ. 293-300), რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით. ( იხ. ტ. 1. ს.ფ. 302; ტ. 1. ს.ფ. 326; ტ.1.ს.ფ. 344; დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი ტ. 1. ს.ფ. 357). სააპელაციო საჩივრით აპელანტმა მოითხოვა: 1). გაუქმდეს სენაკის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილება; 2) გაუქმდეს სენაკის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 25 დეკემბრის განჩინება, სენაკის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 06 დეკემბრის სხდომის ოქმის მიმართ შენიშვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ; 3) გაუქმდეს საჯარო რეესტრში უძრავ ქონებაზე (საკადასტრო კოდი ....) საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის სახელზე რეგისტრაცია; 4) მოსარჩელე (აპელანტი) ცნობილი იქნეს საჯარო რეესტრში უძრავ ქონებაზე (საკადასტრო კოდი ....) საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიასთან ერთად თანამესაკუთრედ; 5) საჯარო რეესტრში უძრავი ქონებიდან (საკადასტრო კოდი ....), სადაც მდებარეობს ქ. სენაკის წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია, გადასვენებული იქნეს იმ მიცვალებულთა ნეშთები, რომელთა ჭირისუფალსაც წარმოადგენს ა.ქ–ია პ/ნ ....: მამა - ს.ქ–ია, გარდაცვალების თარიღით 1993 წელი; დედა -ალექსანდრა ფ–ვა-ქ–ია, გარდაცვალების თარიღით 1995 წელი, სამარის ქვაზე წარწერით ქ–ია-ფ–ვა, ასევე სასამართლოს მიერ დადგენის შემდგომ ა.ქ–იას სხვა მიცვალებულთა ნეშთები (იხ. ტ.1. ს.ფ. 358).

6. აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარემ ა.ქ–იამ (მოპასუხე) წარადგინა სააპელაციო შესაგებელი, რომლითაც არ დაეთანხმა სააპელაციო მოთხოვნებს (იხ. ტ. 2..ს.ფ. 15).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

7. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 01 ნოემბრის განჩინებით აპელანტის შუამდგომლობა საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური ეკლესიასიის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობის და სასამართლო სხდომაზე გამოუხცადებლობის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე არ დაკმაყოფილდა; აპელანტის მოთხოვნები გაუქმდეს საჯარო რეესტრში საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის სახელზე რეგისტრაცია და მოსარჩელე (აპელანტი) ცნობილი იქნეს საჯარო რეესტრში უძრავ ქონებაზე (საკადასტრო კოდი ....) საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური ეკლესიასთან ერთად თანამესაკუთრედ, დარჩა განუხილველი; არ დაკმაყოფილდა აპელანტის მოთხოვნა გაუქმდეს სენაკის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 25 დეკემბრის განჩინება, სენაკის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 06 დეკემბრის სხდომის ოქმის მიმართ შენიშვნების დაკმაყოფილებაზე (ოქმის ხარვეზიანად აღიარება/ცნობა) უარის თქმის შესახებ; სენაკის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 21 მაისის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ქ.სენაკში .... ქუჩაზე მდებარე წმ. გიორგის სახელობის ტაძრის ეზოში 1993 წლიდან დაკრძალულია მოპასუხის მამა, ხოლო 1995 წლიდან – დედა. იმავე ადგილას, ასევე, დაკრძალულია მოსარჩელის წინაპრები, მათ შორის, ბაბუის ბაბუა, მისი ძმა და ბაბუის ბაბუის მამა.

9. საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიასთან გაფორმებული კონსტიტუციური შეთანხმების საფუძველზე, ქ.სენაკში .... ქუჩაზე მდებარე სადავო უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდით .....) მესაკუთრედ 2017 წლის 23 მაისიდან რეგისტრირებულია საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია.

10. 1990 წლიდან მოსარჩელე ცხოვრობს ქ.თბილისში.

11. 1998 წელს ეკლესიის რესტავრაციის დროს სადავო ადგილიდან გადასვენებულ იქნა მოსარჩელის ახლო წინაპართა (მშობლების) ნეშტები, ასევე გადატანილ იქნა მათი საფლავის ქვები, რა დროსაც მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა სადავო ტერიტორიაზე მოპასუხის ნათესავების მიცვალებულების დაკრძალვის თაობაზე.

12. საქმეში წარმოდგენილი წერილებით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ მხოლოდ 2015 წელს მიმართა მოპასუხეს საფლავიდან მიცვალებულების გადასვენების მოთხოვნით, დარღვეული უფლების აღსადგენად კი, სასამართლოს – 2016 წელს. საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას სააპელაციო სასამართლოში შესაგებელი არ წარმოუდგენია და სასამართლო სხდომაზე არ გამოცხადებულა (მას კანონით დადგენილი წესით ეცნობა სასამართლო სხდომის დრო და ადგილი), რის გამოც აპელანტმა იშუამდგომლა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისა და სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების შესახებ გამოუცხადებელ მოპასუხესთან მიმართებით დაყენებული მოთხოვნების ნაწილში. საქმე შეეხება მოთხოვნებს, რომლითაც მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის არ მიუმართავს, შესაბამისად, მოთხოვნების ეს ნაწილი პირველი ინსტანციის მსჯელობის საგანი არ გამხდარა, კერძოდ, სააპელაციო საჩივარით მხარემ მოითხოვა საჯარო რეესტრში უძრავ ქონებაზე (საკადასტრო კოდი .....) საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის სახელზე რეგისტრაციის გაუქმება და აღნიშნული ქონების თანამესაკუთრედ საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიასთან ერთად მოსარჩელის ცნობა.

13. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოპასუხემ პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი უსაფუძვლოდ და ხანდაზმულად მიიჩნია და მის დაკმაყოფილებაზე უარი განაცხადა.

14. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის შუამდგომლობა, სააპელაციო სასამართლოში შესაგებლის წარმოუდგენლობისა და მოწინააღმდეგე მხარის საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური ეკლესიის წარმომადგენლის არასაპატიო მიზეზით, სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

15. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ – სსსკ) 372-ე მუხლითა და 387-ე მუხლის მე-2 ნაწილით.

16. სააპელაციო სასამართლოში შესაგებლის წარმოუდგენლობის გამო დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2016 წლის 17 მარტის №ას-121-117-2016 გადაწყვეტილებაზე, სადაც დიდმა პალატამ განმარტა, რომ სააპელაციო სასამართლოში შესაგებლის წარუდგენლობა არ შეიძლება გახდეს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის საფუძველი.

17. ამდენად, უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული აპელანტის მოთხოვნა, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ სააპელაციო სასამართლოში შესაგებლის წარმოუდგენლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების შესახებ.

18. რაც შეეხება აპელანტის მოთხოვნას, სასამართლო სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების შესახებ, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსსკ-ის 230-ე მუხლზე, და მიიჩნია, რომ სააპელაციო საჩივარში/სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოება იმის თაობაზე, რომ რადგან გასული საუკუნის მეორე ნახევარში იმ ადგილას, რომელიც დღეს საქართველოს ავტოკეფალური მართლმადიდებელი, სამოციქულო ეკლესიის საკუთრებაა, მოსარჩელის წინაპრები არიან დაკრძალულნი, მოსარჩელე ამ მიწის ნაკვეთის თანამესაკუთრედ უნდა იქნეს აღიარებული – იურიდიულად არ ამართლებდა სააპელაციო საჩივრის/სასარჩელო მოთხოვნას. აღნიშნული კი გამორიცხავდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის შესაძლებლობას.

19. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელე თავს იმ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ მიიჩნევს, რომელშიც მოპასუხემ თავისი მიცვალებულები დაკრძალა.

20. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ ის წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რადგან აღნიშნულის დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულება, გარდა ნოტარიული წესით დამოწმებული ახსნა-განმარტებისა და მის მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებისა, წარმოდგენილი ვერ იქნა. ზოგადად სასარჩელო წარმოების დროს, ნოტარიულად დამოწმებული ახსნა-განმარტება არ წარმოადგენს სარწმუნო და სათანადო მტკიცებულებას, იგი ვერ განიხილება მოწმის ჩვენებად. ამ დროს მეორე მხარე შეზღუდულია, შეკითხვები დაუსვას ახსნა-განმარტების მიმცემ პირს და გააქარწყლოს მის მიერ მითითებული გარემოებები, რაც, თავის მხრივ, არღვევს შეჯიბრებითობის და თანასწორობის პრინციპებს. შესაბამისად, სსსკ-ის 103-ე მუხლის თანახმად, სასარჩელო წარმოების დროს აღნიშნული მტკიცებულება არ არის ვარგისი, მით უმეტეს უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლების დასადასტურებლად.

21. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 183-ე მუხლისა და 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს წარმოადგენს საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმამიდებელი ეკლესია და არა მოსარჩელე, რაც დასტურდება საჯარო რეესტრის ამონაწერით, რომლის მიმართაც, სსსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

22. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ აპელანტი არც საჯარო რეესტრის ამ ჩანაწერს და არც მისი წარმოშობის საფუძველს პირველი ინსტანციის სასამართლოში სასარჩელო წესით არ შედავებია საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას. ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც უტყუარად დადასტურებულია, რომ მოსარჩელე არ წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, მხოლოდ ის გარემოება, რომ სადავო ტერიტორიაზე მოპასუხის მიცვალებულების დაკრძალვამდე გასული საუკუნის მეორე ნახევარში დაკრძალულნი არიან აპელანტის წინაპრები, არ წარმოშობს ამ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლებას და სარჩელის იმ ნაწილის დაკმაყოფილების წინაპირობას, რომლითაც მან სადავო ტერიტორიის თანამესაკუთრედ აღიარება მოითხოვა.

23. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ნივთის გამოთხოვისა და მასზე ხელშეშლის აღკვეთის მოთხოვნის უფლება ამ ნივთის მართლზომიერ მფლობელსაც აქვს, იმ პირისაგან ვინც სადავო ნივთს მართლზომიერი საფუძვლის გარეშე ფლობს. ისმის კითხვა: რამდენად მართლზომიერი ან კეთილსინდისიერი მფლობელები არიან იმ მიწის ნაკვეთისა მოსარჩელე ან მოპასუხე, სადაც მათი წინაპრები განისვენებენ.

24. ამ კითხვაზე პასუხის გასაცემად სააპელაციო პალატამ მიუთითა იმ ფაქტობრივი მოცემულობაზე, რაც სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია: 1) დაახლოებით გასული საუკუნის 20-იან წლებში სადავო ტერიტორიაზე მოსარჩელის წინაპრები იქნენ დაკრძალულნი (რევოლუციამდე), როგორც ამას მოსარჩელე მიუთითებს და 2) 1993-1995 წლებში იმავე მიწის ნაკვეთზე მოპასუხემ თავისი მშობლები დაკრძალა.

25. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებისა და რეალობის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელე და მოპასუხე სადავო მიწის ნაკვეთის მართლზომიერი და კეთილსინდისიერი მფლობელები არიან.

26. სსკ-ის 160-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მიწის ნაკვეთის მართლზომიერმა მფლობელმა – მოსარჩელემ 1998 წელს შეიტყო იმის თაობაზე, რომ მის წინაპართა განსვენების ადგილას მოპასუხემ თავისი მშობლები დაკრძალა, მოპასუხეს კი აღნიშნულის თაობაზე პრეტენზიით მან დაახლოებით 17-18 წლის შემდეგ – 2015 წელს მიმართა, ხოლო სარჩელი აღნიშნულის თაობაზე სასამართლოში 2016 წელს შეიტანა.

27. ამდენად, ძველ მფლობელს ახლისათვის ნივთის (წინაპართა განსასვენებელი ადგილის) უკან დაბრუნების მოთხოვნით შეეძლო 3 წლის ვადაში მიემართა და შეცილებოდა დარღვეულ უფლებას, რაც არ განუხორციელებია. სააპელაციო პალატამ უდავოდ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ახალ მფლობელს ნივთი ძალადობით ან მოტყუებით არ მოუპოვებია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოა, მას გაშვებული აქვს შეცილების კანონით დადგენილი ვადაც, რაც სარჩელს მოპასუხის მიმართ უსაფუძვლოს ხდის.

28. სააპელაციო პალატის მითითებით, დადასტურებულად რომ ჩაითვალოს მიწის სადავო მონაკვეთზე მოსარჩელის წინაპართა სამარხების არსებობა, მოპასუხეც სადავო მიწის ნაკვეთის მართლზომიერი მფლობელია. მეტიც, მას უკეთესი მფლობელობის უფლება აქვს იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელზეც მან დაახლოებით საუკუნენახევრის შემდეგ თავისი მიცვალებულები დაკრძალა.

29. სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მოთხოვნა ხანდაზმულადაც მიიჩნია. გამომდინარე იქედან, რომ მან 1998 წელს შეიტყო მოპასუხის მიცვალებულთა იმ მიწის ნაკვეთზე დაკრძალვის თაობაზე, სადაც მოსარჩელის წინაპრები განისვენებდნენ, სარჩელი კი აღნიშნულის თაობაზე 2015 წელს წარადგინა სასამართლოში მაშინ, როცა ზემოთ მოხმობილი ნორმების თანახმად, იგი 3 წლის განმავლობაში უნდა შეცილებოდა მოპასუხეს იმ დროიდან, რაც თავისი უფლების დარღვევის თაობაზე შიტყო. გამომდინარე ყოველივე აღნიშნულიდან, სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლოდ და ხანდაზმულად იქნა მიჩნეული.

30. სსსკ-ის 381-ე მუხლის შესაბამისად, დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება, აგრეთვე შეგებებული სარჩელის შეტანა სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია.

31. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ აპელანტის მოთხოვნას სააპელაციო საჩივრით წარმოადგენდა სადავო უძრავ ქონებაზე საჯარო რეესტრის ჩანაწერში საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმამიდებელი ეკლესიის საკუთრების უფლების გაუქმება და უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ ცნობა, თუმცა აღნიშნული მოთხოვნა მას პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაყენებული არ ჰქონია. შესაბამისად, სააპელაციო პალატა მოკლებული იყო შესაძლებლობას, ემსჯელა აღნიშნულ მოთხოვნაზე, რის გამოც, სსსკ-ის 186-187-ე მუხლების თანახმად, ამ ნაწილში სააპელაციო საჩივარი უნდა დარჩეს განუხილველად.

32. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზიები სასამართლო სხდომის ოქმის ხარვეზიანად აღიარების თაობაზე და განმარტა, რომ სასამართლო სხდომის ოქმი იწერება ელექტრონულად, თანმიმდევრულად და ზუსტად ასახავს სასამართლო სხდომის სრულ მიმდინარეობას. ამდენად, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ გასაჩივრებული სასამართლო სხდომის ოქმი აკმაყოფილებს სსსკ-ის 288-ე მუხლის მოთხოვნებს, შესაბამისად, არ არსებობდა მისი ხარვეზიანად ცნობის საფუძვლები.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

33. სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 01 ნოემბრის განჩინებაზე სააპელაციო მოთხოვნების განუხილველად დატოვების ნაწილში, მოსარჩელემ შეიტანა კერძო საჩივარი (იხ. ტ..ს.ფ. 134-141). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 28 იანვრის განჩინებით, კერძო საჩივარი განუხილველად იქნა დატოვებული კერძო საჩივრის ავტორის მიერ გასაჩივრების ვადის გაშვების გამო (იხ. ტ.3.ს.ფ. 55-57).

34. სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 01 ნოემბრის განჩინებაზე, მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი (იხ. ტ.2. ს.ფ. 158; ტ.2. ს.ფ. 196; ტ. 2. ს.ფ. 232; ტ.3. ს.ფ. 6,; ბოლო დაზუსტებული საკასაციო საჩივარი ტ.3.ს.ფ.80), რომლითაც მოითხოვა: 1) გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 01 ნოემბრის განჩინება საქმეზე №2ბ-985; 2) გაუქმდეს სენაკის რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 21 მაისის გადაწყვეტილება საქმეზე №2-154; 3) დაკმაყოფილდეს მოსარჩელის შუამდგომლობა საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობისა და სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე; 4) დაკამყოფილდეს მოსარჩელის მოთხოვნა სენაკის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 20 დეკემბრის სხდომის ოქმის ნაწილობრივ ხარვეზიანად ცნობის შესახებ; 5) მოსარჩელე( აპელანტი) ცნობილი იქნეს საჯარო რეესტრში უძრავ ქონებაზე (საკადასტრო კოდი .....) საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიასთან ერთად თანამესაკუთრედ; 6) მოპასუხე ცნობილი იქნეს სენაკის წმ. გიორგის სახელობის ეკლესიის ეზოში არსებული სადავო ფართის მიმართ არამართლზომიერ და არაკეთილსინდისერ მფლობელად; 7)შეიცვალოს გასაჩივრებულ განჩინებაში „მოსარჩელე მიწის ნაკვეთის კეთილსინდისიერი და მართლზომიერი მფლლობელი“, „ მოსარჩელე საფლავის კეთილსინდისიერი და მართლზომიერი მფლობელი“-თ. 8). მოპასუხემ სადავო ფართიდან გადაასვენოს თავისი მიცვალებულების ნეშტები სამარის ქვებზე წარწერით: ს.ქ–ია, 1927-1993 და ა.ქ-ფ–ვა 1921-1995 (იხ. ტ.3.ს.ფ.81).

35. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ გასული საუკუნის მეორე ნახევარში საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის საკუთრებაში არსებულ ადგილზე მოსარჩელის წინაპრების დაკრძალვის ფაქტი იურიდიულად არ ამართლებდა ამ მიწაზე მოსარჩელის თანამესაკუთრედ აღიარების მოთხოვნას. 2002 წლის 22 ნოემბრის სახელმწიფოსა და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის კონსტიტუციური შეთანხმების მე-11 მუხლის პირველი ნაწილში სახელმწიფომ დაადასტურა ეკლესიისათვის განსაკუთრებით 1921-1990 წლებში ქონების ნაწილის ფაქტობრივი მფლობელობა. ეკლესიის დღევანდელ ეზოში და ეკლესიაში სწორედ 1921 წლის შემდეგ გარდაცვლილები არ იქნენ დაკრძალული და სახელმწიფომ ცნო ეკლესიისათვის მხოლოდ ნაწილი ფართის მფლობელობა. ამდენად, ეკლესიის უფლებების აღდგენასთან ერთად კონსტიტუციური შეთანხმებით აღდგა მოსარჩელის უფლებებიც. შესაბამისად, სასამართლო საკუთარ თავთან მოვიდა წინააღმდეგობაში.

36. საჯარო რეესტრში ეკლესიის ქონება დარეგისტრირდა ეკლესიის 2017 წლის 24 აპრილის №417 წერილის საფუძველზე. სწორედ ზემოაღნიშნულისა და იმ ფაქტის საფუძველზე, რომ ეკლესიამ არ წარადგინა შესაგებელი, ასევე, არ გამოცხადდა სასამართლო სხომდაზე, სასამართლოს უნდა დაეკმაყოფილებინა სარჩელი. სააპელაციო პალატამ განუხილველად დატოვა მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო ფართის თანამესაკუთრედ ცნობასთან დაკავშირებით და აღარ უნდა ემსჯელა აღნიშნულ საკითხზე სამართლებრივ დასაბუთებაში, რაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველია.

37. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ მართებულად დაადგინა, რომ მოსარჩელე სადავო ფართის მართლზომიერი და კეთილსინდისიერი მფლობელია, მეტიც მას უნდა დაედგინა აღნიშნულ ქონებაზე მოსარჩელის საკუთრების უფლებაც, მაგრამ სააპელაციო პალატამ არასწორად შეფასა მოპასუხე იმავე ფართის მართლზომიერ და კეთილსინდისიერ მფლობელად და მიიჩნია მოპასუხის უფლება უპირატესად. მან თავისი მიცვალებულები სადავო ადგილზე დაკრძალა მოსარჩელის წინაპრების დაკრძალვის შემდეგ. სასამართლოს მოპასუხის მფლობელობა უნდა ეცნო მოტყუებით და ძალადობის შედეგად განხორციელბულად.

38. კასატორის მითითებით, სააპელაციო პალატას უნდა ემსჯელა სსკ-ის 1332-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნაზე, რომლის მიხედვითაც საფლავი გადაეცემა მემკვიდრეს საკუთრების უფლებით დამკვიდრებული ჩვეულების მიხედვით.

39. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატას უნდა გამოეყენებინა სსკ-ის 170-ე მუხლი, ასევე სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მოთხოვნა ხანდაზმულად.

40. კასატორის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელის ყველა წინაპარი დაკრძალულია აღნიშნულ ადგილზე. რეალურად მისი წინაპრების ნაწილი დაკრძალულია სენაკის წმინდა გიორგი ეკლესიის შიგნით. ასევე, არასწორადაა დადგენილი მისი მშობლების ნეშტის გადასვენების შესახებ. მშობლებს არავინ შეხებია და ისინი დაკრძალული არიან ეკლესიის ტერიტორიაზე.

41. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტს, რომ 1998 წელს გაიგო მოპასუხის მიერ მოსარჩელის საფლავზე მიცვალებულთა დაკრძალვის შესახებ. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებით დასტურდება, რომ ახალი ჭირისუფლის ვინაობა მოსარჩელემ 2014 წელს შეიტყო. აღნიშნული ფაქტის დასადასტურებლად კასატორმა საკასაციო საჩივარს დაურთო ახალი მტკიცებულებები. შესაბამისად, სარჩელი ხანდაზმული არ არის.

42. კასატორი არ დაეთანხმა მოპასუხის შესაგებელში მითითებულ გარემოებებს და აღნიშნა, რომ მოპასუხემ ძალადობით, ყველასთან შეუთანხმებლად დაკრძალა თავისი მიცვალებულები მოსარჩელის კუთვნილ მიწაზე. არასწორად მიუთითა, რომ საფლავები შემოკავებული ჰქონდა, მოსარჩელე კი არ აკითხავდა კუთვნილ საფლავებს. მესაფლავის განმარტებით დასტურდება, რომ მოპასუხემ მოტყუებით განაცხადა, თითქოს მოსარჩელის მიცვალებულების ნათესავი იყო და ისე დააკრძალვინა თავისი მიცვალებულები. აღნიშნული მიზნით მოპასუხე ორჯერ შეეცადა მოსარჩელის ნათესავების საფლავის ქვების გაქრობას 1998 და 2008 წლებში. საქმეში წარმოდგენილია ასევე 2015 წლის 22 ივნისის ფიზიკური პირის განცხადება, რომელიც ადასტურებს, რომ მოპასუხის მეუღლემ მოტყუებით მოაწერინა ხელი საფლავის გადაფორმებაზე.

43. კასატორმა მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ შეუსწავლია საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქის მდივნის წერილი, რომელიც ადასტურდებს, რომ მოპასუხეს მიცვალებულების ეკლესიის ტერიტორიაზე დაკრძალვის ფაქტი არც ეკლესიისათვის შეუთანხმებია.

44. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატას უნდა შეესწავლა მოპასუხის პასუხი მოსარჩელის შეკითხვაზე პირველი ინსტანციის სასამართლოში იმასთან დაკავშირებით, თუ რატომ არ დაიცვა მოპასუხემ მოსარჩელის წინაპრების სამარეები გათხრისგან, რაზეც მოპასუხემ განმარტა, რომ სამარეები გათხრილი იყო. მოსარჩელემ გამოკითხვა ბევრი ადამიანი და დადასტურდა, რომ მოპასუხემ ჯერ კიდევ საბჭოთა პერიოდში გათხარა სადავო საფლავები მათი გაძარცვის მიზნით.

45. კასატორმა მიუთითა, რომ მოპასუხე სხვა ადგილას ცხოვრობდა, მისი მიცვალებულების საფლავებიც სხვაგან მდებარეობდა.

46. კასატორმა მოითხოვა საქმეზე ახალი მტკიცებულებების დართვა.

47. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 28 იანვრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. კასატორს განემარტა, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს სამოქალაქო სამეთა პალატა განიხილავდა მხარეთა დასწრების გარეშე. ამავე განჩინებით დადგინდა, რომ კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია. (იხ. ტ3.ს.ფ. 59).

48. საქმის მომხსენებელი მოსამართლის ბესარიონ ალავიძის სამოსამართლეო უფლებამოსილების ვადის გასვლის გამო, საქმეთა შემთხვევითი განაწილების პრინციპის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი 2021 წლის 02 ივლისს განსახილველად გადაეცა მოსამართლე ზურაბ ძლიერიშვილს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხს სამოქალაქო საქმეთა პალატა განიხილავს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილით დადგენილ ვადაში, მხარეთა დასწრების გარეშე, რის შესახებაც მხარეებს ეცნობათ 2021 წლის 22 სექტემბერს.

49. 2021 წლის 22 სექტემბერს კასატორმა წარმოადგინა განცხადება-შუამდგომლობა. კასატორი მიუთითებს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დაადგინეს, რომ უძრავი ქონება დარეგისტრირებულია ეკლესიის სახელზე და, რომ თანამესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნა მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაყენებული არ ჰქონდა. ამ საკითხზე 2019 წლის 10 ივნისს წარდგენილი აქვს სასამართლოში სარჩელი, თუმცა 2 წელია სხდომის დანიშვნა ვერ ხერხდება მოსამართლეების სიმცირისა და პანდემიის გამო. კასატორი აღნიშნავს, რომ არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას მოთხოვნის ხანდაზმულობის ნაწილში იმის გათავლისწინებით, რომ კასატორისათვის მხოლოდ 2014 წელს გახდა ცნობილი მიცვალებულთა დაკრძალვის შესახებ. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის მოსაზრებას სენაკის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 20 დეკემბრის სხდომის ოქმის უხარვეზოდ ცნობის შესახებ; კასატორი აღნიშნავს, რომ 2021 წლის 23 სექტემბრის საკასაციო სასამართლოს სხდომის დანიშვნა ემთხვევა იმ ფაქტობრივ გარემოებას, როდესაც კასატორმა 20.09.2021 წერილით მიმართა საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულ სააგენტოს მოპასუხის მიერ კასატორის წინაპრების სამარხების ძარცვის ფაქტის საკითხის განსახილველად. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, კასატორი ითხოვს საქმის განხილვის გადადებას, ვიდრე არ იქნება გადაწყვეტილი საქმე #2/437-2019, ხოლო იმ შემთხვევაში კი, თუ კანონი არ იძლევა ვადის გაგრძელების შესაძლებლობას, მაშინ საქმე უკან იქნეს დაბრუნებული ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოში, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლომ ვერ იმსჯელა უძრავი ქონებაზე კასატორის თანამესაკუთრედ ცნობაზე, არასწორად შეაფასა პირველი ინსტანციის სასაამრთლოს სხდომის ოქმის ჩანაწერი და არასწორად დაადგინა 3 წლიანი ვადის საკითხი, შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

50. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

51. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

52. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს მოცემულ საკასაციო საჩივარში დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარდგენის გზით სადავოდ არ გაუხდია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტები, ამდენად, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

53. ქ.სენაკში ...... ქუჩაზე მდებარე წმიდა გიორგის სახელობის ტაძრის ეზოში 1993 წლიდან დაკრძალულია მოპასუხის მამა, ხოლო 1995 წლიდან – დედა. იმავე ადგილას, ასევე, დაკრძალულია მოსარჩელის წინაპრები, მათ შორის, ბაბუის ბაბუა, მისი ძმა და ბაბუის ბაბუის მამა.

54. საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიასთან გაფორმებული კონსტიტუციური შეთანხმების საფუძველზე, ქ.სენაკში ...... ქუჩაზე მდებარე სადავო უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდით ......) მესაკუთრედ 2017 წლის 23 მაისიდან რეგისტრირებულია საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია.

55. 1990 წლიდან მოსარჩელე ცხოვრობს ქ.თბილისში.

56. 1998 წელს ეკლესიის რესტავრაციის დროს სადავო ადგილიდან გადასვენებულ იქნა მოსარჩელის ახლო წინაპართა (მშობლების) ნეშტები, ასევე გადატანილ იქნა მათი საფლავის ქვები, რა დროსაც მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა სადავო ტერიტორიაზე მოპასუხის ნათესავების მიცვალებულების დაკრძალვის თაობაზე.

57. საქმეში წარმოდგენილი წერილებით სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ მხოლოდ 2015 წელს მიმართა მოპასუხეს საფლავიდან მიცვალებულების გადასვენების მოთხოვნით, დარღვეული უფლების აღსადგენად კი, სასამართლოს – 2016 წელს.

58. ვიდრე დადგენილი გარემოებების სამართლის ნორმებთან სუბსუმირებას შეუდგებოდეს, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს, ყურადღება გაამახვილოს სამართალწარმოების ფუნდამენტურ პრინციპებზე: მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლით რეგლამენტირებულია პროცესის შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე წარმართვა და დადგენილია, რომ მხარეებს აქვთ მტკიცებულებათა წარდგენის გზით საკუთარი პოზიციის დადასტურების შესაძლებლობა, გარდა ამისა, დემოკრატიულ საზოგადოებაში ფუნდამენტური მნიშვნელობა ენიჭება მხარეთა თანასწორობის დაცვას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი), რაც იმას ნიშნავს, რომ საქმის განხილვის თითოეულ ეტაპზე სასამართლო ინარჩუნებს ნეიტრალიტეტს და მოსამართლეს მიუკერძოებლად, მხოლოდ მტკიცებულებათა ობიექტური შეფასების გზით უყალიბდება შინაგანი რწმენა დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ამა თუ იმ ფაქტის არსებობის თაობაზე. საქართველოს ორგანული კანონი „საერთო სასამართლოების შესახებ“ განსაზღვრავს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს როლს საერთო სასამართლოების სიტემაში და ადგენს, რომ უზენაესი სასამართლო დადგენილი საპროცესო ფორმით ზედამხედველობს მართლმსაჯულების განხორციელებას საქართველოს საერთო სასამართლოებში. კანონის მითითებული დანაწესიდან გამომდინარეობს მათ შორის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის დებულება, რომელიც ადგენს უზენაესი სასამართლოს მხრიდან დავის ფაქტობრივი ნაწილის შეფასების ფარგლებს, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო მსჯელობს საპროცესო წესების დაცვით მოპოვებული მტკიცებულებებისა და მხარეთა მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებების შეფასების კანონიერებაზე იმგვარად, რომ თავად ვერც ახალ ფაქტებს დაადგენს და ვერც ახალ განმარტებებს მიიღებს მხარეებისგან.

59. საკასაციო სასამართლო შეზღუდულია პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის მომზადების ეტაპის დასრულების დროისათვის წარდგენილი ფაქტებისა და მტკიცებულებების კვლევით, რამდენადაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ე“ და „ვ“ ქვეპუნქტების თანახმად, სარჩელში უნდა აღინიშნოს კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნებს; მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებს მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ამავე კოდექსის 219-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული.

60. სასამართლო კი, ზემოთაღნიშნული ნეიტრალიტეტის პრინციპიდან გამომდინარე, ვერ უზრუნველყოფს მხარისათვის იურიდიული დახმარების გაწევას, რაც თანაბრობას დაარღვევს და სამართალწარმოებას მიკერძოებულს გახდის. ევროკონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით „მიუკერძოებლობის“ მოთხოვნა ორი ასპექტისაგან შედგება. პირველი, სასამართლო სუბიექტურად თავისუფალი უნდა იყოს პიროვნული ზრახვებისა და მიდრეკილებებისაგან. მეორე, იგი ასევე მიუკერძოებელი უნდა იყოს ობიექტური თვალსაზრისით, ანუ მან უნდა უზრუნველყოს საკმარისი გარანტიები ამ თვალსაზრისით ნებისმიერი კანონიერი ეჭვის გამოსარიცხად (იხ. გოტრინი და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 1998 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება, Reports of Judgments and Decisions 1998-III, გვ. 10-0- 31, §58; მორისიგაერთიანებულისამეფოსწინააღმდეგ, №38784/97, §58, ECHR 2002-I). რაც შეეხება სუბიექტურობას, მოსამართლე პიროვნულად მიუკერძოებლად უნდა იქნას მიჩნეული, ვიდრე ამის საწინააღმდეგო არ დამტკიცდება (იხ. ჰაუსშიდტი დანიის წინააღმდეგ, 1989 წლის 24 მაისის გადაწყვეტილება, სერია A №154, გვ. 21, §47; დაკტარასი ლიტვის წინააღმდეგ, №42095/98, §30, ECHR 2000-X). სამართლიანი სასამართლოს კონცეფცია თავის თავში მოიცავს სასამართლოს მხრიდან მხარისათვის საკუთარი პოზიციის დაცვის მოსამზადებლად ადეკვატური დროის განსაზღვრას და დაცვის მომზადების შესაძლებლობის მიცემას (იხ. Case If Galstyan v, Armenia, საჩივარი no26986/0-). საკასაციო სასამართლო, როგორც აღინიშნა, სადავო ფაქტებს შეაფასებს საპროცესო წესების დაცვით მიღებული განმარტებების ფარგლებში.

61. საკასაციო სასამართლო კასატორის მიერ საკასაციო საჩივარში მითითებული პრეტენზიების გაცნობის შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო სასამართლოს მიერ, როგორც საპროცესო სამართლებრივი, ასევე მატერიალურსამართლებრივი ნორმების არასწორ გამოყენებას (იხ. საკასაციო საჩივარი).

62. მოცემულ საქმეზე მოსარჩელის მოთხოვნას წარმოადგენს უკანონო მფლობელობიდან მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების (საფლავის) გამოთხოვა, მოპასუხისთვის თავისი მიცვალებულთა (მამის – საფლავის ქვაზე წარწერით – ს.ქ–ია, 1927-1993წ და დედის საფლავის ქვაზე წარწერით –ა.ქ-ფ–ვა 1921-1995წ.) ნეშთების გადასვენების დავალდებულება.

63. განსახილველი დავის ფარგლებში სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს მოსარჩელისათვის სარჩელში მითითებული მოთხოვნის წინაპირობების არსებობა. ამ ტიპის სარჩელის წარმატებულობა, ბუნებრივია, უნდა შემოწმდეს მისი დამფუძნებელი ნორმის/ნორმების წინაპირობებთან მიმართებაში, რაც იმას ნიშნავს, რომ უპირველესად, სასამართლომ სწორად უნდა განსაზღვროს მოთხოვნის მარეგულირებელი სამართლებრივი საფუძველი - კანონის ნორმა, გამოარკვიოს სარჩელში მითითებული ფაქტების შესაბამისობა დამფუძნებელი ნორმის აბსტრაქტულ ელემენტებთან (ფორმალური გამართულობა), დადებითი პასუხის შემთხვევაში, სარჩელსა და შესაგებელში გამოთქმული პოზიციების ურთიერთშეჯერებით გამოარკვიოს სადავო და უდავო ფაქტობრივი გარემოებები (მტკიცების საგანი) და გაანაწილოს მხარეთა შორის მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დადასტურების ტვირთი (მტკიცების ტვირთი).

64. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

65. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში.

66. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ჰ.ბოელინგი, ლ.ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.). კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და სასურველია მათი აღრევა თავიდან იქნეს აცილებული. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ჰ. ბოელინგი, ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

67. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირზე მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

68. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში უთითებს, რომ ეროვნული სასამართლოს გადაწყვეტილება უნდა პასუხობდეს მხარის მიერ სამართლებრივ და პროცედურულ საკითხებთან დაკავშირებით წარმოდგენილი არგუმენტების ძირითად ასპექტებს (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Ruiz Torija v. Spain, §§29-30). შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, გადაწყვეტილების დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარა ან უარყო შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე, თუმცა, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და საქმეში მონაწილე მხარეებს შესაძლებლობას უნდა აძლევდეს გაიგონ, თუ რატომ გაითვალისწინა სასამართლომ მხოლოდ კონკრეტული გარემოებები და მტკიცებულებები (იხ., გადაწყვეტილება საქმეზე Seryavin and Others v. Ukraine §§ 55-62). სასამართლოს აქვს ვალდებულება, სათანადოდ იმსჯელოს მხარეთა მიერ წარდგენილ დოკუმენტებზე, არგუმენტებსა და მტკიცებულებებზე (იხ. Kraska v. Switzerland, § 30; Van de Hurk v. the Netherlands, § 59; Perez v. France, § 80). ამასთან, მხარეებს უნდა ჰქონდეთ არა მხოლოდ იმის შესაძლებლობა, რომ იცოდნენ იმ მტკიცებულებათა შესახებ, რომლებიც მათ სჭირდებათ თავიანთი სარჩელის წარმატებისათვის, არამედ იცოდნენ და ჰქონდეთ კომენტარის გაკეთების საშუალება ყველა იმ მტკიცებულებასთან და მოსაზრებასთან დაკავშირებით, რომლებიც წარდგენილია სასამართლოს აზრის ფორმირებაზე ზეგავლენის მოხდენის მიზნით (იხ. Milatova and others v. The Czech republic §59; niderost-huber v. Switzerland, § 24; k.s. v. finland § 21;

69. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ევროპული კონვენციის 6.1 მუხლით გათვალისწინებული გარანტიები მოიცავს სასამართლოს ვალდებულებას, მიუთითოს გადაწყვეტილების მიღების საკმარისი საფუძვლები. დასაბუთებული გადაწყვეტილება მხარეებს აჩვენებს, რომ მათ ნამდვილად მოუსმინეს. მიუხედავად იმისა, რომ ეროვნული სასამართლო მტკიცებულებების დასაშვებად ცნობის და არგუმენტების შერჩევის დროს სარგებლობს შეფასების ფართო ფარგლებით, ის ვალდებულია, რომ საკუთარი ქმედებები გაამართლოს, გადაწყვეტილების მიღების შესაბამისი მიზეზების მითითებით (კარმელ სალიბა მალტის წინაღმდეგ - Carmel Saliba v. Malta, N 24221/13, § 73, 29 ნოემბერი 2016; § 73). როდესაც მხარის არგუმენტს არსებითი მნიშვნელობა აქვს სამართალწარმოების შედეგზე, იგი საჭიროებს ნათელ და კონკრეტულ პასუხს (რუიზ ტორია ესპანეთის წინააღმდეგ- Ruiz Torija v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 30, Series A N 303-A; § 30; ჰირო ბალანი ესპანეთის წინააღმდეგ, Hiro Balani v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 28, Series A N 303-B; § 28 ), შესაბამისად, სასამართლოებს მოეთხოვებათ გამოიკვლიონ მხარეთა ძირითადი არგუმენტები (ბუზესკუ რუმინეთის წინააღმდეგ -Buzescu v. Romania, N 61302/00, § 67, 24 მაისი 2005, § 67. დონაძე საქართველოს წინააღმდეგ - Donadzé v. Georgia, N 74644/01, § 35, 7 მარტი 2006;). სამართლიანი სამართალწარმოება მოითხოვს, რომ ეროვნულმა სასამართლომ, რომელმაც, ქვედა ინსტანციის სასამართლოს არგუმენტების გამოყენებით ან სხვაგვარად არ წარმოადგინა გადაწყვეტილების დეტალური მიზეზები, უპასუხოს წამოჭრილი საკითხების არსებით ნაწილს და არ შემოიფარგლოს მხოლოდ ქვედა ინსტანციის დასაბუთების გაზიარებით (ელე ფინეთის წინააღმდეგ- Helle v. Finland, 19 დეკემბერი 1997, § 60, Reports of Judgments and Decisions 1997-VIII;).

70. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი).

71. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან.

72. საკითხის სიცხადის მიზნით, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დამატებით განმარტებას მოითხოვს სარჩელის საგნისა და ფაქტობრივი საფუძვლის ცნება: სარჩელის საგანი არის განმცხადებლის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა მოწინააღმდეგე მხარისადმი, რომელიც უნდა განიხილოს სასამართლომ და რომლის ფარგლებშიც უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება (განჩინება), უფრო კონკრეტულად დავის საგანი არის მოთხოვნის შინაარსი და არა მისი მატერიალური ობიექტი; რაც შეეხება სარჩელის ფაქტობრივ საფუძველს, ეს არის გარემოებები, რომელზეც მხარე ამყარებს საკუთარ მოთხოვნებს და რომელთა დადასტურებაც სწორედ მისი მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ემსახურება მიზნად. სარჩელის საგნისა და ფაქტობრივი საფუძვლის შეცვლა მხოლოდ მხარის უფლებას წარმოადგენს და სასამართლო, შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, არ არის უფლებამოსილი, ჩაერიოს მასში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 83-ე მუხლი (მე-2 და მე-3 ნაწილები) იმის მიხედვით, თუ საქმე განხილვის რა ეტაპზეა, ადგენს მოსარჩელის მიერ სარჩელის საგნისა და/ან საფუძვლის შეცვლის წესს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, სააპელაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით.

73. მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძვლებისაგან განსხვავებულია მიდგომა სამართლებრივ საფუძველთან მიმართებით. მართალია, მის სარჩელში მითითების ვალდებულებას ასევე ადგენს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 178-ე მუხლის პირველი ნაწილის „თ“ ქვეპუნქტი, თუმცა, ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, ეს არ არის შემზღუდავი სასამართლოსათვის და არც გავლენას ახდენს დავის შედეგზე, ანუ მოსამართლისათვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები, თუ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად რა სამართლებრივი საფუძველი უნდა იქნეს გამოყენებული და არც კანონის იმპერატიული დათქმაა, რომ გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებულ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს. სასამართლოს ვალდებულებას წარმოადგენს კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რომელიც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას.

74. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვისა და/ან ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 172-ე მუხლი. სავინდიკაციო სარჩელი ეფუძნება იმ მოცემულობას, რომ მესაკუთრეს, რომელსაც ჩამოერთვა მფლობელობა, შეუძლია ნივთი მოითხოვოს მფლობელისაგან, რომელიც არაკეთილსინდისიერად აკავებს ნივთს. საკუთრების უფლებამ ნივთზე სრული ბატონობა უნდა უზრუნველყოს, მათ შორის ფაქტობრივი ბატონობა - მფლობელობის სახით. ცხადია, მესაკუთრეს სხვა უფლებამოსილებებთან ერთად აქვს მფლობელობის უფლებაც და თუკი მოხდება საკუთრების მფლობელობის ჩამორთმევა, მას შეუძლია არაუფლებამოსილ მფლობელს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება (იხ.: თამარ ზარანდია, სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, მეორე შევსებული გამოცემა, 2019წ., გვ. 245).

75. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტალურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და, რაც მთავრია, შესაბამისად. (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012).

76. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინაღმდეგ განმარტა: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“. (მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

77. სხვა საქმეზე ევროპული სასამართლო იმეორებს, რომ „საკუთრების ცნებას დამატებითი №1 ოქმის პირველი მუხლის მიხედით, დამოუკიდებელი მნიშვნელობა აქვს, რომელიც არ შემოიფარგლება ფიზიკური ნივთების ფლობით და ის დამოუკიდებელია ეროვნულ კანონმდებლობაში არსებული ოფიციალური კლასიფიკაციისგან: „საკუთრების“ ცნება არ შემოიფარგლება „არსებული საკუთრებით“, არამედ ის შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, სარჩელების ჩათვლით, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია განაცხადოს, რომ მას გააჩნია საკუთრების უფლებისა ან ქონებრივი ინტერესის ეფექტური გამოყენების გონივრული და „კანონიერი მოლოდინი“ (იხ. იონერილდიზი თურქეთის წინააღმდეგ, დიდი პალატა, №48939/99, § 124, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2004-XII და პრინცი ჰანს-ადამ II ლიხტენშტეინი გერმანიის წინააღმდეგ; დიდი პალატა, N42527/98, § 83, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო 2001-VIII).

78. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას.

79. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები:ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

80. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ განსახილველი დავის ფარგლებში, მოსარჩელე არ წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რადგან აღნიშნულის დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულება, გარდა ნოტარიული წესით დამოწმებული ახსნა-განმარტებისა და მის მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებისა, წარმოდგენილი ვერ იქნა.

81. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ – სსკ) 183-ე მუხლისა და 312-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დაადგენილია, რომ სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს წარმოადგენს საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესია და არა მოსარჩელე, რაც დასტურდება საჯარო რეესტრის ამონაწერით, რომლის მიმართაც, სსსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

82. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ აპელანტი არც საჯარო რეესტრის ამ ჩანაწერს და არც მისი წარმოშობის საფუძველს პირველი ინსტანციის სასამართლოში სასარჩელო წესით არ შედავებია საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას. ამდენად, იმ პირობებში, როდესაც უტყუარად დადასტურებულია, რომ მოსარჩელე არ წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, მხოლოდ ის გარემოება, რომ სადავო ტერიტორიაზე მოპასუხის მიცვალებულების დაკრძალვამდე გასული საუკუნის მეორე ნახევარში დაკრძალულნი არიან აპელანტის წინაპრები, არ წარმოშობს ამ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლებას.

83. დადგენილია, რომ სააპელაციო საჩივარში მოპასუხემ გაზარდა სასარჩელო მოთხოვნა და სადავო ნაკვეთის თანამესაკუთრედ ცნობას მოითხოვა, თუმცა აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად.

84. სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 01 ნოემბრის განჩინებაზე სააპელაციო მოთხოვნების განუხილველად დატოვების ნაწილში, მოსარჩელემ შეიტანა კერძო საჩივარი (იხ. ტ..ს.ფ. 134-141). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 28 იანვრის განჩინებით, კერძო საჩივარი განუხილველად იქნა დატოვებული კერძო საჩივრის ავტორის მიერ გასაჩივრების ვადის გაშვების გამო (იხ. ტ.3.ს.ფ. 55-57), შესაბამისად, საკასაციო პალატა მოკლებულია სამართლებრივ შესაძლებლობას, განსახილველი საქმის ფარგლებში იმსჯელოს კასატორის პრეტენზიაზე, რომ იგი ცნობილი იქნეს საჯარო რეესტრში უძრავ ქონებაზე (საკადასტრო კოდი ......) საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიასთან ერთად თანამესაკუთრედ; ( ამ საკითხთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს კასატორის მიერ 2021 წლის 22 სექტემბერს წარმოდგენილ განცხადება - შუამდგომლობაზე, რომელშიც კასატორი მიუთითებს: ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დაადგინეს, რომ უძრავი ქონება დარეგისტრირებულია ეკლესიის სახელზე და, რომ თანამესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნა მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაყენებული არ ჰქონდა. ამ საკითხზე 2019 წლის 10 ივნისს კასატორს წარდგენილი აქვს სასამართლოში სარჩელი, თუმცა 2 წელია სხდომის დანიშვნა ვერ ხერხდება მოსამართლეების სიმცირისა და პანდემიის გამო.“( იხ. წინამდებარე განჩინების პ.50).

85. კასატორის ერთ-ერთ მოთხოვნას წარმოადგენს, დაკმაყოფილდეს შუამდგომლობა საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ სააპელაციო შესაგებლის წარუდგენლობისა და სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე გამოუცხადებლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე;

86. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის ამ პრეტენზიას და მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 381-ე მუხლის თანახმად, დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება, აგრეთვე შეგებებული სარჩელის შეტანა სააპელაციო სასამართლოში დაუშვებელია.

87. დასახელებული ნორმის ანალიზით დასტურდება, რომ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე სასამართლოს მსჯელობის საგანი უშუალოდ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას დადგენილი დავის ფარგლებია და კანონმდებლობით ამ ფარგლების შეცვლას იმპერატიულად კრძალავს, სასამართლო კი, მოთხოვნის მართებულობას სარჩელისა და სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ამოწმებს ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით (სსსკ-ის 377) (სუსგ 15.10.2012წ. საქმე №ას-1318-1244-2012, 7.07.2016წ. საქმე №ას-462-444-2016).

88. იმავე შინაარსის აკრძალვას შეიცავს სსსკ-ის 406-ე მუხლიც, რომელიც ადგენს, რომ დავის საგნის შეცვლა ან გადიდება, შეგებებული სარჩელის შეტანა და ხარჯების განსაზღვრა საკასაციო სასამართლოზე დაუშვებელია.

89. ამდენად, მხარეს სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში სასარჩელო მოთხოვნის გაზრდის საპროცესო უფლებამოსილება არ გააჩნია, მისი ამგვარი პრეტენზია (რომლის შესაბამისადაც მოსარჩელის მიერ წარდგენილი სააპელაციო და საკასაციო საჩივრების მოთხოვნის მოცულობას თავდაპირველი სასარჩელო მოთხოვნის ოდენობაზე მეტია) დაუშვებელია და ზემდგომი სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება. შესაბამისად, არ არის გასზიარებელი კასატორის პრეტენზია, რომ უნდა დაკმაყოფილდეს მოსარჩელის შუამდგომლობა საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობისა და სასამართლო სხდომაზე გამოუცხადებლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების თაობაზე;

90. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის პრეტენზია პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2017 წლის სხდომის ოქმის ხარვეზიანად ცნობის შესახებ. კასატორი მიუთითებს, რომ რეალურად წაშლილი იყო მოწინააღმდეგე მხარის რიგი აღიარებები, რაც გახდებოდა მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების წინაპირობა მოპასუხის ნათესავების ნეშტების გადასვენების ნაწილში.

91. საქმის მასალებით დგინდება, რომ აღნიშნულ საკითხზე იმსჯელა ჯერ პირველი ინსტანციის სასამართლომ, რომელმაც 2017 წლის 25 დეკემბრის განჩინებით არ დააკმაყოფილა მოსარჩელის მოთხოვნა (იხ. ტ.1.ს.ფ.242-243), აგრეთვე იმსჯელა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომაც (იხ. ტ.2.ს.ფ.124). საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მოსაზრებას პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2017 წლის სხდომის ოქმის უხარვეზოდ ცნობის შესახებ და მიუთითებს, იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლო სხდომის ოქმი იწერება ელექტრონულად და შესაბამისად, თანამიმდევრულად და ზუსტად ასახავს სასამართლო სხდომის სრულ მიმდინარეობას, საქმის მასალებში წარმოდგენილი სასამართლო სხდომის სადავო ოქმი, აკმაყოფილებს სსსკ-ის 288-ე მუხლის მოთხოვნებს, შესაბამისად, არ არსებობს მისი ხარვეზიანად ცნობის საფუძვლები.

92. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის შუამდგომლობას საქმეზე ახალი მტკიცებულებების დართვის შესახებ, ვინაიდან სსკ-ის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში.

93. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს მხარეთა მიერ მათი მოთხოვნების დასასაბუთებლად და მითითებული ფაქტების დასამტკიცებლად საჭირო მტკიცებულებების წარდგენის საკმაოდ მკაცრად გაწერილ პროცედურას, რომლის შესაბამისად მხარეებს მტკიცებულებათა წარდგენა შეუძლიათ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას შესაბამისი წესების დაცვით. გამონაკლის შემთხვევაში, კანონით დადგენილი წინაპირობების არსებობისას, დასაშვებია ახალი მტკიცებულების წარდგენა სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოშიც (სსკ-ის 380-ე მუხლი), თუმცა საქმის საკასაციო სასამართლოში განხილვისას მხარე ასეთ შესაძლებლობას მოკლებულია.

94. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის 2021 წლის 22 სექტემბრის შუამდგომლობას საქმის გადადების შესახებ. სსსკ-ის 216-ე მუხლის თანახმად, საქმის განხილვის გადადება დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გონივრული ვადით. საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს სსსკ-ის 216-ე მუხლით გათვალისწინებული სასამართლოს ვალდებულების წარმომშობი საფუძვლები.

95. საკასაციო პალატა დამატებით მიუთითებს, რომ კასატორის შუამდგომლობა შინაარსობრივად განხილული რომ იქნეს, როგორც საქმის წარმოების შეჩერების მოთხოვნად, მაინც არ არსებობს სსსკ-ის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის გათვალისწინებული საფუძველი, კერძოდ, სასამართლო ვალდებულია შეაჩეროს საქმის წარმოება, თუ საქმის განხილვა შეუძლებელია სხვა საქმის გადაწყვეტამდე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით.

96. აღნიშნული ნორმა საქმის წარმოების შეჩერების აუცილებლობას ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევაში, როდესაც განსახილველი დავის გადაწყვეტას სამართლებრივად აფერხებს სხვა სამოქალაქო სამართლის ან ადმინისტრაციული წესით განსახილველი საქმის გადაწყვეტა.

97. განსახილველ საქმეზე კასატორმა საქმის წარმოების შეჩერების საფუძვლად მიუთითა, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დაადგინეს, რომ უძრავი ქონება დარეგისტრირებულია ეკლესიის სახელზე და, თანამესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნა მოსარჩელეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაყენებული არ ჰქონდა. ამ საკითხზე 2019 წლის 10 ივნისს მოსარჩელეს ( კასატორი) წარდგენილი აქვს სასამართლოში სარჩელი, თუმცა 2 წელია სხდომის დანიშვნა ვერ ხერხდება მოსამართლეების სიმცირისა და პანდემიის გამო. კასატორს მიაჩნია, რომ მოცემული სამოქალაქო საქმის ობიექტურად გადაწყვეტა შეუძლებელია ზემოთ დასახელებული დავის გადაწყვეტამდე.

98. საკასაციო სასამართლო, დაუსაბუთებლობის გამო არ იზიარებს კასატორის აღნიშნულ პოზიციას და მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 279-ე მუხლის „დ“ პუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით საქმის წარმოების შეჩერების საკითხის გადაწყვეტისას უნდა დადგინდეს, არსებობს თუ არა საქმეთა შორის ისეთი აუცილებელი კავშირი, რაც შეჩერების ღონისძიების გამოუყენებლობის პირობებში ობიექტურად შეუძლებელს გახდის სასამართლოს წარმოებაში არსებული საქმის განხილვას. მითითებული საფუძვლით საქმის წარმოების შეჩერების ვალდებულება პირდაპირ კავშირშია ისეთ საპროცესო ინსტიტუტთან, როგორიცაა მტკიცების ტვირთი და ემსახურება ფაქტების დამტკიცების ვალდებულებისაგან მხარეთა გათავისუფლების მიზანს, სამართალწარმოების ერთ-ერთი პრინციპის - პროცესის ეკონომიის პრინციპის რეალიზაციის უზრუნველყოფას, რაც, თავის მხრივ, ეფექტიანი მართლმსაჯულების განხორციელების წინაპირობაა (შდრ. სუსგ №ას-415-415-2018, 04.05.2018წ.). ზემოაღნიშნული საფუძვლით საქმის წარმოების შეჩერების საკითხის გადაწყვეტისას უნდა დადგინდეს, არსებობს თუ არა საქმეთა შორის ისეთი აუცილებელი კავშირი, რაც შეჩერების ღონისძიების გამოუყენებლობის პირობებში ობიექტურად შეუძლებელს გახდის სასამართლოს წარმოებაში არსებული საქმის განხილვას (შდრ: სუსგ Nას-1719-2019, 22.01.2020წ.).

99. იმის გათვალისწინებით, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 01 ნოემბრის განჩინებაზე, სადავო უძრავ ქონებაზე საჯარო რეესტრის ჩანაწერში საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიის საკუთრების უფლების გაუქმებისა და უძრავი ქონების თანამესაკუთრედ მოსარჩელის ცნობის ნაწილში სარჩელის განუხილველად დატოვების შესახებ, მოსარჩელემ შეიტანა კერძო საჩივარი (იხ. ტ. 2. ს.ფ. 137-141), ხოლო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2019 წლის 28 იანვრის განჩინებით კი, კერძო საჩივარი განუხილველად იქნა დატოვებული კერძო საჩივრის ავტორის მიერ გასაჩივრების ვადის გაშვების გამო (იხ. ტ.3. ს.ფ. 55-57), დაუდასტურებელია გარემოება, რომელიც ობიექტურად შეუძლებელს გახდიდა წინამდებარე დავის გადაწყვეტას, მოსარჩელის მიერ აღძრული სხვა სამოქალაქო-სამართლებრივი დავის განხილვის დასრულებამდე, შესაბამისად, შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების შესახებ, არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

100. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

101. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

102. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

103. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

104. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ქ–იას საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორის შუამდგომლობა საქმის განხილვის გადადების შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.

3. კასატორის შუამდგომლობა საქმეზე ახალი მტკიცებულებების დართვის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ზურაბ ძლიერიშვილი

მოსამართლეები: ეკატერინე გასიტაშვილი

ლევან მიქაბერიძე