საქმე №ას-654-2020 23 ივლისი, 2021 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი(თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: მირანდა ერემაძე,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „ა.გ“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.მ–ა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. ქ. თბილისში, სოფ. გლდანში, .......... (ს/კ ......) მდებარე უძრავი ქონება (შემდეგში: უძრავი ქონება) შპს ,,ა.გ“-ს (შემდეგში: მოსარჩელე, კომპანია, კასატორი ან მესაკუთრე) საკუთრებაშია.

2. უძრავი ქონება დ.მ–ას (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი ან მფლობელი) მფლობელობაშია.

3. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებით მესაკუთრის სარჩელი მფლობელის წინააღმდეგ დაკმაყოფილდა, უძრავი ქონება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა და თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს.

3.2. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ამ განჩინების 1-2 პუნქტებში ასახული გარემოებები, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 170-ე, 172-ე მუხლებით იხელმძღვანელა და განმარტა, რომ არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

3.3. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის პირველი და მესამე ნაწილებიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს ეკისრება, უტყუარ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დაამტკიცოს ნივთზე საკუთრების უფლების არსებობა, ასევე, ნივთის მოპასუხის მიერ ფლობის ფაქტი. ნივთის ვინდიცირების შემადგენელი ელემენტებიდან ერთ-ერთის დამტკიცების შეუძლებლობა სარჩელის უარყოფის საფუძველია. რაც შეეხება მფლობელს, მოსარჩელის მხრიდან მტკიცების ტვირთის დაძლევის შემთხვევაში, ზემოხსენებული ნორმებიდან გამომდინარე, მისი შესაგებელი შეიძლება ემყარებოდეს, როგორც ფლობის ნამდვილი, მართლზომიერი უფლების არსებობას, ისე - საკუთრების უფლების ნამდვილობას და, როგორც ერთი, ისე მეორე ფაქტის სათანადო მტკიცებულებით დადასტურება მას ეკისრება.

3.4. საქმეში წარმოდგენილია ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის თანახმად უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება მოსარჩელის სახელზეა რეგისტრირებული. საჯარო რეესტრის ამონაწერის მიმართ კი, სსსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. საქალაქო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე სადავო უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვაზე უფლებამოსილი პირია. მოპასუხემ ვერ დაადასტურა მისი მხრიდან ქონების მართლზომიერად ფლობის ფაქტი.

3.5. სასამართლომ, ასევე ყურადღება გაამახვილა მოპასუხის მტკიცებაზე უძრავი ქონების უფლებრივ ნაკლთან მიმართებით და განმარტა, რომ უფლებრივი ნაკლი სახეზეა, როდესაც კერძო ან საჯარო სამართლის საფუძველზე წარმოშობილმა მესამე პირის უფლებამ შეიძლება დააბრკოლოს ნასყიდობის საგნის საკუთრების, მფლობელობის ან შეუზღუდავი მოხმარების უფლება. გადამწყვეტი ფაქტორი უფლებრივი ნაკლის არსებობისათვის არის ის, რომ საკუთრება, რომელსაც იძენს მყიდველი, ინდივიდუალურად არის დატვირთული. უფლებრივი ნაკლის ნივთობრივი ნაკლისაგან მთავარი განმასხვავებელი ნიშანია პასუხისმგებლობის განსაზღვრის მომენტი. პასუხისმგებლობა უფლებრივი ნაკლის შემთხვევაში განისაზღვრება საკუთრების გადაცემამდე. მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია, ვინაიდან უფლებრივი ნაკლის კუმულაციური პირობა არ იყო წარმოდგენილი.

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება და დასკვნები

4.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 მაისის განჩინებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.

4.2. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2019 წლის 20 სექტემბერს საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა უძრავი ქონების მესაკუთრემ უძრავი ქონების მფლობელის წინააღმდეგ და უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა მოითხოვა. 2019 წლის 15 ოქტომბერს კომპანიის სარჩელის წინააღმდეგ მფლობელმა შესაგებელი წარადგინა და დაეთანხმა სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებას მართლზომერი საფუძვლის გარეშე უძრავი ქონების ფლობის თაობაზე. მოპასუხემ აღნიშნა, რომ იგი შეგებებული სარჩელის აღძვრას აპირებდა, რასთან ერთადაც სასამართლოს წარუდგენდა უძრავი ქონების მართლზომიერად ფლობის დამადასტურებელ კონკრეტულ მტკიცებულებებსაც.

4.3. საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 12 ნოემბრის განჩინებით მესაკუთრის სარჩელის განხილვის მიზნით 2019 წლის 21 ნოემბერს დაინიშნა სასამართლოს მოსამზადებელი სხდომა.

4.4. საქალაქო სასამართლოში, 2019 წლის 21 ნოემბერს გამართულ სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელმა საქმეში მესამე პირად, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტროს ჩართვა და, სარჩელის წინააღმდეგ მტკიცებულებათა მოპოვების მიზნით, საპროცესო ვადის მიცემა იშუამდგომლა. მტკიცებულებათა წარდგენის მიზნით საპროცესო ვადის განსაზღვრა მოპასუხემ იმ არგუმენტზე მითითებით დაასაბუთა, რომ სადავო უძრავ ნივთზე ჩატარებული სამუშაოების ღირებულების შეფასების მიზნით დანიშნული ჰქონდა საინჟინრო და სასაქონლო ექსპერტიზა და შესაბამისი ექსპერტიზის ბიუროდან სასაქონლო ექსპერტიზის დასკვნის მიღებას ელოდებოდა.

4.5. 2019 წლის 21 ნოემბრის სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენლის არც ერთი შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა და მოსამზადებელი სხდომა მთავარ სხდომაში გადაიზარდა, მეტიც, სასამართლომ იმავე სხდომაზე დაასრულა საქმის განხილვა და შემაჯამებელი გადაწყვეტილება გამოიტანა.

4.6. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საქალაქო სასამართლოს საკმარისად არ გამოუკვლევია და შეუფასებია მხარეთა პოზიციები, საქმეში წარმოდგენილი შუამდგომლობები, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოკლებულია დასაბუთებას და სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე ექვემდებარება გაუქმებას.

4.7. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სსსკ-ის 188-ე, 215.3-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ საქალაქო სასამართლოში მოპასუხეს საქმის მთავარ სხდომამდე განსახილველად მომზადების დასრულებამდე, ასევე, მხარეთა პაექრობის დაწყებამდე (საპატიო მიზეზის დასაბუთების პირობებში) შეგებებული სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობა წაერთვა.

4.8. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზია საქმეში მესამე პირის ჩართვაზე უარის თქმის საწინააღმდეგოდ, რადგან არ დასტურდებოდა საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას რა გავლენა შეეძლო მოეხდინა მესამე პირზე (სამინისტროზე).

5. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის საფუძვლები

5.1. მოსარჩელემ საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მისი გაუქმება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში დატოვება მოითხოვა.

5.2. კასატორის განმარტებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება სრულიად კანონიერი და სამართლიანია როგორც შინაარსობრივი, ისე ფორმალურ-სამართლებრივი (პროცესუალური) კუთხით. კერძოდ, თბილისის საქალაქო სასამართლომ სრულიად მართებული შეფასება მისცა ფაქტობრივ გარემოებებს.

5.3. კასატორმა საქალაქო სასამართლოს დასაბუთება გაიმეორა და აღნიშნა, რომ სარჩელი საფუძვლიანია და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი არ არსებობს.

5.4. კასატორის განმარტებით, რაც შეეხება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას, იგი ნამდვილად არასაკმარისადაა დასაბუთებული. ერთადერთი არგუმენტი, რის გამოც გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება არის ის, რომ თითქოს თბილისის საქალაქო სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და მხარის მიერ წარდგენილი შუამდგომლობები, რაც არ შეესაბამება სიმართლეს. თბილისის საქალაქო სასამართლომ საქმე განიხილა პროცესუალურ-სამართლებრივი დარღვევვების გარეშე. აღსანიშნავია ისიც, რომ არც აპელანტი ითხოვდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ მიღებული რომელი განჩინების გაუქმებას და არც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს მიუთითებია რომელიმე განჩინების უკანონობაზე. ასეთ ვითარებაში გაუგებარია, რას ემყარება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ დაარღვია საპროცესო კანონმდებლობა და არ გამოიკვლია საქმეში არსებული გარემოებები;

5.5. მოპასუხეს, პროცესის გაჭიანურების გარეშე, რეალურ საფუძვლებზე დაყრდნობით შეეძლო შეგებებული სარჩელის აღძვრა ერთი თვის განმავლობაში, რაც გონივრილი ვადაა იმისთვის, რომ მხარემ სრულყოფილად შეძლოს შეგებებული სარჩელის წარმოდგენა. მას ჰქონდა გონივრული ვადა, თუმცა შეგებებული სარჩელი არ წარუდგენია.

5.6. არსებული მდგომარეობით, მოსარჩელეს, ყოველდღიურად ადგება გამოუსწორებელი ზიანი და იმ შემთხვევაში, თუ უახლოეს მომავალში მოსარჩელე ფაქტობრივად არ დაიწყებს სამეწარმეო საქმიანობას, იგი ვეღარც შეძლებს იპოთეკური სესხის დაფარვას. ყოველთვიურად მოსარჩელეს სესხის დასაფარად გადასახდელი აქვს 1450 ევრო. სესხის საერთო მოცულობა 127 780 ევროა, რომელსაც ერიცხება წლიური 6.5%, ხოლო სესხის დაფარვის ვადაგადაცილების შემთხვევაში მოსარჩელეს ყოველდღიურად ვადაგადაცილებული თანხის 0.5%-ის გადახდა ეკისრება. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ სესხად აღებული ვალდებულება ცხადყოფს იმ ზარალს, რასაც მოპასუხე მოსარჩელს ყოველდღიურად აყენებს. ცალსახად იყო დადასტურებული, რომ პირველი ინსტანციის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა მიქცეულიყო დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად.

5.7. საქმის მასალებშია კასატორის მოწინააღმდეგე მხარის - მოპასუხის მოსაზრებები, წარმოსდგენილი საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე, თანდართული მტკიცებულებებით, კერძოდ, მოპასუხის განცხადება საქართველოს გენერალური პროკურორის- ირაკლი შოთაძის სახელზე;მასალები გლდანი-ნაძალადევის რაიონული პროკურატურიდან.

6. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

6.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ მოსარჩელე კომპანიის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად ცნო სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მასში მოთავსებული მტკიცებულებებისა და საკასაციო საჩივრის პრეტენზიების არსებითად განხილვის გზით მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს, სსსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე, შემდეგი სავალდებულო სამართლებრივი მითითებებით:

7. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს დადგენლი აქვს შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ა) მოსარჩელე უძრავი ქონების მესაკუთრეა, რაც დასტურდება ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან: ბ) უძრავი ქონება მოპასუხის მფლობელობაშია; გ) 2019 წლის 15 ოქტომბერს კომპანიის სარჩელის წინააღმდეგ მფლობელმა შესაგებელი წარადგინა და დაეთანხმა სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებას მართლზომიერი საფუძვლის გარეშე უძრავი ქონების ფლობის თაობაზე; დ) უსაფუძვლოა მოპასუხის პრეტენზია მესამე პირის ჩართვაზე უარის თქმის საწინააღმდეგოდ, რადგან არ დასტურდებოდა საქმეზე სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას რა გავლენა შეეძლო მოეხდინა მესამე პირზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.8 ქვეპუნქტი). დასახელებული გარემოებების მითითება მნიშვნელოვანია იმის წარმოსაჩენად, რათა შეფასდეს, თუ რამდენად დასაბუთებულად მოხდა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის. სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთება ძირითადად იმას ეყრდნობა, რომ საქალაქო სასამართლოს საკმარისად არ გამოუკვლევია და შეუფასებია მხარეთა პოზიციები, საქმეში წარმოდგენილი შუამდგომლობები, რის გამოც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოკლებულია დასაბუთებას და სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე ექვემდებარება გაუქმებას. სააპელაციო სასამართლომ სსსკ-ის 188-ე /1. მოპასუხეს უფლება აქვს მისთვის სარჩელის ასლის ჩაბარების დღიდან საქმის ზეპირი განხილვისათვის წინასწარი მომზადების დამთავრებამდე აღძრას მოსარჩელის მიმართ შეგებებული სარჩელი პირვანდელ სარჩელთან ერთად განსახილველად. 2. ამ ვადის გაშვების შემდეგ მოპასუხეს შეუძლია აღძრას შეგებებული სარჩელი სასამართლო პაექრობის დაწყებამდე, თუ საქმის ზეპირი განხილვისათვის წინასწარი მომზადების დამთავრებამდე შეგებებული სარჩელის წარდგენა ვერ მოხდა საპატიო მიზეზით. საპატიო მიზეზად ჩაითვლება ამ კოდექსის 215-ე მუხლის მე-3 ნაწილში მითითებული გარემოებები/ და 215.3-ე /ამ კანონის მიზნებისათვის, საპატიო მიზეზად ჩაითვლება მხარის მიერ შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენის შეუძლებლობა, რაც გამოწვეულია ავადმყოფობით, ახლო ნათესავის გარდაცვალებით ან სხვა განსაკუთრებული ობიექტური გარემოებით, რომელიც მისგან დამოუკიდებელი მიზეზით შეუძლებელს ხდის სასამართლო პროცესზე გამოცხადებას ან/და შუამდგომლობისა და განცხადების წარდგენას. ავადმყოფობა დადასტურებული უნდა იქნეს სამედიცინო დაწესებულების ხელმძღვანელის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტით, რომელიც პირდაპირ მიუთითებს სასამართლო პროცესზე გამოცხადების შეუძლებლობაზე/ მუხლებზე მითითებით განმარტა, რომ საქალაქო სასამართლოში მოპასუხეს საქმის მთავარ სხდომამდე განსახილველად მომზადების დასრულებამდე, ასევე, მხარეთა პაექრობის დაწყებამდე (საპატიო მიზეზის დასაბუთების პირობებში) შეგებებული სარჩელის აღძვრის შესაძლებლობა წაერთვა.

8. სააპელაციო სასამართლომ ხაზი გაუსვა იმ გარემოებას, რომ მოპასუხემ სარჩელის წინააღმდეგ შესაგებელი 15.10.2019წ. წარადგინა, სადაც შეგებებული სარჩელის აღძვრისა და ამ მიზნით მტკიცებულებათა შეგროვების შესახებ უთითებდა; სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, 15.10.2019 წელს სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ მოპასუხე მხარე სარჩელისაგან თავდაცვას შეგებებული სარჩელის წარდგენის გზით აპირებდა. სააპელაციო სასამართლომ ამ მიმართებით განავითარა მსჯელობა და აღნიშნა, რომ საქმეზე მოსამზადებელი სხდომა მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარდგენიდან დაახლოებით ერთი თვის ვადაში, 21.11.2019 წელს დაინიშნა, „მართალია, მითითებული პერიოდისათვის შეგებებული სარჩელი სასამართლოში წარდგენილი არ ყოფილა. თუმცა, 21.11.2019 წლის სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე მოპასუხემ კვლავ დაადასტურა რა, რომ შეგებებული სარჩელის აღძვრას აპირებდა, მისი წარუდგენლობა ექსპერტიზის დასკვნების მომზადების დაყოვნებით ახსნა. ამრიგად, იმ პირობებში, როდესავ მოპასუხე აპელანტს შეგებებული სარჩელის მომზადებისათვის დაახლოებით ერთი თვის ვადა ჰქონდა, უფრო მეტიც, სასამართლოსათვის ცნობილი იყო მოპასუხის მიერ შეგებებული სარჩელის მზადების და ამ მიზნით ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ, მიუხედავად აღნიშნულისა, სასამართლომ 21.11.2019 წლის მოსამზადებელი სხდომა მთავარ სხდომაში გადაზარდა, უფრო მეტიც ამავე სხდომაზე საქმის განხილვა დაასრულა. სააპელაციო სასამართლო ასკვნის, რომ აღნიშნული საპროცესო მოქმედებით მოპასუხე მხარეს შეგებებული სარჩელის როგორც საქმის მთავარ სხდომამდე განსახილველად მომზადების დასრულებამდე, ასევე, მხარეთა პაექრობის დაწყებადე (საპატიო მიზეზის დასაბუთების პირობებში) აღძვრის შესაძლებლობა წაერთვა“, რაც საფუძვლიან სააპელაციო პრეტენზიად მიიჩნია სასამართლომ და შეგებებული სარჩელის აღძვრის უფლების შეზღუდვის გამო, შეჯიბრებითობის პრინციპით გათვალისწინებული უფლებამოსილების რეალიზაციის მიზნით, ნაწილობრივ დააკმაყოფილა სააპელაციო საჩივარი და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნა პირველი ინსტანციის სასამართლოს.

9. საკასაციო სასამართლოს, უპირველეს ყოვლისა, მიზანშეწონილად მიაჩნია, ყურადღება გაამახვილოს შეგებებული სარჩელის არსზე და მის საპროცესოსამართლებრივ ბუნებაზე, როგორც მატერიალური უფლების რეალიზაციის ერთ-ერთ საპროცესო შესაძლებლობაზე. შეგებებული სარჩელი, თავისი არსით, დამოუკიდებელი სარჩელია და ყველა იმ ელემენტისაგან შედგება, რაც სარჩელისთვისაა დამახასიათებელი, „ამ სარჩელის ავტორი, როგორც პროცესის სუბიექტი, სარგებლობს მოსარჩელის ყველა უფლებითა და მოვალეობით. ისეთ დროს, როდესაც სასამართლოს წარმოებაში ძირითად სარჩელთან ერთად შეგებებული სარჩელია, უმნიშვნელოვანესია სათანადო შეფასება მიეცეს იმ გარემოებას, რომ შეგებებული სარჩელი ორგანულადაა დაკავშირებული თავდაპირველ სარჩელთან და მისი მოთხოვნისა და ზოგადად ამ სარჩელის იურიდიული ინტერესი მიმართულია ძირითადი სარჩელის წინააღმდეგ, ისე, რომ ძირითადი სარჩელის არსებით განხილვაზეა დამოკიდებული შეგებებული სარჩელის მოთხოვნის საფუძვლიანობის გამორკვევაც, ერთგვარად, შეიძლება ითქვას, რომ შეგებებული სარჩელის საფუძველსა და საგანს განაპირობებს ძირითადი სარჩელის მოთხოვნის არსებობა“ (იხ. სუსგ N ას- 1410-1425-2011, 28.10.2011წ.).

10. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს საქმის მასალებზე, სარჩელსა და შესაგებელზე, რადგან უპირველესად მოწმდება მოსარჩელის სტადია, შემდეგ კი შესაგებლის სტადია. სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-664-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვით, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“.

11. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

12. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა ურთიერთშეჯერებისა და გაანალიზების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის მართებული გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

13. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

14. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ.

15. როგორც უკვე აღინიშნა, სააპელაციო სასამართლოს დადგენილი აქვს, რომ უძრავი ქონების მესაკუთრემ აღძრა სარჩელი, რის დასადასტურებლადაც წარმოდგენილია ამონაწერი საჯარო რეეტრიდან საკუთრების უფლების შესახებ. მოპასუხემ სარჩელის პასუხად წარდგენილ შესაგებელში მიუთითა, რომ „სარჩელით სადავო უძრავი ქონება მხოლოდ ფორმალურად არის მოსარჩელის საკუთრება, რეალურად ის ერთი ფინანსური ჯგუფის კუთვნილებაა, რომელშიც დიდი ალბათობით, მოსარჩელის გარდა, შედიან ქონების ფიქტიური გამსხვისებლები - ა.ღ–ძე, ზ. ც–ე, ლ. ფ–ძე და შესაძლოა სხვა დაინტერესებული პირებიც“ (იხ. ტ.1, ს.ფ.48- შესაგებელი), მოპასუხემ ასევე მიუთითა, რომ „სადავო უძრავი ნივთი, მის ოჯახს დროებით საცხოვრებლად გადაეცა ჯერ კიდევ 1993 წელს და ამ დროიდან უწყვეტად, მართლზომიერად და კანონშესაბანმისად ფლობა ამ ნივთს“ (იხ. ტ.1, ს.ფ.49- შესაგებელი), ხოლო შესაგებლის სპეციალურ გრაფაში, მოპასუხემ მიუთითა, რომ აპირებს შეგებებული სარჩელის აძღვრას დავის საგანთან მიმართებით, სადავო უძრავი ქონების მართლზომიერად ფლობის საფუძვლებიდან გამომდინარე, უახლოეს მომავალში სასამართლოს მოსამზადებელი ეტაპის დამთავრებამდე, წარადგენს შეგებებულ სარჩელს, რომლის მიხედვითაც სასამართლო დარწმუნდება პირვანდელი სარჩელის დაკმაყოფილების შეუძლებლობაში(იხ. ტ.1, ს.ფ.51- შესაგებელი).

16. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობისაგან განსხვავებით, რომელიც მოპასუხისათვის შეგებებული სარჩელის წარდგენის უფლების შეზღუდვას უკავშირდება, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ასეთი პროცესუალური დარღვევა არ იკვეთება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის პროცესში. სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული აქვს და საკასაციო სასამართლოც იზიარებს, რომ 2019 წლის 15 ოქტომბერს შესაგებლის წარდგენით, რომელშიც მოპასუხემ მიუთითა, რომ აპირებდა შეგებებული სარჩელის აღძვრას, პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის ცნობილი გახდა, რომ მოპასუხე თავდაპირველი სარჩელისაგან შეგებებული სარჩელით აპირებდა თავის დაცვას. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სწორედ მოპასუხის მატერიალური უფლების რეალიზაციისათვის საპროცესო კანონმდებლობით განსაზღვრული შეგებებული სარჩელის მომზადებისათვის, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სავსებით მართებულად განსაზღვრა ის გონივრული დრო, რაც მხარეს (მოპასუხეს) საკუთარი უფლების დაცვის შესაძლებლობას მისცემდა, რაც იმით დასტურდება, რომ შესაგებლის მიღებიდან- 15.10.2019, სასამართლომ მოსამზადებელი სხდომის თარიღი განსაზღვრა ერთი თვისა და ერთი კვირის შემდეგ (სსსკ-ის 188.1-ე მუხლი ადგენს, რომ მოპასუხეს უფლება აქვს მისთვის სარჩელის ასლის ჩაბარების დღიდან საქმის ზეპირი განხილვისათვის წინასწარი მომზადების დამთავრებამდე აღძრას მოსარჩელის მიმართ შეგებებული სარჩელი პირვანდელ სარჩელთან ერთად განსახილველად), ამასთან, მოსამზადებელი სხდომის თარიღი მხარეს 13.11.2019წ. ეცნობა (იხ. აქტი- ტ.1, ს.ფ.63).

17. საგულისხმოა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსამართლის მითითების პასუხად, რომ მოპასუხეს წარედგინა წერილობითი მტკიცებულება მისი მართლზომიერი მფლობელობის თაობაზე, მათ შორის მესამე პირად სამინისტროს (იხ. 4.4 ქვეპუნქტი) ჩართვის შესახებ შუამდგომლობა კანონით გათვალისწინებული წერილობითი ფორმით (სსსკ-ის 215.1-ე მუხლი) და დასაბუთებით, თუ რა საფუძვლით უნდა ჩაერთოს მესამე პირი, არ ყოფილა შესრულებული მოპასუხის მიერ. მოპასუხემ ექსპერტიზის დასკვნის წარდგენასთან დაკავშირებით იშუამდგომლა მტკიცებულებების წარმოსადგენად ვადის განსაზღვრა და სხდომის გადადება, ხოლო მოსამართლის შეკითხვის პასუხად დააზუსტა, რომ მოპასუხის მიერ წარმოსადგენი მტკიცებულებები მიემართებოდა არა ძირითად სარჩელს, არამედ - შეგებებულ სარჩელს, რომელიც არ იყო წარდგენილი საპროცესო კოდექსის მოთხოვნათა დაცვით. იმის გათვალისწინებით, რომ სასამართლო იხილავს ვინდიკაციურ სარჩელს, მისი ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთებულობის შესამოწმებლად, დგინდება ვინ ვის რას თხოვს და რის საფუძველზე. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხის ვალდებულება იყო, დაემტკიცებინა მისი მფლობელობის მართლზომიერება, როგორც ის შესაგებელში უთითებს, 1993 წელს გადაეცა ბინა, სადაც დღემდე ოჯახთან ერთად ცხოვრობს, რაც მართლზომიერ და კანონშესაბამის მფლობელობას ადასტურებს (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-15 პუნქტი). სადავო საცხოვრებელი უძრავი ქონების გადაცემის თაობაზე შესაგებელში მითითებული ფაქტის გარდა, არ არის წარდგენილი რაიმე მტკიცებულება, შესაგებელს ერთვის ამონაწერი სოციალურად დაუცველი ოჯახების ერთიანი ბაზიდან და საფოსტო კონვერტის ასლი (იხ. ტ.1, ს.ფ.46-59), სხვა მტკიცებულება არც მოგვიანებით არის წარდგენილი. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მოპასუხის მიერ წარდგენილი შუამდგომლობის დასაბუთებულობის შესაფასებლად, რომელიც ერთდროულად რამდენიმე საკითხს მოიცავდა, მათ შორის: საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტროს ჩართვას მესამე პირად, საინჟინრო-ტექნიკური და სასაქონლო ექსპერტიზის დანიშვნას, სასამართლომ სათითაოდ იმსჯელა და შეამოწმა მათი დასაბუთებულობა, ასევე, გამოაქვეყნა მოპასუხის პირადობის მოწმობა /რეგისტრაციის ადგილის შესახებ ინფორმაცია/, სამუშაოს შესახებ ცნობა, თ.გ–ის /რომელიც გლდანის სასოფლო საბჭოს თავმჯდომარე იყო/ სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადების შინაარსი (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 21.11.2019წ. სხდომის ოქმი - 12:08:13-დან). ამავე სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელმა განმარტა, რომ მას ამ ეტაპზე არ ჰქონდა წარმოდგენილი შეგებებული სარჩელი, ხოლო სხდომის გადადებას მოითხოვდა სწორედ იმ მტკიცებულებების წარმოსადგენად, რომელიც შეგებებულ სარჩელს უკავშირდებოდა (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 21.11.2019წ. სხდომის ოქმი - 12:20:38-დან) .

18. „სასამართლოებმა არ უნდა დაუშვან, რომ შეგებებული სარჩელები გამოყენებული იქნეს საქმის განხილვის გაჭიანურების მიზნით“ (იხ. ლილუაშვილი თენგიზი, ხრუსტალი ვალერი - საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, გვ. 328; გამომცემლობა „სანი“, 2004). საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ საქმეზე არ ვლინდება საპროცესო კოდექსის დარღვევა, რომელიც მოპასუხისათვის შეგებებული სარჩელის აღძვრის უფლების შეზღუდვას უკავშირდება. მხედველობაშია მისაღები, რომ განსახილველია ვინდიკაციური სასარჩელო მოთხოვნა, მის პასუხად წარდგენილი შესაგებელი მოთხოვნას მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეაფერხებს, თუ დადგინდება, რომ მოპასუხეს გააჩნია სადავო უძრავი ნივთის ფლობის მართლზომიერი საფუძველი. ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილებას გამორიცხავდა მესაკუთრის კანონისმიერი ბოჭვა, თუკი დადგინდებოდა, რომ მოპასუხე „საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა – დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონის ძალით წარმოადგენს ნივთის მართლზომიერ მფლობელს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 162-ე მუხლი შეიცავს მართლზომიერი მფლობელის უფლებადამცავ გენერალურ დათქმას, რომელიც ზოგადი ხასიათისაა, ხოლო თავად მართლზომიერი მფლობელობის არსი ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, შეიძლება განსხვავებული გარემოებებით დასტურდებოდეს. აღსანიშნავია, რომ ამ მიმართებით მხარეს განემარტა პირველი ინსტანციის სასამართლოში, ისევე, როგორც მიეთითა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაზე; სასამართლომ მიუთითა მოპასუხის წარმომადგენელს, რომ წარედგინა ერთი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ მოპასუხე სადავო უძრავ ქონებაში სახელმწიფოს ნებართვით შესახლდა, თუმცა, ასეთი მტკიცებულებები მოპასუხეს არ წარუდგენია (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს 21.11.2019წ. სხდომის ოქმი - 12:09.31-დან; ასევე- წინამდებარე განჩინების მე-17 პუნქტი).

19. საკასაციო სასამართლო მოპასუხის მფლობელობის მართლზომიერების თვალსაზრისით ყურადღებას გაამახვილებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ პრაქტიკაზეც (იხ. საღინაძე და სხვები საქართველოს წინააღმდეგ, /განაცხადი №18768/05/), სადაც ევროსასამართლომ მართლზომიერი მფლობელისაგან ნივთის გამოთხოვა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის N 1 დამატებითი ოქმის პირველი მუხლისა და კონვენციის მე-8 მუხლის დარღვევად მიიჩნია. ევროსასამართლოს განმარტებით, „მფლობელობის“ ცნებას, N 1 დამატებითი ოქმის პირველი პუნქტის პირველი ნაწილის თვალსაზრისით, აქვს ავტონომიური მნიშვნელობა, რომელიც არ შემოიფარგლება მხოლოდ ფიზიკური ნივთების მესაკუთრეობით და დამოუკიდებელია ადგილობრივ კანონმდებლობაში არსებული ფორმალური კლასიფიკაციისაგან: გამოსაკვლევი საკითხი შემდეგში მდგომარეობს: შეიძლება თუ არა ჩაითვალოს, რომ საქმის ფაქტობრივი გარემოებების ერთიანობა განმცხადებელს ანიჭებს საკუთრების უფლებას იმ მატერიალურ ინტერესზე, რომელსაც იცავს აღნიშნული დებულება (იხ., mutatis mutandis, Zwierzyński v. Poland, no. 34049/96, § 63, ECHR 2001-VI). შესაბამისად, ისევე როგორც ფიზიკური ნივთები, კონკრეტული უფლებები და ინტერესი, რომლებიც წარმოადგენენ აქტივებს, შეიძლება ასევე ჩაითვალოს „მფლობელობად“ ამ დებულების საჭიროებებიდან გამომდინარე (იხ. Iatridis v. Greece [GC], no. 31107/96, §54, ECHR 1999-II, and Beyeler v. Italy [GC], no. 33202/96, § 100, ECHR 2000-I). „მფლობელობის“ ცნება არ იზღუდება „არსებულ მფლობელობად“, არამედ შეიძლება მოიცავდეს აქტივებს, მათ შორის მოთხოვნებს, რომლებთან დაკავშირებითაც განმცხადებელს შეუძლია იდავოს, რომ მას გააჩნია სულ მცირე გონივრული და „მართლზომიერი მოლოდინი“ იმისა, რომ შეძლებს საკუთრების უფლებით სარგებლობას (იხ., Prince Hans-Adam II of Liechtenstein v. Germany [GC], no. 42527/98, §83, ECHR 2001-VIII). „მოლოდინი“ მართლზომიერია, თუკი იგი ემყარება საკანონმდებლო დებულებას ან ნორმატიულ აქტს, რომელიც შეეხება საკუთრების ინტერესს (იხ. Kopecký v. Slovakia [GC], no. 44912/98, §§ 45-52, ECHR 2004-IX). რეგისტრირებული საკუთრების უფლების არარსებობის მიუხედავად, ევროსასამართლომ მფლობელობა კეთილსინდისიერად მიიჩნია იმ მიზეზით, რომ სასამართლოს კანონიკის თანახმად, უმთავრესი მნიშვნელობა ამასთან დაკავშირებით აქვს უწყებების მიერ მკაფიოდ გამოხატულ ტოლერანტობას პირველი განმცხადებლის მიერ კოტეჯის და მიმდებარე მიწის ნაკვეთის ექსკლუზიური, შეუფერხებლი და ღია სარგებლობის კანონისადმი ათ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. ამგვარად, აღნიშნული პერიოდის მანძილზე, პირველმა განმცხადებელმა დააყენა მრავალი დეტალი, დარგო ხეხილი და ბოსტნეული, მოაშენა შინაური ფრინველები და ცხოველები; მან ასევე შეძლო, თავშესაფარი მიეცა რვა დევნილი ნათესავისთვის, სახელმწიფოსაგან რაიმე დამატებითი ნებართვის მიღების გარეშე; სახელმწიფოს არასოდეს გაუპროტესტებია პირველი განმცხადებლის მიერ შექმნილი სოციალურ-ეკონომიკური და ოჯახური გარემო (იხ. uneryıldız v. Turkey [GC], no. 48939/99, §§ 105, 106 and 127, ECHR 2004-XII; Stretch, cited above, § 34; Doğan and Others v. Turkey, nos. 8803-8811/02, 8813/02 and 8815-8819/02, § 139, ECHR 2004-VI (extracts); Matos e Silva, Lda., and Others v. Portugal, 16 September 1996, § 72, Reports 1996-IV)- შეად. სუსგ-ას: N ას- 1009-70-2016, 23.12.2016წ;

20. საკასაციო სასამართლო იმასაც აღნიშნავს, რომ მოპასუხის მიერ წარსადგენი სასაქონლო-საინჟინრო ექსპერტიზის შედეგები, რომელიც მისივე განმარტებით, შეგებებულ სარჩელს უკავშირდებოდა, შეუძლებებელია საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლების საწინააღმდეგო მტკიცებულებად იქნეს მიჩნეული; რაც შეეხება შეგებებულ სარჩელს, რომელიც დამოუკიდებელ სარჩელად განიხილება, რადგან მის მიმართ ისეთივე საკანონმდებლო მოთხოვნებია გათვალისწინებული, როგორც ეს თავდაპირველ სარჩელს მოეთხოვება, მის წარმოებაში მისაღებად უნდა შეფასდეს: ა) რამდენად არის მიმართული შეგებებული სარჩელი პირვანდელი სასარჩელო მოთხოვნის ჩასათვლელად; ბ) შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მთლიანად თუ ნაწილობრივ გამორიცხავს პირვანდელი სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობა; გ) შეგებებულ და პირვანდელ სარჩელებს შორის არის ურთიერთკავშირი; ეს წინაპირობები მნიშვნელოვანია თავდაპირველი და შეგებებული სარჩელების ერთიანად განხილვისა და გადაწყვეტის მიზნით, რაც მხარეთა საპროცესო უფლების რეალიზაციის ეფექტიანად და საპროცესო ეკონომიის პრინციპის დაცვით საქმის განხილვას უკავშირდება. აღსანიშნავია ისიც, რომ მოპასუხის მიერ სასამართლოსათვის წარსადგენი შეგებებული სარჩელი, რომელსაც, მხარისავე მტკიცებით, დაერთვოდა სასაქონლო და საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნები, დამოუკიდებელ სარჩელად შეიძლება იქნეს წარდგენილი. მოცემულ საქმეზე არ არის წარმოდგენილი სარჩელის შემაფერხებელი გარემოების - მოპასუხის მიერ სადავო უძრავი ნივთის მართლზომიერი მფლობელობის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რაც სწორედ სავინდიკაციო სარჩელს მიემართება და უპირისპირდება; რაც შეეხება სასაქონლო და საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნებს, რომლებითაც სადავო უძრავ ნივთზე ჩატარებული სამუშაოების ღირებულება შეფასდება და აქედან გამომდინარე მოთხოვნის უფლებას, მოპასუხის უფლების ხელყოფა არ მოხდება, რადგან სადავო ქონებაზე ჩატარებული სამუშაოების შედეგად გახარჯული ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნა სავსებით არის შესაძლებელი დამოუკიდებელი სარჩელით. საკასაციო სასამართლო აქვე იმასაც აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ აქვს დასაბუთებული, თუ რაში გამოიხატა მოპასუხის მიერ შეგებებული სარჩელის წარუდგენლობის საპატიო მიზეზი, ამ კონტექსტში მოხმობილი საკასაციო სასამართლოს 2017 წლის 8 სექტემბრის განჩინება საქმეზე N ას-622-581-2017 სრულიად განსხვავებულ ფაქტობრივ გარემოებებს ეფუძნება, კერძოდ: საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოპასუხემ სასამართლოს საქმის მომზადების ეტაპზე მიმართა შეგებებული სარჩელით, კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით. „მოცემულ შემთხვევაში, საქალაქო სასამართლომ გააუქმა რა დაუსწრებელი გადაწყვეტილება, ბუნებრივია, საქმის განხილვა გაგრძელდა მისი მომზდების ეტაპიდან, სწორედ პროცესის ამ სტადიაზე აღიძრა შეგებებული სარჩელი, რომელიც დაკმაყოფილების შემთხვევაში მთლიანად გამორიცხავს პირვანდელი სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას (სსსკ-ის 189-ე (2) მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი)“ (იხ. სუსგ N ას-622-581-2017, 08.09.2017წ; ქვეპუნქტი 1.2.1).

21. კასატორის მოწინააღმდეგის მიერ საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე წარდგენილი დამატებითი მტკიცებულებები ვერ გახდება საკასაციო სასამართლოს მსჯელობისა და შეფასების საგანი, რადგან საკასაციო სასამართლო არ არის ფაქტობრივი გარემოებების დამდგენი სასამართლო, ის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე და საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში აფასებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ საკასაციო სასამართლო მივა დასკვნამდე, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება შეიცავს საპროცესო ნორმების დარღვევებს, რომელთაც შედეგად არასწორი გადაწყვეტილების გამოტანა მოჰყვა, უფლებამოსილია, გააუქმოს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნოს სააპელაციო სასამართლოს სავალდებულო სამართლებრივი შეფასებით (სსსკ-ის 412-ე მუხლი).

22. საკასაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი, გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "ა.გ"-ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 13 მაისის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: მ. ერემაძე

ნ. ბაქაქური